મહાભારત · અધ્યાય 1.134

કસ્મિન્વયસિ સમ્પ્રાપ્તાઃ પાણ્ડવા ગજસાહ્વયમ્ ।
સમપદ્યન્ત દેવેભ્યસ્તેષામાયુશ્ચ કિં પરમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પાણ્ડવાનામિહાયુષ્યં શૃણુ કૌરવનન્દન ।
જગામ હાસ્તિનપુરં ષોડશાબ્દો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

ભીમસેનઃ પઞ્ચદશો બીભત્સુર્વૈ ચતુર્દશઃ ।
ત્રયોદશાબ્દૌ ચ યમૌ જગ્મતુર્નાગસાહ્વયમ્ ॥

તત્ર ત્રયોદશાબ્દાનિ ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ સહોષિતાઃ ।
ષણ્માસાઞ્જાતુષગૃહાન્મુક્તા જાતો ઘટોત્કચઃ ॥

ષણ્માસાનેકચક્રાયાં વર્ષં પાઞ્ચાલકે ગૃહે ।
ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ સહોષિત્વા પઞ્ચ વર્ષાણિ ભારત ॥

ઇન્દ્રપ્રસ્થે વસન્તસ્તે ત્રીણિ વર્ષાણિ વિંશતિમ્ ।
દ્વાદશાબ્દાનથૈકં ચ બભૂવુર્દ્યૂતનિર્જિતાઃ ॥

ભુક્ત્વા ષટ્ત્રિંશતં રાજન્સાગરાન્તાં વસુન્ધરામ્ ।
માસૈઃ ષડ્ભિર્મહાત્માનઃ સર્વે કૃષ્ણપરાયણાઃ ॥

રાજ્યે પરીક્ષિતં સ્થાપ્ય દિષ્ટાં ગતિમવાપ્નુવન્ ।
એવં યુધિષ્ઠિરસ્યાસીદાયુરષ્ટોત્તરં શતમ્ ॥

અર્જુનાત્કેશવો જ્યેષ્ઠસ્ત્રિભિર્માસૈર્મહાદ્યુતિઃ ।
કૃષ્ણાત્સન્કર્ષણો જ્યેષ્ઠસ્ત્રિભિર્માસૈર્મહાબલઃ ॥

પાણ્ડુઃ પઞ્ચમહાતેજાસ્તાન્પશ્યન્પર્વતે સુતાન્ ।
રેમે સ કાશ્યપયુતઃ પત્નીભ્યાં સુભૃશં તદા ॥

સુપુષ્પિતવને કાલે પ્રવૃત્તે મધુમાધવે ।
પૂર્ણે ચતુર્દશે વર્ષે ફલ્ગુનસ્ય ચ ધીમતઃ ॥

યસ્મિન્નૃક્ષે સમુત્પન્નઃ પાર્થસ્તસ્ય ચ ધીમતઃ ।
તસ્મિન્નુત્તરફલ્ગુન્યાં પ્રવૃત્તે સ્વસ્તિવાચને ॥

રક્ષણે વિસ્મૃતા કુન્તી વ્યગ્રા બ્રાહ્મણભોજને । પુરોહિતેન સહિતાન્બ્રાહ્મણાન્પર્યવેષયત્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

દર્શનીયાંસ્તતઃ પુત્રાન્પાણ્ડુઃ પઞ્ચ મહાવને ।
તાન્પશ્યન્પર્વતે રમ્યે સ્વબાહુબલમાશ્રિતઃ ॥

સુપુષ્પિતવને કાલે કદાચિન્મધુમાધવે ।
ભૂતસમ્મોહને રાજા સભાર્યો વ્યચરદ્વનમ્ ॥

પલાશૈસ્તિલકૈશ્ચૂતૈશ્ચમ્પકૈઃ પારિભદ્રકૈઃ ।
અન્યૈશ્ચ બહુભિર્વૃક્ષૈઃ ફલપુષ્પસમૃદ્ધિભિઃ ॥

જલસ્થાનૈશ્ચ વિવિધૈઃ પદ્મિનીભિશ્ચ શોભિતમ્ ।
પાણ્ડોર્વનં તત્સમ્પ્રેક્ષ્ય પ્રજજ્ઞે હૃદિ મન્મથઃ ॥

પ્રહૃષ્ટમનસં તત્ર વિચરન્તં યથાઽમરમ્ ।
તં માદ્ર્યનુજગામૈકા વસનં બિભ્રતી શુભમ્ ॥

સમીક્ષમાણઃ સ તુ તાં વયઃસ્થાં તનુવાસસમ્ ।
તસ્ય કામઃ પ્રવૃતે ગહનેઽગ્નિરિવોદ્ગતઃ ॥

રહસ્યેકાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા રાજા રાજીવલોચનામ્ ।
ન શશાક નિયન્તું તં કામં કામવશીકૃતઃ ॥

અથ સોઽષ્ટાદશે વર્ષે ઋતૌ માદ્રમલઙ્કૃતામ્ । આજુહાવ તતઃ પાણ્ડુઃ પરીતાત્મા યશસ્વિનીમ્ ॥

તત એનાં બલાદ્રાજા નિજગ્રાહ રહોગતામ્ ।
વાર્યમાણસ્તયા દેવ્યા વિસ્ફુરન્ત્યા યથાબલમ્ ॥

સ તુ કામપરીતાત્મા તં શાપં નાન્વબુધ્યત ।
માદ્રીં મૈથુનધર્મેણ સોઽન્વગચ્છદ્બલાદિવ ॥

જીવિતાન્તાય કૌરવ્ય મન્મથસ્ય વશં ગતઃ ।
શાપજં ભયમુત્સૃજ્ય વિધિના સમ્પ્રચોદિતઃ ॥

તસ્ય કામાત્મનો બુદ્ધિઃ સાક્ષાત્કાલેન મોહિતા ।
સમ્પ્રમથ્યેન્દ્રિયગ્રામં પ્રનષ્ટા સહ ચેતસા ॥

સ તયા સહ સન્ગમ્ય ભાર્યયા કુરુનન્દનઃ ।
પાણ્ડુઃ પરમધર્માત્મા યુયુજે કાલધર્મણા ॥

તતો માદ્રી સમાલિઙ્ગ્ય રાજાનં ગતચેતસમ્ ।
મુમોચ દુઃખજં શબ્દં પુનઃ પુનરતીવ હિ ॥

સહ પુત્રૈસ્તતઃ કુન્તી માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ।
આજગ્મુઃ સહિતાસ્તત્ર યત્ર રાજા તથાગતઃ ॥

તતો માદ્ર્યબ્રવીદ્રાજન્નાર્તા કુન્તીમિદં વચઃ ।
એકૈવ ત્વમિહાગચ્છ તિષ્ઠન્ત્વત્રૈવ દારકાઃ ॥

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાસ્તત્રૈવાધાય દરકાન્ ।
હતા.હમિતિ વિક્રુશ્ચ સહસૈવાજગામ સા ॥

દૃષ્ટ્વા પાણ્ડું ચ માદ્રીં ચ શયાનૌ ધરણીતલે ।
કુન્તી શોકપરીતાઙ્ગી વિલલાપ સુદુઃખિતા ॥

રક્ષ્યમાણો મયા નિત્યં વીરઃ સતતમાત્મવાન્ ।
કથં ત્વામત્યતિક્રાન્તઃ શાપં જાનન્વનૌકસઃ ॥

નનુ નામ ત્વયા માદ્રિ રક્ષિતવ્યો નરાધિપઃ ।
સા કથં લોભિતવતી વિજને ત્વં નરાધિપમ્ ॥

કથં દીનસ્ય સતતં ત્વામાસાદ્ય રહોગતામ્ ।
તં વિચિન્તયતઃ શાપં પ્રહર્ષઃ સમજાયત ॥

ધન્યા ત્વમસિ બાહ્લીકિ મત્તો ભાગ્યતરા તથા ।
દૃષ્ટવત્યસિ યદ્વક્ત્રં પ્રહૃષ્ટસ્ય મહીપતેઃ ॥
માદ્ર્યુવાચ ।

વિલપન્ત્યા મયા દેવિ વાર્યમાણેન ચાસકૃત્ ।
આત્મા ન વારિતોઽનેન સત્યં દિષ્ટં ચિકીર્ષુણા ॥
વૈશમ્પાયાન ઉવાચ ।

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા કુન્તી શોકાગ્નિદીપિતા ।
પપાત સહસા ભૂમૌ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ ॥

નિશ્ચેષ્ટા પતિતા ભૂમૌ મોહેન ન ચચાલ સા ।
તસ્મિન્ક્ષણે કૃતસ્નાનમહતામ્બરસંવૃતમ્ ॥

અલઙ્કારકૃતં પાણ્ડું શયાનં શયને શુભે ।
કુન્તીમુત્થાપ્ય માદ્રી તુ મોહેનાવિષ્ટચેતનામ્ ॥

આર્યે એહીતિ તાં કુન્તીં દર્શયામાસ કૌરવ ।
પાદયોઃ પતિતા કુન્તી પુનરુત્થાય ભૂમિપમ્ ॥

રક્તચન્દનદિગ્ધાન્ઙ્ગં મહારજનવાસસમ્ ।
સસ્મિતેન ચ વક્ત્રેણ વદન્તમિવ ભારતમ્ ॥

પરિરભ્ય તતો મોહાદ્વિલલાપાકુલેન્દ્રિયા ।
માદ્રી ચાપિ સમાલિઙ્ગ્ય રાજાનં વિલલાપ સા ॥

તં તથા શાયિનં પુત્રા ઋષયઃ સહ ચારણૈઃ ।
અભ્યેત્ય સહિતાઃ સર્વે શોકાદશ્રૂણ્યવર્તયન્ ॥

અસ્તં ગતમિવાદિત્યં સંશુષ્કમિવ સાગરમ્ ।
દૃષ્ટ્વા પાણ્ડું નરવ્યાઘ્રં શોચન્તિ સ્મ મહર્ષયઃ ॥

સમાનશોકા ઋષયઃ પાણ્ડવાશ્ચ બભૂવિરે ।
તે સમાશ્વાસિતે વિપ્રૈર્વિલેપતુરનિન્દિતે ॥
કુન્ત્યુવાચ ।

હા રાજન્કસ્ય નો હિત્વા ગચ્છસિ ત્રિદશાલયમ્ ।
હા રાજન્મમ મન્દાયાઃ કથં માદ્રીં સમેત્ય વૈ ॥

નિધનં પ્રાપ્તવાન્રાજન્મદ્ભાગ્યપરિસન્ક્ષયાત્ ।
યુધિષ્ઠિરં ભીમસેનમર્જુનં ચ યમાવુભૌ ॥

કસ્ય હિત્વા પ્રિયાન્પુત્રાન્પ્રયાતોઽસિ વિશામ્પતે ।
નૂનં ત્વાં ત્રિદશા દેવાઃ પ્રતિનન્દન્તિ ભારત ॥

યતો હિ તપ ઉગ્રં વૈ ચરિતં બ્રહ્મસંસદિ ।
આવાભ્યાં સહિતો રાજન્ગમિષ્યસિ દિવં શુભમ્ ॥

આજમીઢાજમીઢાનાં કર્મણા ચરતાં ગતિમ્ ।
નનુ નામ સહાવાભ્યાં ગમિષ્યામીતિ યત્ત્વયા ॥

પ્રતિજ્ઞાતા કુરુશ્રેષ્ઠ યદાઽસ્મિ વનમાગતા । આવાભ્યાં ચૈવ સહિતો ગમિષ્યસિ વિશામ્પતે ।
મુહૂર્તં ક્ષમ્યતાં રાજન્દ્રક્ષ્યેઽહં ચ મુખં તવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

વિલપિત્વા ભૃશં ચૈવ નિઃસઞ્જ્ઞે પતિતે ભુવિ ।
યથા હતે મૃગે મૃગ્યૌ લુબ્ધૈર્વનગતે તથા ॥

યુધિષ્ઠિરમુખાઃ સર્વે પાણ્ડવા વેદપરાગાઃ ।
તેઽભ્યાગત્ય પિતુર્મૂલે નિઃસઞ્જ્ઞાઃ પતિતા ભુવિ ॥

પાણ્ડોઃ પાદૌ પરિષ્વજ્ય વિલપન્તિ સ્મ પાણ્ડવાઃ ।
હા વિનષ્ટાઃ સ્મ તાતેતિ હા અનાથા ભવામહે ॥

ત્વદ્વિહીના મહાપ્રાજ્ઞ કથં જીવામ બાલકાઃ ।
લોકનાથસ્ય પુત્રાઃ સ્મો ન સનાથા ભવામહે ॥

ક્ષણેનૈવ મહારાજ અહો લોકસ્ય ચિત્રતા ।
નાસ્મદ્વિધા રાજપુત્રા અધન્યાઃ સન્તિ ભારત ॥

ત્વદ્વિનાશાચ્ચ રાજેન્દ્ર રાજ્યપ્રસ્ખલનાત્તદા ।
પાણ્ડવાશ્ચ વયં સર્વે પ્રાપ્તાઃ સ્મ વ્યસનં મહત્ ॥

કિં કરિષ્યામહે રાજન્કર્તવ્યં ચ પ્રસીદતામ્ ।
ભીમસેન ઉવાચ ।
હિત્વા રાજ્યં ચ ભોગાંશ્ચ શતશૃઙ્ગનિવાસિના ॥

ત્વયા લબ્ધાઃ સ્મ રાજેન્દ્ર મહતા તપસા વયમ્ ।
હિત્વા માનં વનં ગત્વા સ્વયમાહૃત્ય ભક્ષણમ્ ॥

શાકમૂલફલૈર્વન્યૈર્ભરણં વૈ ત્વયા કૃતમ્ ।
પુત્રાનુત્પાદ્ય પિતરો યમિચ્છ્તિ મહાતમ્નઃ ॥

ત્રિવર્ગફલમિચ્છન્તસ્તસ્ય કાલોઽયમાગતઃ ।
અભુક્ત્વૈવ ફલં રાજન્ગન્તું નાર્હસિ ભારત ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા પિતરં ભીમોઽપિ વિલલાપ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

પ્રનષ્ટં ભારતં વંશં પાણ્ડુના પુનરુદ્ધૃતમ્ ।
તસ્મિંસ્તદા વનગતે નષ્ટં રાજ્યમરાજકમ્ ॥

પુનર્નિઃસારિતં ક્ષત્રં પાણ્ડુપુત્રૈશ્ચ પઞ્ચભિઃ ।
એતચ્છ્રુત્વાઽનુમોદિત્વા ગન્તુમર્હસિ શઙ્કર ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા પિતરં વિલલાપ ધનઞ્જયઃ ।
યમાવૂચતુઃ ।
દુઃસહં ચ તપઃ કૃત્વા લબ્ધ્વા નો ભરતર્ષભ ॥

પુત્રલાભસ્ય મહતઃ શુશ્રૂષાદિફલં ત્વયા ।
ન ચાવાપ્તં કિઞ્ચિદેવ પુરા દશરથો યથા ॥

એવમુક્ત્વા યમૌ ચાપિ વિલેપતુરથાતુરૌ ॥
કુન્ત્યુવાચ ।

અહં જ્યેષ્ઠા ધર્મપત્ની જ્યેષ્ઠં ધર્મફલં મમ ।
અવશ્યં ભાવિનો ભાવાન્મા માં માદ્રિ નિવર્તય ॥

અન્વિષ્યામીહ ભર્તારમહં પ્રેતવશં ગતમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠ ત્વં વિસૃજ્યૈનમિમાન્રક્ષસ્વ દારકાન્ ॥

અવાપ્ય પુત્રાંલ્લબ્ધાર્થાન્વીરપત્નીત્વમર્થયે ।
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।
મદ્રરાજસુતા કુન્તીમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

અહમેવાનુયાસ્યામિ ભર્તારમપલાપિનમ્ ।
ન હિ તૃપ્તાઽસ્મિ કામાનાં જ્યેષ્ઠા મામનુમન્યતામ્ ॥

માં ચાભિગમ્ય ક્ષીણોઽયં કામાદ્ભરતસત્તમઃ ।
સમુચ્છિદ્યામિ તત્કામં કથં નુ યમસાદને ॥

મમ હતોર્હિ રાજાઽયં દિવં રાજર્પિસત્તમઃ ।
ન ચૈવ તાદૃશી બુદ્ધિર્બાન્ધવાશ્ચ ન તાદૃશાઃ ॥

ન ચોત્સહે ધારયિતું પ્રાણાન્ભર્ત્રા વિના કૃતા ।
તસ્માત્તમનુયાસ્યામિ યાન્તં વૈવસ્વતક્ષયમ્ ॥

વર્તેયં ન સમાં વૃત્તિં જાત્વહં ન સુતેષુ તે ।
તથાહિ વર્તમાનાં મામધર્મઃ સંસ્પૃશેન્મહાન્ ॥

તસ્માન્મે સુતયોર્દેવિ વર્તિતવ્યં સ્વપુત્રવત્ । અન્વેષ્યામિ ચ ભર્તારં વ્રજન્તં યમસાદનમ્ ॥

માં હિ કામયમાનોઽયં રાજા પ્રેતવશં ગતઃ ।
રાજ્ઞઃ શરીરેણ સહ મામપીદં કલેવરમ્ ॥

દગ્ધવ્યં સુપ્રતિચ્છન્નં ત્વેતદાર્યે પ્રિયં કુરુ । દારકેષ્વપ્રમત્તા ત્વં ભવેશ્ચાભિહિતા મયા ।
અતોઽહં ન પ્રપશ્યામિ સન્દેષ્ટવ્યં હિતં તવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઋષયસ્તાન્સમાશ્વાસ્ય પાણ્ડવાન્સત્યવિક્રમાન્ ।
ઊચુઃ કુન્તીં ચ માદ્રીં ચ સમાશ્વાસ્ય તપસ્વિનઃ ॥

સુભગે બાલપુત્રા તુ ન મર્તવ્યં તથઞ્ચન ।
પાણ્ડવાંશ્ચાપિ નેષ્યામઃ કુરુરાષ્ટ્રં પરન્તપાન્ ॥

અધર્મેષ્વર્થજાતેષુ ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ લોભવાન્ ।
સ કદાચિન્ન વર્તેત પાણ્ડવેષુ યથાવિધિ ॥

કુન્ત્યાશ્ચ વૃષ્ણયો નાથાઃ કુન્તિભોજસ્તથૈવ ચ ।
માદ્ર્યાશ્ચ બલિનાંશ્રેષ્ઠઃ શલ્યો ભ્રાતા મહારથઃ ॥

ભર્ત્રા તુ મરણં સાર્ધં ફલવન્નાત્ર સંશયઃ ।
યુવાભ્યાં દુષ્કરં ચૈતદ્વદન્તિ દ્વિજપુઙ્ગવાઃ ॥

મૃતે ભર્તરિ સાધ્વી સ્ત્રી બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતા ।
યમૈશ્ચ નિયમૈઃ પૂતા મનોવાક્કાયજૈઃ શુભા ॥

ભર્તારં ચિન્તયન્તી સા ભર્તારં નિસ્તરેચ્છુભા ।
તારિતશ્ચાપિ ભર્તા સ્યાદાત્મા પુત્રસ્તથૈવ ચ ॥

તસ્માઞ્જીવિતમેવૈતદ્યુવયોર્વિદ્મ શોભનમ્ ॥
કુન્ત્યુવાચ ।

યથા પાણ્ડોસ્તુ નિર્દેશસ્તથા વિપ્રગણસ્ય ચ ।
આજ્ઞા શિરસિ નિક્ષિપ્તા કરિષ્યામિ ચ તત્તથા ॥

યદાદ્દુર્ભગવન્તોઽપિ તન્મન્યે શોભનં પરમ્ ।
ભર્તુશ્ચ મમ પુત્રાણામાત્મનશ્ચ ન સંશયઃ ॥
માદ્ર્યુવાચ ।

કુન્તી સમર્થા પુત્રાણાં યોગક્ષેમસ્ય ધારણે ।
અસ્યા હિ ન સમા બુદ્ધ્યા યદ્યપિ સ્યાદરુન્ધતી ॥

કુન્ત્યાશ્ચ વૃષ્ણયો નાથાઃ કુન્તિભોજસ્તથૈવ ચ ।
નાહં ત્વમિવ પુત્રાણાં સમર્થા ધારણે તથા ॥

સાઽહં ભર્તારમન્વિષ્યે સન્તૃપ્તા નાપિ ભોગતઃ ।
ભર્તૃલોકસ્ય તુ જ્યેષ્ઠા દેવી મામનુમન્યતામ્ ॥

ધર્મજ્ઞસ્ય કૃતજ્ઞસ્ય સત્યસન્ધસ્ય ધીમતઃ ।
પાદૌ પરિચરિષ્યામિ તથાર્યાઽદ્યાનુમન્યતામ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા તદા રાજન્મદ્રરાજસુતા શુભા ।
દદૌ કુન્ત્યૈ યમૌ માદ્રી શિરસાઽભિપ્રણમ્ય ચ ॥

અભિવાદ્ય મહર્ષીન્સા પરિષ્વજ્ય ચ પાણ્ડવાન્ ।
મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય બહુશઃ પાર્થાનાત્મસુતૌ તદા ॥

હસ્તે યુધિષ્ઠિરં ગૃહ્ય માદ્રી વાક્યમભાષત ।
કુન્તી માતા અહં ધાત્રી યુષ્માકં તુ પિતા મૃતઃ ॥

યુધિષ્ઠિરઃ પિતા જ્યેષ્ઠશ્ચતુર્ણાં ધર્મતઃ સદા ।
વૃદ્ધાદ્યુપાસનાસક્તાઃ સત્યધર્મપરાયણાઃ ॥

તાદૃશા ન વિનશ્યન્તિ નૈવ યાન્તિ પરાભવમ્ ।
તસ્માત્સર્વે કુરુધ્વં વૈ ગુરુવૃત્તિમતન્દ્રિતાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

ઋષીણાં ચ પૃથાયાશ્ચ નમસ્કૃત્ય પુનઃપુનઃ ।
આયાસકૃપણા માદ્રી પ્રત્યુવાચ પૃથાં તદા ॥
માદ્ર્યુવાચ ।

ઋષીણાં સન્નિધાવેષાં યથા વાગભ્યુદીરિતા ।
દિદૃક્ષમાણાયાઃ સ્વર્ગં ન મમૈષા વૃથા ભવેત્ ॥

ધન્યા ત્વમસિ વાર્ષ્ણેયિ નાસ્તિ સ્ત્રી સદૃશી ત્વયા ।
વીર્યં તેજશ્ચ યોગં ચ માહાત્મ્યં ચ યશસ્વિનામ્ ॥

કુન્તિ દ્રક્ષ્યસિ પુત્રાણાં પઞ્ચાનામમિતૌજસામ્ ।
આર્યા ચાપ્યભિવાદ્યા ચ મમ પૂજ્યા ચ સર્વતઃ ॥

જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ત્વં દેવિ ભૂષિતા સ્વગુણૈઃ શુભૈઃ ।
અભ્યનુજ્ઞાતુમિચ્છામિ ત્વયા યાવનન્દિનિ ॥

ધર્મં સ્વર્ગં ચ કીર્તિં ચ ત્વત્કૃતેઽહમવાપ્નુયામ્ ।
યથા તથા વિધત્સ્વેહ મા ચ કાર્ષીર્વિચારણાં ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

બાષ્પસન્દિગ્ધયા વાચા કુન્ત્યુવાચ યશસ્વિની ।
અનુજ્ઞાતાઽસિ કલ્યાણિ ત્રિદિવે સઙ્ગમોઽસ્તુ તે ॥

ભર્ત્રા સહ વિશાલિક્ષિ ક્ષિપ્રમદ્યૈવ ભામિનિ ।
સન્ગતાસ્વર્ગલોકે ત્વં રમેથાઃ શાશ્વતીઃ સમાઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

તતઃ પુરોહિતઃ સ્નાત્વા પ્રેતકર્મણિ પારગઃ ।
હિરણ્યશકલાનાજ્યં તિલં દધિ ચ તણ્ડુલાન્ ॥

ઉદકુમ્ભાંશ્ચ પરશું સમાનીય તપસ્વિભિઃ ।
અશ્વમેધાગ્નિમાહૃત્ય યથાન્યાયં સમન્તતઃ ॥

કાશ્યપઃ કારયામાસ પાણ્ડોઃ પ્રેતસ્ય તાં ક્રિયામ્ ।
પુરોહિતોક્તવિધિના પાણ્ડોઃ પુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

તેનાગ્નિનાઽદહત્પાણ્ડું કૃત્વા ચાપિ ક્રિયાસ્તદા ।
રુદઞ્છોકાભિસન્તપ્તઃ પપાત ભુવિ પાણ્ડવઃ ॥

ઋષીન્પુત્રાન્પૃથાં ચૈવ વિસૃજ્ય ચ નૃપાત્મજ । નમસ્કૃત્ય ચિતાગ્નિસ્થં ધર્મપત્ની નરર્ષભમ્ ॥

મદ્રરાજસુતા તૂર્ણમન્વારોહદ્યશસ્વિની ॥

અહતામ્બરસંવીતો ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽનઘઃ ।
ઉદકં કૃતવાંસ્તત્ર પુરોહિતમતે સ્થિતઃ ॥

અર્હતસ્તસ્ય કૃત્યાનિ શતશૃઙ્ગનિવાસિનઃ ।
તાપસા વિધિવચ્ચક્રુશ્ચારણા ઋષિભિઃ સહ ॥