Lakshmi Tantra · Chapter 19

ekonaviṃśo'dhyāyaḥ - 19
śrīḥ---
sisṛkṣālakṣaṇā pūrvā pūrṇāhaṃtā hareraham/
sṛṣṭirūpā parā śaktirūpetyevoditāsmyaham

1. sisṛkṣāvasthāyām ahaṃteti nāmnā prathitā/ sṛṣṭyavasthāyāṃ parā śaktiriti nāmnā prathitā/
daśa pañca ca tulyā me daśāsridaśanandana/
anuttaraṃ svasaṃvedyaṃ cidrūpaṃ mama śāśvatam

2. daśetyādi; akārādibindvantāḥ pañcadaśa daśā jñeyāḥ/ visargasya daśāprakṛtitvāt daśāsu na parigaṇanamiti jñeyam/
vāktattvaṃ tadakārātmā sarvavāṅ‌mayasaṃbhavaḥ/
tadevānandarūpeṇa dvitīyaḥ svara iṣyate

icchātmanā tṛtīyaḥ syādīśānātmā turīyakaḥ/
unmeṣaḥ pañcamaḥ ṣaṣṭha ūrjatārūpa ucyate

catuṣkaṃ madhyamaṃ yattadicchādereva vikriyā/
anuttarecchāsaṃyogādekāro nāma jāyate

5. catuṣkamiti/ ṛṝlṛlṝkārarūpamityarthaḥ/ tasmāt teṣāṃ na pṛthak grahaṇaṃ kṛtam/
tasyaivānandasaṃyogājjāgadyonirudāhṛtā/
anuttaronmeṣayogādokāro nāma jāyate

6. jagadyoniḥ aikāraḥ/
tasyaivānuttaraśleṣāt sadyojātasamudbhavaḥ/
anuttarādbhavantyete vikāsā vedyasaṃśrayāḥ

7. sadyojātaḥ aukāraḥ/
tādṛktādṛksamunmeṣā ānandādyāsrayodaśa/
trayodaśatayonmeṣāḥ śritā vedanaśeṣitām

8. vedanaśeṣitām; saṃvidrūpeṇa pariśeṣitām/ asya sūkṣmadaśāmityuttareṇānvayaḥ/
anuttarīṃ sūkṣmadaśāṃ sa tu pañcadaśaḥ svaraḥ/
etāḥ pañcadaśāvasthā visṛṣṭeḥ sphuraṇodyamāḥ

9. sūkṣmadaśā binduḥ/ sa ca pañcadaśaḥ akāramārabhya gaṇane bhavati/
daśabhiḥ pañcabhiścaivamaṅgaiḥ pūrṇā sisṛkṣayā/
daivī sṛṣṭimayī śaktiḥ kṛtye kṛtye kṛtodyamā

10. sisṛkṣayeti hetau tṛtīyā/
visṛjatyāstu tasyā me tattvānāṃ pañcaviṃśatim/
puruṣādyāḥ pṛthivyantāḥ kādimāntāḥ samudgatāḥ

11. me iti pañcamyarthe vibhaktipratirūpakamavyayam; madityarthaḥ/ samudgatā ityanenānveti/ kādimāntā iti vyutkrameṇānvayaḥ/
tattadakṣarasaṃsphūrtestattattattvaṃ samudgatam/
catuṣkaṃ dhārāṇārūpaṃ yādivāntamudīryate

12. dhāraṇeti/ paradaśāyā aparadaśāmavatarataḥ puruṣasya dhāraṇāt dhāraṇeti samākhyā/
dhārayanti yato madhye puruṣaṃ dhāraṇāḥ smṛtāḥ/
kalā kiṃcitkriyārūpā yakāro vātasaṃjñitaḥ

kiṃcijjñānātmikā vidyā rephaḥ pāvakasaṃjñitaḥ/
stambhamohātmikā māyā lakāraḥ pṛthivī mataḥ

rañjanātmā rāgaśaktirvakāro varuṇātmakaḥ/
parāparadaśāmadhye dhārayantyo naraṃ sadā

catasro dhāraṇā jñeyāstā etāstattvakovidaiḥ/
śādikṣāntaṃ tu vijñeyaṃ viśuddhaṃ brahmapañcakam

śaṣasaho'niruddhādyā vijñeyāsridaśeśvara/
sṛjantyāḥ kṣubhitaṃ rūpaṃ sṛṣṭyādau yanmamādbhutam

17. aniruddhādyā iti krameṇānvayaḥ/ śakāraḥ aniruddhātmakaḥ/
kṣobhikā sā mahāśaktiḥ kṣātmā satyāparāhvayā/
pṛthivyādyā viyatprāntā yā divyāḥ pañca śaktayaḥ

18. kṣakārasya satyātmakatvamāha---kṣobhiketi/
balādipañcakātmāno divyā matsattvanāmikāḥ/
jñānātmāno mamodyatyāstā etāḥ śādiśaktayaḥ

19. balādīti/ balaiśvaryavīryaśaktitejāṃsītyarthaḥ/
visargo nāma yaḥ proktaḥ purā pañcadaśāṅgavān/
sāhaṃ somamayī śaktiḥ kiraṇāyutasaṃkulā

saṃkocaśca vikāsaśca tāveva parikīrtitau/
aṅgānāmantimo yastu proktaḥ pañcadaśo mayā

21. binduḥ saṃkocaḥ/ visargaḥ vikāsaḥ/ antima iti/ bindurityarthaḥ/
ādānaśīlaṃ taṃ viddhi sūryaṃ bhoktāramañjasā/
sūryācandramasāvetau bindusargau puraṃdara

22. bhoktāram; saṃhārakamityarthaḥ/ binduḥ sūryaḥ/ visargaścandramā ityarthaḥ/
kiraṇāḥ sapta sapta syurdevayoranayordvayoḥ/
caturdaśa svarāḥ śiṣṭāḥ sapta yugmāni kalpayet

teṣu saptasu yugmeṣu pūrve sapta puraṃdara/
śoṣakāḥ sūryarūpāyā bhoktrākyāyā mamāṃśavaḥ

24. pūrve sapteti/ a, i, u, ṛ, lṛ, e, o iti saptetyarthaḥ/
uttare sapta yugmeṣu śītalāhlādakāriṇaḥ/
poṣakāḥ somarūpāyā bhogyākhyāyā mamāṃśavaḥ

25. uttare sapteti/ ā, ī, ū, ṝ, lṝ, ai au iti saptetyarthaḥ/
ālokastīkṣṇatā vyāptirgrahaṇaṃ kṣepaṇeraṇe/
pāka ityuditāḥ pūrve kiraṇāḥ sūryasaṃbhavāḥ

26. akārādyokārāntānāṃ saptānāṃ yugmasthapūrvavarṇaānāṃ sūryakiraṇātmakatvaṃ guṇāṃścāha---āloka ityādi/ tathā ca jayākhye---"ālokastīkṣṇatā vyāptirgrahaṇaṃ kṣepaṇeraṇe/ pākaḥ prāptiriti hyaṣṭau sūryabhāge vyavasthitāḥ/ akārādiṣu hrasveṣu varṇeṣveteṣvanukramāt"// (6-13) iti/ atrānusvāramapi saṃyojyāṣṭatvamuktam/
dravatā śītabhāvaśca śāntiḥ kiraṇaiḥ kāntiśālinī/
rasatānanda ityete sapta cāndramasāḥ karāḥ

27. evamuttaravarṇānāṃ somakiraṇātmakatvaṃ guṇāṃścāha---dravatetyādinā/ jayākhye ca---"dravatā śaityabhāvaśca tṛptiḥ kāntiḥ prasannatā/ rasatāsvāda ānando hyaṣṭau cāndrā ime matāḥ//" (6-15) iti/ atra visargaṃ saṃyojyāṣṭatvaṃ bhāvyam/
agnīṣomātmakairebhiḥ kiraṇaiḥ kāntiśālinī/
pumāṃsaṃ bindurūpaṃ tamaṅgīkṛtya viśeṣaṇī

somarūpottarā śaktikoṭimaṇḍalamaṇḍitā/
mahāsṛṣṭirmahānandā pravarte'ntyasvarātmanā

tasyāḥ pravartamānāyā udgataṃ brahmapañcakam/
kṣādi śāntaṃ sureśāna śaktyunmeṣaviśeṣitam

kṣa ityeva mahākṣobha uditaḥ satyasaṃjñayā/
vāsudevākhyayā ho'bhūtā sākhyaḥ saṃkarṣaṇodayaḥ

31. kṣādiśāntādhiṣṭhāyibrahmapañcakanāmānyāha---satyetyādinā/
pradyumnaḥ ṣākhyayā jñeyo hyaniruddhastu śākhyayā/
tā etāḥ śaktayaḥ pañca pañcabrahmātmikāḥ parāḥ

32. brahmātmikāḥ; brahmamayya ityarthaḥ/
sphūrtayo madabhinnāstā jagadutpattihetavaḥ/
jvālā iva mahāvahnerbrahmaṇo mama śaktayaḥ

33. brahmaṇo mameti/ brahmābhinnāyā mametyarthaḥ/
catasro dhāraṇā jātā vādyā yāntāḥ puraṃdara/
turyādyā jāgradantāstā avasthāḥ parikīrtitāḥ

pumāṃsaṃ dhārayantyetā madhyato daśayordvayoḥ/
yaiṣā brahmadaśā proktā prākṛtī bhādikā ca yā

35. madhyata iti/ parāparadaśayormadhye ityarthaḥ/ bhādiketi/ bhakārādikakāraparyantādhiṣṭhātṛbhūtāḥ prakṛtyādipṛthivyantā jñeyāḥ/
madhye tayormakārākhyo dhāraṇānāṃ catuṣkataḥ/
dhriyate sa pumān prokto jāgradādivibhedavān

yadi na dhriyate tābhirdaśāmanyatarāṃ vrajet/
brāhnīṃ vā prākṛtīṃ vāpi naiva syāt saṃsṛtistataḥ

ityarthaṃ dhāraṇā mattaḥ prādurbhūtā mamājñayā/
tato daśācatuṣkasthaḥ puruṣo bhoktṛsaṃjñakaḥ

38. dhāraṇāḥ antaḥsthāḥ/ brahmaprākṛtadaśāmadhyasthatvāt antaḥsthā ityuktāḥ/ ahirbudhnye tu---"antaḥsthā iti ca proktā antaḥsthapuruṣeśayāḥ" iti vyutpattyantaramuktam/
matto jajñe ma ityevaṃ yogyo bhogāpavargayoḥ/
bhogānāṃ prasavārthāya puruṣasyāsya vāsava

39. matto jajñe ma ityevamityanena maśabdasya jīvavācakasya vyutpattirabhipretā/ manadhātorniṣpattirapyanyatroktā/
acaitanyaṃ paraṃ sūkṣmaṃ guṇasāmyamanulbaṇam/
yonisvabhāvasaṃjñātaṃ matto'bhūdbha iti svayam

40. acaitanyamiti bahuvrīhiḥ/ acetanamityarthaḥ/ "acetanā parārthā ca nityā satatavikriyā" ityanyatroktam/ anulvaṇam; avyaktamityarthaḥ/ yoniḥ svabhāva iti ca tannāma/ bha iti; bhakāravācyatvenetyarthaḥ/
bhogyabhogādisiddhyarthaṃ bhuñjānasya vipaścitaḥ/
bādyāt kakāraparyantādvarṇagrāmāt puraṃdara

41. tattvāvirbhāvakramamanurudya bādyādityādinā varṇānāṃ vyatkrameṇa nirdeśaḥ kṛtaḥ/
vyaktāni jajñire matto viṃśatisrīṇi ca kramāt/
buddhyahaṃkāramanasāṃ sṛṣṭirbāditrayāttathā

śrotrādernāditānteṣu pañcakasya samudbhavaḥ/
vāgāderṇādiṭānteṣu pañcakasya samudbhavaḥ

śabdādyāḥ pañcatanmātrā ñādicānteṣu jajñire/
viyadādīni bhūtāni ṅādikānteṣu jajñire

bodhaḥ śabdātmanodeti śabdasttvarthātmanā tataḥ/
viddhi bodhaṃ tu madrūpaṃ sarveyaṃ mattatistataḥ

varṇādhvanastviyaṃ rītirmadhyamā kathitā tava/
ādyāmantāṃ ca deveśa gadantyā me niśāmaya

iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre varṇotpattinirūpaṇaṃ nāma ekonaviṃśo'dhyāyaḥ
********ityekonaviṃśo'dhyāyaḥ********