Mahabharata · Chapter 1.134

kasminvayasi samprāptāḥ pāṇḍavā gajasāhvayam /
samapadyanta devebhyasteṣāmāyuśca kiṃ param //
vaiśampāyana uvāca /

pāṇḍavānāmihāyuṣyaṃ śṛṇu kauravanandana /
jagāma hāstinapuraṃ ṣoḍaśābdo yudhiṣṭhiraḥ //

bhīmasenaḥ pañcadaśo bībhatsurvai caturdaśaḥ /
trayodaśābdau ca yamau jagmaturnāgasāhvayam //

tatra trayodaśābdāni dhārtarāṣṭraiḥ sahoṣitāḥ /
ṣaṇmāsāñjātuṣagṛhānmuktā jāto ghaṭotkacaḥ //

ṣaṇmāsānekacakrāyāṃ varṣaṃ pāñcālake gṛhe /
dhārtarāṣṭraiḥ sahoṣitvā pañca varṣāṇi bhārata //

indraprasthe vasantaste trīṇi varṣāṇi viṃśatim /
dvādaśābdānathaikaṃ ca babhūvurdyūtanirjitāḥ //

bhuktvā ṣaṭtriṃśataṃ rājansāgarāntāṃ vasundharām /
māsaiḥ ṣaḍbhirmahātmānaḥ sarve kṛṣṇaparāyaṇāḥ //

rājye parīkṣitaṃ sthāpya diṣṭāṃ gatimavāpnuvan /
evaṃ yudhiṣṭhirasyāsīdāyuraṣṭottaraṃ śatam //

arjunātkeśavo jyeṣṭhastribhirmāsairmahādyutiḥ /
kṛṣṇātsankarṣaṇo jyeṣṭhastribhirmāsairmahābalaḥ //

pāṇḍuḥ pañcamahātejāstānpaśyanparvate sutān /
reme sa kāśyapayutaḥ patnībhyāṃ subhṛśaṃ tadā //

supuṣpitavane kāle pravṛtte madhumādhave /
pūrṇe caturdaśe varṣe phalgunasya ca dhīmataḥ //

yasminnṛkṣe samutpannaḥ pārthastasya ca dhīmataḥ /
tasminnuttaraphalgunyāṃ pravṛtte svastivācane //

rakṣaṇe vismṛtā kuntī vyagrā brāhmaṇabhojane / purohitena sahitānbrāhmaṇānparyaveṣayat //
vaiśampāyana uvāca /

darśanīyāṃstataḥ putrānpāṇḍuḥ pañca mahāvane /
tānpaśyanparvate ramye svabāhubalamāśritaḥ //

supuṣpitavane kāle kadācinmadhumādhave /
bhūtasammohane rājā sabhāryo vyacaradvanam //

palāśaistilakaiścūtaiścampakaiḥ pāribhadrakaiḥ /
anyaiśca bahubhirvṛkṣaiḥ phalapuṣpasamṛddhibhiḥ //

jalasthānaiśca vividhaiḥ padminībhiśca śobhitam /
pāṇḍorvanaṃ tatsamprekṣya prajajñe hṛdi manmathaḥ //

prahṛṣṭamanasaṃ tatra vicarantaṃ yathā'maram /
taṃ mādryanujagāmaikā vasanaṃ bibhratī śubham //

samīkṣamāṇaḥ sa tu tāṃ vayaḥsthāṃ tanuvāsasam /
tasya kāmaḥ pravṛte gahane'gnirivodgataḥ //

rahasyekāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā rājā rājīvalocanām /
na śaśāka niyantuṃ taṃ kāmaṃ kāmavaśīkṛtaḥ //

atha so'ṣṭādaśe varṣe ṛtau mādramalaṅkṛtām / ājuhāva tataḥ pāṇḍuḥ parītātmā yaśasvinīm //

tata enāṃ balādrājā nijagrāha rahogatām /
vāryamāṇastayā devyā visphurantyā yathābalam //

sa tu kāmaparītātmā taṃ śāpaṃ nānvabudhyata /
mādrīṃ maithunadharmeṇa so'nvagacchadbalādiva //

jīvitāntāya kauravya manmathasya vaśaṃ gataḥ /
śāpajaṃ bhayamutsṛjya vidhinā sampracoditaḥ //

tasya kāmātmano buddhiḥ sākṣātkālena mohitā /
sampramathyendriyagrāmaṃ pranaṣṭā saha cetasā //

sa tayā saha sangamya bhāryayā kurunandanaḥ /
pāṇḍuḥ paramadharmātmā yuyuje kāladharmaṇā //

tato mādrī samāliṅgya rājānaṃ gatacetasam /
mumoca duḥkhajaṃ śabdaṃ punaḥ punaratīva hi //

saha putraistataḥ kuntī mādrīputrau ca pāṇḍavau /
ājagmuḥ sahitāstatra yatra rājā tathāgataḥ //

tato mādryabravīdrājannārtā kuntīmidaṃ vacaḥ /
ekaiva tvamihāgaccha tiṣṭhantvatraiva dārakāḥ //

tacchrutvā vacanaṃ tasyāstatraivādhāya darakān /
hatā.hamiti vikruśca sahasaivājagāma sā //

dṛṣṭvā pāṇḍuṃ ca mādrīṃ ca śayānau dharaṇītale /
kuntī śokaparītāṅgī vilalāpa suduḥkhitā //

rakṣyamāṇo mayā nityaṃ vīraḥ satatamātmavān /
kathaṃ tvāmatyatikrāntaḥ śāpaṃ jānanvanaukasaḥ //

nanu nāma tvayā mādri rakṣitavyo narādhipaḥ /
sā kathaṃ lobhitavatī vijane tvaṃ narādhipam //

kathaṃ dīnasya satataṃ tvāmāsādya rahogatām /
taṃ vicintayataḥ śāpaṃ praharṣaḥ samajāyata //

dhanyā tvamasi bāhlīki matto bhāgyatarā tathā /
dṛṣṭavatyasi yadvaktraṃ prahṛṣṭasya mahīpateḥ //
mādryuvāca /

vilapantyā mayā devi vāryamāṇena cāsakṛt /
ātmā na vārito'nena satyaṃ diṣṭaṃ cikīrṣuṇā //
vaiśampāyāna uvāca /

tasyāstadvacanaṃ śrutvā kuntī śokāgnidīpitā /
papāta sahasā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ //

niśceṣṭā patitā bhūmau mohena na cacāla sā /
tasminkṣaṇe kṛtasnānamahatāmbarasaṃvṛtam //

alaṅkārakṛtaṃ pāṇḍuṃ śayānaṃ śayane śubhe /
kuntīmutthāpya mādrī tu mohenāviṣṭacetanām //

ārye ehīti tāṃ kuntīṃ darśayāmāsa kaurava /
pādayoḥ patitā kuntī punarutthāya bhūmipam //

raktacandanadigdhānṅgaṃ mahārajanavāsasam /
sasmitena ca vaktreṇa vadantamiva bhāratam //

parirabhya tato mohādvilalāpākulendriyā /
mādrī cāpi samāliṅgya rājānaṃ vilalāpa sā //

taṃ tathā śāyinaṃ putrā ṛṣayaḥ saha cāraṇaiḥ /
abhyetya sahitāḥ sarve śokādaśrūṇyavartayan //

astaṃ gatamivādityaṃ saṃśuṣkamiva sāgaram /
dṛṣṭvā pāṇḍuṃ naravyāghraṃ śocanti sma maharṣayaḥ //

samānaśokā ṛṣayaḥ pāṇḍavāśca babhūvire /
te samāśvāsite viprairvilepaturanindite //
kuntyuvāca /

hā rājankasya no hitvā gacchasi tridaśālayam /
hā rājanmama mandāyāḥ kathaṃ mādrīṃ sametya vai //

nidhanaṃ prāptavānrājanmadbhāgyaparisankṣayāt /
yudhiṣṭhiraṃ bhīmasenamarjunaṃ ca yamāvubhau //

kasya hitvā priyānputrānprayāto'si viśāmpate /
nūnaṃ tvāṃ tridaśā devāḥ pratinandanti bhārata //

yato hi tapa ugraṃ vai caritaṃ brahmasaṃsadi /
āvābhyāṃ sahito rājangamiṣyasi divaṃ śubham //

ājamīḍhājamīḍhānāṃ karmaṇā caratāṃ gatim /
nanu nāma sahāvābhyāṃ gamiṣyāmīti yattvayā //

pratijñātā kuruśreṣṭha yadā'smi vanamāgatā / āvābhyāṃ caiva sahito gamiṣyasi viśāmpate /
muhūrtaṃ kṣamyatāṃ rājandrakṣye'haṃ ca mukhaṃ tava //
vaiśampāyana uvāca /

vilapitvā bhṛśaṃ caiva niḥsañjñe patite bhuvi /
yathā hate mṛge mṛgyau lubdhairvanagate tathā //

yudhiṣṭhiramukhāḥ sarve pāṇḍavā vedaparāgāḥ /
te'bhyāgatya piturmūle niḥsañjñāḥ patitā bhuvi //

pāṇḍoḥ pādau pariṣvajya vilapanti sma pāṇḍavāḥ /
hā vinaṣṭāḥ sma tāteti hā anāthā bhavāmahe //

tvadvihīnā mahāprājña kathaṃ jīvāma bālakāḥ /
lokanāthasya putrāḥ smo na sanāthā bhavāmahe //

kṣaṇenaiva mahārāja aho lokasya citratā /
nāsmadvidhā rājaputrā adhanyāḥ santi bhārata //

tvadvināśācca rājendra rājyapraskhalanāttadā /
pāṇḍavāśca vayaṃ sarve prāptāḥ sma vyasanaṃ mahat //

kiṃ kariṣyāmahe rājankartavyaṃ ca prasīdatām /
bhīmasena uvāca /
hitvā rājyaṃ ca bhogāṃśca śataśṛṅganivāsinā //

tvayā labdhāḥ sma rājendra mahatā tapasā vayam /
hitvā mānaṃ vanaṃ gatvā svayamāhṛtya bhakṣaṇam //

śākamūlaphalairvanyairbharaṇaṃ vai tvayā kṛtam /
putrānutpādya pitaro yamicchti mahātamnaḥ //

trivargaphalamicchantastasya kālo'yamāgataḥ /
abhuktvaiva phalaṃ rājangantuṃ nārhasi bhārata //

ityevamuktvā pitaraṃ bhīmo'pi vilalāpa //
arjuna uvāca /

pranaṣṭaṃ bhārataṃ vaṃśaṃ pāṇḍunā punaruddhṛtam /
tasmiṃstadā vanagate naṣṭaṃ rājyamarājakam //

punarniḥsāritaṃ kṣatraṃ pāṇḍuputraiśca pañcabhiḥ /
etacchrutvā'numoditvā gantumarhasi śaṅkara //

ityevamuktvā pitaraṃ vilalāpa dhanañjayaḥ /
yamāvūcatuḥ /
duḥsahaṃ ca tapaḥ kṛtvā labdhvā no bharatarṣabha //

putralābhasya mahataḥ śuśrūṣādiphalaṃ tvayā /
na cāvāptaṃ kiñcideva purā daśaratho yathā //

evamuktvā yamau cāpi vilepaturathāturau //
kuntyuvāca /

ahaṃ jyeṣṭhā dharmapatnī jyeṣṭhaṃ dharmaphalaṃ mama /
avaśyaṃ bhāvino bhāvānmā māṃ mādri nivartaya //

anviṣyāmīha bhartāramahaṃ pretavaśaṃ gatam /
uttiṣṭha tvaṃ visṛjyainamimānrakṣasva dārakān //

avāpya putrāṃllabdhārthānvīrapatnītvamarthaye /
vaiśampāyana uvāca /
madrarājasutā kuntīmidaṃ vacanamabravīt //

ahamevānuyāsyāmi bhartāramapalāpinam /
na hi tṛptā'smi kāmānāṃ jyeṣṭhā māmanumanyatām //

māṃ cābhigamya kṣīṇo'yaṃ kāmādbharatasattamaḥ /
samucchidyāmi tatkāmaṃ kathaṃ nu yamasādane //

mama hatorhi rājā'yaṃ divaṃ rājarpisattamaḥ /
na caiva tādṛśī buddhirbāndhavāśca na tādṛśāḥ //

na cotsahe dhārayituṃ prāṇānbhartrā vinā kṛtā /
tasmāttamanuyāsyāmi yāntaṃ vaivasvatakṣayam //

varteyaṃ na samāṃ vṛttiṃ jātvahaṃ na suteṣu te /
tathāhi vartamānāṃ māmadharmaḥ saṃspṛśenmahān //

tasmānme sutayordevi vartitavyaṃ svaputravat / anveṣyāmi ca bhartāraṃ vrajantaṃ yamasādanam //

māṃ hi kāmayamāno'yaṃ rājā pretavaśaṃ gataḥ /
rājñaḥ śarīreṇa saha māmapīdaṃ kalevaram //

dagdhavyaṃ supraticchannaṃ tvetadārye priyaṃ kuru / dārakeṣvapramattā tvaṃ bhaveścābhihitā mayā /
ato'haṃ na prapaśyāmi sandeṣṭavyaṃ hitaṃ tava //
vaiśampāyana uvāca /

ṛṣayastānsamāśvāsya pāṇḍavānsatyavikramān /
ūcuḥ kuntīṃ ca mādrīṃ ca samāśvāsya tapasvinaḥ //

subhage bālaputrā tu na martavyaṃ tathañcana /
pāṇḍavāṃścāpi neṣyāmaḥ kururāṣṭraṃ parantapān //

adharmeṣvarthajāteṣu dhṛtarāṣṭraśca lobhavān /
sa kadācinna varteta pāṇḍaveṣu yathāvidhi //

kuntyāśca vṛṣṇayo nāthāḥ kuntibhojastathaiva ca /
mādryāśca balināṃśreṣṭhaḥ śalyo bhrātā mahārathaḥ //

bhartrā tu maraṇaṃ sārdhaṃ phalavannātra saṃśayaḥ /
yuvābhyāṃ duṣkaraṃ caitadvadanti dvijapuṅgavāḥ //

mṛte bhartari sādhvī strī brahmacaryavrate sthitā /
yamaiśca niyamaiḥ pūtā manovākkāyajaiḥ śubhā //

bhartāraṃ cintayantī sā bhartāraṃ nistarecchubhā /
tāritaścāpi bhartā syādātmā putrastathaiva ca //

tasmāñjīvitamevaitadyuvayorvidma śobhanam //
kuntyuvāca /

yathā pāṇḍostu nirdeśastathā vipragaṇasya ca /
ājñā śirasi nikṣiptā kariṣyāmi ca tattathā //

yadāddurbhagavanto'pi tanmanye śobhanaṃ param /
bhartuśca mama putrāṇāmātmanaśca na saṃśayaḥ //
mādryuvāca /

kuntī samarthā putrāṇāṃ yogakṣemasya dhāraṇe /
asyā hi na samā buddhyā yadyapi syādarundhatī //

kuntyāśca vṛṣṇayo nāthāḥ kuntibhojastathaiva ca /
nāhaṃ tvamiva putrāṇāṃ samarthā dhāraṇe tathā //

sā'haṃ bhartāramanviṣye santṛptā nāpi bhogataḥ /
bhartṛlokasya tu jyeṣṭhā devī māmanumanyatām //

dharmajñasya kṛtajñasya satyasandhasya dhīmataḥ /
pādau paricariṣyāmi tathāryā'dyānumanyatām //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā tadā rājanmadrarājasutā śubhā /
dadau kuntyai yamau mādrī śirasā'bhipraṇamya ca //

abhivādya maharṣīnsā pariṣvajya ca pāṇḍavān /
mūrdhnyupāghrāya bahuśaḥ pārthānātmasutau tadā //

haste yudhiṣṭhiraṃ gṛhya mādrī vākyamabhāṣata /
kuntī mātā ahaṃ dhātrī yuṣmākaṃ tu pitā mṛtaḥ //

yudhiṣṭhiraḥ pitā jyeṣṭhaścaturṇāṃ dharmataḥ sadā /
vṛddhādyupāsanāsaktāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ //

tādṛśā na vinaśyanti naiva yānti parābhavam /
tasmātsarve kurudhvaṃ vai guruvṛttimatandritāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

ṛṣīṇāṃ ca pṛthāyāśca namaskṛtya punaḥpunaḥ /
āyāsakṛpaṇā mādrī pratyuvāca pṛthāṃ tadā //
mādryuvāca /

ṛṣīṇāṃ sannidhāveṣāṃ yathā vāgabhyudīritā /
didṛkṣamāṇāyāḥ svargaṃ na mamaiṣā vṛthā bhavet //

dhanyā tvamasi vārṣṇeyi nāsti strī sadṛśī tvayā /
vīryaṃ tejaśca yogaṃ ca māhātmyaṃ ca yaśasvinām //

kunti drakṣyasi putrāṇāṃ pañcānāmamitaujasām /
āryā cāpyabhivādyā ca mama pūjyā ca sarvataḥ //

jyeṣṭhā variṣṭhā tvaṃ devi bhūṣitā svaguṇaiḥ śubhaiḥ /
abhyanujñātumicchāmi tvayā yāvanandini //

dharmaṃ svargaṃ ca kīrtiṃ ca tvatkṛte'hamavāpnuyām /
yathā tathā vidhatsveha mā ca kārṣīrvicāraṇāṃ //
vaiśampāyana uvāca /

bāṣpasandigdhayā vācā kuntyuvāca yaśasvinī /
anujñātā'si kalyāṇi tridive saṅgamo'stu te //

bhartrā saha viśālikṣi kṣipramadyaiva bhāmini /
sangatāsvargaloke tvaṃ ramethāḥ śāśvatīḥ samāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

tataḥ purohitaḥ snātvā pretakarmaṇi pāragaḥ /
hiraṇyaśakalānājyaṃ tilaṃ dadhi ca taṇḍulān //

udakumbhāṃśca paraśuṃ samānīya tapasvibhiḥ /
aśvamedhāgnimāhṛtya yathānyāyaṃ samantataḥ //

kāśyapaḥ kārayāmāsa pāṇḍoḥ pretasya tāṃ kriyām /
purohitoktavidhinā pāṇḍoḥ putro yudhiṣṭhiraḥ //

tenāgninā'dahatpāṇḍuṃ kṛtvā cāpi kriyāstadā /
rudañchokābhisantaptaḥ papāta bhuvi pāṇḍavaḥ //

ṛṣīnputrānpṛthāṃ caiva visṛjya ca nṛpātmaja / namaskṛtya citāgnisthaṃ dharmapatnī nararṣabham //

madrarājasutā tūrṇamanvārohadyaśasvinī //

ahatāmbarasaṃvīto bhrātṛbhiḥ sahito'naghaḥ /
udakaṃ kṛtavāṃstatra purohitamate sthitaḥ //

arhatastasya kṛtyāni śataśṛṅganivāsinaḥ /
tāpasā vidhivaccakruścāraṇā ṛṣibhiḥ saha //