મહાભારત · અધ્યાય 1.137

તતઃ ક્ષત્તા ચ ભીષ્મશ્ચ વ્યાસો રાજા ચ બન્ધુભિઃ ।
દદુઃ શ્રાદ્ધં તદા પાણ્ડોઃ સ્વધામૃતમયં તદા ॥

પુરોહિતસહાયાસ્તે યથાન્યાયમકુર્વત । કુરૂંશ્ચ વિપ્રમુખ્યાંશ્ચ ભોજયિત્વા સહસ્રશઃ ।
રત્નૌઘાન્દ્વિજમુખ્યેભ્યો દત્ત્વા ગ્રામવરાંસ્તથા ॥

કૃતશૌચાંસ્તતસ્તાંસ્તુ પાણ્ડવાન્ભરતર્ષભાન્ ।
આદાય વિવિશુઃ સર્વે પુરં વારણસાહ્વયમ્ ॥

સતતં સ્માનુશોચન્તસ્તમેવ ભરતર્ષભમ્ ।
પૌરજાનપદાઃ સર્વે મૃતં સ્વમિવ બાન્ધવમ્ ॥

શ્રાદ્ધાવસાને તુ તદા દૃષ્ટ્વા તં દુઃખિતં જનમ્ ।
સમ્મૂઢાં દુઃખશોકાર્તાં વ્યાસો માતરમબ્રવીત્ ॥

અતિક્રાન્તસુખાઃ કાલાઃ પર્યુપસ્થિતદારુણાઃ ।
શ્વઃશ્વઃ પાપિષ્ઠદિવસાઃ પૃથિવી ગતયૌવના ॥

બહુમાયાસમાકીર્ણો નાનાદોષસમાકુલઃ ।
લુપ્તધર્મક્રિયાચારો ઘોરઃ કાલો ભવિષ્યતિ ॥

કુરૂણામનયાચ્ચાપિ પૃથિવી ન ભવિષ્યતિ ।
ગચ્છ ત્વં યોગમાસ્થાય યુક્તા વસ તપોવને ॥

માદ્રાક્ષીસ્ત્વં કુલસ્યાસ્ય ઘોરં સન્ક્ષયમાત્મનઃ ।
તથેતિ સમનુજ્ઞાય સા પ્રવિશ્યાબ્રવીત્સ્નુષામ્ ॥

અમ્બિક તવ પૌત્રસ્ય દુર્નયાત્કિલ ભારતાઃ ।
સાનુબન્ધા વિનઙ્ક્ષ્યન્તિ પૌરાશ્ચૈવેતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

તત્કૌસલ્યામિમામાર્તાં પુત્રશોકાભિપીડિતામ્ ।
વનમાદાય ભદ્રં તે ગચ્છાવો યદિ મન્યસે ॥

તથેત્યુક્તા ત્વમ્બિકયા ભીષ્મમામન્ત્ર્ય સુવ્રતા ।
વનં યયૌ સત્યવતી સ્નુષાભ્યાં સહ ભારત ॥

તાઃ સુઘોરં તપસ્તપ્ત્વા દેવ્યો ભરતસત્તમ ॥
દેહં ત્યક્ત્વા મહારાજ ગતિમિષ્ટાં યયુસ્તદા ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

અથાપ્તવન્તો વેદોક્તાન્સંસ્કારાન્પાણ્ડવાસ્તદા ।
સંવ્યવર્ધન્ત ભોગાંસ્તે ભુઞ્જાનાઃ પિતૃવેશ્મનિ ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રૈશ્ચ સહિતાઃ ક્રીડન્તો મુદિતાઃ સુખમ્ ।
બાલક્રીડાસુ સર્વાસુ વિશિષ્ટાસ્તેજસાઽભવન્ ॥

જવે લક્ષ્યાભિહરણે ભોજ્યે પાંસુવિકર્ષણે ।
ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ભીમસેનઃ સર્વાન્સ પરિમર્દતિ ॥

હર્ષાત્પ્રક્રીડમાનાંસ્તાન્ ગૃહ્ય રાજન્નિલીયતે ।
શિરઃસુ વિનિગૃહ્યૈતાન્યોજયામાસ પાણ્ડવૈઃ ॥

શતમેકોત્તરં તેષાં કુમારાણાં મહૌજસામ્ ।
એક એવ નિગૃહ્ણાતિ નાતિકૃચ્છ્રાદ્વૃકોદરઃ ॥

કચેષુ ચ નિગૃહ્યૈનાન્વિનિહત્ય બલાદ્બલી ।
ચકર્ષ ક્રોશતો ભૂમૌ ઘૃષ્ટજાનુશિરોંસકાન્ ॥

દશ બાલાઞ્જલે ક્રીડન્ભુજાભ્યાં પરિગૃહ્ય સઃ ।
આસ્તે સ્મ સલિલે મગ્નો મૃતકલ્પાન્વિમુઞ્ચતિ ॥

ફલાનિ વૃક્ષમારુહ્ય વિચિન્વન્તિ ચ યે તદા ।
તદા પાદપ્રહારેણ ભીમઃ કમ્પયતે દ્રુમાન્ ॥

પ્રહારવેગાભિહતા દ્રુમા વ્યાઘૂર્ણિતાસ્તતઃ ।
સફલાઃ પ્રપતન્તિ સ્મ દ્રુમાત્સ્રસ્તાઃ કુમારકાઃ ॥

કેચિદ્ભગ્નશિરોરસ્કાઃ કેચિદ્ભગ્નકટીમુખાઃ । નિપેતુર્ભ્રાતરઃ સર્વે ભીમસેનભુજાર્દિતાઃ ॥

ન તે નિયુદ્ધે ન જવે ન યોગ્યાસુ કદાચન ।
કુમારા ઉત્તરં ચક્રુઃ સ્પર્ધમાના વૃકોદરમ્ ॥

એવં સ ધાર્તરાષ્ટ્રાંશ્ચ સ્પર્ધમાનો વૃકોદરઃ ।
અપ્રિયેઽતિષ્ઠદત્યન્તં બાલ્યાન્ન દ્રોહચેતસા ॥

તતો બલમતિખ્યાતં ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
ભીમસેનસ્ય તજ્જ્ઞાત્વા દુષ્ટભાવમદર્શયત્ ॥

તસ્ય ધર્માદપેતસ્ય પાપાનિ પરિપશ્યતઃ ।
મોહાદૈશ્વર્યલોભાચ્ચ પાપા મતિરજાયત ॥

અયં બલવતાં શ્રેષ્ઠઃ કુન્તીપુત્રો વૃકોદરઃ ।
મધ્યમઃ કુન્તિપુત્રાણાં નિકૃત્યા સન્નિગૃહ્યતાં ॥

પ્રાણવાન્વિક્રમી ચૈવ શૌર્યેણ મહતાઽન્વિતઃ ।
સ્પર્ધતે ચાપિ સહિતાનસ્માનેકો વૃકોદરઃ ॥

તં તુ સુપ્તં પુરોદ્યાને ગઙ્ગાયાં પ્રક્ષિપામહે ।
અથ તસ્માદવરજં શ્રેષ્ઠં ચૈવ યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

પ્રસહ્ય બન્ધને બદ્ધ્વા પ્રશાસિષ્યે વસુન્ધરામ્ । એવં સ નિશ્ચયં પાપઃ કૃત્વા દુર્યોધનસ્તદા ।
નિત્યમેવાન્તરપ્રેક્ષી ભીમસ્યાસીન્મહાત્મનઃ ॥

તતો જલવિહારાર્થં કારયામાસ ભારત ।
ચૈલકમ્બલવેશ્માનિ વિચિત્રાણિ મહાન્તિ ચ ॥

સર્વકામૈઃ સુપૂર્ણાનિ પતાકોચ્છ્રાયવન્તિ ચ ।
તત્ર સઞ્જનયામાસ નાનાગારાણ્યનેકશઃ ॥

ઉદકક્રીડનં નામ કારયામાસ ભારત ।
પ્રમાણકોટ્યાં તં દેશં સ્થલં કિઞ્ચિદુપેત્યહ ॥

ક્રીડાવસાને તે સર્વે શુચિવસ્ત્રાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ ।
સર્વકામસમૃદ્ધં તદન્નં બુભુજિરે શનૈઃ ॥

દિવસાન્તે પરિશ્રાન્તા વિહૃત્ય ચ કુરૂદ્વહાઃ ।
વિહારાવસથેષ્વેવ વીરા વાસમરોચયન્ ॥

ખિન્નસ્તુ બલવાન્ભીમો વ્યાયામાભ્યધિકસ્તદા ।
વાહયિત્વા કુમારાંસ્તાઞ્જલક્રીડાગતાન્વિભુઃ ॥

પ્રમાણકોટ્યાં વાસાર્થં સુષ્વાપારુહ્ય તત્સ્થલમ્ ।
શીતં વાસં સમાસાદ્ય શાન્તો મદવિમોહિતઃ ॥

નિશ્ચેષ્ટઃ પાણ્ડવો રાજન્સુષ્વાપ મૃતવત્ક્ષિતૌ ।
તતો બદ્ધ્વા લતાપાશૈર્ભીમં દુર્યોધનઃ શનૈઃ ॥

પ્રમાણકોટ્યાં સંસુપ્તં ગઙ્ગાયાં પ્રાક્ષિપજ્જલે ।
તતઃ પ્રબુદ્ધઃ કૌન્તેયઃ સર્વાન્સઞ્છિદ્ય બન્ધનાન્ ॥

ઉદતિષ્ઠદ્બલાદ્ભૂયો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
સ વિમુક્તો મહાતેજા નાજ્ઞાસીત્તેન તત્કૃતમ્ ॥

પુનર્નિદ્રાવશં પ્રાપ્તસ્તત્રૈવ પ્રાસ્વપદ્બલી । અર્ધરાત્ર્યાં વ્યતીતાયામુત્તસ્થુઃ કુરુપાણ્જવાઃ ।
દુર્યોધનસ્તુ કૌન્તેયં દૃષ્ટ્વા નિર્વેદમભ્યગાત્ ॥

સુપ્તં ચાપિ પુનઃ સર્પૈસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રૈર્મહાવિષૈઃ ।
કુપિતૈર્દંશયામાસ સર્વેષ્વેવાઙ્ગસન્ધિષુ ॥

દંષ્ટ્રાશ્ચ દંષ્ટ્રિણાં મર્મસ્વપિ તેન નિપાતિતાઃ ।
ત્વચં ન ચાસ્ય બિભિદુઃ સારત્વાત્પૃથુપક્ષસઃ ॥

પ્રબુદ્ધો ભીસેનસ્તાન્સર્વાન્સર્પાનપોથયત્ ।
સારથિં ચાસ્ય દયિતમપહસ્તેન જઘ્નિવાન્ ॥

તથાન્યદિવસે રાજન્હન્તુકામોઽત્યમર્ષણઃ ।
વલનેન સહામન્ત્ર્ય સૌબલસ્ય મતે સ્થિતઃ ॥

ભોજને ભીમસેનસ્ય તતઃ પ્રાક્ષેપયદ્વિષમ્ ।
કાલકૂટં વિષં તીક્ષ્ણં સમ્ભૃતં રોમહર્ષણમ્ ॥

તચ્ચાપિ ભુક્ત્વાઽજરદ્ôયદવિકારો વૃકોદરઃ ।
વિકારં નાભ્યજનયત્સુતીક્ષ્ણમપિ તદ્વિષમ્ ॥

ભીમસંહનનો ભીમસ્ત્સમાદજરયદ્વિષમ્ ।
તતોઽન્યદિવસે રાજન્હન્તુકામો વૃકોદરમ્ ॥

સૌબલેન સહાયેન ધાર્તરાષ્ટ્રોઽભ્યચિન્તયત્ ।
ચિન્તયન્નાલભન્નિદ્રાં દિવારાત્રમતન્દ્રિતઃ ॥

એવં દુર્યોધનઃ કર્ણઃ શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ ।
અનેકૈરપ્યુપાયૈસ્તાઞ્જિઘાંસન્તિ સ્મ પાણ્ડવાન્ ॥

વૈશ્યા પુત્રસ્તદાચષ્ટ પાર્થાનાં હિતકામ્યયા । પાણ્ડવા હ્યપિ તત્સર્વં પ્રત્યજાનન્નરિન્દમાઃ ।
ઉદ્ભાવનમકુર્વન્તો વિદુરસ્ય મતે સ્થિતાઃ ॥