Kauśikapaddhati · Chapter 1.9
[śāntyudakavidhānam]
ambayo yanti (1.4) śambhumayobhū hiraṇyavarṇāḥ (1.33) nissālām (2.14) ye agnathaḥ (3.21.1-7) brahma jajñānam (4.1.1) ityekā uta devāḥ (4.13) mṛgārasūktāni
uttamaṃ varjayitvā apa naḥ śośucadagham (4.33) punantu mā (6.19) sasruṣīḥ (6.23) himavataḥ pra sravanti (6.24) vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa (6.51) śaṃ ca no mayaśca naḥ (6.57.3) anaḍudbhyastvaṃ prathamam (6.59) mahyamāpaḥ (6.61) vaiśvānaro raśmibhiḥ (6.62) yamo mṛtyuḥ (6.93) viśvajit (6.107) sañjñānaṃ naḥ (7.52) yadyantarikṣe (7.66) punarmaitvindriyam (7.67) śivā naḥ (7.68.3) śaṃ no vāto vātu (7.69) agniṃ brūmo vanaspatīn (11.6) iti
sarvāṇi sūktāni pratyetavyāni | yatra śāntigaṇastatrāyaṃ gaṇaḥ pratyetavyaḥ | śambhumayobhū 'āpo hi ṣṭhā' 'śaṃ no devī' (1.5-6) krameṇa prayogaḥ | tathā vyākaraṇe 'alpāctaram' (pā | 2.2.34) iti pūrvanipātaḥ kṛtaḥ samāse | 'hiraṇyavarṇāḥ' 'nissālām' iti ṣaḍarcam | 'ye agnayaḥ' iti saptaḥ | 'brahma jajñānam' ityekā | 'uta devāḥ' iti saptarcaṃ sūktam | 'agnermanvaḥ' (4.23-29) iti sapta mṛgārasūktāni gṛhītavyāni | prathame dve (4.21-22) uttamaṃ (4.30) ca varjayitvā | 'śaṃ ca no mayaśca naḥ' ityekā | 'punarmaitvindriyam' ityekā | 'śivā naḥ' ityekā | 'śaṃ no vāto vātu' ityekā | śeṣāṇi sūktāni | anena śāntigaṇena śāntyudakaṃ kuryāt | yatra śāntistatraitāni sarvāṇi pratyetavyāni ||
pṛthivyai śrotrāya (6.10) iti triḥ pratyāsiñcati
yatra śāntyudakaṃ kriyate tatra 'pṛthivyai śrotrāya' iti tribhirṛgbhiḥ śāntyudakaṃ śāntyudakamadhye prakṣipet | anenaiva kārayitā prokṣaṇācamanādīni pratyṛcaṃ karoti ||
ambayo yanti (1.4) śambhumayobhū hiraṇyavarṇāḥ (1.33) śantātīyaṃ śivā naḥ (7.68.3) śaṃ no vāto vātu (7.69) agniṃ brūmo vanaspatīn (11.6) iti
athavā'nena gaṇena śāntyudakaṃ karoti | bṛhadgaṇena vā caturgaṇena vā śāntyudakaṃ karoti | śantātīyam 'utaḥ devāḥ' (4.13) iti | śeṣāṇi pratīkāni kathitāni | eṣa śantātīyo gaṇaḥ | yatra śantātīyena prayojanaṃ tatrāyaṃ sarvatra prayoktavyaḥ | yathā śantātīyena tilān juhoti ||
[pṛthivyai śrotrāya (6.10) iti triḥ pratyāsiñcati
]
yatra śāntyudakaṃ tatra sarvatra pratyāsekaḥ | kārayitā prokṣaṇamāsecanamācamanaṃ karoti ||
iti śāntiyuktāni
iha śāntyudake sarveṣāṃ sūktānāṃ samuccayaḥ | anyatra sarvatra yathoktena nyāyena vikalpaḥ | iha punargaṇavikalpo na sūktavikalpaḥ ||
ubhayataḥ sāvitryubhayataḥ śannodevī
ubhayataḥ śāntigaṇasya prārambhe samāptau ca | śannodevī sāvitrī ca prayoktavyā | samāptau sāvitrī paścācchannodevī karoti | tathā
ca bhāṣyaṃ sasāvitrīkasya gaṇasya ubhayataḥ śannodevī bhavati ||
atha śāntyudakavidhānamucyate -
ahatavāsāḥ kaṃse śāntyudakaṃ karoti
kartā ahatavasano bhūtvā kāṃsyapātre śāntyudakaṃ karoti ||
[atisṛṣṭo apāṃ vṛṣabhaḥ (16.1) ityapo'tisṛjya sarvā imā āpa oṣadhayaḥ iti pṛṣṭvā sarvāḥ ityākhyāta oṃ bṛhaspatiprasūtaḥ karavāṇi ityanujñāpya oṃ savitṛprasūtaḥ bhavān ityanujñātaḥ kurvīta
]
'atisṛṣṭo apāṃ vṛṣabhaḥ' iti sūktenāpo'tisṛjyāvakaraṃ visarjayati | 'sarvā imā āpa oṣadhayaḥ' iti pṛṣṭvā | kartā brahmāṇaṃ pṛcchati | brahmā bravīti 'sarvāḥ' iti | cityādibhiḥ sarvābhirauṣadhībhiḥ sarvābhiradbhirgaṅgādinadīsamudrādihradaprabhāsāditīrthebhya āhṛtābhiradbhi śāntyudakaṃ karoti | kartā bravīti 'bṛhaspatiprasūtaḥ karavāṇi' iti | tato brahmā bravīti 'savitṛprasūtaḥ kurutāṃ bhavān' | anujñātaḥ śāntyudakaṃ karoti | 'śaṃ no devī' ityṛcā sāvitryā cāmbayoyantigaṇena ca śāntyudakaṃ karoti | laghugaṇena bṛhadgaṇena caturgaṇena vā | tataḥ sāvitrīśannodevyau | tataḥ 'pṛthivyai śrotrāya' iti triḥ pratyāsiñcati | śāntyudake śāntyudakaṃ prakṣipati ||
[pūrvayā kurvīteti gārgyapārthaśravasabhāgalikāṅkāyanoparibabhravakauśikajāṭikāyanakaurupathayaḥ
]
etacchāntyudakaṃ pūrvayā śāntigaṇena kurvīteti gārgyapārthaśravasabhāgalikāṅkāyanoparibabhravakauśikajāṭikāyanakaurupathayaḥ | ete śāntyudakaṃ kurvanti ||
[anyatarayā kurvīteti yuvā kauśiko yuvā kauśikaḥ
Original text: Kauśikapaddhati · Edition: Keśava's Kauśikapaddhati on the Kauśikasūtra of the Atharvaveda. Critically edited by V.P. Limaye, R.N. Dandekar, C.G. Kashikar, V.V. Bhide, S.S. Bahulkar, Pune: Tilak Maharashtra Vidyapeeth 1982. · Data entry Ketaki Gokhale · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0