Madhyamakaśāstra · Chapter 24
24 Āryasatyaparīkṣā caturviṃśatitamaṃ prakaraṇam /
yadi śūnyamidaṃ sarvamudayo nāsti na vyayaḥ /
caturṇāmāryasatyānāmabhāvaste prasajyate
parijñā ca prahāṇaṃ ca bhāvanā sākṣikarma ca /
caturṇāmāryasatyānāmabhāvānnopapadyate
tadabhāvānna vidyante catvāryāryaphalāni ca /
phalābhāve phalasthā no na santi pratipannakāḥ
saṃgho nāsti na cetsanti te 'ṣṭau puruṣapudgalāḥ /
abhāvāccāryasatyānāṃ saddharmo 'pi na vidyate
dharme cāsati saṃghe ca kathaṃ buddho bhaviṣyati /
evaṃ trīṇyapi ratnāni brūvāṇaḥ pratibādhase
śūnyatāṃ phalasadbhāvamadharmaṃ dharmameva ca /
sarvasaṃvyavahārāṃśca laukikān pratibādhase
atra brūmaḥ śūnyatāyāṃ na tvaṃ vetsi prayojanam /
śūnyatāṃ śūnyatārthaṃ ca tata evaṃ vihanyase
dve satye samupāśritya buddhānāṃ dharmadeśanā /
lokasaṃvṛtisatyaṃ ca satyaṃ ca paramārthataḥ
ye 'nayorna vijānanti vibhāgaṃ satyayordvayoḥ /
te tattvaṃ na vijānanti gambhīraṃ buddhaśāsane
vyavahāramanāśritya paramārtho na deśyate /
paramārthamanāgamya nirvāṇaṃ nādhigamyate
vināśayati durdṛṣṭā śūnyatā mandamedhasam /
sarpo yathā durgṛhīto vidyā vā duṣprasādhitā
ataśca pratyudāvṛttaṃ cittaṃ deśayituṃ muneḥ /
dharmaṃ matvāsya dharmasya mandairduravagāhatām
śūnyatāyāmadhilayaṃ yaṃ punaḥ kurute bhavān /
doṣaprasaṅgo nāsmākaṃ sa śūnye nopapadyate
sarvaṃ ca yujyate tasya śūnyatā yasya yujyate /
sarvaṃ na yujyate tasya śūnyaṃ yasya na yujyate
sa tvaṃ doṣānātmanīnānasmāsu paripātayan /
aśvamevābhirūḍhaḥ sannaśvamevāsi vismṛtaḥ
svabhāvādyadi bhāvānāṃ sadbhāvamanupaśyasi /
ahetupratyayān bhāvāṃstvamevaṃ sati paśyasi
kāryaṃ ca kāraṇaṃ caiva kartāraṃ karaṇaṃ kriyām /
utpādaṃ ca nirodhaṃ ca phalaṃ ca pratibādhase
yaḥ pratītyasamutpādaḥ śūnyatāṃ tāṃ pracakṣmahe /
sā prajñaptirupādāya pratipatsaiva madhyamā
apratītya samutpanno dharmaḥ kaścinna vidyate /
yasmāttasmādaśūnyo hi dharmaḥ kaścinna vidyate
yadyaśūnyamidaṃ sarvamudayo nāsti na vyayaḥ /
caturṇāmāryasatyānāmabhāvaste prasajyate
apratītya samutpannaṃ kuto duḥkhaṃ bhaviṣyati /
anityamuktaṃ duḥkhaṃ hi tatsvābhāvye na vidyate
svabhāvato vidyamānaṃ kiṃ punaḥ samudeṣyate /
tasmātsamudayo nāsti śūnyatāṃ pratibādhataḥ
na nirodhaḥ svabhāvena sato duḥkhasya vidyate /
svabhāvaparyavasthānānnirodhaṃ pratibādhase
svābhāvye sati mārgasya bhāvanā nopapadyate /
athāsau bhāvyate mārgaḥ svābhāvyaṃ te na vidyate
yadā duḥkhaṃ samudayo nirodhaśca na vidyate /
mārgo duḥkhanirodhatvāt katamaḥ prāpayiṣyati
svabhāvenāparijñānaṃ yadi tasya punaḥ katham /
parijñānaṃ nanu kila svabhāvaḥ samavasthitaḥ
prahāṇasākṣātkaraṇe bhāvanā caivameva te /
parijñāvanna yujyante catvāryapi phalāni ca
svabhāvenānadhigataṃ yatphalaṃ tatpunaḥ katham /
śakyaṃ samadhigantuṃ syātsvabhāvaṃ parigṛhṇataḥ
phalābhāve phalasthā no na santi pratipannakāḥ /
saṃgho nāsti na cetsanti te 'ṣṭau puruṣapudgalāḥ
abhāvāccāryasatyānāṃ saddharmo 'pi na vidyate /
dharme cāsati saṃghe ca kathaṃ buddho bhaviṣyati
apratītyāpi bodhiṃ ca tava buddhaḥ prasajyate /
apratītyāpi buddhaṃ ca tava bodhiḥ prasajyate
yaścābuddhaḥ svabhāvena sa bodhāya ghaṭannapi /
na bodhisattvacaryāyāṃ bodhiṃ te 'dhigamiṣyati
na ca dharmamadharmaṃ vā kaścijjātu kariṣyati /
kimaśūnyasya kartavyaṃ svabhāvaḥ kriyate na hi
vinā dharmamadharmaṃ ca phalaṃ hi tava vidyate /
dharmādharmanimittaṃ ca phalaṃ tava na vidyate
dharmādharmanimittaṃ vā yadi te vidyate phalam /
dharmādharmasamutpannamaśūnyaṃ te kathaṃ phalam
sarvasaṃvyavahārāṃśca laukikān pratibādhase /
yatpratītyasamutpādaśūnyatāṃ pratibādhase
na kartavyaṃ bhavetkiṃcidanārabdhā bhavetkriyā /
kārakaḥ syādakurvāṇaḥ śūnyatāṃ pratibādhataḥ
ajātamaniruddhaṃ ca kūṭasthaṃ ca bhaviṣyati /
vicitrābhiravasthābhiḥ svabhāve rahitaṃ jagat
asaṃprāptasya ca prāptirduḥkhaparyantakarma ca /
sarvakleśaprahāṇaṃ ca yadyaśūnyaṃ na vidyate
yaḥ pratītyasamutpādaṃ paśyatīdaṃ sa paśyati /
duḥkhaṃ samudayaṃ caiva nirodhaṃ mārgameva ca
Original text: Madhyamakaśāstra · Edition: P. L. Vaidya: Madhyamakaśāstra of Nāgārjuna. Darbhanga: Mithila Institute, 1960. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0