Kumarasambhava · Chapter 8
pāṇipīḍanavidher anantaraṃ śailarājaduhitur haraṃ prati
bhāvasādhvasaparigrahād abhūt kāmadohadamanoharaṃ vapuḥ //
vyāhṛtā prativaco na sandadhe gantum aicchad avalambitāṃśukā
sevate sma śayanaṃ parāṅmukhī sā tathāpi rataye pinākinaḥ //
kaitavena śayite kutūhalāt pārvatī pratimukhaṃ nipātitam
cakṣur unmiṣati sasmitaṃ priye vidyudāhatam iva nyamīlayat //
nābhideśanihitaḥ sakampayā śaṅkarasya rurudhe tayā karaḥ
taddukūlam atha cābhavat svayaṃ dūram ucchvasitanīvibandhanam //
evam āli nigṛhītasādhvasaṃ śaṅkaro rahasi sevyatām iti
sā sakhībhir upadiṣṭam ākulā nāsmarat pramukhavartini priye //
apy avastuni kathāpravṛttaye praśnatatparam anaṅgaśāsanam
vīkṣitena parigṛhya pārvatī mūrdhakampamayam uttaraṃ dadau //
śūlinaḥ karataladvayena sā saṃnirudhya nayane hṛtāṃśukā
tasya paśyati lalāṭalocane moghayatnavidhurā rahasy abhūt //
cumbaneṣv adharadānavarjitaṃ sannahastam adayopagūhane
kliṣṭamanmatham api priyaṃ prabhor durlabhapratikṛtaṃ vadhūratam //
yan mukhagrahaṇam akṣatādharaṃ dattam avraṇapadaṃ nakhaṃ ca yat
yad rataṃ ca sadayaṃ priyasya tat pārvatī viṣahate sma netarat //
rātrivṛttam anuyoktum udyataṃ sā vibhātasamaye sakhījanam
nākarod apakutūhalaṃ hriyā śaṃsituṃ ca hṛdayena tatvare //
darpaṇe ca paribhogadarśinī pṛṣṭhataḥ praṇayino niṣeduṣaḥ
prekṣya bimbam anu bimbam ātmanaḥ kāni kāni na cakāra lajjayā //
nīlakaṇṭhaparibhuktayauvanāṃ tāṃ vilokya jananī samāśvasat
bhartṛvallabhatayā hi mānasīṃ mātur asyati śucaṃ vadhūjanaḥ //
vāsarāṇi katicit kathañcana sthāṇunā ratam akāri cānayā
jñātamanmatharasā śanaiḥ śanaiḥ sā mumoca ratiduḥkhaśīlatām //
sasvaje priyam uronipīḍitā prārthitaṃ mukham anena nāharat
mekhalāpaṇayalolatāṃ gataṃ hastam asya śithilaṃ rurodha sā //
bhāvasūcitam adṛṣṭavipriyaṃ cāṭumat kṣaṇaviyogakātaram
kaiścid eva divasais tadā tayoḥ prema rūḍham itaretarāśrayam //
taṃ yathātmasadṛśaṃ varaṃ vadhūr anvarajyata varas tathaiva tām
sāgarād anapagā hi jāhnavī so 'pi tanmukharasaikanirvṛtiḥ //
śiṣyatāṃ nidhuvanopadeśinaḥ śaṅkarasya rahasi prapannayā
śikṣitaṃ yuvatinaipuṇaṃ tayā yat tad eva gurudakṣiṇīkṛtam //
daṣṭamuktam adharoṣṭham āmbikā vedanāvidhutahastapallavā
śītalena niravāpayat kṣaṇaṃ maulicandraśakalena śūlinaḥ //
cumbanādalakacūrṇadūṣitaṃ śaṅkaro 'pi nayanaṃ lalāṭajam
ucchvasatkamalagandhaye dadau pārvatīvadanagandhavāhine //
evam indriyasukhasya vartmanaḥ sevanād anugṛhītamanmathaḥ
śailarājabhavane sahomayā māsamātram avasad vṛṣadhvajaḥ //
so 'numānya himavantam ātmabhūr ātmajāvirahaduḥkhakheditam
tatra tatra vijahāra saṃpatann aprameyagatinā kakudmatā //
merum etya marudāśugokṣakaḥ pārvatīstanapuraskṛtān kṛtī
hemapallavavibhaṅgasaṃstarān anvabhūt suratamardanakṣamān //
padmanābhacaraṇāṅkitāśmasu prāptavatsv amṛtavipruṣo navāḥ
mandarasya kaṭakeṣu cāvasat pārvatīvadanapadmaṣaṭpadaḥ //
vāraṇadhvanitabhītayā tayā kaṇṭhasaktaghanabāhubandhanaḥ
ekapiṅgalagirau jagadgurur nirviveśa viśadāḥ śaśiprabhāḥ //
tasya jātu malayasthalīrate dhūtacandanalataḥ priyāklamam
ācacāma salavaṅgakesaraś cāṭukāra iva dakṣiṇānilaḥ //
hematāmarasatāḍitapriyā tatkarāmbuvinimīlitekṣaṇā
khe vyagāhata taraṅgiṇīm umā mīnapaṅktipunaruktamekhalā //
tāṃ pulomatanayālakocitaiḥ pārijātakusumaiḥ prasādhayan
nandane ciram ayugmalocanaḥ saspṛhaṃ suravadhūbhir īkṣitaḥ //
ity abhaumam anubhūya śaṅkaraḥ pārthivaṃ ca dayitāsakhaḥ sukham
lohitāyati kadācid ātape gandhamādanagiriṃ vyagāhata //
tatra kāñcanaśilātalāśrayo netragamyam avalokya bhāskaram
dakṣiṇetarabhujavyapāśrayāṃ vyājahāra sahadharmacāriṇīm //
padmakāntim aruṇatribhāgayoḥ saṃkramayya tava netrayor iva
saṃkṣaye jagad iva prajeśvaraḥ saṃharaty ahar asāv aharpatiḥ //
sīkaravyatikaraṃ marīcibhir dūrayaty avanate vivasvati
indracāpapariveṣaśūnyatāṃ nirjharās tava pitur vrajanty amī //
daṣṭatāmarasakesarasrajoḥ krandator viparivṛttakaṇṭhayoḥ
nighnayoḥ sarasi cakravākayor alpam antaram analpatāṃ gatam //
sthānam āhnikam apāsya dantinaḥ sallakīviṭapabhaṅgavāsitam
āvibhātacaraṇāya gṛhṇāte vāri vāriruhabaddhaṣaṭpadam //
paśya paścimadigantalambinā nirmitaṃ mitakathe vivasvatā
dīrghayā pratimayā saro 'mbhasāṃ tāpanīyam iva setubandhanam //
uttaranti vinikīrya palvalaṃ gāḍhapaṅktam ativāhitātapāḥ
daṃṣṭriṇo vanavarāhayūthapā daṣṭabhaṅgurabisāṅkurā iva //
eṣa vṛkṣaśikhare kṛtāspado jātarūparasagauramaṇḍalaḥ
hīyamānam ahar atyayātapaṃ pīvaroru pibatīva barhiṇaḥ //
pūrvabhāgatimirapravṛttibhir vyaktapaṅkam iva jātam ekataḥ
khaṃ hṛtātapajalaṃ vivasvatā bhāti kiñcid iva śeṣavat saraḥ //
āviśadbhir uṭajāṅgaṇaṃ mṛgair mūlasekasarasaiś ca vṛkṣakaiḥ
āśramāḥ praviśadagnidhenavo bibhrati śriyam udīritāgnayaḥ //
baddhakośam api tiṣṭhati kṣaṇaṃ sāvaśeṣavivaraṃ kuśeśayam
ṣaṭpadāya vasatiṃ grahīṣyate prītipūrvam iva dātum antaram //
dūramagraparimeyaraśminā vāruṇī dig aruṇena bhānunā
bhāti kesaravateva maṇḍitā bandhujīvatilakena kanyakā //
sāmabhiḥ sahacarāḥ sahasraśaḥ syandanāśvahṛdayaṅgamasvaraiḥ
bhānum agniparikīrṇatejasaṃ saṃstuvanti kiraṇoṣmapāyinaḥ //
so 'yam ānataśirodharair hayaiḥ karṇacāmaravighaṭṭitekṣaṇaiḥ
astam eti yugabhugnakesaraiḥ saṃnidhāya divasaṃ mahodadhau //
khaṃ prasuptam iva saṃsthite ravau tejaso mahata īdṛśī gatiḥ
tat prakāśayati yāvad udgataṃ mīlanāya khalu tāvataś cyutam //
saṃdhyayāpy anugataṃ raver vapur vandyam astaśikhare samarpitam
yena pūrvam udaye puraskṛtā nānuyāsyati kathaṃ tam āpadi //
raktapītakapiśāḥ payomucāṃ koṭayaḥ kuṭilakeśi bhānty amūḥ
drakṣyasi tvam iti saṃdhyayānayā vartikābhir iva sādhumaṇḍitāḥ //
siṃhakesarasaṭāsu bhūbhṛtāṃ pallavaprasaviṣu drumeṣu ca
paśya dhātuśikhareṣu bhānunā saṃvibhaktam iva sāṃdhyam ātapam //
adrirājatanaye tapasvinaḥ pāvanāmbuvihitāñjalikriyāḥ
brahma gūḍham abhisaṃdhyam ādṛtāḥ śuddhaye vidhivido gṛṇanty amī //
tan muhūrttam anumantum arhasi prastutāya niyamāya mām api
tvāṃ vinodanipuṇaḥ sakhījano valguvādini vinodayiṣyati //
nirvibhujya daśanacchadaṃ tato vāci bhartur avadhīraṇāparā
śailarājatanayā samīpagām ālalāpa vijayām ahetukam //
īśvaro 'pi divasātyayocitaṃ mantrapūrvam anutasthivān vidhim
pārvatīm avacanām asūyayā pratyupetya punar āha sasmitam //
muñca kopam animittakopane saṃdhyayā praṇamito 'smi nānyayā
kiṃ na vetsi sahadharmacāriṇaṃ cakravākasamavṛttim ātmanaḥ //
nirmiteṣu pitṛṣu svayaṃbhuvā yā tanuḥ sutanu pūrvam ujjhitā
seyam astam udayaṃ ca sevate tena mānini mamātra gauravam //
tām imāṃ timiravṛddhipīḍitāṃ śailarājatanaye 'dhunā sthitām
ekatas taṭatamālamālinīṃ paśya dhāturasanimnagām iva //
sāndhyam astamitaśeṣam ātapaṃ raktalekham aparā bibharti dik
sāṃparāyavasudhā saśoṇitaṃ maṇḍalāgram iva tiryagujjhitam //
yāminīdivasasandhisambhave tejasi vyavahite sumeruṇā
etad andhatamasaṃ niraṅkuśaṃ dikṣu dīrghanayane vijṛmbhate //
nordhvam īkṣaṇagatir na cāpy adho nābhito na purato na pṛṣṭhataḥ
loka eṣa timiraughaveṣṭito garbhavāsa iva vartate niśi //
śuddham āvilam avasthitaṃ calaṃ vakram ārjavaguṇānvitaṃ ca yat
sarvam eva tamasā samīkṛtaṃ dhiṅ mahattvam asatāṃ hṛtāntaram //
nūnam unnamati yajvanāṃ patiḥ śārvarasya tamaso niṣiddhaye
puṇḍarīkamukhi pūrvadiṅmukhaṃ kaitakair iva rajobhir āvṛtam //
mandarāntaritamūrtinā niśā lakṣyate śaśabhṛtā satārakā
tvaṃ mayā priyasakhīsamāgatā śroṣyateva vacanāni pṛṣṭhataḥ //
ruddhanirgamanam ā dinakṣayāt pūrvadṛṣṭatanucandrikāsmitam
etad udgirati candramaṇḍalaṃ digrahasyam iva rātricoditam //
paśya pakvaphalinīphalatviṣā bimbalāñchitaviyatsaro 'mbhasā
viprakṛṣṭavivaraṃ himāṃśunā cakravākamithunaṃ viḍambyate //
śakyam oṣadhipater navodayāḥ karṇapūraracanākṛte tava
apragalbhayavasūcikomalāś chettum agranakhasaṃpuṭaiḥ karāḥ //
aṅgulībhir iva keśasaṃcayaṃ sannigṛhya timiraṃ marīcibhiḥ
kuḍmalīkṛtasarojalocanaṃ cumbatīva rajanīmukhaṃ śaśī //
paśya pārvati navenduraśmibhiḥ sāmibhinnatimiraṃ nabhastalam
lakṣyate dviradabhogadūṣitaṃ saṃprasīdad iva mānasaṃ saraḥ //
raktabhāvam apahāya candramā jāta eṣa pariśuddhamaṇḍalaḥ
vikriyā na khalu kāladoṣajā nirmalaprakṛtiṣu sthirodayā //
unnateṣu śaśinaḥ prabhā sthitā nimnasaṃśrayaparaṃ niśātamaḥ
nūnam ātmasadṛśī prakalpitā vedhaseha guṇadoṣayor gatiḥ //
candrapādajanitapravṛttibhiś candrakāntajalabindubhir giriḥ
mekhalātaruṣu nidritān amūn bodhayaty asamaye śikhaṇḍinaḥ //
kalpavṛkṣaśikhareṣu saṃprati prasphuradbhir iva paśya sundari
hārayaṣṭigaṇanām ivāṃśubhiḥ kartum āgatakutūhalaḥ śaśī //
unnatāvanatabhāvavattayā candrikā satimirā girer iyam
bhaktibhir bahuvidhābhir arpitā bhāti bhūtir iva mattadantinaḥ //
etad ucchvasitapītam aindavaṃ voḍhum akṣamam iva prabhārasam
muktaṣaṭpadavirāvam añjasā bhidyate kumudam ā nibandhanāt //
paśya kalpatarulambi śuddhayā jyotsnayā janitarūpasaṃśayam
mārute calati caṇḍi kevalaṃ vyajyate viparivṛttam aṃśukam //
śakyam aṅgulibhir uddhṛtair adhaḥ śākhināṃ patitapuṣpapeśalaiḥ
patrajarjaraśaśiprabhālavair ebhir utkacayituṃ tavālakān //
eṣa cārumukhi yogatārayā yujyate taralabimbayā śaśī
sādhvasād upagataprakampayā kanyayeva navadīkṣayā varaḥ //
pākabhinnaśarakāṇḍagaurayor ullasatpratikṛtiprasannayoḥ
rohatīva tava gaṇḍalekhayoś candrabimbanihitākṣṇi candrikā //
lohitārkamaṇibhājanārpitaṃ kalpavṛkṣamadhu bibhratī svayam
tvām iyaṃ sthitimatīm upasthitā gandhamādanavanādhidevatā //
ārdrakesarasugandhi te mukhaṃ mattaraktanayanaṃ svabhāvataḥ
atra labdhavasatir guṇāntaraṃ kiṃ vilāsini madaḥ kariṣyati //
mānyabhaktir athavā sakhījanaḥ sevyatām idam anaṅgadīpanam
ity udāram abhidhāya śaṅkaras tām apāyayata pānam ambikām //
pārvatī tadupayogasambhavāṃ vikriyām api satāṃ manoharām
apratarkyavidhiyoganirmitām āmrateva sahakāratāṃ yayau //
tatkṣaṇaṃ viparivartitahriyor neṣyatoḥ śayanam iddharāgayoḥ
sā babhūva vaśavartinī dvayoḥ śūlinaḥ suvadanā madasya ca //
ghūrṇamānanayanaṃ skhalatkathaṃ svedibindumad akāraṇasmitam
ānanena na tu tāvad īśvaraś cakṣuṣā ciram umāmukhaṃ papau //
tāṃ vilambitapanīyamekhalām udvahañ jaghanabhāradurvahām
dhyānasaṃbhṛtavibhūtir īśvaraḥ prāviśan maṇiśilāgṛhaṃ rahaḥ //
tatra haṃsadhavalottaracchadaṃ jāhnavīpulinacārudarśanam
adhyaśeta śayanaṃ priyāsakhaḥ śāradābhram iva rohiṇīpatiḥ //
kliṣṭakeśam avaluptacandanaṃ vyatyayārpitanakhaṃ samatsaram
tasya tac chiduramekhalāguṇaṃ pārvatīratam abhūn na tṛptaye //
kevalaṃ priyatamādayālunā jyotiṣām avanatāsu paṅktiṣu
tena tatparigṛhītavakṣasā netramīlanakutūhalaṃ kṛtam //
sa vyabudhyata budhastavocitaḥ śatakumbhakamalākaraiḥ samam
mūrcchanāparigṛhītakaiśikaiḥ kinnarair uṣasi gītamaṅgalaḥ //
tau kṣaṇaṃ śithilitopagūhanau dampatī calitamānasor mayaḥ
padmabhedapiśunāḥ siṣevire gandhamādanavanāntamārutāḥ //
ūrumūlanakhamārgarājibhis tatkṣaṇaṃ hṛtavilocano haraḥ
vāsasaḥ praśithilasya saṃyamaṃ kurvatīṃ priyatamām avārayat //
sa prajāgarakaṣāyalocanaṃ gāḍhadantapadatāḍitādharam
ākulālakam araṃsta rāgavān prekṣya bhinnatilakaṃ priyāmukham //
tena bhaṅgiviṣamottaracchadaṃ madhyapiṇḍitavisūtramekhalam
nirmale 'pi śayanaṃ niśātyaye nojjhitaṃ caraṇarāgalāñchitam //
sa priyāmukharasaṃ divāniśaṃ harṣavṛddhijananaṃ siṣeviṣuḥ
darśanapraṇayinām adṛśyatām ājagāma vijayānivedanāt //
samadivasaniśīthaṃ saṅginas tatra śambhoḥ śatam agamad ṛtūnāṃ sāgram ekā niśeva
na tu suratasukheṣu chinnatṛṣṇo babhūva jvalana iva samudrāntargatas tajjaleṣu //
Original text: Kumārasaṃbhava · Data entry Utz Podzeit · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0