લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 122-141

ઇત્યધિકૃત્ય । ઙ્યન્તાદાબન્તાત્પ્રાતિપદિકાચ્ચ પરે સ્વાદયઃ પ્રત્યયાઃ સ્યુઃ ॥
સુપઃ

સુપસ્ત્રીણિ ત્રીણિ વચનાન્યેકશ એકવચનદ્વિવચનબહુવચનસંજ્ઞાનિ સ્યુઃ ॥
દ્વ્યેકયોર્દ્વિવચનૈકવચને

દ્વિત્વૈકત્વયોરેતે સ્તઃ ॥
વિરામો ઽવસાનમ્

વર્ણાનામભાવો ઽવસાનસંજ્ઞઃ સ્યાત્ । રુત્વવિસર્ગૌ । રામઃ ॥
સરૂપાણામેકશેષ એકવિભક્તૌ

એકવિભક્તૌ યાનિ સરૂપાણ્યેવ દૃષ્ટાનિ તેષામેક એવ શિષ્યતે ॥
પ્રથમયોઃ પૂર્વસવર્ણઃ

અકઃ પ્રથમાદ્વિતીયયોરચિ પૂર્વસવર્ણદીર્ઘ એકાદેશઃ સ્યાત્ । ઇતિ પ્રાપ્તે ॥
નાદિચિ

આદિચિ ન પૂર્વસવર્ણદીર્ઘઃ । વૃદ્ધિરેચિ । રામૌ ॥
બહુષુ બહુવચનમ્

બહુત્વવિવક્ષાયાં બહુવચનં સ્યાત્ ॥
ચુટૂ

પ્રત્યયાદ્યૌ ચુટૂ ઇતૌ સ્તઃ ॥
વિભક્તિશ્ચ

સુપ્તિઙૌ વિભક્તિસંજ્ઞૌ સ્તઃ ॥
ન વિભક્તૌ તુસ્માઃ

વિભક્તિસ્થાસ્તવર્ગસમા નેતઃ । ઇતિ સસ્ય નેત્ત્વમ્ । રામાઃ ॥
એકવચનં સમ્બુદ્ધિઃ

સમ્બોધને પ્રથમાયા એકવચનં સમ્બુદ્ધિસંજ્ઞં સ્યાત્ ॥
યસ્માત્પ્રત્યયવિધિસ્તદાદિ પ્રત્યયે ઽઙ્ગમ્

યઃ પ્રત્યયો યસ્માત્ ક્રિયતે તદાદિશબ્દસ્વરૂપં તસ્મિન્નઙ્ગં સ્યાત્ ॥
એઙ્હ્રસ્વાત્સમ્બુદ્ધેઃ

એઙન્તાદ્ધ્રસ્વાન્તાચ્ચાઙ્ગાદ્ધલ્લુપ્યતે સમ્બુદ્ધેશ્ચેત્ । હે રામ । હે રામૌ । હે રામાઃ ॥
અમિ પૂર્વઃ

અકો ઽમ્યચિ પૂર્વરૂપમેકાદેશઃ । રામમ્ । રામૌ ॥
લશક્વતદ્ધિતે

તદ્ધિતવર્જપ્રત્યયાદ્યા લશકવર્ગા ઇતઃ સ્યુઃ ॥
તસ્માચ્છસો નઃ પુંસિ

પૂર્વસવર્ણદીર્ઘાત્પરો યઃ શસઃ સસ્તસ્ય નઃ સ્યાત્પુંસિ ॥
અટ્કુપ્વાઙ્નુમ્વ્યવાયે ઽપિ

અટ્ કવર્ગઃ પવર્ગઃ આઙ્ નુમ્ એતૈર્વ્યસ્તૈર્યથાસંભવં મિલિતૈશ્ચ વ્યવધાને ઽપિ રષાભ્યાં પરસ્ય નસ્ય ણઃ સમાનપદે । ઇતિ પ્રાપ્તે ॥
પદાન્તસ્ય

નસ્ય ણો ન । રામાન્ ॥
ટાઙસિઙસામિનાત્સ્યાઃ

અદન્તાટ્ટાદીનામિનાદયઃ સ્યુઃ । ણત્વમ્ । રામેણ ॥
સુપિ ચ