Mahabharata · Chapter 1.113

jāmadagnyena rāmeṇa piturvadhamamṛṣyatā /
rājā paraśunā pūrvaṃ haihayādhipatirhataḥ //

śatāni daśabāhūnāṃ nikṛttānyarjunasya vai /
lokasyācarito dharmastenāti kila duścaraḥ //

punaśca dhanurādāya mahāstrāṇi pramuñcatā /
nirdagdhaṃ kṣatramasakṛdrathena jayatā mahīm //

evamuccāvacairastrairbhārgaveṇa mahātmanā /
triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivī kṛtā niḥkṣatriyā purā //

evaṃ niḥkṣatriye loke kṛte tena maharṣiṇā /
tataḥ sambhūya sarvābhiḥ kṣatriyābhiḥ samantataḥ //

utpāditānyapatyāni brāhmaṇairvedapāragaiḥ /
pāṇigrāhasya tanaya iti vedeṣu niścitam //

dharmaṃ manasi saṃsthāpya brāhmaṇāṃstāḥ samabhyayuḥ /
loke'pyācarito dṛṣṭaḥ kṣatriyāṇāṃ punarbhavaḥ //

tataḥ punaḥ samuditaṃ kṣatraṃ samabhavattadā /
imaṃ caivātra vakṣye'hamitihāsaṃ purātanam //

athocathya iti khyāta āsīddhīmānṛṣiḥ purā /
mamatā nāma tasyāsīdbhāryā paramasammatā //

ucathyasya yavīyāṃstu purodhāstridivaukasām /
bṛhaspatirbṛhattejā mamatāmanvapadyata //

uvāca mamatā taṃ tu devaraṃ vadatāṃ varam /
antarvatnī tvahaṃ bhrātrā jyeṣṭhenāramyatāmiti //

ayaṃ ca me mahābhāga kukṣāveva bṛhaspate /
aucathyo devamatrāpi ṣaḍaṅgaṃ pratyadhīyata //

amogharetāstvaṃ cāpi dvayornāstyatra sambhavaḥ /
tasmādevaṃ gate tvadya upāramitumarhasi //
vaiśampāyana uvāca /

evamuktastadā samyak bṛhaspatirudāradhīḥ /
kāmātmānaṃ tadātmānaṃ na śaśāka niyacchitum //

sa babhūva tataḥ kāmī tayā sārdhamakāmayā /
utsṛjantaṃ tu taṃ retaḥ sa garbhastho'bhyabhāṣata //

bhostāta mā gamaḥ kāmaṃ dvayornāstīha sambhavaḥ /
alpāvakāśo bhagavanpūrvaṃ cāhamihāgataḥ //

amogharetāśca bhavānna pīḍāṃ kartumarhati /
aśrutvaiva tu tadvākyaṃ garbhasthasya bṛhaspatiḥ //

jagāma maithunāyaiva mamatāṃ cārulocanām /
śukrotsargaṃ tato buddhvā tasyā garbhagato muniḥ //

padbhyāmārodhayanmārgaṃ śukrasya ca bṛhaspateḥ /
sthānamaprāptamatha tacchukraṃ pratihataṃ tadā //

papāta sahasā bhūmau tataḥ kruddho bṛhaspatiḥ /
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ śukraṃ śaśāpa sa ruṣānvitaḥ //

ucathyaputraṃ garbhasthaṃ nirbhartsya bhagavānṛṣiḥ /
yanmāṃ tvamīdṛśe kāle sarvabhūtepsite sati //

evamāttha vacastasmāttamo dīrghaṃ pravekṣyasi /
sa vai dīrghatamā nāma śāpādṛṣirajāyata //

bṛhaspaterbṛhatkīrterbṛhaspatirivaujasā /
jātyandho vedavitprājñaḥ patnīṃ lebhe sa vidyayā //

taruṇīṃ rupasampannāṃ pradveṣīṃ nāma brāhmaṇīm /
sa putrāñjanayāmāsa gautamādīnmahāyaśāḥ //

ṛṣerucathyasya tadā santānakulavṛddhaye /
dharmātmā ca mahātmā ca vedavedāṅgapāragaḥ //

godharmaṃ saurabheyācca so'dhītya nikhilaṃ muniḥ /
prāvartata tadā kartuṃ śraddhāvāṃstamaśaṅkayā //

tato vitathamaryādaṃ taṃ dṛṣṭvā munisattamāḥ /
kruddhā mohābhibhūtāste sarve tatrāśramaukasaḥ //

aho'yaṃ bhinnamaryādo nāśrame vastumarhati /
tasmādenaṃ vayaṃ sarve pāpātmānaṃ tyajāmahe //

ityanyonyaṃ samābhāṣya te dīrghatamasaṃ munim /
putralābhācca sā patnī na tutoṣa patiṃ tadā //

pradviṣantīṃ patirbhāryāṃ kiṃ māṃ dvekṣīti cābravīt /
pradveṣyuvāca /
bhāryāyā bharaṇādbhartā pālanācca patiḥ smṛtaḥ //

ahaṃ tvadbharaṇāśaktā jātyandhaṃ sasutaṃ tadā /
nityakālaṃ śrameṇārtā na bhareyaṃ mahātapaḥ //
bhīṣma uvāca /

tasmāstadvacanaṃ śrutvā ṛṣiḥ kopasamanvitaḥ /
pratyuvāca tataḥ patnīṃ pradveṣīṃ sasutāṃ tadā //

nīyatāṃ kṣatriyakule dhanārthaśca bhaviṣyati /
pradveṣyuvāca /
tvayā dattaṃ dhanaṃ vipra neccheyaṃ duḥkhakāraṇam //

yatheṣṭaṃ kuru viprendra na bherayaṃ purā yathā /
dīrghatamā uvāca /
adyaprabhṛti maryādā mayā loke pratiṣṭhitā //

eka eva patirnāryā yāvajjīvaṃ parāyaṇam /
mṛte jīvati vā tasminnāparaṃ prāpnuyānnaram //

abhigamya paraṃ nārī patiṣyati na saṃśayaḥ /
apatīnāṃ tu nārīṇāmadyaprabhṛti pātakam //

yadyasti ceddhanaṃ sarvaṃ vṛthābhogā bhavantu tāḥ /
akīrtiḥ parivādāśca nityaṃ tāsāṃ bhavantu vai //

iti tadvacanaṃ śrutvā brāhmaṇī bhṛśakopitā /
gaṅgāyāṃ nīyatāmeṣa putrā ityevamabravīt //

lobhamohābhibhūtāste putrāstaṃ gautamādayaḥ /
vaddhvoḍupe parikṣipya gaṅgāyāṃ samavāsṛjan //

kasmādandhaśca vṛddhaśca bhartavyo'yamiti sma te /
cintayitvā tataḥ krūrāḥ pratijagmuratho gṛhān //

so'nusrotastadā vipraḥ plavamāno yadṛcchayā /
jagāma subahūndeśānandhastenoḍupena ha //

taṃ tu rājā balirnāma sarvadharmavidāṃ varaḥ /
apaśyanmajjanagataḥ srotasā'bhyāśamāgatam //

jagrāha cainaṃ dharmātmā baliḥ satyaparākramaḥ /
jñātvā caivaṃ sa vavre'tha putrārthe bharatarṣabha //

taṃ pūjayitvā rājarṣirviśrāntaṃ munimabravīt / santānārthaṃ mahābhāga bhāryāsu mama mānada /
putrāndharmārthakuśalānutpādayitumarhasi //
bhīṣma uvāca /

evamuktaḥ sa tejasvī taṃ tathetyuktavānṛṣiḥ /
tasmaisa rājā svāṃ bhāryāṃ sudeṣṇāṃ prāhiṇottadā //

andhaṃ vṛddhaṃ ca taṃ matvā na sā devī jagāma ha /
svāṃ tu dhātreyikāṃ tasmai vṛddhāya prāhiṇottadā //

tasyāṃ kākṣīvadādīnsa śūdrayonāvṛṣistadā /
janayāmāsa dharmātmā putrānekādaśaiva tu //

kākṣīvadādīnputrāṃstāndṛṣṭvā sarvānadhīyataḥ /
uvāca tamṛṣiṃ rājā mamema iti bhārata //

netyuvāca maharṣistaṃ mamema iti cābravīt /
śūdrayonau mayā hīme jātāḥ kākṣīvadādayaḥ //

andhaṃ vṛddhaṃ ca māṃ dṛṣṭvā sudeṣṇā mahiṣī tava /
avamanya dadau mūḍhā śūdrāṃ dhātreyikāṃ mama //
bhīṣma uvāca /

tataḥ prasādayāmāsa punastamṛṣisattamam /
baliḥ sudeṣṇāṃ svāṃ bhāryāṃ tasmai sa prāhiṇotpunaḥ //

tāṃ sa dīrghatamāṅgeṣu spṛṣṭvā devīmathābravīt /
bhaviṣyanti kumārāste tejasā'dityavarcasaḥ //

aṅgo vaṅgaḥ kaliṅgaśca puṇḍraḥ suhmaśca te sutāḥ /
teṣāṃ deśāḥ samākhyātāḥ svanāmakathitā bhuvi //

aṅgasyāṅgo'bhavaddeśo vaṅgo vaṅgasya ca smṛtaḥ /
kaliṅgaviṣayaścaiva kaliṅgasya ca sa smṛtaḥ //

puṇḍrasya puṇḍrāḥ prakhyātāḥ suhmāḥ suhmasya ca smṛtāḥ /
evaṃ baleḥ purā vaṃśaḥ prakhyāto vai maharṣijaḥ //

evamanye maheṣvāsā brāhmaṇaiḥ kṣatriyā bhuvi / jātāḥ paramadharmajñā vīryavanto mahābalāḥ /
etacchrutvā tvamapyatra mātaḥ kuru yathepsitam //