Kiratarjuniya · Chapter 17

athāpadām uddharaṇakṣameṣu mitreṣv ivāstreṣu tirohiteṣu
dhṛtiṃ guruśrīr guruṇābhipuṣyan svapauruṣeṇeva śarāsanena //

bhūriprabhāveṇa raṇābhiyogāt prīto vijihmaś ca tadīyavṛddhyā
spaṣṭo 'py avispaṣṭavapuḥprakāśaḥ sarpanmahādhūma ivādrivahniḥ //

tejaḥ samāśritya parair ahāryaṃ nijaṃ mahanmitram ivorudhairyam
āsādayann askhalitasvabhāvaṃ bhīme bhujālambam ivāridurge //

vaṃśocitatvād abhimānavatyā samprāptayā sampriyatām asubhyaḥ
samakṣam āditsitayā pareṇa vadhveva kīrtyā paritapyamānaḥ //

patiṃ nagānām iva baddhamūlam unmūlayiṣyaṃs tarasā vipakṣam
laghuprayatnaṃ nigṛhītavīryas trimārgagāvega iveśvareṇa //

saṃskāravattvād ramayatsu cetaḥ prayogaśikṣāguṇabhūṣaṇeṣu
jayaṃ yathārtheṣu śareṣu pārthaḥ śabdeṣu bhāvārtham ivāśaśaṃse //

bhūyaḥ samādhānavivṛddhatejā naivaṃ purā yuddham iti vyathāvān
sa nirvavāmāsram amarṣanunnaṃ viṣaṃ mahānāga ivekṣaṇābhyām //

tasyāhavāyāsavilolamauleḥ saṃrambhatāmrāyatalocanasya
nirvāpayiṣyann iva roṣataptaṃ prasnāpayāmāsa mukhaṃ nidāghaḥ //

krodhāndhakārāntarito raṇāya bhrūbhedarekhāḥ sa babhāra tisraḥ
ghanoparuddhaḥ prabhavāya vṛṣṭer ūrdhvāṃśurājīr iva tigmaraśmiḥ //

sa pradhvanayyāmbudanādi cāpaṃ hastena diṅnāga ivādriśṛṅgam
balāni śambhor iṣubhis tatāpa cetāṃsi cintābhir ivāśarīraḥ //

sadvāditevābhiniviṣṭabuddhau guṇābhyasūyeva vipakṣapāte
agocare vāg iva copareme śaktiḥ śarāṇāṃ śitikaṇṭhakāye //

umāpatiṃ pāṇḍusutapraṇunnāḥ śilīmukhā na vyathayāṃbabhūvuḥ
abhyutthitasyādripater nitambam arkasya pādā iva haimanasya //

samprīyamāṇo 'nubabhūva tīvraṃ parākramaṃ tasya patir gaṇānām
viṣāṇabhedaṃ himavān asahyaṃ vaprānatasyeva suradvipasya //

tasmai hi bhāroddharaṇe samarthaṃ pradāsyatā bāhum iva pratāpam
ciraṃ viṣehe 'bhibhavas tadānīṃ sa kāraṇānām api kāraṇena //

pratyāhataujāḥ kṛtasattvavegaḥ parākramaṃ jyāyasi yas tanoti
tejāṃsi bhānor iva niṣpatanti yaśāṃsi vīryajvalitāni tasya //

dṛṣṭāvadānād vyathate 'rilokaḥ pradhvaṃsam eti vyathitāc ca tejaḥ
tejovihīnaṃ vijahāti darpaḥ śāntārciṣaṃ dīpam iva prakāśaḥ //

tataḥ prayātyastamadāvalepaḥ sa jayyatāyāḥ padavīṃ jigīṣoḥ
gandhena jetuḥ pramukhāgatasya pratidvipasyeva mataṅgajaughaḥ //

evaṃ pratidvandviṣu tasya kīrtiṃ maulīndulekhāviśadāṃ vidhāsyan
iyeṣa paryāyajayāvasādāṃ raṇakriyāṃ śambhur anukrameṇa //

muner vicitrair iṣubhiḥ sa bhūyān ninye vaśaṃ bhūtapater balaughaḥ
sahātmalābhena samutpatadbhir jātisvabhāvair iva jīvalokaḥ //

vitanvatas tasya śarāndhakāraṃ trastāni sainyāni ravaṃ niśemuḥ
pravarṣataḥ saṃtatavepathūni kṣapāghanasyeva gavāṃ kulāni //

sa sāyakān sādhvasaviplutānāṃ kṣipan pareṣām atisauṣṭhavena
śaśīva doṣāvṛtalocanānāṃ vibhidyamānaḥ pṛthag ābabhāse //

kṣobheṇa tenātha gaṇādhipānāṃ bhedaṃ yayav ākṛtir īśvarasya
taraṅgakampena mahāhradānāṃ chāyāmayasyeva dinasya kartuḥ //

prasedivāṃsaṃ na tam āpa kopaḥ kutaḥ parasmin puruṣe vikāraḥ
ākāravaiṣamyam idaṃ ca bheje durlakṣyacihnā mahatāṃ hi vṛttiḥ //

visphāryamāṇasya tato bhujābhyāṃ bhūtāni bhartrā dhanur antakasya
bhinnākṛtiṃ jyāṃ dadṛśuḥ sphurantīṃ kruddhasya jihvām iva takṣakasya //

svyāpasavyadhvanitogracāpaṃ pārthaḥ kirātādhipam āśaśaṅke
paryāyasampāditakarṇatālaṃ yantā gajaṃ vyālam ivāparāddhaḥ //

nijaghnire tasya hareṣujālaiḥ patanti vṛndāni śilīmukhānām
ūrjasvibhiḥ sindhumukhāgatāni yādāṃsi yādobhir ivāmburāśeḥ //

vibhedam antaḥ padavīnirodhaṃ vidhvaṃsanaṃ cāviditaprayogaḥ
netārilokeṣu karoti yad yat tat tac cakārāsya śareṣu śambhuḥ //

soḍhāvagītaprathamāyudhasya krodhojjhitair vegitayā patadbhiḥ
chinnair api trāsitavāhinīkaiḥ pete kṛtārthair iva tasya bāṇaiḥ //

alaṃkṛtānām ṛjutāguṇena gurūpadiṣṭāṃ gatim āsthitānām
satām ivāparvaṇi mārgaṇānāṃ bhaṅgaḥ sa jiṣṇor dhṛtim unmamātha //

bāṇacchidas te viśikhāḥ smarārer avāṅmukhībhūtaphalāḥ patantaḥ
akhaṇḍitaṃ pāṇḍavasāyakebhyaḥ kṛtasya sadyaḥ pratikāram āpuḥ //

citrīyamāṇān atilāghavena pramāthinas tān bhavamārgaṇānām
samākulāyā nicakhāna dūraṃ bāṇān dhvajinyā hṛdayeṣv arātiḥ //

tasyātiyatnād atiricyamāne parākrame 'nyonyaviśeṣaṇena
hantā purāṃ bhūri pṛṣatkavarṣaṃ nirāsa naidāgha ivāmbu meghaḥ //

anāmṛśantaḥ kvacid eva marma priyaiṣiṇānuprahitāḥ śivena
suhṛtprayuktā iva narmavādāḥ śarā muneḥ prītikarā babhūvuḥ //

astraiḥ samānām atirekiṇīṃ vā paśyanīṣūṇām api tasya śaktim
viṣādavaktavyabalaḥ pramāthī svam ālalambe balam indumauliḥ //

tapas tapovīryasamuddhatasya pāraṃ yiyāsoḥ samarārṇavasya
maheṣujālāny akhilāni jiṣṇor arkaḥ payāṃsīva samācacāma //

rikte savisrambham ath+arjunasya niṣaṅgavaktre nipatāta pāṇiḥ
anyadvipāpītajale satarṣaṃ mataṅgajasyeva nagāśmarandhre //

cyute sa tasminn iṣudhau śarārthād dhvastārthasāre sahaseva bandhau
tatkālamoghapraṇayaḥ prapede nirvācyatākāma ivābhimukhyam //

āghaṭṭayāmāsa gatāgatābhyāṃ sāvegam agrāṅgulir asya tūṇau
vidheyamārge matir utsukasya nayaprayogāv iva gāṃ jigīṣoḥ //

babhāra śūnyākṛtir arjunas tau maheṣudhī vītamaheṣujālau
yugāntasaṃśuṣkajalau vijihmaḥ pūrvāparau loka ivāmburāśī //

tenātimittena tathā na pārthas tayor yathā riktatayānutepe
svām āpadaṃ projjhya vipattimagnaṃ śocanti santo hy upakāripakṣam //

pratikriyāyai vidhuraḥ sa tasmāt kṛcchreṇa viśleṣam iyāya hastaḥ
parāṅmukhatve 'pi kṛtopakārāt tūṇīmukhān mitrakulād ivāryaḥ //

paścātkriyā tūṇayugasya bhartur jajñe tadānīm upakāriṇīva
sambhāvanāyām adharīkṛtāyāṃ patyuḥ puraḥ sāhasam āsitavyam //

taṃ śambhur ākṣiptamaheṣujālaṃ lohaiḥ śarair marmasu nistutoda
hṛttottaraṃ tattvavicāramadhye vakteva doṣair gurubhir vipakṣam //

jahāra cāsmād acireṇa varma jvalanmaṇidyotitahaimalekham
caṇḍaḥ pataṅgān marudekanīlaṃ taḍitvataḥ khaṇḍam ivāmbudasya //

vikośanirdhautatanor mahāseḥ phaṇāvataś ca tvaci vicyutāyām
pratidvipābaddharuṣaḥ samakṣaṃ nāgasya cākṣiptamukhacchadasya //

vibodhitasya dhvaninā ghanānāṃ harer apetasya ca śailarandhrāt
nirastadhūmasya ca rātrivahner vinā tanutreṇa ruciṃ sa bheje //

acittatāyām api nāma yuktām anūrdhvatāṃ prāpya tadīyakṛcchre
mahīṃ gatau tāv iṣudhī tadānīṃ vivavratuś cetanayeva yogam //

sthitaṃ viśuddhe nabhasīva sattve dhāmnā tapovīryamayena yuktam
śastrābhighātais tam ajasram īśas tvaṣṭā vivasvantam ivollilekha //

saṃrambhavegojjhitavedaneṣu gātreṣu bāhiryam upāgateṣu
muner babhūvāgaṇiteṣurāśer lauhas tiraskāra ivātmamanyuḥ //

tato 'nupūrvāyatavṛttabāhuḥ śrīmān kṣarallohitadigdhadehaḥ
āskandya vegena vimuktanādaḥ kṣitiṃ vidhunvann iva pārṣṇighātaiḥ //

sāmyaṃ gatenāśaninā maghonaḥ śaśāṅkakhaṇḍākṛtipāṇḍureṇa
śambhuṃ bibhitsur dhanuṣā jaghāna stambaṃ viṣāṇena mahān ivebhaḥ //

rayeṇa sā saṃnidadhe patantī bhavodbhavenātmani cāpayaṣṭiḥ
samuddhatā sindhur anekamārgā pare sthitenaujasi jahnuneva //

vikārmukaḥ karmasu śocanīyaḥ paricyutaudārya ivopacāraḥ
vicikṣipe śūlabhṛtā salīlaṃ sa patribhir dūram adūrapātaiḥ //

upoḍhakalyāṇaphalo 'bhirakṣan vīravrataṃ puṇyaraṇāśramasthaḥ
japopavāsair iva saṃyatātmā tepe munis tair iṣubhiḥ śivasya //

tato 'grabhūmiṃ vyavasāyasiddheḥ sīmānam anyair atidustaraṃ saḥ
tejaḥśriyām āśrayam uttamāsiṃ sākṣād ahaṃkāram ivālalambe //

śarān avadyann anavadyakarmā cacāra citraṃ pravicāramārgaiḥ
hastena nistriṃśabhṛtā sa dīptaḥ sārkāṃśunā vāridhir ūrmiṇeva //

yathā nije vartmani bhāti bhābhiś cyāyāmayaś cāpsu sahasraraśmiḥ
tathā nabhasy āśu raṇasthalīṣu spaṣṭadvimūrtir dadṛśe sa bhūtaiḥ //

śivapraṇunnena śilīmukhena tsarupradeśād apavarjitāṅgaḥ
jvalann asis tasya papāta pāṇer ghanasya vaprād iva vaidyuto 'gniḥ //

ākṣiptacāpāvaraṇeṣujālaś chinnottamāsiḥ sa mṛdhe 'vadhūtaḥ
riktaḥ prakāśaś ca babhūva bhūmer utsāditodyāna iva pradeśaḥ //

sa khaṇḍanaṃ prāpya parād amarṣavān bhujadvitīyo 'pi vijetum icchayā
sasarja vṛṣṭiṃ parirugṇapādapāṃ dravetareṣāṃ payasām ivāśmanām //

nīrandhraṃ parigamite kṣayaṃ pṛṣatkair bhūtānām adhipatinā śilāvitāne
ucchrāyasthagitanabhodigantarālaṃ cikṣepa kṣitiruhajālam indrasūnuḥ //

niḥśeṣaṃ śakalitavalkalāṅgasāraiḥ kurvadbhir bhuvam abhitaḥ kaṣāyacitrām
īśānaḥ sakusumapallavair nagais tair ātene balim iva raṅgadevatābhyaḥ //

unmajjan makara ivāmārāpagāyā vegena pratimukham etya bāṇanadyāḥ
gāṇḍīvī kanakaśilānibhaṃ bhujābhyām ājaghne viṣam avilocanasya vakṣaḥ //

abhilaṣata upāyaṃ vikramaṃ kīrtilakṣmyor asugamam arisainyair aṅkam abhyāgatasya
janaka iva śiśutve supriyasyaikasūnor avinayam api sehe pāṇḍavasya smarāriḥ //