Language

ENहिગુ
Scripture Library

Lakshmi Tantra · Chapter 31

31.1

ekatriṃśo'dhyāyaḥ - 31
śrīḥ---
yā sā ṣāḍ‌guṇyatejaḥsthā kriyāśaktiḥ prakāśitā/
āgneyaṃ rūpamāśritya sā dhatte pauruṣaṃ vapuḥ

31.2

1. ṣāḍguṇye tatrāpi tejasi pradhānatayāvasthitetyarthaḥ/
sarvāsraśasrasaṃsyūtaṃ sūryasomāgnimūlakam/
mahat sudarśanaṃ nāma nānārūpopaśobhitam

31.3

2. sudarśanasya sarvaśasrāsranibiḍatvamahirbudhnyasaṃhitāyāṃ viśādyāye uktam/ sahasrāretyakṣarasvarūpamabhipretya sūryasomāgnimūlakatvoktiḥ/
tasya madhye sthitā śaktiḥ pauruṣīṃ tanumāsthitā/
saumyāgneyasvarūpeṇa tattatkālavyavasthayā

31.4

3. bhaktaparipālanaduṣṭaśikṣaṇarūpakāryamanurudhya saumyāgneyasvarūpatvoktiḥ/
purastāddarśitastasyā vācakaste caturvidhaḥ/
tatra saṃjñāmayo mantro bhūyasā balavattaraḥ

31.5

4. bījapiṇḍasaṃjñāpadarūpeṇa cāturvidhyam/
tasya vyākhyāmimāṃ śakra gadantyā me niśāmaya/
yā sā somātmikā śaktirunmeṣaḥ prathamo hare

31.6

mūlaśaktirahaṃ śrīḥ sā prathamākṣarasaṃsthitā/
amṛtā tṛptirūpā ca somātmā cākhileśvarī

31.7

6. prathamākṣaraḥ sakāraḥ/ tasyāmṛtādirūpatvamāha---amṛtetyādinā/ tṛptisomāvapi sakāraparau/
amṛtīkaraṇaṃ kuryāt sargasyendukalāsthitā/
śiraḥpadmādayo mantrāḥ parameśvarayuktayā

31.8

anayā sṛtayā kuryāttṛptiṃ saṃsiddhimeva ca/
sṛṣṭikṛtsaṃyutā seyaṃ jīvaśaktiḥ sanātanī

31.9

trailokyaiśvaryadopetā vāyuveśmākṣarasthitā/
tārākārā ripormūrdhni cintyocchedanasiddhaye

31.10

aprameyopagūḍhāyā agnīṣomamayījuṣaḥ/
asyāḥ śakteḥ samudbhūtaṃ sūktaṃ pauruṣamujjvalam

31.11

10. asyā iti/ prathamākṣararūpāyā ityarthaḥ/ sakārāt pauruṣaṃ sūktamudbhūtamityarthaḥ/ tathā cāhirbudhnyasaṃhitā---"akṣarādādimādasyāḥ sūktaṃ pauruṣamudgatam/ dvitīyākṣarasaṃbhūtaṃ śrīsūktaṃ nāma yanmune//" (18. 33) iti/
etadādīni sūktāni sahasramṛṣayo viduḥ/
nityamāpyāyate mantraḥ so'yamagnijuṣā mayā

31.12

tattatkāryajuṣā tattadvarṇaśaktitrayījuṣā/
anayā yanna sādhyeta na tadansita jagattraye

31.13

12. śaktitrayī sūryasomāgniśaktayaḥ/
sūte sā sakalāḥ śaktīranujānāti tāḥ punaḥ/
saṃharantī punaścaitā iti ca smaryate tataḥ

31.14

svamunmeṣamadhiṣṭhāya paramātmā sa śaktirāṭ/
udito jagato'rthāya hetidevaḥ sanātanaḥ

31.15

14. hetidevaḥ sudarśanaḥ/
sūryaśca bhoktṛtāṃ prāpya prāṇayan prāṇa iṣyate/
ātmānaṃ darśayatyeṣa trailokyaiśvaryadānvitaḥ

31.16

15. sūryo hakāraḥ/ prāṇo'pi sa eva/
hṛtpuṇḍarīkamadhyasthaṃ yaṃ vicinvanti yoginaḥ/
yathāvad dhyāyato vedhyaṃ mukteṣorvegavattayā

31.17

16. muktasyetyādi/ ativegenetyarthaḥ/
prakarṣeṇonnayan prāṇān prāṇa ityeṣa śabdyate/
indumaṇḍalasaṃvīto vyāpimānaprameyavān

31.18

17. vyāpī anusvāraḥ/
jihvāmūlasthito dhyāto vākpravṛttiṃ niyacchati/
aṃmaṇḍale sthito dhyātaḥ sa eva hi sudhāṃ sravan

31.19

18. jihvāmūleti kaṇṭhasthānam/ aṃmaṇḍalamanusvāraḥ/
nirviṣīkaraṇaṃ dhyātaḥ karoti jagatāmapi/
rāmopagūḍhādasmāddhi śriyaḥ sūktaṃ samudgatam

31.20

19. rāmopagūḍhāditi/ ikārasahitādityarthaḥ/
etadādīni sūktāni sahasramṛṣayo viduḥ/
tattatkālajuṣā tattadvarṇaśaktitrayījuṣā

31.21

anena yanna sādhyeta na tadasti jagattraye/
hanyate sakalaṃ lokaṃ gamayatyamalaṃ padam

31.22

21. hanyata ityādinā hakāranirvacanaṃ kriyate/ "hana hiṃsāgatyoḥ" iti dhātvarthamabhipretyāha---gamayatīti/
tyājayatyakhilaṃ kleśaṃ gamyate yogacintakaiḥ/
hetyevaṃ kathyate sadbhirevaṃ nirvacanasthitaiḥ

31.23

aśeṣabhuvanādhārā saṃkalpaprabalīkṛtā/
pratyabhijñāyate saiva śaktiryā paramātmanaḥ

31.24

23. aśeṣabhuvanādhāro rephaḥ/
saratyasyāścalaṃ sarvaṃ sriyate sakalaiḥ sadā/
pṛthivī saṃsthitā seyaṃ stambhe sṛtyā niyujyate

31.25

24. srā ityasya nirvacanamāha---saratīti/ sarati; gacchatītyarthaḥ/ sriyate; gamyate prāpyata ityarthaḥ/ sṛtyāḥ gamanāt stambhe stambhane niścalatva iti yāvat/ gamanāt nivartya stabdhatayā niyamyata ityarthaḥ/
saho nāma balaṃ tatra ramate tat sahasradhā/
sahasrati sahasrā syādagnīṣomātmano mama

31.26

25. sahasrā iti samudāyasya prakārāntareṇa nirvacanamarthaṃ cāha--saha ityādi/ sahas‌śabdāt balārthakādupari ramadhātorniṣpannasya ra ityasya saṃyojane sahasreti rūpam/
agnīṣomamayī sā me śaktiḥ sarvakriyākarī/
susaṃkalpasamiddhā sā tejasāṃ rāśirūrjitā

31.27

26. ra ityasya nirvacanamāha---agnītyādinā/ kālapāvakatāṃ repharūpatām/ kevalīti śaktiviśeṣaṇam/
saṃprāpyaivānalaṃ bhāvaṃ kālapāvakatāṃ gatā/
retyevaṃ kevalī bhūtvā jvalatyaviratodayā

31.28

parameśvarabhūtā sā paramāścaryakāriṇī/
ra ityeva mahāśaktirmadīyādyā kriyāhvayā

31.29

saṃkhyānantyaṃ sahasraṃ syādarānantyaṃ taducyate/
varmāsrayoḥ svarūpaṃ ca darśitaṃ te puraṃdara

31.30

29. nirvacanāntaramāha--saṃkhyetyādinā/ sahasrāṇyanantāni arāṇi yasyeti samāsaḥ/
dhruvaśca praṇavo'syādiḥ pūrvameva nirūpitaḥ/
evameva mahāmantraḥ śabdabrahmodgato rasaḥ

31.31

30. dhruvaḥ praṇavaḥ/
ātharvaṇī mahāśaktiḥ kriyāśakteḥ priyā tanuḥ/
trayīsāro hyatharvākhyā pañcaparvā mahāśrutiḥ

31.32

31. pañcaparveti/ nakṣatravidhānavidhividhānasaṃhitāśāntirūpapañcakalpetyarthaḥ/
mantreṇa sūyate'nena sāreṇeva vanaspatiḥ/
asya tvaṅgavidhānajñāḥ ṣaḍaṅgāni pracakṣate

31.33

32. bhūsāreṇa vṛkṣa ivābhivṛddhetyarthaḥ/ ṣaḍaṅgāni hṛdayādiṣaḍaṅgāni/
gāyatrīmapi cakrākhyāṃ prākāraṃ cāgnisaṃjñitam/
gopanādvaruṇotsedhāt sodayādamṛtāttathā

31.34

33. gopana ākāraḥ/ varuṇo vakāraḥ/ udaya ukāraḥ/ amṛtaḥ sakāraḥ/ vāṃ suṃ iti mantraḥ/
ūrdhvaṃ cakrāya ca svāhā hṛdādistu śikhāvadhi/
sūryajvālāpadāccordhvaṃ mahāyuktāt sudarśanāt

31.35

34. hṛdādiḥ hṛdayaśiraḥśikhārūpaḥ/ mahāyukteti/ mahāsudarśanāyeti vivakṣitam/
ūrdhvaṃ cakrāya ca svāhā varmādyo'srāntako vidhiḥ/
namaścakrāya tasyānte vidmahe'sau caturyugaḥ

31.36

35. varmādya iti/ kavacanetrāsrāṇi/ caturyugaḥ; aṣṭākṣaraḥ/ `namaścakrāya vidmahe' iti/
jvālāya ca sahasrānte dhīmahīti navārṇakaḥ/
tannaḥ pracodayānmadhye cakra ityaṣṭavarṇakaḥ

31.37

36. `sahasrajvālāya dhīmahi/ tannaścakraḥ pracodayāt' iti mantraḥ/
muṣṭiṃ vitarjanīṃ kṛtvā tarjanīṃ tarjasaṃsthitām/
parito bhrāmayedvahniṃ dhyāyan prākārasaṃsthim

31.38

anyonyasaṃmukhe pāṇitale vai dakṣiṇottare/
kaniṣṭhāṅguṣṭhayoragre śliṣṭe dīrghāstathāparāḥ

31.39

parito bhrāmayedevaṃ cakramudreyamīritā/
ahgamudrāstu vakṣyante śaktigrāsamanuṃ śṛṇu

31.40

pavitramanalārūḍhaṃ savyāpi praṇavāt param/
mahāsudarśanetyevaṃ cakrarājaṃ mahādhvagam

31.41

tato'stagatatetyasmāt sarvaduṣṭabhayaṃkara/
chindhi chindhītyataḥ paścādbhindhi bhindhi prakīrtayet

31.42

vidārayadvayaṃ paścāt paramantrān grasa grasa/
dvirbhakṣayeti bhūtāni trāsayeti dviruccaret

31.43

varmāsravahnijāyāḥ syuḥ śaktigrasanakṛnmanuḥ/
svayaṃ sudarśano bhūtvā mantramuccārayannimam

31.44

40-43. pavitramityādi/ `oṃ praṃ mahāsudarśana cakrarāja mahādhvaga astagata sarvaduṣṭabhayaṃkara chindhi chindhi bhindhi bhindhi vidāraya vidāraya, paramantrān grasa grasa bhakṣaya bhakṣayaya bhūtāni trāsaya trāsaya' ityasyānantaraṃ kavacamantramasramantraṃ ca saṃyojyānte svāhāpadaṃ saṃyojayet/ eṣa śaktigrāsamantraḥ/
śaktiṃ mukhahṛdādibhyaḥ parasyācūṣayeddhiyā/
ṣaḍakṣarasya mantrasya śṛṇu dhyānaṃ puraṃdara

31.45

nyastāṅgaścakramudrābhirvahniprākāramadhyagaḥ/
sahasrāramahācakramayutāgnicayotkaṭam

31.46

ṣaḍadvamayamudbhrāntaṃ dhyāyenmacchaktijṛmbhitam/
akṣasthaṃ paramātmānaṃ nārāyaṇamanāmayam

31.47

cakrarūpiṇamīśānaṃ dhyāyet kuṅ‌kumasaṃnibham/
pītāmbaradharaṃ divyaṃ muktālaṃkāramaṇḍitam

31.48

enamaṣṭabhujaṃ dhyāyenmahāvyasanasaṃplave/
udyajjānumanekāsraṃ sthitaṃ paramaśobhanam

31.49

cakraṃ musalamuddāmamaṅkuśaṃ sarasīruham/
yāmye karacatuṣke'tha vāme bhujacatuṣṭaye

31.50

śaṅkhaṃ bāṇayutaṃ cāpaṃ pāśaṃ gurvīṃ gadāmapi/
dadhānaṃ dakṣiṇaṃ divyaṃ daṃṣṭrābhāsvaritānanam

31.51

piṅgākṣaṃ piṅgakeśāḍhyaṃ jvālāmālāpariṣkṛtam/
atha ṣoḍaśahastaṃ ca dhyāyeddevaṃ sudarśanam

31.52

45-51. sudarśanadhyānamāha--nyastāṅga iti/ kṛtāṅganyāsa ityarthaḥ/ cakramudrā cātraivādyāye aṣṭatriṃśe śloke pratipāditā; vahniprākāraśca saptatriṃśe śloke/ sudarśanavarṇanaṃ sahasrāretyādinā/ cakramadhye cakrarūpiṇaḥ paramātmanaḥ dhyānaṃ prastauti---akṣasthamityādinā/ dakṣiṇakaradhṛtāyudhānyāha--cakramityādinā/ vāmakarasthāyudhānyāha---śaṅkhamityādinā/ dakṣiṇaṃ; samarthamityarthaḥ/ aṣṭabhujasudarśanadhyānaṃ vistarato'hirvudhnyasaṃhitāyāṃ catuścatvāriṃśādhyāye pratipāditamanusaṃdheyam/ udyajjānumiti pratyālīḍhākhyā samarodyamāvasthitiḥ vivakṣitā/
paraiḥ paribhave prāpte pratīkāravivarjite/
sthitāvanavaklṛptāyāmapi nirjitya vairiṇaḥ

31.53

bhaye mahati saṃjāte coravyāghradvipādibhiḥ/
pratyālīḍhasthitaṃ devaṃ vairivargadigunmukham

31.54

prahārodyogibhiḥ pīnairbhujairūrdhvairalaṃkṛtam/
śaktyā dīptena khaḍ‌gena vahninā ca śatārcipā

31.55

aṅ‌kuśenātha daṇḍena kuntenātha jvalattviṣā/
paraśvadhena cakreṇa dakṣiṇādhaḥkaraiḥ kramāt

31.56

śaṅkhena cāpamukyena pāśenātha halena ca/
kuliśena gadāsroṇa musalenātha śūlataḥ

31.57

ūrdhvādadhaḥ sthitairvāmaiḥ pradīptairāyudhairyutam/
daṃṣṭāniṣṭhyūtaghorāgnijvālākolāhalākulam

31.58

saṃsyūtatattvayākīrṇaṃ divyayā vanamālayā/
ghorāṭṭahāsasaṃtrāsadravdadaityendradānavam

31.59

jvālākulajvaladdaityamedomedurapāvake/
ayutāyutavahnīnāmāspade dīptatejasām

31.60

adhvaṣaṭ‌kamaye cakre cakriṇaṃ cakramuttamama/
dhyāyedevaṃvidhaṃ devaṃ bhaye mahati mānavaḥ

31.61

53-60. pratyālīḍhākhyā sthitiḥ udyajjānumiti pūrvaṃ sūcitā/ ṣoḍaśu bhujeṣu dakṣiṇabhujāṣṭakāyudhānyāha---śaktyetyādinā / vāmabhujāṣṭakāyudhānyāha---śaṅkhenetyādinā/ saṃsyūtatattvayeti/ caturviśatitattvamayyetyarthaḥ/ vanāmālāsvarūpakathanametat/ ata evāsyā bhūtamāletyapi vyavahāraḥ/ adhvaṣaṭ‌kaṃ varṇādhvādi/
evaṃ dhyātvā punardhyāyeccaturbāhuṃ sudarśanam/
anyathā naiva śāntiḥ syādasti tejastathā hareḥ

31.62

61. etasya dhyānena sarvāriṣṭaśāntirahirbudhnyasaṃhitāyāṃ saptacatvāriṃśādhyāye varṇitā draṣṭavyā/
ghoraśāntavibhedena pauruṣaṃ dhyānamīritam/
iti te suraśārdūla dhyānamanyacca me śṛṇu

31.63

prakārāḥ pauruṣā ye ye dhyāne'smin parivarṇitāḥ/
tān sarvāna manmayāneva saṃsmarecchīghrasiddhaye

31.64

atyadbhutamidaṃ śakra rahasyaṃ te prakīrtitam/
bhūyo rahasyamanyacca śṛṇu me surapuṃgava

31.65

āgneyī yā madīyā te purā śaktiḥ prakīrtitā/
sūryakoṭyarbudābhāsā vahnikoṭyarbudopamā

31.66

indukoṭyarbudābhāsā mama spandamayī tanuḥ/
amṛtaṃ paramātmānamaśeṣabhuvanādhṛtim

31.67

66. spandamayī kriyāmayī/ amṛtaṃ sakāraḥ/ paramātmā hakāraḥ/ aṣeṣabhuvanādhṛtiḥ rephaḥ/
āsthāya pañcabindvātmā spṛśantī vyāpinaṃ param/
hitāya sarvabhūtānāmudeti parameśvarāt

31.68

67. pañcabinduḥ īkāraḥ/ vyāpī anusvāraḥ/
tāmakṣaṃ kalpayecchaktiṃ tatprabhāṃ nābhimaṇḍalam/
arāṇi ṣaṇmanorarṇān sūryoddāmau sabindukau

31.69

68. arāṇi ṣaḍiti ṣaḍaracakraṃ vivakṣitam/ sūryoddāmau hu iti/
susthitau nemigau dhyāyeccheṣaṃ tu pradhimaṇḍalam/
ātmānaṃ madhyato dhyāyet svaṃ māyāparamātmanoḥ

31.70

69. śeṣamiti/ phaḍityetadityarthaḥ/
sūryānalāntarasthaṃ ca nirasyan saṃsmarejjanam/
dhyāyannaniśamevaṃ hi yogī dhyānaparāyaṇaḥ

31.71

vidhūya nikhilaṃ doṣaṃ sāṃsārikamaśeṣataḥ/
mayi bhaktiṃ parāṃ prāpya māmevānte samaśnute

31.72

antarā paramātmānamamṛtaṃ ca sthito japan/
manīṣī manasā nityaṃ pīyūṣāpyāyanaṃ smaret

31.73

sudhayāplāvyamāno hi srutayā śaktikoṭarāt/
prāṇena prāṇyamānaśca dagdhadoṣo'nalatviṣā

31.74

73. prāṇena hakāreṇa/ analo rephaḥ/
pañcabindukriyālābhādaiśvaryaṃ paramāsthitaḥ/
saṃtatābyāsayogena vaśī yukto jitendriyaḥ

31.75

vihāya sakalaṃ kleśaṃ veṣamāsthāya māmakam/
dṛpto jātabalo yogī kriyayā sarvato vaśī

31.76

īśvaraḥ paramo bhūtvā sarvavyāptimayaḥ sthitaḥ/
māmeva māmakaṃ dhāma matprasādādupāśnute

31.77

yā kriyā sā cidākhyātā yā cittiḥ sā parā kriyā/
ete saparamānandāsrayaste parikīrtitāḥ

31.78

77. svasvarūpasya kriyācidānandarūpatāmāha---yeti/
akhaṇḍaikā parā śaktiścitkriyānandarūpiṇī/
vaiṣṇavī sā parāhaṃtā sāhaṃ sarvārthapūraṇī

31.79

svācchandyānmama saṃkalpo dvidhaivaṃ pravijṛmbhate/
ekā śaktiḥ kriyāhvānā mahābhūtirathāparā

31.80

79. dvidheti/ kriyāvibhūtibhedenetyarthaḥ/
sāmānayto'nyoḥ śakra sthitāhaṃ parameśvarī/
eṣā te sakalā śaktiḥ kriyārūpā pradarśitā

31.81

sthūlasūkṣmaparatvena tārikāyā niśāmaya/
nimīlitakriyākārā spaṣṭaiśvaryasvarūpiṇī

31.82

81. anantarādhyāyaviṣayabhūtabhūtiśaktivarṇanamavatārayati---nimīliteti/ bhūtiśaktirūpe kriyāśaktiḥ nimīlitāsta ityarthaḥ/ spaṣṭeti/ aiśvaryaṃ vispaṣṭaṃ bhavatītyarthaḥ/
tanuḥ ṣāḍ‌guṇyarūpā me bhūtiḥ sā tārikāhvayā/
tasyāḥ sthūlādirūpāṇi yathāvanme niśāmaya //
ucyamānāni deveśa sāvadhānena cetasā

iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre sudarśanaprakāśo nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ
********ityekatriṃśo'dhyāyaḥ********

Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc