Madhyamakaśāstra · Chapter 2
2 Gatāgataparīkṣā dvitīyaṃ prakaraṇam /
gataṃ na gamyate tāvadagataṃ naiva gamyate /
gatāgatavinirmuktaṃ gamyamānaṃ na gamyate
ceṣṭā yatra gatistatra gamyamāne ca sā yataḥ /
na gate nāgate ceṣṭā gamyamāne gatistataḥ
gamyamānasya gamanaṃ kathaṃ nāmopapatsyate /
gamyamāne dvigamanaṃ yadā naivopapadyate
gamyamānasya gamanaṃ yasya tasya prasajyate /
ṛte gatergamyamānaṃ gamyamānaṃ hi gamyate
gamyamānasya gamane prasaktaṃ gamanadvayam /
yena tadgamyamānaṃ ca yaccātra gamanaṃ punaḥ
dvau gantārau prasajyete prasakte gamanadvaye /
gantāraṃ hi tiraskṛtya gamanaṃ nopapadyate
gantāraṃ cettiraskṛtya gamanaṃ nopapadyate /
gamane 'sati gantātha kuta eva bhaviṣyati
gantā na gacchati tāvadagantā naiva gacchati /
anyo ganturagantuśca kastṛtīyo hi gacchati
gantā tāvadgacchatīti kathamevopapatsyate /
gamanena vinā gantā yadā naivopapadyate
pakṣo gantā gacchatīti yasya tasya prasajyate /
gamanena vinā gantā ganturgamanamicchataḥ
gamane dve prasajyete gantā yadyuta gacchati /
ganteti cocyate yena gantā san yacca gacchati
gate nārabhyate gantuṃ gataṃ nārabhyate 'gate /
nārabhyate gamyamāne gantumārabhyate kuha
na pūrvaṃ gamanārambhādgamyamānaṃ na vā gatam /
yatrārabhyeta gamanamagate gamanaṃ kutaḥ
gataṃ kiṃ gamyamānaṃ kimagataṃ kiṃ vikalpyate /
adṛśyamāna ārambhe gamanasyaiva sarvathā
gantā na tiṣṭhati tāvadagantā naiva tiṣṭhati /
anyo ganturagantuśca kastṛtīyo 'tha tiṣṭhati
gantā tāvattiṣṭhatīti kathamevopapatsyate /
gamanena vinā gantā yadā naivopapadyate
na tiṣṭhati gamyamānānna gatānnāgatādapi /
gamanaṃ saṃpravṛttiśca nivṛttiśca gateḥ samā
yadeva gamanaṃ gantā sa eveti na yujyate /
anya eva punargantā gateriti na yujyate
yadeva gamanaṃ gantā sa eva hi bhavedyadi /
ekībhāvaḥ prasajyeta kartuḥ karmaṇa eva ca
anya eva punargantā gateryadi vikalpyate /
gamanaṃ syādṛte ganturgantā syādgamanādṛte
ekībhāvena vā siddhirnānābhāvena vā yayoḥ /
na vidyate, tayoḥ siddhiḥ kathaṃ nu khalu vidyate
gatyā yayocyate gantā gatiṃ tāṃ sa na gacchati /
yasmānna gatipūrvo 'sti kaścitkiṃciddhi gacchati
gatyā yayocyate gantā tato 'nyāṃ sa na gacchati /
gatī dve nopapadyete yasmādeke pragacchati
sadbhūto gamanaṃ gantā triprakāraṃ na gacchati /
nāsadbhūto 'pi gamanaṃ triprakāraṃ sa gacchati
gamanaṃ sadasadbhūtastriprakāraṃ na gacchati /
tasmādgatiśca gantā ca gantavyaṃ ca na vidyate
Original text: Madhyamakaśāstra · Edition: P. L. Vaidya: Madhyamakaśāstra of Nāgārjuna. Darbhanga: Mithila Institute, 1960. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0