Lakshmi Tantra · Chapter 1
śrīḥ
lakṣmītantram
prathamo'dhyāyaḥ - 1
namo nityānavadyāya jagataḥ sarvahetave/
jñānāya nistaraṅgāya lakṣmīnārāyaṇātmane
1. nama iti viśiṣṭopāyasya, lakṣmīnārāyaṇātmana iti viśiṣṭopeyasya ca nirdeśaḥ/ nityānavadyāyeti nārāyaṇasya jagadupādānatvaśaṅkitasavikāratvanirāsaḥ baddhamuktajīvavailakṣaṇyaṃ coktam/ jagataḥ sarvahetave ityaupaniṣadamabhinnanimittopādānatvaṃ nityajīvavailakṣaṇyaṃ coktam/ jñānāyeti jagatkāraṇatvaupayikaguṇagaṇapūrtiḥ svarūpanirūpakadharmaścoktaḥ/ nistaraṅgāyeti ṣaḍūrmirāhityaṃ satatapariṇāmyacidvailakṣaṇyaṃ coktam/
[1. B and C add the following verses in the beginning:
tuṣārādrisamacchāyaṃ tulasīdāmabhūṣaṇam/
turaṃgamamukhaṃ vande tuṅgasārasvatapradam//
jñānānandamayaṃ devaṃ nirmalasphaṭikākṛtim/
ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe// ]
khagāsanaṃ ghṛṇādhāramīdṛśaṃ somabhūṣitam/
akalaṅkendusūryāgniṃ lakṣmīrūpamupāsmahe
2. īdṛśamityādi/ īkārarūpamityarthaḥ/ akalaṅketyādi/ svarasparśavyāpakākṣararūpamiti devyā vāksvarūpatvamuktaṃ bhavati/ yathoktaṃ prapañcasāre-- "svarākhyāḥ ṣoḍaśa proktāḥ sparśākhyāḥ pañcaviṃśatiḥ/ vyāpakāśca daśaite syuḥ somenāgnyātmakāḥ kramāt//" iti/
vedavedāntatattvajñaṃ sarvaśāsraviśāradam/
sarvasiddhāntatattvajñaṃ dharmāṇāmāgatāgamam
jitendriyaṃ jitādhāraṃ rāgadveṣāvaśīkṛtam/
caturdaśāṅgayogasthaṃ prasaṃkhyānaparāyaṇam
4. caturdaśeti/ bhaktinyāsayogetyarthaḥ/
ṭippaṇī
namasyāmaḥ śriyaṃ devīṃ devo dīvyati yatsakhaḥ/
traiguṇyaphalake citre kṣiptairbrahmādipāśakaiḥ//
lakṣmītantramahāmbhodhau tattvaratnāni cinvatām/
tattvaprakāśanī ṭīkā sāhāyyaṃ kartumīhate//
viddhe svarbhānunā bhānau purā tapanatāṃ gatam/
nidānaṃ tapasāmādyaṃ tejorāśimanāmayam
5. viddha iti/ atra mahābhāratānuśāsanike 260 adhyāyoktamanusaṃdheyam/
atrimatriguṇopetamatrivargasthamavyayam/
prātaḥ saṃdhyāmupāsīnamṛṣiṃ hutahutāśanam
6. atriguṇetyādinā maharṣeratrināmno'nvarthatvaṃ vyajyate/
pativratānāṃ paramā dharmapatnī yaśasvinī/
brahmaviṣṇumaheśānāṃ jananī kāraṇāntare
7. brahmetyādi/ purā trimūrtayo'nasūyāyāḥ pātivratyaṃ parīkṣitumayatanta/ tena kruddhayā tayā te dvihāyanāḥ śiśavo'kriyanta/ tatastanmahiṣībhiḥ prasāditā sā tān yathāpuramakaroditi paurāṇikī kathātrānusaṃdheyā/
devairabhiṣṭutā śaśvacchāntinityā tapasvinī/
viduṣī sarvadharmajñā nityaṃ patimanuvratā
patyuḥ śrutavatī tāstā vividhā dharmasaṃhitāḥ/
praṇipātapuraskāramanasūyā vaco'bravīt
anasūyā---
bhagavan sarvadharmajña mama nātha jagatpate/
tvatta eva śrutā dharmāste te bahuvidhātmakāḥ
jñānāni ca vicitrāṇi phalarūpādibhedataḥ/
etebhyo bhagavaddharmo viśiṣṭo vidhṛto mayā
11. bhagavaddharmaḥ/ bhagavatprāptiphalo nivṛttidharmaḥ/
tvayā kathayatā tāstā bhagavaddharmasaṃhitāḥ/
sūcitaṃ tatra tatraiva lakṣmīmāhātmyamuttamam
rahasyatvādapṛṣṭatvānna tvayā prakaṭīkṛtam/
tadahaṃ śrotumicchāmi lakṣmīmāhātmyamuttamam
13. apṭaṣṭatvāditi/ "nāpṭaṣṭaḥ kasyacid brūyāt" iti vidhiratrābhipretaḥ/
yatsvabhāvā hi sā devī yatsvarūpā yadudbhavā/
yatpramāṇā yadādhārā yadupāyātha yatphalā
tadahaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara/
bhaveyaṃ kṛtakṛtyāhaṃ yasya vijñānayogataḥ
taṃ me darśaya panthānamupasannāsmyadhīhi bho/
iti tasyā vacaḥ śrutvā bhagavānatrirabravīt
16. upasanneti/ "tasmai sa vidvānupasannāya samyak provāca tāṃ tattvato brahmavidyām" iti śrutyartho'bhipretaḥ/ panthānamiti/ sadupāyamityarthaḥ/ "mahājano yena gataḥ sa panthāḥ" itivat/
atriḥ---
sādhu saṃbodhito'smyadya dharmajñe dharmacāriṇi/
mayā pṭaṣṭena vaktavyamiti noddhāṭitaṃ purā
arhā tvamasi kalyāṇi lakṣmīmāhātmyamuttamam/
śrotuṃ śrutiśiraḥśreṇihṛdayasthaṃ sanātanam
purā malayaśailasthā munayo dharmatatparāḥ/
śrutasāttvatavijñānā nāradāddevadarśanāt
apṭacchannetamevārthaṃ bhagavantaṃ sanātanam/
nāradaṃ brahmasaṃkāśaṃ bhagavaddharmavedinam
ṛṣayaḥ---
bhagavaṃstvacchruto'smābhiḥ sāttvataḥ sattvasaṃśrayaḥ/
śuddho bhāgavato dharmo mokṣaikaphalalakṣaṇaḥ
21. sāttvataḥ sattvasaṃśrayaḥ/ sattvaguṇaikapradhāno dharma ityarthaḥ/ anena sāttvataśabdanirvacanamapi sūcitam/ yathā--sattvaṃ sattvaguṇaḥ asyāstīti sattvataḥ/ parvatādivat matvarthe tappratyayaḥ/ sattvata eva sāttvata iti/ tasyaiva vivaraṇaṃ śuddho bhāgavato dharma iti/
tatra tattvārthakathane lakṣmīmāhātmyamuttamam/
sūcitaṃ tatra tatraiva nāpṭaṣṭatvātprakāśitam
icchāmastadidaṃ śrotuṃ bhavasāgaratārakam/
padminīvaibhavaṃ sarvaṃ prajñāpayuta no bhavān
natāḥ sma śirasā pādau tava saṃsāratārakau/
adhīhi bho mune divyaṃ prapannāstvāṃ ciraṃ vayam
24. ciramiti/ "nāsaṃvatsaravāsine brūyāt" iti vidhirabhipretaḥ/
nāradaḥ---
sādhu saṃbodhito'smyadya munayaḥ saṃśitavratāḥ/
prasannaḥ kathayāmyadya lakṣmītantraṃ sanātanam
25. lakṣmītantramiti granthanāma/ idaṃ ca tantraṃ śatakoṭigranthaparimitāt mūlabhūtalakṣmītantrāt sāramuddhṛtya kathitamiti vakṣyate'traiva (44-52)/
yatra sā dṛśyate devī svarūpaguṇavaibhavaiḥ/
padminī padmanābhasya mahiṣī padmasaṃbhavā
purā durvāsasaḥ śāpādabhibhūte puraṃdare/
niḥsvādhyāyavaṣaṭkāre bhraṣṭaśrīke jagattraye
27. puretyādi/ iyamākhyāyikā viṣṇupurāṇe prathamāṃśe draṣṭavyā/ niḥsvādhyāyavaṣaṭkāratva bhraṣṭaśrīkatve hetuḥ/
daridre devavarge ca kṛśe dharme nisaṃtate/
pitāmahe suraiḥ sārdhaṃ kṣīrodārṇavameyuṣi
28. nisaṃtate/ vicchinna ityarthaḥ/
bahūna varṣagaṇān divyāṃstaptvā tīvraṃ mahattapaḥ/
saṃbodhite jagannāthe devadeve janārdhane
pitāmahena devāya kārye ca vinivedite/
kṣīrode mathite devaistadādiṣṭena vartmanā
pārijāte hayaśreṣṭhe gajendre'psarasāṃ gaṇe/
kālakūṭe samudbhūte vāruṇyāmamṛte tathā
saha candramasā devyāmutthitāyāṃ mahārṇavāt/
padminyāṃ padmanābhasya vakṣaḥsthāyāmanantaram
tayāvalokite devavarge śriyamupeyuṣi/
tayānavekṣite daityavarge caiva parājite
33. anenānvayavyatirekābhyāṃ lakṣmīkaṭākṣapātasya sarvasaṃpannidānatvaṃ nirūpyate/ yatsattve yatsattvamityanvaye yathā deveṣu iti dṛṣṭāntaḥ/ yadabhāve yadabhāva iti vyatireke yathā daityeṣu iti dṛṣṭāntaḥ/ imameva viṣayamanantarameva 35 tamaśloke vakṣyati/
svārājyamakhilaṃ prāpya modamāne puraṃdare/
bṛhaspatirupāgamya rahasīdaṃ vaco'bravīt
bṛhaspatiḥ---
kāle saṃbodhayāmyetacchṛṇu vākyaṃ puraṃdara/
anvayavyatirekābhyāṃ lakṣmyāste kathitā purā
mahattā mahatāṃ nātha tasyāmāyatate sthitiḥ/
na bhraśyeta yathaivaiṣā tava rājyasthiteḥ parā
tathā yatasva deveśa śaraṇaṃ gaccha padminīm/
eṣā hi śreyaso mūlameṣā hi paramā gatiḥ
śrutīnāmabhisaṃdhiśca saiva devī sanātanī/
eṣaiva jagatāṃ prāṇā eṣaiva jagatāṃ kriyā
38. śrutīnāmiti/ "vedaiśca sarvairahameva vedyaḥ" ityuktarītyā sarvavedatātparyaparyavasānabhūmirityarthaḥ/ ubhayorapṛthagbhāvānna vacanavirodhaḥ/
eṣaiva jagatāmicchā jñānameṣā parāvarā/
eṣaiva sṛjate kāle saiṣā pāti jagattrayam
39. jagatkāraṇatvasya brahmāsādhāraṇatvasiddhānte'pi tacchaktirūpatvena tadapṛthaksiddhatvāt śaktikṛtasyāpi śaktimatkṛtatvavyapadeśo yujyata eva/ vakṣyate caitat suspaṣṭaṃ devyaiva (11-6, 7).
jagatsaṃharate cānte tattatkāraṇasaṃsthitā/
mātaraṃ jagatāmenāmanārādhya mahat kutaḥ
etattu vaiṣṇavaṃ dhāma yate nāvartate yatiḥ/
eṣā sā paramā niṣṭhā sāṃkhyānāṃ viditātmanām
eṣā sā yogināṃ niṣṭhā yatra gatvā na śocati/
eṣā pāśupatī niṣṭhā saiṣā vedavidāṃ gatiḥ
pañcarātrasya kṛtsnasya saiṣā niṣṭhā sanātanī/
saiṣā nārāyaṇī devī sthitā nārāyaṇātmanā
pṛthagbhūtāpṛthagbhūtā jyotsneva himadīdhiteḥ/
taistairjñānaiḥ pṛthagbhūtairāgamaiśca pṛthagvidhaiḥ
44. nārāyaṇyā nārāyaṇātmanāvasthānaṃ pūrvaślokoktamevopapādayati---pṛthagbhūteti apṛthagbhūteti ca/ dharmadharmiṇorapṛthaksiddhayoḥ niṣkarṣavivakṣāyāṃ dharmasya pṛthagvyapadeśaḥ/ aniṣkarṣe tu dharmitayā/ yathā `śuklaṃ rūpam, śuklaḥ paṭaḥ' iti/
ekaivaiṣā parā devī bahudhā samupāsyate/
tāmupehi mahābhāgāṃ śaraṇaṃ padmasaṃbhavām
tapoviśeṣai rvividhaistaistaiśca niyamaiḥ śubhaiḥ/
ārādhya mahiṣīṃ viṣṇoḥ sthirīkuru nijaśriyam
eṣā prasādasumukhī svaṃ padaṃ prāpayiṣyati/
abhīpsitārthadā devī kāmināmapi kāmadā
47. devīprasāde paramapadarūpamokṣaprāptiḥ, ānuṣaṅgikatrivargaphalaprāptiścānenocyate/
nāradaḥ---
iti saṃbodhitaḥ śakro guruṇā guruṇā svayam/
ārādhayitukāmastāṃ kṣīrodasyottaraṃ yayau
tatra divyaṃ tapastepe bilvamūlaniketanaḥ/
ekapādasthito maunī kāṣṭhabhūto'nilāśanaḥ
ūrdhvadṛgbāhuvaktraśca niyato niyatātmavān/
divyaṃ varṣasahasraṃ vai tapastepe suduścaram
tapaso'vabhṛthe tasya sā devī padmasaṃbhavā/
prasannavadanā viṣṇormahiṣī darśanaṃ yayau
agrataḥ saṃsthitāṃ devīṃ jagatāṃ mātaraṃ parām/
tāṃ śakraścakṣuṣā vīkṣya vismayaṃ paramaṃ yayau
vihvalaḥ praṇipatyātha pāñjalirbalasūdanaḥ/
śriyaṃ sūktena tuṣṭāva padminīṃ pākaśāsanaḥ
ekāntabhāvamāpannamavyājāṃ bhaktimāsthitam/
taṃ vīkṣya jagatāṃ mātā vākyametaduvāca ha
śrīḥ---
vatsa śakra parasannāsmi tapasā tava suvrata/
varaṃ vṛṇu mahābhāga kimiṣṭaṃ karavāṇite
śakraḥ---
adya me tapaso devi yamasya niyamasya ca/
sadyaḥ phalamavāptaṃ yad dṛṣṭā bhagavatī mayā
yadi vāpi varo deyastvayā me parameśvari/
tattvaṃ kathaya deveśi yāsi tvaṃ yatprakārikā
yatpramāṇā yadādhārā yadupāyā sanātanī/
yasya tvaṃ tena vā devi saṃbandhastava yadvidhaḥ
yaccānyadveditavyaṃ te nānāśāsropabṛṃhitam/
kathayeśvari tatsarvamupasanno'smyadhīhi bho
iti prasāditā tena vatseneva payasvinī/
snihyatā manasā padmā pākaśāsanamabravīt
śrīḥ---
śṛṇu śakra mahābhāga yā hyahaṃ yatprakārikā/
yasyāhaṃ tena vā yādṛk saṃbandho mama vṛtrahan
iti śrīpāñcarātrasāre lakṣmītantre śāsrāvatāro nāma prathamo'dhyāyaḥ
********iti prathamo'dhyāyaḥ********
Original text: lakṣmītantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0