Laghusiddhāntakaumudī · Verses 122-141

ityadhikṛtya / ṅyantādābantātprātipadikācca pare svādayaḥ pratyayāḥ syuḥ //
supaḥ

supastrīṇi trīṇi vacanānyekaśa ekavacanadvivacanabahuvacanasaṃjñāni syuḥ //
dvyekayordvivacanaikavacane

dvitvaikatvayorete staḥ //
virāmo 'vasānam

varṇānāmabhāvo 'vasānasaṃjñaḥ syāt / rutvavisargau / rāmaḥ //
sarūpāṇāmekaśeṣa ekavibhaktau

ekavibhaktau yāni sarūpāṇyeva dṛṣṭāni teṣāmeka eva śiṣyate //
prathamayoḥ pūrvasavarṇaḥ

akaḥ prathamādvitīyayoraci pūrvasavarṇadīrgha ekādeśaḥ syāt / iti prāpte //
nādici

ādici na pūrvasavarṇadīrghaḥ / vṛddhireci / rāmau //
bahuṣu bahuvacanam

bahutvavivakṣāyāṃ bahuvacanaṃ syāt //
cuṭū

pratyayādyau cuṭū itau staḥ //
vibhaktiśca

suptiṅau vibhaktisaṃjñau staḥ //
na vibhaktau tusmāḥ

vibhaktisthāstavargasamā netaḥ / iti sasya nettvam / rāmāḥ //
ekavacanaṃ sambuddhiḥ

sambodhane prathamāyā ekavacanaṃ sambuddhisaṃjñaṃ syāt //
yasmātpratyayavidhistadādi pratyaye 'ṅgam

yaḥ pratyayo yasmāt kriyate tadādiśabdasvarūpaṃ tasminnaṅgaṃ syāt //
eṅhrasvātsambuddheḥ

eṅantāddhrasvāntāccāṅgāddhallupyate sambuddheścet / he rāma / he rāmau / he rāmāḥ //
ami pūrvaḥ

ako 'myaci pūrvarūpamekādeśaḥ / rāmam / rāmau //
laśakvataddhite

taddhitavarjapratyayādyā laśakavargā itaḥ syuḥ //
tasmācchaso naḥ puṃsi

pūrvasavarṇadīrghātparo yaḥ śasaḥ sastasya naḥ syātpuṃsi //
aṭkupvāṅnumvyavāye 'pi

aṭ kavargaḥ pavargaḥ āṅ num etairvyastairyathāsaṃbhavaṃ militaiśca vyavadhāne 'pi raṣābhyāṃ parasya nasya ṇaḥ samānapade / iti prāpte //
padāntasya

nasya ṇo na / rāmān //
ṭāṅasiṅasāminātsyāḥ

adantāṭṭādīnāminādayaḥ syuḥ / ṇatvam / rāmeṇa //
supi ca