Laghusiddhāntakaumudī · Verses 1264-1279

ebhyo vā ṅīṣ syāt / bahvī, bahuḥ / ( kṛdikārādaktina ḥ)/ rātrī, rātriḥ / ( sarvato 'ktinnarthādityeke )/ śakaṭī / śakaṭiḥ //
puṃyogādākhyāyām

yā pumākhyā puṃyogāt striyāṃ vartate tato ṅīṣ / gopasya strī gopī / ( pālakāntānna ) - .
pratyayasthātkātpūrvasyāta idāpyasupaḥ

pratyayasthātkātpūrvasyākārasyekāraḥ syādāpi sa āpsupaḥ paro na cet / gopālikā / aśvapālikā / sarvikā / kārikā / ataḥ kim ? naukā / pratyayasthātkim ? śaknotīti śakā / asupaḥ kim ? bahuparivrājakā nagarī / ( sūryāddevatāyāṃ cābvācya ḥ) / sūryasya strī devatā sūryā / devatāyāṃ kim ? ( sūryāgastyayośche ca ṅyāṃ ca ) / yalopaḥ / sūrī - kuntī; mānuṣīyam //
indravaruṇabhavaśarvarudramṛḍahimāraṇyayavayavanamātulacāryāṇāmānuk VLk_1266 =
eṣāmānugāgamaḥ syāt ṅīṣ ca / indrasya strī - indrāṇī / varuṇānī / bhavānī / śarvāṇī / rudrāṇī / mṛḍānī / ( himāraṇyayormahattve ) / mahaddhimaṃ himānī / mahadaraṇyamaraṇyānī / ( yavāddoṣe ) / duṣṭo yavo yavānī / ( yavanāllipyām ) / yavanānāṃ lipiryavanānī / ( mātulopādhyāyayorānugvā ) / mātulānī, mātulī / upādhyāyānī, upādhyāyī / ( ācāryādaṇatvaṃ ca ) / ācāryasya strī ācāryānī / (aryakṣatriyābhyāṃ vā svārthe ), aryāṇī, aryā / kṣatriyāṇī, kṣatriyā //
krītātkaraṇapūrvāt

krītāntādadantāt karaṇādeḥ striyāṃ ṅīṣsyāt / vastrakrītī / kvacinna / dhanakrītā //
svāṅgāccopasarjanādasaṃyogopadhāt

asaṃyogopadhamupasarjanaṃ yat svāṅgaṃ tadantādadantān ṅīṣvā syāt / keśānatikrāntā - atikeśī, atikeśā / candramukhī candramukhā / asaṃyogopadhātkim ? sugulphā / upasarjanātkim ? śikhā //
na kroḍādibahvacaḥ

kroḍāderbahvacaśca svāṅgānna ṅīṣ / kalyāṇakroḍā / ākṛtigaṇo 'yam / sujaghanā //
nakhamukhātsaṃjñāyām

na ṅīṣ //
pūrvapadātsaṃjñāyāmagaḥ

pūrvapadasthānnimittātparasya nasya ṇaḥ syāt saṃjñāyāṃ na tu gakāravyavadhāne / śūrpaṇakhā / gauramukhā / saṃjñāyāṃ kim ? tāmramukhī kanyā //
jāterastrīviṣayādayopadhāt

jātivāci yanna ca striyāṃ niyatamayopadhaṃ tataḥ striyāṃ ṅīṣ syāt / taṭī / vṛṣalī / kaṭhī / bahvṛcī / jāteḥ kim ? muṇḍā / astrīviṣayātkim ? balākā / ayopadhātkim ? kṣatriyā / ( yopadhapratiṣedhe hayagavayamukayamanuṣyamatsyānāmapratiṣedha ḥ) / hayī / gavayī / mukayī / halastaddhitasyeti yalopaḥ / manuṣī / ( matsyasya ṅyām ) / yalopaḥ / matsī //
ito manuṣyajāteḥ

ṅīṣ / dākṣī //
ūṅutaḥ

udantādayopadhānmanuṣyajātivācinaḥ striyāmūṅ syāt / kurūḥ / ayopadhātkim ? adhvaryurbrāhmaṇī //
paṅgośca

paṅgūḥ / ( śvaśurasyokārākāralopaśca ) / śvaśrūḥ //
ūrūttarapadādaupamye

upamānavācī pūrvapadamūrūttarapadaṃ yatprātipadikaṃ tasmādūṅ syāt / karabhorūḥ //
saṃhitāśaphalakṣaṇavāmādeśca

anaupamyārthaṃ sūtram / saṃhitorūḥ / śaphorūḥ / lakṣaṇorūḥ / vāmorūḥ //
śārṅgaravādyaño ṅīn

śārṅgaravāderaño yo 'kārastadantācca jātivācino ṅīn syāt/ śārṅgaravī/ baidī / brāhmaṇī / ( nṛnarayorvṛddhiśca )/ nārī //
yūnastiḥ