Madhyamakaśāstra · Chapter 23
23 Viparyāsaparīkṣā trayoviṃśatitamaṃ prakaraṇam /
saṃkalpaprabhavo rāgo dveṣo mohaśca kathyate /
śubhāśubhaviparyāsān saṃbhavanti pratītya hi
śubhāśubhaviparyāsān saṃbhavanti pratītya ye /
te svabhāvānna vidyante tasmāt kleśā na tattvataḥ
ātmano 'stitvanāstitve na kathaṃcicca sidhyataḥ /
taṃ vināstitvanāstitve kleśānāṃ sidhyataḥ katham
kasyaciddhi bhavantīme kleśāḥ sa ca na sidhyati /
kaścidāho vinā kaṃcitsanti kleśā na kasyacit
svakāyadṛṣṭivat kleśāḥ kliṣṭe santi na pañcadhā /
svakāyadṛṣṭivat kliṣṭaṃ kleśeṣvapi na pañcadhā
svabhāvato na vidyante śubhāśubhaviparyayāḥ /
pratītya katamān kleśāḥ śubhāśubhaviparyayān
rūpaśabdarasasparśā gandhā dharmāśca ṣaḍvidham /
vastu rāgasya dveṣasya mohasya ca vikalpyate
rūpaśabdarasasparśā gandhā dharmāśca kevalāḥ /
gandharvanagarākārā marīcisvapnasaṃnibhāḥ
aśubhaṃ vā śubhaṃ vāpi kutasteṣu bhaviṣyati /
māyāpuruṣakalpeṣu pratibimbasameṣu ca
anapekṣya śubhaṃ nāstyaśubhaṃ prajñapayemahi /
yatpratītya śubhaṃ tasmācchubhaṃ naivopapadyate
anapekṣyāśubhaṃ nāsti śubhaṃ prajñapayemahi /
yatpratītyāśubhaṃ tasmādaśubhaṃ naiva vidyate
avidyamāne ca śubhe kuto rāgo bhaviṣyati /
aśubhe 'vidyamāne ca kuto dveṣo bhaviṣyati
anitye nityamityevaṃ yadi grāho viparyayaḥ /
nānityaṃ vidyate śūnye kuto grāho viparyayaḥ
anitye nityamityevaṃ yadi grāho viparyayaḥ /
anityamityapi grāhaḥ śūnye kiṃ na viparyayaḥ
yena gṛṇhāti yo grāho grahītā yacca gṛhyate /
upaśāntāni sarvāṇi tasmādgrāho na vidyate
avidyamāne grāhe ca mithyā vā samyageva vā /
bhavedviparyayaḥ kasya bhavetkasyāviparyayaḥ
na cāpi viparītasya saṃbhavanti viparyayāḥ /
na cāpyaviparītasya saṃbhavanti viparyayāḥ
na viparyasyamānasya saṃbhavanti viparyayāḥ /
vimṛśasva svayaṃ kasya saṃbhavanti viparyayāḥ
anutpannāḥ kathaṃ nāma bhaviṣyanti viparyayāḥ /
viparyayeṣvajāteṣu viparyayagataḥ kutaḥ
na svato jāyate bhāvaḥ parato naiva jāyate /
na svataḥ parataśceti viparyayagataḥ kutaḥ
ātmā ca śuci nityaṃ ca sukhaṃ ca yadi vidyate /
ātmā ca śuci nityaṃ ca sukhaṃ ca na viparyayaḥ
nātmā ca śuci nityaṃ ca sukhaṃ ca yadi vidyate /
anātmāśucyanityaṃ ca naiva duḥkhaṃ ca vidyate
evaṃ nirudhyate 'vidyā viparyayanirodhanāt /
avidyāyāṃ niruddhāyāṃ saṃskārādyaṃ nirudhyate
yadi bhūtāḥ svabhāvena kleśāḥ keciddhi kasyacit /
kathaṃ nāma prahīyeran kaḥ svabhāvaṃ prahāsyati
yadyabhūtāḥ svabhāvena kleśāḥ keciddhi kasyacit /
kathaṃ nāma prahīyeran ko 'sadbhāvaṃ prahāsyati
Original text: Madhyamakaśāstra · Edition: P. L. Vaidya: Madhyamakaśāstra of Nāgārjuna. Darbhanga: Mithila Institute, 1960. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0