Mahabharata · Chapter 1.124

taṃ vyatītamupakramya rājā svamiva bāndhavam /
sabhāryaḥ śokaduḥkhārtaḥ paryadevayadāturaḥ //
pāṇḍuruvāca /

satāmapi kule jātāḥ karmaṇā bata durgatim /
prāpnuvantyakṛtātmānaḥ kāmajālavimohitāḥ //

śaśvaddharmātmanā jāto bāla eva pitā mama /
jīvitāntamanuprāptaḥ kāmātmaiveti naḥ śrutam //

tasya kāmātmanaḥ kṣetre rājñaḥ saṃyatavāgṛṣiḥ /
kṛṣṇadvaipāyanaḥ sākṣādbhagavānmāmajījanat //

tasyādya vyasane buddhiḥ sañjāteyaṃ mamādhamā /
tyaktasya devairanayānmṛgayāṃ paridhāvataḥ //

mokṣameva vyavasyāmi bandho hi vyasanaṃ mahat /
suvṛttimanuvartiṣye tāmahaṃ pituravyayām //

atīva tapasātmānaṃ yojayiṣyāmyasaṃśayam /
tasmādekāhamekāhamekaikasminvanaspatau //

caranbhaikṣaṃ munirmuṇḍaścariṣyāmyāśramānimān /
pāṃsunā samavacchannaḥ śūnyāgārakṛtālayaḥ //

vṛkṣamūlaniketo vā tyaktasarvapriyāpriyaḥ /
na śocanna prahṛṣyaṃśca tulyanindātmasaṃstutiḥ //

nirāśīrnirnamaskāro nirdvandvo niṣparigrahaḥ /
na cāpyavahasankañcinna kurvanbhrukuṭīṃ kvacit //

prasannavadano nityaṃ sarvabhūtahite rataḥ /
jaṅgamājaṅgamaṃ sarvamavihiṃsaṃścaturvidham //

svāsu prajāsviva sadā samaḥ prāṇabhṛtaḥ prati /
ekakālaṃ caranbhaikṣaṃ kulāni daśa pañca ca //

asambhave vā bhaikṣasya carannanaśanānyapi /
alpamalpaṃ ca bhuñjānaḥ pūrvālābhe na jātucit //

anyānyapi caram̐llobhādalābhe sapta pūrayan /
alābhe yadi vā lābhe samadarśī mahātapāḥ //

vāsyaikaṃ takṣato bāhuṃ candanenaikamukṣataḥ /
nākalyāṇaṃ na kalyāṇaṃ cintayannubhayostayoḥ //

na jijīviṣuvatkiñcinna mumūrṣuvadācaran /
jīvitaṃ maraṇaṃ caiva nābhindanna ca dviṣan //

yāḥ kāścijjīvatā śakyāḥ kartumabhyudayakriyāḥ /
tāḥ sarvāḥ samatikramya nimeṣādivyavasthitaḥ //

tāsu cāpyanavasthāsu tyaktasarvendriyakriyaḥ /
samparityaktadharmārthaḥ sunirṇiktātmakalmaṣaḥ //

nirmuktaḥ sarvapāpebhyo vyatītaḥ sarvavāgurāḥ /
na vaśe kasyacittiṣṭhansadharmā mātariśvanaḥ //

etayā satataṃ vṛttyā carannevamprakārayā /
dehaṃ saṃsthāpayiṣyāmi nirbhayaṃ mārgamāsthitaḥ //

nāhaṃ sukṛpaṇe mārge svavīryakṣayaśocite /
svadharmātsatatāpete careyaṃ vīryavarjitaḥ //

satkṛto'satkṛto vā'pi yo'nyāṃ kṛpaṇacakṣuṣā /
upaiti vṛttiṃ kāmātmā sa śunāṃ vartate pathi //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktvā suduḥkhārto niḥśvāsaparamo nṛpaḥ /
avekṣamāṇaḥ kuntīṃ ca māndrīṃ ca samabhāṣata //

kausalyā viduraḥ kṣattā rājā ca saha bandhubhiḥ /
āryā satyavatī bhīṣmaste ca rājapurohitāḥ //

brāhmaṇāśca mahātmānaḥ somapāḥ saṃśitavratāḥ / pauravṛddhāśca ye tatra nivasantyasmadāśrayāḥ /
prasādya sarve vaktavyāḥ pāṇḍuḥ pravrājito vane //

niśamya vacanaṃ bhartustyāgadharmakṛtātmanaḥ /
tatsamaṃ vacanaṃ kuntī mādrī ca samabhāṣatām //

anye'pi hyāśramāḥ santi ye śakyā bharatarṣabha / āvābhyāṃ saha vastuṃ vai dharmamāśritya cintyatām /
āvābhyāṃ dharmapatnībhyāṃ saha taptuṃ tapo mahat //

śarīrasyāpi mokṣāya dharmaṃ prāpya mahāphalam /
tvameva bhavitā bhartā svargasyāpi na saṃśayaḥ //

praṇidhāyendriyagrāmaṃ bhartṛlokaparāyaṇe /
tyaktvā kāmasukhe hyāvāṃ tapsyavo vipulaṃ tapaḥ //

yadi cāvāṃ mahāprājña tyakṣyasi tvaṃ viśāmpate /
adyaivāvāṃ prahāsyāvo jīvitaṃ nātra saṃśayaḥ //
pāṇḍuruvāca /

yadi vyavasitaṃ hyetadyuvayordharmasaṃhitam /
svavṛttimanuvartiṣye tāmahaṃ pituravyayām //

tyaktvā grāmyasukhāhāraṃ tapyamāno mahattapaḥ /
valkalī phalamūlāśī cariṣyāmi mahāvane //

agnau juhvannubhau kālāvubhau kālāvupaspṛśan /
kṛśaḥ parimitāhāraścīracarmajaṭādharaḥ //

śītavātātapasahaḥ kṣutpipāsānavekṣakaḥ /
tapasā duścareṇedaṃ śarīramupaśoṣayan //

ekāntaśīlī vimṛśanpakvāpakvena vartayan /
pitṛndevāṃśca vanyena vāgbhiradbhiśca tarpayan //

vānaprasthajanasyāpi darśanaṃ kulavāsinaḥ /
nāpriyāṇyācariṣyāmi kiṃ punargrāmavāsinām //

evamāraṇyaśāstrāṇāmugramugrataraṃ vidhim /
kāṅkṣamāṇo'hamāsthāsye dehasyāsyā'samāpanāt //
vaiśampāyana uvāca /

ityevamuktvā bhārye te rājā kauravanandanaḥ /
tataścūḍāmaṇiṃ niṣkamaṅgade kuṇḍalāni ca //

vāsāṃsi ca mahārhāṇi strīṇāmābharaṇāni ca /
vāhanāni ca mukhyāni śastrāṇi kavacāni ca //

hemabhāṇḍāni divyāni paryaṅkāstaraṇāni ca / maṇimuktāpravālāni ratnāni vividhāni ca //

pradāya sarvaṃ viprebhyaḥ pāṇḍurbhṛtyānabhāṣata / gatvā nāgapuraṃ vācyaṃ pāṇḍuḥ pravrājito vane /
arthaṃ kāmaṃ sukhaṃ caiva ratiṃ ca paramātmikām //

pratasthe sarvamutsṛjya sabhāryaḥ kurunandanaḥ /
tatastasyānuyātāraste caiva paricārakāḥ //

śrutvā bharatasiṃhasya vidhidhāḥ karuṇā giraḥ /
bhamamārtasvaraṃ kṛtvā hāheti paricukruśuḥ //

uṣṇamaśru vimuñcantastaṃ vihāya mahīpatim /
yayurnāgapuraṃ tūrṇaṃ sarvamādāya taddhanam //

te gatvā nagaraṃ rājño yathāvṛttaṃ mahātmanaḥ /
kathayāñcakrire rājñastaddhanaṃ vividhaṃ daduḥ //

śrutvā tebhyastataḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ mahāvane /
dhṛtarāṣṭro naraśreṣṭhaḥ pāṇḍumevānvaśocata //

na śayyāsanabhogeṣu ratiṃ vindati karhicit /
bhrātṛśokasamāviṣṭastamevārthaṃ vicintayan //

rājaputrastu kauravya pāṇḍurmūlaphalāśanaḥ /
jagāma saha patnībhyāṃ tato nāgaśataṃ girim //

sa caitrarathamāsādya kālakūṭamatītya ca /
himavantamatikramya prayayau gandhamādanam //

rakṣyamāṇo mahābhūtaiḥ siddhaiśca paramarṣibhiḥ /
uvāsa sa mahārāja sameṣu viṣameṣu ca //

indradyumnasaraḥ prāpya haṃsakūṭamatītya ca /
śataśṛṅge mahārāja tāpasaḥ samatapyata //