Lakshmi Tantra · Chapter 31
ekatriṃśo'dhyāyaḥ - 31
śrīḥ---
yā sā ṣāḍguṇyatejaḥsthā kriyāśaktiḥ prakāśitā/
āgneyaṃ rūpamāśritya sā dhatte pauruṣaṃ vapuḥ
1. ṣāḍguṇye tatrāpi tejasi pradhānatayāvasthitetyarthaḥ/
sarvāsraśasrasaṃsyūtaṃ sūryasomāgnimūlakam/
mahat sudarśanaṃ nāma nānārūpopaśobhitam
2. sudarśanasya sarvaśasrāsranibiḍatvamahirbudhnyasaṃhitāyāṃ viśādyāye uktam/ sahasrāretyakṣarasvarūpamabhipretya sūryasomāgnimūlakatvoktiḥ/
tasya madhye sthitā śaktiḥ pauruṣīṃ tanumāsthitā/
saumyāgneyasvarūpeṇa tattatkālavyavasthayā
3. bhaktaparipālanaduṣṭaśikṣaṇarūpakāryamanurudhya saumyāgneyasvarūpatvoktiḥ/
purastāddarśitastasyā vācakaste caturvidhaḥ/
tatra saṃjñāmayo mantro bhūyasā balavattaraḥ
4. bījapiṇḍasaṃjñāpadarūpeṇa cāturvidhyam/
tasya vyākhyāmimāṃ śakra gadantyā me niśāmaya/
yā sā somātmikā śaktirunmeṣaḥ prathamo hare
mūlaśaktirahaṃ śrīḥ sā prathamākṣarasaṃsthitā/
amṛtā tṛptirūpā ca somātmā cākhileśvarī
6. prathamākṣaraḥ sakāraḥ/ tasyāmṛtādirūpatvamāha---amṛtetyādinā/ tṛptisomāvapi sakāraparau/
amṛtīkaraṇaṃ kuryāt sargasyendukalāsthitā/
śiraḥpadmādayo mantrāḥ parameśvarayuktayā
anayā sṛtayā kuryāttṛptiṃ saṃsiddhimeva ca/
sṛṣṭikṛtsaṃyutā seyaṃ jīvaśaktiḥ sanātanī
trailokyaiśvaryadopetā vāyuveśmākṣarasthitā/
tārākārā ripormūrdhni cintyocchedanasiddhaye
aprameyopagūḍhāyā agnīṣomamayījuṣaḥ/
asyāḥ śakteḥ samudbhūtaṃ sūktaṃ pauruṣamujjvalam
10. asyā iti/ prathamākṣararūpāyā ityarthaḥ/ sakārāt pauruṣaṃ sūktamudbhūtamityarthaḥ/ tathā cāhirbudhnyasaṃhitā---"akṣarādādimādasyāḥ sūktaṃ pauruṣamudgatam/ dvitīyākṣarasaṃbhūtaṃ śrīsūktaṃ nāma yanmune//" (18. 33) iti/
etadādīni sūktāni sahasramṛṣayo viduḥ/
nityamāpyāyate mantraḥ so'yamagnijuṣā mayā
tattatkāryajuṣā tattadvarṇaśaktitrayījuṣā/
anayā yanna sādhyeta na tadansita jagattraye
12. śaktitrayī sūryasomāgniśaktayaḥ/
sūte sā sakalāḥ śaktīranujānāti tāḥ punaḥ/
saṃharantī punaścaitā iti ca smaryate tataḥ
svamunmeṣamadhiṣṭhāya paramātmā sa śaktirāṭ/
udito jagato'rthāya hetidevaḥ sanātanaḥ
14. hetidevaḥ sudarśanaḥ/
sūryaśca bhoktṛtāṃ prāpya prāṇayan prāṇa iṣyate/
ātmānaṃ darśayatyeṣa trailokyaiśvaryadānvitaḥ
15. sūryo hakāraḥ/ prāṇo'pi sa eva/
hṛtpuṇḍarīkamadhyasthaṃ yaṃ vicinvanti yoginaḥ/
yathāvad dhyāyato vedhyaṃ mukteṣorvegavattayā
16. muktasyetyādi/ ativegenetyarthaḥ/
prakarṣeṇonnayan prāṇān prāṇa ityeṣa śabdyate/
indumaṇḍalasaṃvīto vyāpimānaprameyavān
17. vyāpī anusvāraḥ/
jihvāmūlasthito dhyāto vākpravṛttiṃ niyacchati/
aṃmaṇḍale sthito dhyātaḥ sa eva hi sudhāṃ sravan
18. jihvāmūleti kaṇṭhasthānam/ aṃmaṇḍalamanusvāraḥ/
nirviṣīkaraṇaṃ dhyātaḥ karoti jagatāmapi/
rāmopagūḍhādasmāddhi śriyaḥ sūktaṃ samudgatam
19. rāmopagūḍhāditi/ ikārasahitādityarthaḥ/
etadādīni sūktāni sahasramṛṣayo viduḥ/
tattatkālajuṣā tattadvarṇaśaktitrayījuṣā
anena yanna sādhyeta na tadasti jagattraye/
hanyate sakalaṃ lokaṃ gamayatyamalaṃ padam
21. hanyata ityādinā hakāranirvacanaṃ kriyate/ "hana hiṃsāgatyoḥ" iti dhātvarthamabhipretyāha---gamayatīti/
tyājayatyakhilaṃ kleśaṃ gamyate yogacintakaiḥ/
hetyevaṃ kathyate sadbhirevaṃ nirvacanasthitaiḥ
aśeṣabhuvanādhārā saṃkalpaprabalīkṛtā/
pratyabhijñāyate saiva śaktiryā paramātmanaḥ
23. aśeṣabhuvanādhāro rephaḥ/
saratyasyāścalaṃ sarvaṃ sriyate sakalaiḥ sadā/
pṛthivī saṃsthitā seyaṃ stambhe sṛtyā niyujyate
24. srā ityasya nirvacanamāha---saratīti/ sarati; gacchatītyarthaḥ/ sriyate; gamyate prāpyata ityarthaḥ/ sṛtyāḥ gamanāt stambhe stambhane niścalatva iti yāvat/ gamanāt nivartya stabdhatayā niyamyata ityarthaḥ/
saho nāma balaṃ tatra ramate tat sahasradhā/
sahasrati sahasrā syādagnīṣomātmano mama
25. sahasrā iti samudāyasya prakārāntareṇa nirvacanamarthaṃ cāha--saha ityādi/ sahasśabdāt balārthakādupari ramadhātorniṣpannasya ra ityasya saṃyojane sahasreti rūpam/
agnīṣomamayī sā me śaktiḥ sarvakriyākarī/
susaṃkalpasamiddhā sā tejasāṃ rāśirūrjitā
26. ra ityasya nirvacanamāha---agnītyādinā/ kālapāvakatāṃ repharūpatām/ kevalīti śaktiviśeṣaṇam/
saṃprāpyaivānalaṃ bhāvaṃ kālapāvakatāṃ gatā/
retyevaṃ kevalī bhūtvā jvalatyaviratodayā
parameśvarabhūtā sā paramāścaryakāriṇī/
ra ityeva mahāśaktirmadīyādyā kriyāhvayā
saṃkhyānantyaṃ sahasraṃ syādarānantyaṃ taducyate/
varmāsrayoḥ svarūpaṃ ca darśitaṃ te puraṃdara
29. nirvacanāntaramāha--saṃkhyetyādinā/ sahasrāṇyanantāni arāṇi yasyeti samāsaḥ/
dhruvaśca praṇavo'syādiḥ pūrvameva nirūpitaḥ/
evameva mahāmantraḥ śabdabrahmodgato rasaḥ
30. dhruvaḥ praṇavaḥ/
ātharvaṇī mahāśaktiḥ kriyāśakteḥ priyā tanuḥ/
trayīsāro hyatharvākhyā pañcaparvā mahāśrutiḥ
31. pañcaparveti/ nakṣatravidhānavidhividhānasaṃhitāśāntirūpapañcakalpetyarthaḥ/
mantreṇa sūyate'nena sāreṇeva vanaspatiḥ/
asya tvaṅgavidhānajñāḥ ṣaḍaṅgāni pracakṣate
32. bhūsāreṇa vṛkṣa ivābhivṛddhetyarthaḥ/ ṣaḍaṅgāni hṛdayādiṣaḍaṅgāni/
gāyatrīmapi cakrākhyāṃ prākāraṃ cāgnisaṃjñitam/
gopanādvaruṇotsedhāt sodayādamṛtāttathā
33. gopana ākāraḥ/ varuṇo vakāraḥ/ udaya ukāraḥ/ amṛtaḥ sakāraḥ/ vāṃ suṃ iti mantraḥ/
ūrdhvaṃ cakrāya ca svāhā hṛdādistu śikhāvadhi/
sūryajvālāpadāccordhvaṃ mahāyuktāt sudarśanāt
34. hṛdādiḥ hṛdayaśiraḥśikhārūpaḥ/ mahāyukteti/ mahāsudarśanāyeti vivakṣitam/
ūrdhvaṃ cakrāya ca svāhā varmādyo'srāntako vidhiḥ/
namaścakrāya tasyānte vidmahe'sau caturyugaḥ
35. varmādya iti/ kavacanetrāsrāṇi/ caturyugaḥ; aṣṭākṣaraḥ/ `namaścakrāya vidmahe' iti/
jvālāya ca sahasrānte dhīmahīti navārṇakaḥ/
tannaḥ pracodayānmadhye cakra ityaṣṭavarṇakaḥ
36. `sahasrajvālāya dhīmahi/ tannaścakraḥ pracodayāt' iti mantraḥ/
muṣṭiṃ vitarjanīṃ kṛtvā tarjanīṃ tarjasaṃsthitām/
parito bhrāmayedvahniṃ dhyāyan prākārasaṃsthim
anyonyasaṃmukhe pāṇitale vai dakṣiṇottare/
kaniṣṭhāṅguṣṭhayoragre śliṣṭe dīrghāstathāparāḥ
parito bhrāmayedevaṃ cakramudreyamīritā/
ahgamudrāstu vakṣyante śaktigrāsamanuṃ śṛṇu
pavitramanalārūḍhaṃ savyāpi praṇavāt param/
mahāsudarśanetyevaṃ cakrarājaṃ mahādhvagam
tato'stagatatetyasmāt sarvaduṣṭabhayaṃkara/
chindhi chindhītyataḥ paścādbhindhi bhindhi prakīrtayet
vidārayadvayaṃ paścāt paramantrān grasa grasa/
dvirbhakṣayeti bhūtāni trāsayeti dviruccaret
varmāsravahnijāyāḥ syuḥ śaktigrasanakṛnmanuḥ/
svayaṃ sudarśano bhūtvā mantramuccārayannimam
40-43. pavitramityādi/ `oṃ praṃ mahāsudarśana cakrarāja mahādhvaga astagata sarvaduṣṭabhayaṃkara chindhi chindhi bhindhi bhindhi vidāraya vidāraya, paramantrān grasa grasa bhakṣaya bhakṣayaya bhūtāni trāsaya trāsaya' ityasyānantaraṃ kavacamantramasramantraṃ ca saṃyojyānte svāhāpadaṃ saṃyojayet/ eṣa śaktigrāsamantraḥ/
śaktiṃ mukhahṛdādibhyaḥ parasyācūṣayeddhiyā/
ṣaḍakṣarasya mantrasya śṛṇu dhyānaṃ puraṃdara
nyastāṅgaścakramudrābhirvahniprākāramadhyagaḥ/
sahasrāramahācakramayutāgnicayotkaṭam
ṣaḍadvamayamudbhrāntaṃ dhyāyenmacchaktijṛmbhitam/
akṣasthaṃ paramātmānaṃ nārāyaṇamanāmayam
cakrarūpiṇamīśānaṃ dhyāyet kuṅkumasaṃnibham/
pītāmbaradharaṃ divyaṃ muktālaṃkāramaṇḍitam
enamaṣṭabhujaṃ dhyāyenmahāvyasanasaṃplave/
udyajjānumanekāsraṃ sthitaṃ paramaśobhanam
cakraṃ musalamuddāmamaṅkuśaṃ sarasīruham/
yāmye karacatuṣke'tha vāme bhujacatuṣṭaye
śaṅkhaṃ bāṇayutaṃ cāpaṃ pāśaṃ gurvīṃ gadāmapi/
dadhānaṃ dakṣiṇaṃ divyaṃ daṃṣṭrābhāsvaritānanam
piṅgākṣaṃ piṅgakeśāḍhyaṃ jvālāmālāpariṣkṛtam/
atha ṣoḍaśahastaṃ ca dhyāyeddevaṃ sudarśanam
45-51. sudarśanadhyānamāha--nyastāṅga iti/ kṛtāṅganyāsa ityarthaḥ/ cakramudrā cātraivādyāye aṣṭatriṃśe śloke pratipāditā; vahniprākāraśca saptatriṃśe śloke/ sudarśanavarṇanaṃ sahasrāretyādinā/ cakramadhye cakrarūpiṇaḥ paramātmanaḥ dhyānaṃ prastauti---akṣasthamityādinā/ dakṣiṇakaradhṛtāyudhānyāha--cakramityādinā/ vāmakarasthāyudhānyāha---śaṅkhamityādinā/ dakṣiṇaṃ; samarthamityarthaḥ/ aṣṭabhujasudarśanadhyānaṃ vistarato'hirvudhnyasaṃhitāyāṃ catuścatvāriṃśādhyāye pratipāditamanusaṃdheyam/ udyajjānumiti pratyālīḍhākhyā samarodyamāvasthitiḥ vivakṣitā/
paraiḥ paribhave prāpte pratīkāravivarjite/
sthitāvanavaklṛptāyāmapi nirjitya vairiṇaḥ
bhaye mahati saṃjāte coravyāghradvipādibhiḥ/
pratyālīḍhasthitaṃ devaṃ vairivargadigunmukham
prahārodyogibhiḥ pīnairbhujairūrdhvairalaṃkṛtam/
śaktyā dīptena khaḍgena vahninā ca śatārcipā
aṅkuśenātha daṇḍena kuntenātha jvalattviṣā/
paraśvadhena cakreṇa dakṣiṇādhaḥkaraiḥ kramāt
śaṅkhena cāpamukyena pāśenātha halena ca/
kuliśena gadāsroṇa musalenātha śūlataḥ
ūrdhvādadhaḥ sthitairvāmaiḥ pradīptairāyudhairyutam/
daṃṣṭāniṣṭhyūtaghorāgnijvālākolāhalākulam
saṃsyūtatattvayākīrṇaṃ divyayā vanamālayā/
ghorāṭṭahāsasaṃtrāsadravdadaityendradānavam
jvālākulajvaladdaityamedomedurapāvake/
ayutāyutavahnīnāmāspade dīptatejasām
adhvaṣaṭkamaye cakre cakriṇaṃ cakramuttamama/
dhyāyedevaṃvidhaṃ devaṃ bhaye mahati mānavaḥ
53-60. pratyālīḍhākhyā sthitiḥ udyajjānumiti pūrvaṃ sūcitā/ ṣoḍaśu bhujeṣu dakṣiṇabhujāṣṭakāyudhānyāha---śaktyetyādinā / vāmabhujāṣṭakāyudhānyāha---śaṅkhenetyādinā/ saṃsyūtatattvayeti/ caturviśatitattvamayyetyarthaḥ/ vanāmālāsvarūpakathanametat/ ata evāsyā bhūtamāletyapi vyavahāraḥ/ adhvaṣaṭkaṃ varṇādhvādi/
evaṃ dhyātvā punardhyāyeccaturbāhuṃ sudarśanam/
anyathā naiva śāntiḥ syādasti tejastathā hareḥ
61. etasya dhyānena sarvāriṣṭaśāntirahirbudhnyasaṃhitāyāṃ saptacatvāriṃśādhyāye varṇitā draṣṭavyā/
ghoraśāntavibhedena pauruṣaṃ dhyānamīritam/
iti te suraśārdūla dhyānamanyacca me śṛṇu
prakārāḥ pauruṣā ye ye dhyāne'smin parivarṇitāḥ/
tān sarvāna manmayāneva saṃsmarecchīghrasiddhaye
atyadbhutamidaṃ śakra rahasyaṃ te prakīrtitam/
bhūyo rahasyamanyacca śṛṇu me surapuṃgava
āgneyī yā madīyā te purā śaktiḥ prakīrtitā/
sūryakoṭyarbudābhāsā vahnikoṭyarbudopamā
indukoṭyarbudābhāsā mama spandamayī tanuḥ/
amṛtaṃ paramātmānamaśeṣabhuvanādhṛtim
66. spandamayī kriyāmayī/ amṛtaṃ sakāraḥ/ paramātmā hakāraḥ/ aṣeṣabhuvanādhṛtiḥ rephaḥ/
āsthāya pañcabindvātmā spṛśantī vyāpinaṃ param/
hitāya sarvabhūtānāmudeti parameśvarāt
67. pañcabinduḥ īkāraḥ/ vyāpī anusvāraḥ/
tāmakṣaṃ kalpayecchaktiṃ tatprabhāṃ nābhimaṇḍalam/
arāṇi ṣaṇmanorarṇān sūryoddāmau sabindukau
68. arāṇi ṣaḍiti ṣaḍaracakraṃ vivakṣitam/ sūryoddāmau hu iti/
susthitau nemigau dhyāyeccheṣaṃ tu pradhimaṇḍalam/
ātmānaṃ madhyato dhyāyet svaṃ māyāparamātmanoḥ
69. śeṣamiti/ phaḍityetadityarthaḥ/
sūryānalāntarasthaṃ ca nirasyan saṃsmarejjanam/
dhyāyannaniśamevaṃ hi yogī dhyānaparāyaṇaḥ
vidhūya nikhilaṃ doṣaṃ sāṃsārikamaśeṣataḥ/
mayi bhaktiṃ parāṃ prāpya māmevānte samaśnute
antarā paramātmānamamṛtaṃ ca sthito japan/
manīṣī manasā nityaṃ pīyūṣāpyāyanaṃ smaret
sudhayāplāvyamāno hi srutayā śaktikoṭarāt/
prāṇena prāṇyamānaśca dagdhadoṣo'nalatviṣā
73. prāṇena hakāreṇa/ analo rephaḥ/
pañcabindukriyālābhādaiśvaryaṃ paramāsthitaḥ/
saṃtatābyāsayogena vaśī yukto jitendriyaḥ
vihāya sakalaṃ kleśaṃ veṣamāsthāya māmakam/
dṛpto jātabalo yogī kriyayā sarvato vaśī
īśvaraḥ paramo bhūtvā sarvavyāptimayaḥ sthitaḥ/
māmeva māmakaṃ dhāma matprasādādupāśnute
yā kriyā sā cidākhyātā yā cittiḥ sā parā kriyā/
ete saparamānandāsrayaste parikīrtitāḥ
77. svasvarūpasya kriyācidānandarūpatāmāha---yeti/
akhaṇḍaikā parā śaktiścitkriyānandarūpiṇī/
vaiṣṇavī sā parāhaṃtā sāhaṃ sarvārthapūraṇī
svācchandyānmama saṃkalpo dvidhaivaṃ pravijṛmbhate/
ekā śaktiḥ kriyāhvānā mahābhūtirathāparā
79. dvidheti/ kriyāvibhūtibhedenetyarthaḥ/
sāmānayto'nyoḥ śakra sthitāhaṃ parameśvarī/
eṣā te sakalā śaktiḥ kriyārūpā pradarśitā
sthūlasūkṣmaparatvena tārikāyā niśāmaya/
nimīlitakriyākārā spaṣṭaiśvaryasvarūpiṇī
81. anantarādhyāyaviṣayabhūtabhūtiśaktivarṇanamavatārayati---nimīliteti/ bhūtiśaktirūpe kriyāśaktiḥ nimīlitāsta ityarthaḥ/ spaṣṭeti/ aiśvaryaṃ vispaṣṭaṃ bhavatītyarthaḥ/
tanuḥ ṣāḍguṇyarūpā me bhūtiḥ sā tārikāhvayā/
tasyāḥ sthūlādirūpāṇi yathāvanme niśāmaya //
ucyamānāni deveśa sāvadhānena cetasā
iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre sudarśanaprakāśo nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ
********ityekatriṃśo'dhyāyaḥ********
Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0