Lakshmi Tantra · Chapter 32

dvātriṃśo'dhyāyaḥ - 32
śrīḥ ---
yā hyeṣā paramā vidyā tārikā bhavatāriṇī/
sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ ceti tasyā rūpatrayaṃ śṛṇu

1. vidyā cidrūpetyartaḥ/ bhavatāriṇītyanena tārikāyā anvarthatvamāha/
pañcavarṇaṃ caturvarṇamiti sthūlātmakaṃ vapuḥ/
trivarṇā sūkṣmasaṃjñā me parā viṣṇumayī sthitā

2. hrī iti bindorupari ghaṇṭānādavat śrūyamāṇaṃ nādaṃ saṃyojya pañcavarṇatvaṃ, taṃ vihāya caturvarṇatvamupapādanīyam/ trivarṇeti/ īṃrūpetyarthaḥ/ pararūpamāha---viṣṇumayīti/ kevalekārarūpetyarthaḥ/
imāstisro hravasthā me pratyekaṃ tu tridhā tridhā/
sthūle tu yā parāvasthā paramātmāśrayā tu sā

3. pratyekaṃ tridheti/ sthūlarūpe sthūlasūkṣmapararūpeṇa, sūkṣmarūpe sthūlasūkṣmapararūpeṇa, pararūpe'pi sthūlasūkṣmapararūpeṇeti traividhyamiti bhāvaḥ/ sthūle pararupamāha---sthūle tviti/ paramātmā hakāraḥ/
aśeṣabhuvanādhāraviṣṇuvyāpisamāśrayā/
bhoktṛbhogyātmikā ceyaṃ tasyā rūpaṃ nibodha me

4. aśeṣabhuvanādhāro rephaḥ/ viṣṇuḥ īkāraḥ/ vyāpī anusvāraḥ/ āhatya hrīṃ bhavati/
aśeṣabhuvanādhāranilayavyāpijanmanā/
paramātmādikenaiva lalāṭataṭameyuṣā

5. lalāṭataṭameyuṣetyasya rūpeṇeti śeṣaḥ/
ākramya vaiṣṇavaṃ rūpaṃ sve punaḥ pratitiṣṭhati/
tārakāraṇanādena śobhamānā haripriyā

6. ākramyeti vaiṣṇavarūpasyānabhivyaktirucyate/
bhoktṛbhogyādikaṃ sarvaṃ bhuvanaṃ bibhratī dhiyā/
vyāpinaṃ sarvato devī paramātmānamāśritā

tāvattayā sthitā viṣṇurūpā sthūlā gatiḥ parā/
pañcakṛtyakarī śaktisrividhaiśvaryabṛṃhitā

8. tāvattayeti/ bhoktṛbhogyarūpeṇetyarthaḥ/ atha sthūle sūkṣmamāha---pañcakṛtyetyādi/ sargādīni pañca kṛtyāni/
prāṇayantī śriyā devaṃ jṛmbhamāṇodadhiprabham/
āśritya hyānalaṃ bhāvamiyaṃ sūkṣmā gatirmatā

sṛṣṭyādikaṃ vidhāyātha vyomasthaṃ paramāsthitā/
sarvāścaryakarī devī sṛṣṭisthityantakāraṇam

10. sthūle sthūlarūpamāha---sṛṣṭyādikamiti/ sarvāścaryetyādi/ pūrvaṃ sūkṣme jagataḥ sṛṣṭisaṃkalpa uktaḥ/ atra tu tasya sṛṣṭirucyata iti dheyayam/
sūryaṃ samāśritā viṣṇuṃ kalayantījagatsthitim/
kālapāvakatejobhiḥ sthūlā sthūlamayādbhutā

kathitā gatayastisraḥ sthūlāyā mama vāsava/
sūkṣmāyāstu gatīstisraḥ śṛṇu vṛtraniṣūdana

akālakalanā seyaṃ sūkṣmā tu parameśvarī/
vyāpinaṃ paramātmānaṃ śrayantī vartate dhruvā

13. sūkṣmarupasya sādhāraṇaṃ svabhāvamāha---akāleti/ anena pūrvoktasthūlarūpasya kālakālyatvamabhimanyate/
śuddho vargastathāśuddho dvividhaṃ sṛjyamucyate/
śuddhetare sthitā sthūlā śuddhe sūkṣmā pratiṣṭhitā

14. viśeṣāntaramāha---śuddha iti/
tisro'pyāsāṃ gatīḥ samyak sthūlāyā iva lakṣayet/
parā yā me tanuḥ śakra tasyā rūpaṃ niśāmaya

15. prastute trivedhe sūkṣmarūpepūrvoktasthūlagatīratidiśati--tisra iti/ paramiyān bhedaḥ---pūrvoktasthūlagatiraśuddhaviṣayā; iyaṃ tu śuddhaviṣayeti/
sarvavyāptimatī divyā niṣkalā sā nirañjanā/
sā parā manmayī śaktiḥ kathitā viṣṇusaṃjñayā

16. atha parāyāḥ sādhāraṇaṃ rūpamāha--sarvavyāptimatītyādi/
eṣā sā vaiṣṇavī sattā saiṣāhaṃtā harermatā/
eṣā sā yogināṃ niṣṭhā saiṣā sāṃkhyātmanāṃ gatiḥ

17. sāṃkhyātmanām; prakṛtipuruṣavivekādijñānavatāmityarthaḥ/
iyaṃ sā paramā mūrtiriyaṃ sā paramā gatiḥ/
śaktiḥ kuṇḍalinī cādyā bhramarī yogadāyikā

18. tasyā nāmabhedānāha---śaktirityādinā/
anāhatā hyaghoṣā ca nirmaryādā nadodgatā/
śabdabrahma tathā śaktirmātṛkāyoniruttamā

19. nadaḥ; nādaḥ/
gāyatrī ca kalā gaurī śacī devī sarasvatī/
vṛṣākapāyī satyā ca prāṇapatnī yaśasvinī

indrapatnī mahādhenuraditirdevanandinī/
rudrāṇāṃ jananī devī vasūnāṃ tu hitā tathā

ādhityānāṃ svasā nābhiramṛtasya dhṛtiḥ parā/
iḍā ratiḥ priyākārā gurudhātrī mahīyasī

mahī ca viśrutiscaiva trayī gauḥ prāṇavatsalā/
śaktiśca prakṛtiścaiva mahārājñī payasvinī

tārā sītā tathā śrīśca kāmavatsā priyavratā/
taruṇī ca varārohā nīrūpā rūpaśālinī

ambikā sundarī jyeṣṭhā vāmā ghorā manomayī/
siddhā siddhāntikā yogā yoginī yogabhāvinī

evamādīni nāmāni śāsre śāsre manīṣibhiḥ/
kathitāni rahasyāni śakteḥ siddhāntapāragaiḥ

saiṣā śaktiḥ parā divyā tridhā rūpairavasthitā/
sthūlasūkṣmaparatvena traidhametat pradarśyate

asyāḥ svarūpamī proktā sā ca tredhāvatiṣṭhate/
aprameyādirūpeṇa tasyā vyākhyāmimāṃ śṛṇu

28. ī; īkāra ityarthaḥ/
ṣāḍ‌guṇyaṃ yat paraṃ brahma vāsudevākhyamavyayam/
saṃhṛtākhilabhedaṃ tadekameva yadā tadā

29. parāyāḥ pararūpamāha---ṣāḍ‌guṇyamiti/ saṃhṛteti/ bhedaḥ; bhinnaḥ prapañcaḥ/ pratisaṃcare sakalasyāpi prapañcasya brahmāṇi layāt tathoktiḥ/ ekameveti/ sūkṣmāvasthacidacidviśiṣṭaṃ brahmaikameva tattvamabhavadityarthaḥ/
aprameyākhyayā devastadā yogibhirīryate/
vyāpyavyāpakabhedo vā sṛjyasṛṣṭividhāpi vā

na tadānyaprameyatvaṃ na kiṃcittasya vidyate/
tadā śūnyamivākāraiḥ prasuptamiva sarvataḥ

31. prameyatvaṃ pramāviṣayatvam/ śūnyamiveti/ sarvavyāpāroparamāt asatkalpamityarthaḥ/ bāhyābhimataśūnyākhyatattvanirāsāyevaśabdaḥ/
ṣāḍ‌guṇyaṃ brahma? tatreyaṃ saṃsthitā viṣṇusaṃjñayā/
ataraṅgārṇavākārā śaktiśaktimatorgatiḥ

32. atha parāyāḥ sūkṣmarūpamāha---śaktīti/ yadetyuttaravākyasthamatrādau jñeyam/ yadā śakteḥ śaktimataśca vyaktā gatiravagatiḥ, tadetyuttaratrānvayaḥ/
tadā yadā punarbrahma vāsudevākhyamavraṇam/
unmiṣatyātmasaṃkalpāttadā prathama ucyate

33. prathama iti/ saṃkalpa iti śeṣaḥ/
prathate hi yadā brahma śuddhāśuddhākhyavartmanā/
māyā nāma tadā tveṣā vrahnasaṃkalparūpiṇī

34. eṣā; parā śaktirityarthaḥ/
saṃkarṣaṇādikṣityantastasyā garbhamavasthitaḥ/
yadā punaḥ paraṃ brahma svecchāsaṃpāditaṃ pṛthak

35. parāyāḥ sthūlarūpamāha---saṃkarṣaṇeti/
vyāpyavyāpakabhedena sadvitīyamavasthitam/
pañcabindustadā devī pañcakṛtyavidhāyinī

36. pañcabinduḥ; īkāraḥ/
parāyā iti te proktā mama tanvā gatisrayī/
rūpaṃ rūpaṃ vibhajyaiṣā tattattattvārṇabhedinī

37. trayī; sthūlasūkṣmapararūpeṇa trividhetyarthaḥ/
tattadvācakatāṃ nītā svakāmājjagatītanuḥ/
teṣu teṣu hi tattveṣu svātmabhūtāvatiṣṭhate

madaṃśaḥ sūkṣmarūpo yo gūḍho'gniriva dāruṣu/
tattadrūpamanuprāptā sevanī nāma śāśvatī

39. sevanīti jihvādisthāneṣu varṇoccāraṇādyupayogyavayavasaṃghaṭanāviśeṣa ucyate/
tattadvarṇoparāgeṇa tattadvyaktivapuḥ svayam/
adhidaivatabhāvena tatra yoṃ'śaḥ parātmakaḥ

40. yoṃ'śa iti/ asya seyamityanantaraślokasthenānvayaḥ/
vaiṣṇavaḥ śaktirūpo me niyacchannavatiṣṭhate/
tattadvācakatāṃ yāti devī seyamanaśvarī

aśeṣabhuvanādhārā yoginī parameśvarī/
kevalastattvavarṇastu trailokyaiśvaryadāṃ gataḥ

tattat sthūlamayaṃ tattvaṃ madīyaṃ vakti śāśvatam/
tattadbhāvābhidhānena tanniyantṛtvadarśane

43. sarvamapi sthūlatattvaṃ madīyaśaktyā śāśvataṃ bhavati/ anena kṣaṇabhaṅgavādanirāso'bhipretaḥ/
iyameveśvarā devī dvidhā saktāvatiṣṭhate/
kṣādi śāntaṃ purā yatte darśitaṃ brahmapañcakam

44. sakteti/ āsaṅgayuktetyarthaḥ/ tadevāha---kṣādīti/
kṣa ityādisvarūpeṇa trailokyaiśvaryadāṃ gatā/
svarūpe niyame caiva dvedhā seyamavasthitā

45. dvedheti/ sarveṣāṃ svarūpaṃ niyamanaṃ ca pradarśayantī dvedhāvatiṣṭhata ityarthaḥ/
dhāraṇānāṃ catuṣkaṃ yadvādi yāntamudīritam/
tatra sūkṣmapare bhāve sthiteyaṃ pūrvavad dvidhā

46. vādiyāntacatuṣkaṃ dhāraṇācatuṣkamityuktamityarthaḥ/
traiyavastho makāro'yaṃ proktaścaitanyavācakaḥ/
tatrāpi sūkṣmaparayordvedheyaṃ daśayordvayoḥ

47. tryavastha eva traiyavasthaḥ/
māyāprasūtitraiguṇyarūpo yo bhārṇa ucyate/
ī nāma pūrvavaddevī tatrāpi daśayordvayoḥ

buddhyahaṃkāramanasāṃ yadrūpaṃ bādikaṃ trayam/
tatrāpi pūrvavad dvedhā devīyaṃ daśayordvayoḥ

nādike ṇādike caiva tathendriyagaṇadvaye/
daśayoḥ sūkṣmaparayoriyaṃ dvedhāvatiṣṭhate

50. nādikaṃ tavargaḥ/ ṇādikaṃ ṭavargaḥ/
ñādike ṅādike caiva sthūlasūkṣmasvarūpake/
vibhūtipañcake devī daśayoḥ pūrvavat sthitā

51. cavargapañcakaṃ kavargapañcakaṃ ca tanmātrasthūlabhūtarūpatayoktamityarthaḥ/
saptatyā vitatā bhedaiḥ śuddhāśuddhamayādhvani/
naṭīva svayamī śaktibibharti bahudhā vapuḥ

52. saptatyeti/ śuddhāśuddhādhvanoḥ pratyekaṃ pañcatriṃśaditi āhatya saptatirbhedāḥ/ ī śaktiḥ; īkārarūpā śaktirityarthaḥ/
iyadvistṛtimāpannāmīmimāṃ parameśvarīm/
vicintya paramaṃ yāti padaṃ viṣṇoḥ sanātanam

yatra yatra gatā seyaṃ śuddhāśuddhe tathādhvani/
tatra tatra tvajahatī viṣṇoḥ saṃbandhamī sthitā

ekadvitryādiyogena svaravyañjanarūṣitā/
śuddhāśuddhādhvavargasthā nānābhedopapāditā

jaṭoparāgahīnāyā asyā eva punasridhā/
jñeyaḥ sthūlādirūpeṇa vibhedastattvacintakaiḥ

56. jaṭeti/ jakāraṭakārādītyarthaḥ/ upalakṣaṇametat varṇāntaroparāgasyāpi/
sṛṣṭikṛtsaṃyutā sthūlā sūkṣmā vyomeśasaṃyutā/
nirañjanā parā seyamī ityevānurāgiṇī