Language

ENहिગુ
Scripture Library

Lakshmi Tantra · Chapter 29

29.1

ekonatriṃśo'dhyāyaḥ - 29
śakraḥ---
śuddhāśuddhaṣaḍadhvākyacitranirmāṇabhittaye/
namaḥ śrīvatsabhāminyai bhavasaṃtāpaśāntaye

29.2

agnīṣomavibhāgaṃ me kriyābhūtividhāmapi/
brūhi me tattvataḥ padme vidyāyāstārikākṛteḥ

29.3

śrīḥ---
vyāpakaṃ yat‌ paraṃ brahma śaktirnārāyaṇī hi yā/
sā hyahaṃ pariṇāmena bhavāmi praṇavākṛtiḥ

29.4

agnīṣomavibhāgaṃ me tārikāyā niśāmaya/
kriyābhūtividhānaṃ ca yathāvat suranandana

29.5

unmeṣaḥ paramo viṣṇorādyaḥ ṣāḍ‌guṇyacinmayaḥ/
sāhaṃ saṃbhṛtasaṃbhārā śaktiste kathitā purā

29.6

sṛṣṭavatyā jagat kṛtsnaṃ tasyā me rakṣaṇodyame/
dvidhā pravartate rūpaṃ mukhenaiśvaryatejasoḥ

29.7

6. mukheneti/ prādhānyenetyarthaḥ/
ṣāḍ‌guṇyameva me rupaṃ kiṃcittejomukhaṃ matam/
ṣāḍ‌guṇyameva me rupaṃ paramaiśvaryasaṃmukham

29.8

tejomukhaṃ tu yadrūpaṃ sā kriyāśaktirucyate/
saivāgnirucyate śaktiḥ sarvopaplavadāhanāt

29.9

aiśvaryasaṃmukhaṃ rūpaṃ bhūtirlakṣmīritīritā/
śaktiraiśvaryabhūyiṣṭhā sā me somamayī tuḥ

29.10

śoṣaṇāt sarvadoṣāṇāmagniśaktiḥ kriyāmayī/
jagadāpyāyayantyanyā bhūtiḥ soma ihocyate

29.11

icchājñānakriyāmayyāste ime vyūhaje mama/
ṣāḍ‌guṇyavigrahā sāhaṃ vyūhinī parameśvarī

29.12

yā sā śaktiḥ kriyākhyā me ṣāḍ‌guṇyaṃ tejasojjvalam/
tasyā āsaṃsrayo vyūhāḥ sūryasomāgniśaktayaḥ

29.13

tāsāmādyā parā divyā sūryākhyā śaktirujjvalā/
nirvahantī jagatkṛtyamaniśaṃ parivartate

29.14

adhyātmamadhidaivaṃ ca tathā caivādhibhautikam/
tasyā rūpatrayaṃ viddhi sūryākhyāyāḥ sureśvara

29.15

adhyātmasthā tu sūryākhyā piṅgalāmārgagāminī/
ālokenādhibhūtasthā sūryaśaktiḥ pravartate

29.16

sūryamaṇḍalasaṃsthānā śaktiḥ sānyādhidaivikī/
sūryamaṇḍalasaṃsthānā arciṣo yāḥ prakīrtitāḥ

29.17

16. sūryamaṇḍalāntarvartino devasya trayīrūpatvaṃ vaktuṃ prathamatastasya ṛgrūpatvamucyate uttarārdhe---sūryetyādinā/
ṛcastā viddhi deveśa tapantīstapanātmikāḥ/
dīptayo yāstadantaḥsthāstāni sāmāni viddhi me

29.18

17. tasya yajuḥsvarūpatvamāha---antaḥstheti/ anena "ādityo vā eṣa etanmaṇḍalaṃ tapati tatra tā ṛcastadṛcāṃ maṇḍalam" iti taittirīyaśrutirupabṛṃhitā bhavati/ viṣṇupurāṇe coktam (2-11-11)/
antaḥsthā yā parā śaktiḥ pauruṣīṃ tanumāsthitā/
tāṃ viddhi puruṣaṃ divyaṃ ramaṇīyaṃ yajurmayam

29.19

śaṅkhacakradharaṃ śrīśaṃ pīnodāracaturbhujam/
prasannavadanaṃ padmaviṣṭaraṃ puṣkarekṣaṇam

29.20

mūrdhāntaḥpuruṣasyāsya daśahotā nigadyate/
pādapāṇi caturhotā devasyāsya sureśvara

29.21

20. antaḥsthasyāsya puruṣasya daśahotā mūrdhā bhavati/ daśahotrādipadaistattannāmāno mantrā vivakṣitāḥ/ "cittiḥ sruk" ityārabhya taittirīyāraṇyake tṛtīyaprapāṭhake prathamānuvākamantro daśahotā/ tatraiva "pṛthivī hotā" ityārabhya dvitīyānuvākapaṭhitaścaturhotā/ pādapāṇītyekavadbhāvaḥ/
lomamāṃsāsthimajjāsṛk pañcahotā sureśvara/
stanāvaṇḍau ca puṃstvaṃ ca ṣaḍ‌ḍhotāpāna eva ca

29.22

21. "agnirhotā" ityārabhya tṛtīyānuvākapaṭhitaḥ pañcahotā/ "sūryaṃ te cakṣuḥ" ityārabhya turīyānuvākapaṭhitaḥ ṣaḍ‌ḍhotā/
śīrṣaṇyāḥ sapta ye prāṇāḥ saptahotā nigadyate/
śobhāstu dakṣiṇāstasya saṃbhārāḥ saṃdhayaḥ smṛtāḥ

29.23

22. "mahāhavirhotā" ityārabhya pañcamānuvākapaṭhitaḥ saptahotā/ "devasya tvā" ityārabhya daśamānuvākapaṭhitā dakṣiṇāḥ/ "agniryajurbhiḥ" ityārabhyāṣṭamānuvākapaṭhitāḥ saṃbhārāḥ/
nāḍayo devapatnyo'sya hotṝṇāṃ hṛdayaṃ manaḥ/
cetanaḥ pauruṣaṃ sūktaṃ śaktiḥ śrīsūktamucyate

29.24

23. "senendrasya" ityārabhya navamānuvākapaṭhitā devapatnyaḥ/ "suvarṇaṃ gharmam" ityārabhyaikādaśānuvākapaṭhito hotṛhṛdayam/ puruṣasūktaśrīsūktamantrāḥ prasiddhāḥ/
oṃkāraḥ praṇavastāro guhyaṃ nāma sanātanam/
yajūṃṣi rudraśukrāṇi sthūlanāmāni tasya tu

29.25

24. "namaste rudra manyave" ityārabhya paṭhitā rudriyāḥ/ evaṃ śukriyā api mantraviśeṣāḥ/ atra ahirbudhnyasaṃhitāyāḥ 58, 59 adhyāyāvanusaṃdheyau/
yajurmayamanuṃ divyamabhyasyan puruṣaṃ naraḥ/
anuvyāhṛtyabhīcārapāpebhyo'pi pramucyate

29.26

25. yajurmayeti sāvitrī/ anuvyāhṛti; vyāhṛtibhyaḥ paścāt/ asya `abhyasyan' iti pūrveṇānvayaḥ/
tapatyevaṃ parā śaktisrayī sūryākhyayāmbare/
trividhaiṣā parā śaktiḥ prakhyātā sūryasaṃjñayā

29.27

26. trayīti/ "vedairaśūnyasribhireti sūryaḥ" iti śrutiranusaṃdheyā/
sāvitrī nāma vedānāṃ jananī parivartate/
trivarṇapraṇavādhārā bhūrbhuvaḥsvasrināḍikā

29.28

tadādivarṇapavanā śiraḥkalpitaśekharā/
kṣityādipuruṣāntārṇā prakāśānandavigrahā

29.29

28. tadādīti/ tat ityādayo varṇā ityarthaḥ/ śiraḥ gāyatrīśiromantraḥ/ kṣityādīti/ kādimāntavarṇā/
uditā brahmaṇo bhūyo brahmaṇi pratitiṣṭhati/
vedānāṃ jananī saiṣā varṇānāṃ jananī parā

29.30

anulomavilomābhyāṃ saumyāgneyī nigadyate/
saiṣā sūryavapurdivyā sāvitrī manmayī kalā

29.31

gāyatrī nāma gāyantaṃ trāyate mahato bhayāt/
ādāya jīvanaṃ gobhirbhūsaritprāṇisaṃbhavam

29.32

31. ādāyeti/ atra "yābhirādityastapati tābhiḥ parjanyo varṣati" iti śrutiranusaṃdheyā/
punarmuñcati megheṣu navamāsadhṛtaṃ karaiḥ/
uktā sūryamayī śaktiḥ śṛṇu vahnimayīṃ parām

29.33

eṣāpi trividhā śakra śaktirvahnimayī mama/
divyekābindhanā hyanyā kṣitau kṣitimayendhanā

29.34

33. abindhanā vidyut‌ divyā/ kāṣṭhādīndhanā bhaumī/ jaṭharasthā kauṣṭhīti jñeyam/
tathā bhuktendhanā koṣṭhe śaktirvahnimayī tridhā/
sarvadevamayī saiṣā devānāṃ mukhamucyate

29.35

trivargasthaiḥ stutā saiṣā triṣṭubityucyate budhaiḥ/
durgāṇi tārayantyātmapārāyaṇaparaṃ naram

29.36

śaktiḥ somamayī tvanyā sāpi tredhā nigadyate/
divi bimbātmanā tvekā tathānyauṣadhirūpiṇī

29.37

36. somamayyapi tridhā---ākāśe bimbātmanā, bhūmāvoṣadhyātmanā, prāṇiśarīre iḍātmaneti/
carati prāṇināmantariḍayaikāmṛtātmikā/
anuṣṭubbhiḥ stūyamānā saiṣānuṣṭubudīritā

29.38

mṛtyuṃjaya iti proktā sā vidyā mṛtyunāśinī/
sūryasomāgnirūpāṇāṃ tāsāmāsāṃ puraṃdara

29.39

haviṣkṛduditā sūryāt somarūpā havirmayī/
haviratti tathāgnyākhyā vahnivipramukhātmanā

29.40

tisṛbhirvartate kṛtsnaṃ lokatantramaharniśam/
iti vyūhatrayopetā vyūhinī sā kriyātmikā

29.41

śaktiḥ paramagambhīrā mama tejomukhodgatā/
sūryenduvahnikoṭyoghaniyutārbudabhāsvarā

29.42

cakraṃ sudarśanaṃ nāma sā bhavatyaridāraṇam/
asraṃ paramatejiṣṭhamāgneyaṃ nāma vaiṣṇavam

29.43

parodyamasvarūpaṃ tat prāṇādiprāṇanaṃ param/
udyanti sarvāṇyasrāṇi tasmāt sarvāśca śaktayaḥ

29.44

karaṇaṃ sādhakatamaṃ pañcakṛtyavidhau hareḥ/
na tat kṛtyaṃ vinā tena yat‌ syād viṣṇormahātmanaḥ

29.45

saṃkalpādisvarūpeyaṃ sṛṣṭau viṣṇoḥ pravartate/
rakṣaṇe saṃhṛtau caiva dhatte cakramayīṃ tanum

29.46

mamāṃśajā parāgneyī kriyāśaktirhi vaiṣṇavī/
ābrahmastambaparyantaṃ ṣoḍhā viṣṭabhya tiṣṭhati

29.47

46. ṣoḍheti/ kalātattvavarṇapadamantrabhuvanākhyacakrairityarthaḥ/
tatra varṇamayaṃ cakraṃ prathamaṃ śṛṇu vāsava/
tārikātārakadvandvamakṣagaṃ pārameśvaram

29.48

47. tārikā hrīṃmantraḥ/ tārakaḥ praṇavaḥ/
nābhau sūryendubhārūpaṃ śritaṃ svāraṃ dviraṣṭakam/
kādibhāntaṃ triraṣṭāraṃ mādihāntaṃ tu nemigam

29.49

48. svāram; svarasamūhaḥ/ dviraṣṭakam; ṣoḍaśakam/ triraṣṭāram; caturviṃśatyararūpam/
pradhiḥ paryantavahnyātmā vargāntaḥ piṇḍasaṃnibhaḥ/
varṇacakramidaṃ divyaṃ vartate varṇavartmanā

29.50

kalācakramidaṃ śakra jñānākṣaṃ śaktinābhikam/
aiśvaryāraṃ balādyena nemyādyaṃ triguṇena tu

29.51

tattvaṃ tu vāsudevākṣaṃ nābhiḥ saṃkarṣaṇojjvalaḥ/
pradyumnāraṃ tathā śakra pradhirūpāniruddhakam

29.52

akṣanābhyaranemisthaisturyādyaiḥ padacakrakam/
mantramakṣādikairbījapiṇḍasaṃjñāpadātmabhiḥ

29.53

kālākṣaṃ nābhigāvyaktaṃ mahadādyarapañjaram/
manaḥśrotratadarthādivikāraparimaṇḍalam

29.54

lokalaukikaparyantaṃ bhuvanaṃ cakramantimam/
ṣaṭ‌cakraṃ dadhatī hastaiḥ pauruṣīṃ tanumāsthitā

29.55

sudarśanaḥ kriyāśaktirvaiṣṇavī cakramadhyagā/
bījaṃ piṇḍaṃ padaṃ saṃjñā asyāḥ śṛṇu catuṣṭayam

29.56

somaṃ prathamamādāya prāṇamante niyojayet/
tato'mṛtamupādāya yojayet kālapāvakam

29.57

tatsaṃsthamanalaṃ kuryānmāyāṃ vyāpinamantataḥ/
etat saudarśanaṃ bījaṃ matkriyāśaktijṛmbhitam

29.58

56,57. somaḥ sakāraḥ/ prāṇo hakāraḥ/ amṛtaṃ sakāraḥ/ kālapāvakaḥ rākāraḥ/ analaḥ rakāraḥ/ māyā vyāpī ca īṃkāraḥ/ sahasrāra īṃ iti bījamantraḥ/
saptavarṇātmakaṃ divyamidaṃ bījaṃ maharddhidam/
etadeva mahat piṇḍaṃ māyāvyāpisamujjhitam

29.59

58. saptavarṇātmakamiti/ somaprāṇāmṛtakālapāvakānalamāyāvyāpirūpasaptavarṇaghaṭitamityarthaḥ/ māyāvyāpisamujjhitam; īkārarahitam/ sahasrāra iti piṇḍamantraḥ/
kālāgnyarkāyutākārametadvajrāmbudadhvani/
pañcavarṇaṃ mahāpiṇḍaṃ durdharaṃ devadānavaiḥ

29.60

śucinā tu sakṛt smaryamajitendriyaduḥsmaram/
smṛtvā tu śāntaye smarye bīje me tārikādike

29.61

60. smarye; smaraṇīye ityarthaḥ/
yo'sau piṇḍordhvabhāgastho varṇaḥ kālānalābhidhaḥ/
dahyante tena daityendrā lokāścaiva yugakṣaye

29.62

dvitīyaśaktisaṃsthena tvagnināgniḥ samidhyate/
śaktiṃ prāṇayati prāṇaḥ pūrito'mṛtatejasā

29.63

iti piṇḍasvarūpaṃ te kathitaṃ surapuṃgava/
vyāpakaiḥ pañcabhiḥ piṇḍaṃ kalpitaṃ tvantarāntarā

29.64

varmāsrāntaṃ dhruvādyaṃ ca saṃjñāmantratvamṛcchati/
vyāpakau yojayedante piṇḍādyoḥ somasūryayoḥ

29.65

64. pūrvoktameva viśadayati---vyāpakāviti/
ate somāgnikūṭasya hyekaṃ vyāpakamānayet/
ādyantayostathāntyasya varṇasya vyāpakau smṛtau

29.66

varma prāṇorjayorvyoma duṣṭopadravamardanam/
yaḥ saṃkarṣaṇastu saṃhāraḥ kalpānte'khilagocaraḥ

29.67

66. varma kavacam/ prāṇorjayorvyoma; huṃmantraḥ/
sa phaṭ‌kārastadante cāpyāhlādaḥ śāntikārakaḥ/
iti piṇḍavikarṣātmā saumyāgneyo manuḥ smṛtaḥ

29.68

67. vikarṣaḥ anusyūtiḥ/
svavarṇairaṅgavāneṣa balī saudarśano manuḥ/
divyāntarikṣabhaumānāṃ bhogānāmāptisādhanam

29.69

68. svavarṇairiti/ pūrvoktasya ṣaḍakṣaramantrasya ye ṣaṭ varṇāḥ, taiḥ hṛdayādiṣaḍaṅgakalpanaṃ kāryamityarthaḥ/ mantramahimānamāha---divyetyādinā/
kalpadrumo manuḥ so'yamāśritānāṃ puraṃdara/
nārāyaṇāt samudyatyā mama nityaṃ jagaddhite

29.70

69. jagaddhite iti nimitte saptamī/ jagaddhitanimittamityarthaḥ/
agnīṣomavibhāgaste kathito vṛtrasūdana/
kriyābhūtivibhedaśca kriyāśaktibhidāpi ca

29.71

kriyāśaktiprabhāvaśca bījapiṇḍādibhedataḥ/
bhūyaḥ śakra kriyāśakte ṛddhimetāvatīṃ śṛṇu

iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre agnīṣomavibhāgaprakāśo nāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ
********ityekonatriṃśo'dhyāyaḥ********

Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc