Lakshmi Tantra · Chapter 18

aṣṭādaśo'dhyāyaḥ - 18
śakraḥ---
namaste padmanilaye namaste padmasaṃbhave/
viditaṃ veditavyaṃ me vedānteṣvapi durlabham

brūhi mantramayaṃ mārgamidānīṃ viṣṇuvallabhe/
yaṃ vijñāyārcayeyaṃ te divyāṃ mantramayīṃ tanum

kuto mantrasamutpattiḥ vka ca mantraḥ pralīyate/
mantrasya kiṃ phalaṃ padme kena madhye prapūryate

kiyatyaśca vidhā asya parimāṇaṃ kiyat kila/
kṣetrakṣetrajñabhāvaśca kīdṛśaḥ paramo'mbuje

mantraśca kena saṃgrāhya upadeṣṭā ca kīdṛśaḥ/
upāsanaprakāraśca kathamasyābjasaṃbhave

upāsanopayogī ca yāvānartho'mbujāsane/
siddhisādhanayogaśca pratyayāśca tathā tathā

yogaḥ svādhyāyayogaśca rakṣāyogastathaiva ca/
prāyaścittavidhiścaiva śrāddhakalpastathaiva ca

dīkṣāpratiṣṭhayoḥ kalpo yantrakalpastathaiva ca/
etacca nikhilaṃ yaccāpyadṛṣṭamupayujyate

prabrūhi tadaśeṣeṇa namaste padmasaṃbhave/
tavaiṣa śirasā pādau nato'smi kamalārūṇau

śaraṇaṃ ca prapanno'smi paṅkaje tvamadhīhi bho/
śrīḥ---
praśabhāro'yamatulastvayoddiṣṭaḥ puraṃdara

vācyaste prītisaṃyogācchṛṇu vakṣyāmyaśeṣataḥ/
ahamityeva yaḥ pūrṇaḥ puruṣaḥ puṣkarekṣaṇaḥ

svabhāvaḥ sarvabhāvānāmabhāvānāṃ ca vāsava/
idaṃtayāvalīḍhaṃ yat sadasajjagati sthitam

12. idaṃtayeti/ idamiti pratītiviṣayatayetyarthaḥ/ parāktveneti yāvat/ yuṣmadasmatpratyayagocaratvaṃ hi krameṇa parāktvapratyaktvayorlakṣaṇamāmananti/
tattallakṣaṇavanto ye tadahaṃtve vilīyate/
vilīnedaṃpadadvīpaḥ prāptaikadhyaścidambudhiḥ

13. vilīnetyādi; idaṃpadārthabhūtāḥ sarve'pi acitpadārthāḥ; ta eva dvīpāḥ cidambudhau vāsudeve vilīya tena sahaikatvaṃ prāptā ityarthaḥ/
nistaraṅgodayo'nanto vāsudevaḥ prakāśate/
pūrṇāhaṃtāsmi tasyaikā śaktirīśvaratāmayī

nityoditā sadānandā sarvataḥ samatāṃ gatā/
sarvabhāvasamudbhūtiḥ sarvapratyakṣasaṃmatā

15. nityoditeti/ udayo dvividhaḥ---śāntodayaḥ nityodayaśceti/ avatārāvasthāyāmādyaḥ/ parāvasthāyāṃ dvitīyaḥ/
yā hyeṣā pratibhā tattatpadārthakramarūṣitā/
uddhṛteṣu padārtheṣu sāhamakramaśālinī

avabodhātmikāyā me yā pratyagavamarśitā/
sā sphurattā mahānandā śabdabrahmeti gīyate

17. pratyagavamarśitā; ahaṃpratyayagamyatā/
prakāśānandasārāhaṃ sarvamantraprasūḥ parā/
śabdānāṃ jananī śaktirudayāstamayojjhitā

vyāpakaṃ yatparaṃ brahma nārāyaṇamanāmayam/
śāntatā nāma yāvasthā sāhaṃ śāntākhilaprasūḥ

tasyā me ya udeti sma sisṛkṣākyo'lpa udyamaḥ/
sa śabdārthavibhedena śānta unmeṣa ucyate

śabdodayapuraskāraḥ sarvatrārthodaya smṛtaḥ/
arthaśabdapravṛttyātmā śabdasya sthūlatā hi sā

21. śabdasyodayaḥ prathamam; anantaramarthasyeti tāntrikasiddhāntaḥ/ śrutāvapi "nāmarūpe vyākaravāṇi" iti nāmavyākaraṇaṃ pūrvaṃ, tato rūpavyākaraṇamuktaṃ veditavyam/
bodhonmeṣaḥ smṛtaḥ śabdaḥ śabdonmeṣo'rtha ucyate/
udyacchabdodayaḥ śaktoḥ prathamaḥ śāntatātmanaḥ

sa nāda iti vikhyāto vācyatāmasṛṇastadā/
nādena saha śaktiḥ sā sūkṣmeti parigīyate

23. evaṃ ca śabdabrahma, parā vāk, nāda iti paryāyāḥ
nādāt paro ya unmoṣo dvitīyaḥ śaktisaṃbhavaḥ/
bindurityucyate so'tra vācyo'pi masṛṇaḥ sthitaḥ

paśyantī nāma sāvasthā mama divyā mahodayā/
tataḥ paro ya unmeṣastṛtīyaḥ śaktisaṃbhavaḥ

25. bindoranantaraṃ śaktyunmeṣasya madhyameti nāma/
madhyamā sā daśā tatra saṃskārayati saṃgatim/
vācyavācakabhedastu tadā saṃskāratāmayaḥ

caturthastu ya unmeṣaḥ śaktermādhyamikāt paraḥ/
vaikharī nāma sāvasthā varṇavākyasphuṭodayā

asti śaktiḥ kriyātmā me bodharūpānuyāyinī/
sā prāṇayati nādādiṃ śaktyunmeṣaparaṃparām

śāntarūpātha paśyantī madhyamā vaikharī tathā/
catūrūpā catūrūpaṃ vacmi vācyaṃ svanirmitam

vāsudevādayaḥ sūkṣmā vācyāḥ śāntādayaḥ kramāt/
ahamekapadī jñeyā prakāśānandarūpiṇī

vācyavācakabhedena punaḥ sā dvipadī smṛtā/
ūṣmāntaḥsthasvarasparśabhedāccāhaṃ catuṣpadī

31. śaṣasahā ūṣmāṇaḥ/ yaralavā antaḥsthāḥ/ acaḥ svarāḥ/ kādayo māvasānāḥ sparśāḥ/
aṣṭavargavibhedācca sāhamaṣṭapadī smṛtā/
aghoṣarūpeṇānyena yuktā navapadī smṛtā

32. aṣṭa vargāḥ---svaravargaḥ, kādipāntavargāḥ pañca, ūṣmavargaḥ, antaḥsthavargaśceti/ aghoṣāśca---yamāḥ, jihvāmūlīyopadhmānīyau visargaśceti/
ahamekapadī divyā śabdabrahmamayī parā/
ghoṣavarṇasvarūpeṇa varte'haṃ dvipadī punaḥ

33. prakārāntareṇaikadhyādikamucyate/ śabdabrahmarūpeṇaikarūpā/ dhvanivarṇātmanā dvirūpā/
takṣatī salilaṃ sarvaṃ dravyajātiguṇakriyāḥ/
caturdhābhidadhānāhaṃ catuṣpadyuditā budhaiḥ

34. takṣatī; takṣantī tanūkurvatī/ sarvaṃ salilaṃ saṃsaraṇahetuṃ prākṛtatuṣṭim/ salilākyastuṣṭiviśeṣaḥ sāṃkhyasamayaprasiddhaḥ/ atra "gaurīrmimāya salilāni takṣatyekapadī dvipadī sā catuṣpadī/ aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman//" (ṛ. 1-164-41) iti śrutiranukriyate/ catuṣpadī; dravyajātiguṇakriyāśabdātmanā catūrūpā/
nāmabhāvadvayopetā sāhamaṣṭapadī smṛtā/
avikalpavikalpasthā sāhaṃ navapadī smṛtā

35. teṣāmeva śabdārthātmanā pratyekaṃ dvaividhye saṃkalayyāṣṭarūpā/
vyomnyahaṃ parame divyā hyanantākṣaramālinī/
iyadvitativistīrṇā pūrṇāhaṃtāhamādimā

36. eṣā ca vyavasthā prākṛtaloka eva/ aprākṛtaloke tu anantākṣararūpā/
mantrāṇāṃ jananī jñeyā bhuktimuktipradāyinī/
udyanti mantrakallolā matta eva cidambudheḥ

māmāśritya vivartante yānti cāstaṃ muhurmayi/
saṃvidānandasaṃdohasundarāḥ śabdadehakāḥ

38. vivartante; pariṇamanti/ nātrānyaparibhāṣito vivarto vivakṣitaḥ, `traiguṇyaṃ pariṇāmi tat' ityuktatvena triguṇapariṇāmatvāt śabdasya/
sāmarthyapūrṇāḥ phaladā mantrātmāno hi manmayāḥ/
varṇāḥ padāni vākyāni sahaprakaraṇāhnikaiḥ

adhyāyāśca paricchedāḥ sargā uchvāsakāstathā/
paṭalādyā avacchedāḥ praśravākānuvākakāḥ

maṇḍalāni ca kāṇḍāni saṃhitā vividhātmikāḥ/
ṛco yajūṃṣi sāmāni sūktāni ca khilaiḥ samam

śāsratantrātmakāḥ śabdā bāhyābāhyāgamāstathā/
bhāṣāśca vividhāstāstā vyaktāvyaktagiraḥ smṛtāḥ

mantrarūpabhidaṃ śakra viddhi madrūpavedinām/
bhāvanātāratamyena mantramantrivyavasthitiḥ

māṃ trāyate'yamityevaṃ yogena svīkṛto dhvanīḥ/
guptāśayaḥ sadā yaśca mantrajñaṃ trāyate bhayāt

sa mantraḥ saṃsmṛto'haṃtāvikāsaḥ śabdajaiḥ kramaiḥ/
pūrṇāhaṃtāsamudbhūtaiḥ śuddhabodhānvayo yataḥ

sarve mantrā madīyāḥ syuḥ prabhavāpyayavedinām/
madīyāścānyadīyāśca bhāvanātāratamyataḥ

prakṛtyanvayino mantrā madīyāḥ syuḥ pradhānataḥ/
bhavadbhāvātmakaṃ brahma svārasyena viśanti ye

prakṛtyanvayino mantrāstārikottārikādayaḥ/
mantrāḥ svarasato yānti ye bhāvaṃ bhavaduttaram

te'pavargapradā jñeyāstāraprāsādakādayaḥ/
bhāvottarāṃ samāṃ vāpi ye bhajanti bhavatsthitim

bhogāpavargadā mantrā jñeyāste tārikādayaḥ/
viśanti bhāvamevaike yāntyeke bhavadeva ca

bhuktidā muktidāścaiva dvitaye te vyavasthayā/
prakṛtyanvayināmevaṃ svabhāvaḥ parikīrtitaḥ/
abhisaṃdhibalāt sarvaṃ dvitaye te vitanvate

iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre mantrasvarūpakathanaṃ nāma aṣṭādaśo'dhyāyaḥ
********ityaṣṭādaśo'dhyāyaḥ********