Madhyamakaśāstra · Chapter 25
25 Nirvāṇaparīkṣā pañcaviṃśatitamaṃ prakaraṇam /
yadi śūnyamidaṃ sarvamudayo nāsti na vyayaḥ /
prahāṇādvā nirodhādvā kasya nirvāṇamiṣyate
yadyaśūnyamidaṃ sarvamudayo nāsti na vyayaḥ /
prahāṇādvā nirodhādvā kasya nirvāṇamiṣyate
aprahīṇamasaṃprāptamanucchinnamaśāśvatam /
aniruddhamanutpannametannirvāṇamucyate
bhāvastāvanna nirvāṇaṃ jarāmaraṇalakṣaṇam /
prasajyetāsti bhāvo hi na jarāmaraṇaṃ vinā
bhāvaśca yadi nirvāṇaṃ nirvāṇaṃ saṃskṛtaṃ bhavet /
nāsaṃskṛto hi vidyate bhāvaḥ kvacana kaścana
bhāvaśca yadi nirvāṇamanupādāya tatkatham /
nirvāṇaṃ nānupādāya kaścid bhāvo hi vidyate
yadi bhāvo na nirvāṇamabhāvaḥ kiṃ bhaviṣyati /
nirvāṇaṃ yatra bhāvo na nābhāvastatra vidyate
yadyabhāvaśca nirvāṇamanupādāya tatkatham /
nirvāṇaṃ na hyabhāvo 'sti yo 'nupādāya vidyate
ya ājavaṃjavībhāva upādāya pratītya va /
so 'pratītyānupādāya nirvāṇamupadiśyate
prahāṇaṃ cābravīcchāstā bhavasya vibhavasya ca /
tasmānna bhāvo nābhāvo nirvāṇamiti yujyate
bhavedabhāvo bhāvaśca nirvāṇamubhayaṃ yadi /
bhavedabhāvo bhāvaśca mokṣastacca na yujyate
bhavedabhāvo bhāvaśca nirvāṇamubhayaṃ yadi /
nānupādāya nirvāṇamupādāyobhayaṃ hi tat
bhavedabhāvo bhāvaśca nirvāṇamubhayaṃ katham /
asaṃskṛtaṃ ca nirvāṇaṃ bhāvābhāvau ca saṃskṛtau
bhavedabhāvo bhāvaśca nirvāṇe ubhayaṃ katham /
[tayorekatra nāstitvamālokatamasoryathā]
naivābhāvo naiva bhāvo nirvāṇamiti yāñjanā /
abhāve caiva bhāve ca sā siddhe sati sidhyati
naivābhāvo naiva bhāvo nirvāṇaṃ yadi vidyate /
naivābhāvo naiva bhāva iti kena tadajyate
paraṃ nirodhādbhagavān bhavatītyeva nohyate /
na bhavatyubhayaṃ ceti nobhayaṃ ceti nohyate
tiṣṭhamāno 'pi bhagavān bhavatītyeva nohyate /
na bhavatyubhayaṃ ceti nobhayaṃ ceti nohyate
na saṃsārasya nirvāṇātkiṃcidasti viśeṣaṇam /
na nirvāṇasya saṃsārātkiṃcidasti viśeṣaṇam
nirvāṇasya ca yā koṭiḥ koṭiḥ saṃsaraṇasya ca /
na tayorantaraṃ kiṃcitsumūkṣmamapi vidyate
paraṃ nirodhādantādyāḥ śāśvatādyāśca dṛṣṭayaḥ /
nirvāṇamaparāntaṃ ca pūrvāntaṃ ca samāśritāḥ
śūnyeṣu sarvadharmeṣu kimanantaṃ kimantavat /
kimanantamantavacca nānantaṃ nāntavacca kim
kiṃ tadeva kimanyatkiṃ śāśvataṃ kimaśāśvatam /
aśāśvataṃ śāśvataṃ ca kiṃ vā nobhayamapyataḥ
sarvopalambhopaśamaḥ prapañcopaśamaḥ śivaḥ /
na kvacitkasyacitkaściddharmo buddhena deśitaḥ
Original text: Madhyamakaśāstra · Edition: P. L. Vaidya: Madhyamakaśāstra of Nāgārjuna. Darbhanga: Mithila Institute, 1960. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0