Lalitavistara · Chapter 16
iti //
// iti śrīlalitavistare 'bhiniṣkramaṇaparivarto nāma pañcadaśamo 'dhyāyaḥ //
START Parivarta 16
bimbisāropasaṃkramaṇaparivartaḥ ṣoḍaśaḥ /
evaṃ khalu bhikṣavaśchandako bodhisattvādhisthānena rājñaḥ śuddhodanasya gopāyāḥ śākyakanyāyāśca sarvasya cāntaḥpurasya sarvasya ca śākyagaṇasya śokavinodakathāmakārṣīt //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo lubdhakarūpāya devaputrāya kāśikāni vastrāṇi dattvā tasya sakāśātkāṣāyāni vastrāṇi gṛhītvā svayameva pravajyāṃ lokānuvartanāmupādāya sattvānukampāyai sattvaparipācanārtham //
atha bodhisattvo yenaiva śākyā brāhmaṇyā āśramastenopasaṃkrāmat / sā bodhisattvaṃ vāsena bhaktena copanimantrayate sma / tato bodhisattvaḥ padmāyā brāhmaṇyā āśramaṃ gacchati sma / tayāpi bodhisattvo vāsena bhaktena copanimantrito 'bhūt //
tato raivatasya brahmarṣerāśramamagamat / asāvapi bodhisattvaṃ tathaivopanimantrayate sma / tathaiva rājako 'pi datṛmadaṇḍikaputro bodhisattvamupanimantrayate sma //
iti hi bhikṣavo bodhisattvo 'nupūrveṇa vaiśālīṃ mahānagarīmanuprāpto 'bhut //
tena khalu punaḥ samayenārāḍaḥ kālāpo vaiśālīmupanisṛtya prativasati sma mahatā śrāvakasaṃghena sārdhaṃ tribhiḥ śiṣyaśataiḥ / sa śiṣyebhya ākiṃcanyāyatanasahavratāyai dharmaṃ deśayati sma / sa bodhisattvaṃ dūrata evāgacchantaṃ dṛṣṭvā āścaryaprāptaḥ śiṣyānāmantrayate sma - paśyata paśyata bho rūpamasyeti / te 'bruvan - evaṃ hyetatpaśyāmaḥ / enamativismayanīyam //
tato 'haṃ bhikṣavo yenārāḍaḥ kālāpastenopasaṃkramyārāḍa kālāpametadavocat - careyamahaṃ bho ārāḍe kālāpe brahmacaryam / so 'vocat - cara bho gautama tathārūpeṇa dharmākhyāne yasmin śrāddhaḥ kulaputro 'lpakṛcchreṇājñāmārādhayati //
tasya me bhikṣava etadabhūt - asti me chando 'sti vīryamasti smṛtirasti samādhirasti prajñā, yannvahameko 'pramatta ātāpī vyapakṛṣṭo vihareyaṃ tasyaiva dharmasya prāptaye sākṣātkriyāyai //
atha khalvahaṃ bhikṣavo eko 'pramatta ātāpī vyapakṛṣṭo viharannalpakṛcchreṇaivaṃ taṃ dharmamadhyavagacchan sākṣādakārṣam //
atha khalvahaṃ bhikṣavo yenārāḍaḥ kālāpastenopasaṃkramyaitadavocat - etāvadbho tvayā ārāḍa dharmo 'dhigataḥ sākṣātkṛtaḥ? so 'vocat - evametadbho gautama / tamahamavocat - mayāpi bho eṣa dharmaḥ sākṣātkṛto 'dhigataḥ / so 'vocat - tena hi bho gautama yadahaṃ dharma jānāmi, bhavānapi taṃ jānāti, yaṃ bhavān jānāti, ahamapi taṃ jānāmi / tena hyāvāmubhāvapīmaṃ śiṣyagaṇaṃ pariharāvaḥ //
iti hi bhikṣava ārāḍaḥ kālāpaḥ paramayā pūjayā māṃ pūjayati sma / antevāsiṣu ca māṃ samānārthatayā sthāpayati sma //
tasya me bhikṣava etadabhūt - ayaṃ khalvārāḍasya dharmo na nairyāṇiko na niryāti, tatkatarasya samyagduḥkhakṣayāya? yannvahamata uttari paryeṣamāṇaścareyam //
atha khalvahaṃ bhikṣavo yathābhirāmaṃ vaiśālyāṃ vihṛtya magadheṣu ca prakrānto 'bhūt / so 'haṃ magadheṣu caryāṃ caran yena māgadhakānāṃ rājagṛhaṃ nagaraṃ tadanusṛto yena ca pāṇḍavaḥ parvatarājastenopasaṃkrānto 'bhūvam / tatrāhaṃ pāṇḍave parvatarājapārśve vyāhārṣamekākyadvitīyo 'sahāyo 'nekairdevakoṭinayutaśatasahasraiḥ saṃrakṣitaḥ //
tato 'haṃ kalyameva saṃnivāsya pātracīvaramādāya tapodadvāreṇa rājagṛhaṃ mahānagaraṃ piṇḍāya prāvikṣat prāsādikenābhikrāntena pratikrāntena vyavalokitena saṃmiñjitena prasāritena prāsādikena saṃghāṭīpaṭapātracīvaradhāraṇenāvikṣiptairindriyairabahirgatena mānasena nirmitavattailapātradharavadyugamātraṃ paśyan / tatra māṃ rājagṛhakā manuṣyā dṛṣṭvā vismitā abhūvan - kiṃ svidayaṃ brahmā bhaviṣyati śakro devānāmindra āhosvidvaiśravaṇo āhosvitkiṃcidgiridaivatam //
tatredamucyate -
atha vimaladharo hyanantatejo svayamiha pravrajiyāna bodhisattvaḥ /
śāntamanu dānta īryavanto viharati pāṇḍavaśailarājapārśve
rajani vigatu jñātva bodhisattvaḥ paramasudarśaniyaṃ nivāsayitvā /
pātra pratigṛhīya nīcamāno praviśati rājagṛhaṃ sapiṇḍapātram
kanakamiva sudhātujātarūpaṃ kavacitu lakṣaṇatriṃśatā dvibhiśca /
naragaṇa tatha nāri prekṣamāṇo na ca bhavate kvaci tṛpti darśanena
vīthi racita ratnavastradhāryai avaśiriyā janu yāti pṛṣṭhato 'sya /
ko nu ayu adṛṣṭapūrvasattvo yasya prabhāya puraṃ vibhāti sarvam
upari sthihiya nāriṇāṃ sahasrā tathariva dvāri tathaiva vātayāne /
rathya bharita gehi śūnya kṛtvā naravaru prekṣiṣu te ananyakarmāḥ
na ca bhuyu krayavikrayaṃ karontī na ca puna sauṇḍa pibanti madyapānam /
na ca gṛhi na ca vīthiye ramante puruṣavarasya nirīkṣamāṇa rūpam
puruṣa tvaritu gacchi rājagehaṃ avaciṣu rāja sa bimbisāra tuṣṭo /
deva parama tubhya labdha lābhā svayamiha brahma pure carāti piṇḍam
keci avaci śakra devarājo apari bhaṇanti suyāma devaputraḥ /
tatha api saṃtuṣitaṃ va nirmitaśca apari bhaṇanti sunirmiteṣu devaḥ
keci puna bhaṇanti candrasūryau tathapi ca rāhu baliśca vemacitrī /
keci puna bhaṇanti vācamevaṃ ayu so pāṇḍavaśailarājavāsī
vacanamimu śruṇitva pārthivo 'sau paramaudagramanā sthito gavākṣe /
prekṣati varasattva bodhisattvaṃ jvalatu śirīya sudhātukāñcanaṃ vā
piṇḍa dadiya rāja bimbisāraḥ puruṣamavocannirīkṣa kva prayātī /
dṛṣṭva girivaraṃ sa gacchamāno avaciṣu deva gataḥ sa śailapārśvam
rajani vigatu jñātva bimbisāro mahata janaiḥ parivārito narendraḥ /
upagami pāṇḍavaśailarājamūle śiriya jvalantu tamadṛśāti śailam
dharaṇi vrajitu yāni oruhitvā paramasugaurava prekṣi bodhisattvam /
meruriva yathā hyakampamāno nyasiya tṛṇāni niṣaṇṇa sostikena
śirasi caraṇi vandayitva rājā vividhakathāṃ samudāharitva vocat /
dadami tava upārdhu sarvarājyād rama iha kāmaguṇairahaṃ ca piṇḍam
prabhaṇati giri bodhisattva ślakṣṇaṃ dharaṇipate ciramāyu pālayasva /
ahamapi pravijahya rājyamiṣṭaṃ pravrajito nirapekṣi śāntihetoḥ
daharu taruṇayauvanairupetaḥ śubhatanuvarṇanibho 'si vegaprāptaḥ /
vipula dhana pratīccha nārisaṃghaṃ iha mama rājyi vasāhi bhuṅkṣva kāmāṃ
paramapramudito 'smi daśanātte avaciṣu sa māgadharāja bodhisattvam /
bhavahi mama sahāyu sarvarājyaṃ ahu tava dāsyi prabhūta bhuṅkṣva kāmāṃ
mā ca puna vane vasāhi śūnye ma bhuyu tṛṇeṣu vasāhi bhūmivāsam /
paramasukumāru tubhya kāyo iha mama rājyi vasāhi bhuṅkṣva kāmāṃ
prabhaṇati giri bodhisattva ślakṣṇaṃ akuṭila premaṇiyā hitānukampī /
svasti dharaṇipāla te 'stu nityaṃ na ca ahu kāmaguṇebhirarthiko 'smi
kāma viṣasamā anantadoṣā narakaprapātana pretatiryagyonau /
vidubhi vigarhita cāpyanārya kāmā jahita mayā yathā pakvakheṭapiṇḍam
kāma drumaphalā yathā patantī yathamiva abhrabalāhakā vrajanti /
adhruva capalagāmi mārutaṃ vā vikiraṇa sarvaśubhasya vañcanīyā
kāma alabhamāna dahyayante tatha api labdha na tṛpti vindayantī /
yada puna avaśasya bhakṣayante tada mahaduḥkha janenti ghora kāmāḥ
kāma dharaṇipāla ye ca divyā tatha api mānuṣa kāma ye praṇītā /
eku naru labheta sarvakāmāṃ na ca so tṛpti labheta bhūyu eṣan
ye tu dharaṇipāla śāntadāntā ārya anāśrava dharmapūrṇasaṃjñā /
prajñaviduṣa tṛpta te sutṛptā na ca puna kāmaguṇeṣu kāci tṛptiḥ
kāma dharaṇipāla sevamānā purima na vidyati koṭi saṃskṛtasya /
lavaṇajala yathā hi nārū pītvā bhuyu tṛṣa vardhati kāma sevamāne
api ca dharaṇipāla paśya kāyaṃ adhruvamasāraku duḥkhayantrametat /
navabhi vraṇamukhaiḥ sadā sravantaṃ na mama narādhipa kāmachandarāgaḥ
ahamapi vipulāṃ vijahya kāmāṃ tathapi ca istrisahasra darśanīyāṃ /
anabhiratu bhaveṣu nirgato 'haṃ paramaśivāṃ varabodhi prāptukāmaḥ
rājā āha -
katama diśi kuto gato 'si bhikṣo kva ca tava janma kva te pitā kva mātā /
kṣatriya atha brāhmaṇo 'tha rājā parikatha bhikṣu yadī na bhārasaṃjñā
bodhisattva āha -
śratu ti dharaṇipāla śākiyānāṃ kapilapuraṃ paramaṃ suṛddhisphītam /
pitu mama śuddhodaneti nāmnā tanu ahu pravrajito guṇābhilāṣī
rājā āha -
sādhu tava sudṛṣṭadarśanaṃ te yanu tava janma vayaṃ pi tasya śiṣyāḥ /
api ca mama kṣamasva āśayenā yamapi nimantritu kāmavītarāgo
yadi tvaya anuprāptu bhoti bodhiḥ tada mama seti bhoti dharmasvāmim /
api ca mama purā sulabdha lābhā mama vijite vasasīha yatsvayaṃbho
punarapi caraṇāni vandayitvā kṛtva pradakṣiṇu gauraveṇa rājā /
svakajanaparivārito narendraḥ punarapi rājagṛhaṃ anupraviṣṭaḥ
magadhapuri praveśi lokanātho vihariya śāntamanā yathābhiprāyam /
arthu kariya devamānuṣāṇāṃ upagami tīru nirañjanā narendraḥ
Original text: Lalitavistara · Edition: P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1958 (Buddhist Sanskrit Texts, 1) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0