મધ્યમકશાસ્ત્ર · અધ્યાય 2

2 ગતાગતપરીક્ષા દ્વિતીયં પ્રકરણમ્ ।
ગતં ન ગમ્યતે તાવદગતં નૈવ ગમ્યતે ।
ગતાગતવિનિર્મુક્તં ગમ્યમાનં ન ગમ્યતે

ચેષ્ટા યત્ર ગતિસ્તત્ર ગમ્યમાને ચ સા યતઃ ।
ન ગતે નાગતે ચેષ્ટા ગમ્યમાને ગતિસ્તતઃ

ગમ્યમાનસ્ય ગમનં કથં નામોપપત્સ્યતે ।
ગમ્યમાને દ્વિગમનં યદા નૈવોપપદ્યતે

ગમ્યમાનસ્ય ગમનં યસ્ય તસ્ય પ્રસજ્યતે ।
ઋતે ગતેર્ગમ્યમાનં ગમ્યમાનં હિ ગમ્યતે

ગમ્યમાનસ્ય ગમને પ્રસક્તં ગમનદ્વયમ્ ।
યેન તદ્ગમ્યમાનં ચ યચ્ચાત્ર ગમનં પુનઃ

દ્વૌ ગન્તારૌ પ્રસજ્યેતે પ્રસક્તે ગમનદ્વયે ।
ગન્તારં હિ તિરસ્કૃત્ય ગમનં નોપપદ્યતે

ગન્તારં ચેત્તિરસ્કૃત્ય ગમનં નોપપદ્યતે ।
ગમને ઽસતિ ગન્તાથ કુત એવ ભવિષ્યતિ

ગન્તા ન ગચ્છતિ તાવદગન્તા નૈવ ગચ્છતિ ।
અન્યો ગન્તુરગન્તુશ્ચ કસ્તૃતીયો હિ ગચ્છતિ

ગન્તા તાવદ્ગચ્છતીતિ કથમેવોપપત્સ્યતે ।
ગમનેન વિના ગન્તા યદા નૈવોપપદ્યતે

પક્ષો ગન્તા ગચ્છતીતિ યસ્ય તસ્ય પ્રસજ્યતે ।
ગમનેન વિના ગન્તા ગન્તુર્ગમનમિચ્છતઃ

ગમને દ્વે પ્રસજ્યેતે ગન્તા યદ્યુત ગચ્છતિ ।
ગન્તેતિ ચોચ્યતે યેન ગન્તા સન્ યચ્ચ ગચ્છતિ

ગતે નારભ્યતે ગન્તું ગતં નારભ્યતે ઽગતે ।
નારભ્યતે ગમ્યમાને ગન્તુમારભ્યતે કુહ

ન પૂર્વં ગમનારમ્ભાદ્ગમ્યમાનં ન વા ગતમ્ ।
યત્રારભ્યેત ગમનમગતે ગમનં કુતઃ

ગતં કિં ગમ્યમાનં કિમગતં કિં વિકલ્પ્યતે ।
અદૃશ્યમાન આરમ્ભે ગમનસ્યૈવ સર્વથા

ગન્તા ન તિષ્ઠતિ તાવદગન્તા નૈવ તિષ્ઠતિ ।
અન્યો ગન્તુરગન્તુશ્ચ કસ્તૃતીયો ઽથ તિષ્ઠતિ

ગન્તા તાવત્તિષ્ઠતીતિ કથમેવોપપત્સ્યતે ।
ગમનેન વિના ગન્તા યદા નૈવોપપદ્યતે

ન તિષ્ઠતિ ગમ્યમાનાન્ન ગતાન્નાગતાદપિ ।
ગમનં સંપ્રવૃત્તિશ્ચ નિવૃત્તિશ્ચ ગતેઃ સમા

યદેવ ગમનં ગન્તા સ એવેતિ ન યુજ્યતે ।
અન્ય એવ પુનર્ગન્તા ગતેરિતિ ન યુજ્યતે

યદેવ ગમનં ગન્તા સ એવ હિ ભવેદ્યદિ ।
એકીભાવઃ પ્રસજ્યેત કર્તુઃ કર્મણ એવ ચ

અન્ય એવ પુનર્ગન્તા ગતેર્યદિ વિકલ્પ્યતે ।
ગમનં સ્યાદૃતે ગન્તુર્ગન્તા સ્યાદ્ગમનાદૃતે

એકીભાવેન વા સિદ્ધિર્નાનાભાવેન વા યયોઃ ।
ન વિદ્યતે, તયોઃ સિદ્ધિઃ કથં નુ ખલુ વિદ્યતે

ગત્યા યયોચ્યતે ગન્તા ગતિં તાં સ ન ગચ્છતિ ।
યસ્માન્ન ગતિપૂર્વો ઽસ્તિ કશ્ચિત્કિંચિદ્ધિ ગચ્છતિ

ગત્યા યયોચ્યતે ગન્તા તતો ઽન્યાં સ ન ગચ્છતિ ।
ગતી દ્વે નોપપદ્યેતે યસ્માદેકે પ્રગચ્છતિ

સદ્ભૂતો ગમનં ગન્તા ત્રિપ્રકારં ન ગચ્છતિ ।
નાસદ્ભૂતો ઽપિ ગમનં ત્રિપ્રકારં સ ગચ્છતિ

ગમનં સદસદ્ભૂતસ્ત્રિપ્રકારં ન ગચ્છતિ ।
તસ્માદ્ગતિશ્ચ ગન્તા ચ ગન્તવ્યં ચ ન વિદ્યતે