Language

ENहिગુ
Scripture Library

Lakshmi Tantra · Chapter 1

1.1

śrīḥ
lakṣmītantram
prathamo'dhyāyaḥ - 1
namo nityānavadyāya jagataḥ sarvahetave/
jñānāya nistaraṅgāya lakṣmīnārāyaṇātmane

1.2

1. nama iti viśiṣṭopāyasya, lakṣmīnārāyaṇātmana iti viśiṣṭopeyasya ca nirdeśaḥ/ nityānavadyāyeti nārāyaṇasya jagadupādānatvaśaṅkitasavikāratvanirāsaḥ baddhamuktajīvavailakṣaṇyaṃ coktam/ jagataḥ sarvahetave ityaupaniṣadamabhinnanimittopādānatvaṃ nityajīvavailakṣaṇyaṃ coktam/ jñānāyeti jagatkāraṇatvaupayikaguṇagaṇapūrtiḥ svarūpanirūpakadharmaścoktaḥ/ nistaraṅgāyeti ṣaḍūrmirāhityaṃ satatapariṇāmyacidvailakṣaṇyaṃ coktam/
[1. B and C add the following verses in the beginning:
tuṣārādrisamacchāyaṃ tulasīdāmabhūṣaṇam/
turaṃgamamukhaṃ vande tuṅgasārasvatapradam//
jñānānandamayaṃ devaṃ nirmalasphaṭikākṛtim/
ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe// ]
khagāsanaṃ ghṛṇādhāramīdṛśaṃ somabhūṣitam/
akalaṅkendusūryāgniṃ lakṣmīrūpamupāsmahe

1.3

2. īdṛśamityādi/ īkārarūpamityarthaḥ/ akalaṅketyādi/ svarasparśavyāpakākṣararūpamiti devyā vāksvarūpatvamuktaṃ bhavati/ yathoktaṃ prapañcasāre-- "svarākhyāḥ ṣoḍaśa proktāḥ sparśākhyāḥ pañcaviṃśatiḥ/ vyāpakāśca daśaite syuḥ somenāgnyātmakāḥ kramāt//" iti/
vedavedāntatattvajñaṃ sarvaśāsraviśāradam/
sarvasiddhāntatattvajñaṃ dharmāṇāmāgatāgamam

1.4

jitendriyaṃ jitādhāraṃ rāgadveṣāvaśīkṛtam/
caturdaśāṅgayogasthaṃ prasaṃkhyānaparāyaṇam

1.5

4. caturdaśeti/ bhaktinyāsayogetyarthaḥ/
ṭippaṇī
namasyāmaḥ śriyaṃ devīṃ devo dīvyati yatsakhaḥ/
traiguṇyaphalake citre kṣiptairbrahmādipāśakaiḥ//
lakṣmītantramahāmbhodhau tattvaratnāni cinvatām/
tattvaprakāśanī ṭīkā sāhāyyaṃ kartumīhate//
viddhe svarbhānunā bhānau purā tapanatāṃ gatam/
nidānaṃ tapasāmādyaṃ tejorāśimanāmayam

1.6

5. viddha iti/ atra mahābhāratānuśāsanike 260 adhyāyoktamanusaṃdheyam/
atrimatriguṇopetamatrivargasthamavyayam/
prātaḥ saṃdhyāmupāsīnamṛṣiṃ hutahutāśanam

1.7

6. atriguṇetyādinā maharṣeratrināmno'nvarthatvaṃ vyajyate/
pativratānāṃ paramā dharmapatnī yaśasvinī/
brahmaviṣṇumaheśānāṃ jananī kāraṇāntare

1.8

7. brahmetyādi/ purā trimūrtayo'nasūyāyāḥ pātivratyaṃ parīkṣitumayatanta/ tena kruddhayā tayā te dvihāyanāḥ śiśavo'kriyanta/ tatastanmahiṣībhiḥ prasāditā sā tān yathāpuramakaroditi paurāṇikī kathātrānusaṃdheyā/
devairabhiṣṭutā śaśvacchāntinityā tapasvinī/
viduṣī sarvadharmajñā nityaṃ patimanuvratā

1.9

patyuḥ śrutavatī tāstā vividhā dharmasaṃhitāḥ/
praṇipātapuraskāramanasūyā vaco'bravīt

1.10

anasūyā---
bhagavan sarvadharmajña mama nātha jagatpate/
tvatta eva śrutā dharmāste te bahuvidhātmakāḥ

1.11

jñānāni ca vicitrāṇi phalarūpādibhedataḥ/
etebhyo bhagavaddharmo viśiṣṭo vidhṛto mayā

1.12

11. bhagavaddharmaḥ/ bhagavatprāptiphalo nivṛttidharmaḥ/
tvayā kathayatā tāstā bhagavaddharmasaṃhitāḥ/
sūcitaṃ tatra tatraiva lakṣmīmāhātmyamuttamam

1.13

rahasyatvādapṛṣṭatvānna tvayā prakaṭīkṛtam/
tadahaṃ śrotumicchāmi lakṣmīmāhātmyamuttamam

1.14

13. apṭaṣṭatvāditi/ "nāpṭaṣṭaḥ kasyacid brūyāt" iti vidhiratrābhipretaḥ/
yatsvabhāvā hi sā devī yatsvarūpā yadudbhavā/
yatpramāṇā yadādhārā yadupāyātha yatphalā

1.15

tadahaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara/
bhaveyaṃ kṛtakṛtyāhaṃ yasya vijñānayogataḥ

1.16

taṃ me darśaya panthānamupasannāsmyadhīhi bho/
iti tasyā vacaḥ śrutvā bhagavānatrirabravīt

1.17

16. upasanneti/ "tasmai sa vidvānupasannāya samyak provāca tāṃ tattvato brahmavidyām" iti śrutyartho'bhipretaḥ/ panthānamiti/ sadupāyamityarthaḥ/ "mahājano yena gataḥ sa panthāḥ" itivat/
atriḥ---
sādhu saṃbodhito'smyadya dharmajñe dharmacāriṇi/
mayā pṭaṣṭena vaktavyamiti noddhāṭitaṃ purā

1.18

arhā tvamasi kalyāṇi lakṣmīmāhātmyamuttamam/
śrotuṃ śrutiśiraḥśreṇihṛdayasthaṃ sanātanam

1.19

purā malayaśailasthā munayo dharmatatparāḥ/
śrutasāttvatavijñānā nāradāddevadarśanāt

1.20

apṭacchannetamevārthaṃ bhagavantaṃ sanātanam/
nāradaṃ brahmasaṃkāśaṃ bhagavaddharmavedinam

1.21

ṛṣayaḥ---
bhagavaṃstvacchruto'smābhiḥ sāttvataḥ sattvasaṃśrayaḥ/
śuddho bhāgavato dharmo mokṣaikaphalalakṣaṇaḥ

1.22

21. sāttvataḥ sattvasaṃśrayaḥ/ sattvaguṇaikapradhāno dharma ityarthaḥ/ anena sāttvataśabdanirvacanamapi sūcitam/ yathā--sattvaṃ sattvaguṇaḥ asyāstīti sattvataḥ/ parvatādivat matvarthe tap‌pratyayaḥ/ sattvata eva sāttvata iti/ tasyaiva vivaraṇaṃ śuddho bhāgavato dharma iti/
tatra tattvārthakathane lakṣmīmāhātmyamuttamam/
sūcitaṃ tatra tatraiva nāpṭaṣṭatvātprakāśitam

1.23

icchāmastadidaṃ śrotuṃ bhavasāgaratārakam/
padminīvaibhavaṃ sarvaṃ prajñāpayuta no bhavān

1.24

natāḥ sma śirasā pādau tava saṃsāratārakau/
adhīhi bho mune divyaṃ prapannāstvāṃ ciraṃ vayam

1.25

24. ciramiti/ "nāsaṃvatsaravāsine brūyāt" iti vidhirabhipretaḥ/
nāradaḥ---
sādhu saṃbodhito'smyadya munayaḥ saṃśitavratāḥ/
prasannaḥ kathayāmyadya lakṣmītantraṃ sanātanam

1.26

25. lakṣmītantramiti granthanāma/ idaṃ ca tantraṃ śatakoṭigranthaparimitāt mūlabhūtalakṣmītantrāt sāramuddhṛtya kathitamiti vakṣyate'traiva (44-52)/
yatra sā dṛśyate devī svarūpaguṇavaibhavaiḥ/
padminī padmanābhasya mahiṣī padmasaṃbhavā

1.27

purā durvāsasaḥ śāpādabhibhūte puraṃdare/
niḥsvādhyāyavaṣaṭ‌kāre bhraṣṭaśrīke jagattraye

1.28

27. puretyādi/ iyamākhyāyikā viṣṇupurāṇe prathamāṃśe draṣṭavyā/ niḥsvādhyāyavaṣaṭ‌kāratva bhraṣṭaśrīkatve hetuḥ/
daridre devavarge ca kṛśe dharme nisaṃtate/
pitāmahe suraiḥ sārdhaṃ kṣīrodārṇavameyuṣi

1.29

28. nisaṃtate/ vicchinna ityarthaḥ/
bahūna varṣagaṇān divyāṃstaptvā tīvraṃ mahattapaḥ/
saṃbodhite jagannāthe devadeve janārdhane

1.30

pitāmahena devāya kārye ca vinivedite/
kṣīrode mathite devaistadādiṣṭena vartmanā

1.31

pārijāte hayaśreṣṭhe gajendre'psarasāṃ gaṇe/
kālakūṭe samud‌bhūte vāruṇyāmamṛte tathā

1.32

saha candramasā devyāmutthitāyāṃ mahārṇavāt/
padminyāṃ padmanābhasya vakṣaḥsthāyāmanantaram

1.33

tayāvalokite devavarge śriyamupeyuṣi/
tayānavekṣite daityavarge caiva parājite

1.34

33. anenānvayavyatirekābhyāṃ lakṣmīkaṭākṣapātasya sarvasaṃpannidānatvaṃ nirūpyate/ yatsattve yatsattvamityanvaye yathā deveṣu iti dṛṣṭāntaḥ/ yadabhāve yadabhāva iti vyatireke yathā daityeṣu iti dṛṣṭāntaḥ/ imameva viṣayamanantarameva 35 tamaśloke vakṣyati/
svārājyamakhilaṃ prāpya modamāne puraṃdare/
bṛhaspatirupāgamya rahasīdaṃ vaco'bravīt

1.35

bṛhaspatiḥ---
kāle saṃbodhayāmyetacchṛṇu vākyaṃ puraṃdara/
anvayavyatirekābhyāṃ lakṣmyāste kathitā purā

1.36

mahattā mahatāṃ nātha tasyāmāyatate sthitiḥ/
na bhraśyeta yathaivaiṣā tava rājyasthiteḥ parā

1.37

tathā yatasva deveśa śaraṇaṃ gaccha padminīm/
eṣā hi śreyaso mūlameṣā hi paramā gatiḥ

1.38

śrutīnāmabhisaṃdhiśca saiva devī sanātanī/
eṣaiva jagatāṃ prāṇā eṣaiva jagatāṃ kriyā

1.39

38. śrutīnāmiti/ "vedaiśca sarvairahameva vedyaḥ" ityuktarītyā sarvavedatātparyaparyavasānabhūmirityarthaḥ/ ubhayorapṛthagbhāvānna vacanavirodhaḥ/
eṣaiva jagatāmicchā jñānameṣā parāvarā/
eṣaiva sṛjate kāle saiṣā pāti jagattrayam

1.40

39. jagatkāraṇatvasya brahmāsādhāraṇatvasiddhānte'pi tacchaktirūpatvena tadapṛthaksiddhatvāt śaktikṛtasyāpi śaktimatkṛtatvavyapadeśo yujyata eva/ vakṣyate caitat suspaṣṭaṃ devyaiva (11-6, 7).
jagatsaṃharate cānte tattatkāraṇasaṃsthitā/
mātaraṃ jagatāmenāmanārādhya mahat kutaḥ

1.41

etattu vaiṣṇavaṃ dhāma yate nāvartate yatiḥ/
eṣā sā paramā niṣṭhā sāṃkhyānāṃ viditātmanām

1.42

eṣā sā yogināṃ niṣṭhā yatra gatvā na śocati/
eṣā pāśupatī niṣṭhā saiṣā vedavidāṃ gatiḥ

1.43

pañcarātrasya kṛtsnasya saiṣā niṣṭhā sanātanī/
saiṣā nārāyaṇī devī sthitā nārāyaṇātmanā

1.44

pṛthagbhūtāpṛthagbhūtā jyotsneva himadīdhiteḥ/
taistairjñānaiḥ pṛthagbhūtairāgamaiśca pṛthagvidhaiḥ

1.45

44. nārāyaṇyā nārāyaṇātmanāvasthānaṃ pūrvaślokoktamevopapādayati---pṛthagbhūteti apṛthagbhūteti ca/ dharmadharmiṇorapṛthak‌siddhayoḥ niṣkarṣavivakṣāyāṃ dharmasya pṛthagvyapadeśaḥ/ aniṣkarṣe tu dharmitayā/ yathā `śuklaṃ rūpam, śuklaḥ paṭaḥ' iti/
ekaivaiṣā parā devī bahudhā samupāsyate/
tāmupehi mahābhāgāṃ śaraṇaṃ padmasaṃbhavām

1.46

tapoviśeṣai rvividhaistaistaiśca niyamaiḥ śubhaiḥ/
ārādhya mahiṣīṃ viṣṇoḥ sthirīkuru nijaśriyam

1.47

eṣā prasādasumukhī svaṃ padaṃ prāpayiṣyati/
abhīpsitārthadā devī kāmināmapi kāmadā

1.48

47. devīprasāde paramapadarūpamokṣaprāptiḥ, ānuṣaṅgikatrivargaphalaprāptiścānenocyate/
nāradaḥ---
iti saṃbodhitaḥ śakro guruṇā guruṇā svayam/
ārādhayitukāmastāṃ kṣīrodasyottaraṃ yayau

1.49

tatra divyaṃ tapastepe bilvamūlaniketanaḥ/
ekapādasthito maunī kāṣṭhabhūto'nilāśanaḥ

1.50

ūrdhvadṛgbāhuvaktraśca niyato niyatātmavān/
divyaṃ varṣasahasraṃ vai tapastepe suduścaram

1.51

tapaso'vabhṛthe tasya sā devī padmasaṃbhavā/
prasannavadanā viṣṇormahiṣī darśanaṃ yayau

1.52

agrataḥ saṃsthitāṃ devīṃ jagatāṃ mātaraṃ parām/
tāṃ śakraścakṣuṣā vīkṣya vismayaṃ paramaṃ yayau

1.53

vihvalaḥ praṇipatyātha pāñjalirbalasūdanaḥ/
śriyaṃ sūktena tuṣṭāva padminīṃ pākaśāsanaḥ

1.54

ekāntabhāvamāpannamavyājāṃ bhaktimāsthitam/
taṃ vīkṣya jagatāṃ mātā vākyametaduvāca ha

1.55

śrīḥ---
vatsa śakra parasannāsmi tapasā tava suvrata/
varaṃ vṛṇu mahābhāga kimiṣṭaṃ karavāṇite

1.56

śakraḥ---
adya me tapaso devi yamasya niyamasya ca/
sadyaḥ phalamavāptaṃ yad dṛṣṭā bhagavatī mayā

1.57

yadi vāpi varo deyastvayā me parameśvari/
tattvaṃ kathaya deveśi yāsi tvaṃ yatprakārikā

1.58

yatpramāṇā yadādhārā yadupāyā sanātanī/
yasya tvaṃ tena vā devi saṃbandhastava yadvidhaḥ

1.59

yaccānyadveditavyaṃ te nānāśāsropabṛṃhitam/
kathayeśvari tatsarvamupasanno'smyadhīhi bho

1.60

iti prasāditā tena vatseneva payasvinī/
snihyatā manasā padmā pākaśāsanamabravīt

1.61

śrīḥ---
śṛṇu śakra mahābhāga yā hyahaṃ yatprakārikā/
yasyāhaṃ tena vā yādṛk saṃbandho mama vṛtrahan

iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre śāsrāvatāro nāma prathamo'dhyāyaḥ
********iti prathamo'dhyāyaḥ********

Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc