Kauśikapaddhati · Chapter 1.7

[paribhāṣāḥ]
paribhāṣāvyākhyānaṃ kriyate-
aśnātyanādeśe sthālīpākaḥ

sarvatra pratyetavyaḥ | yathā 'doṣo gāya (6.1) ityatharvāṇaṃ samāvṛtyāśnāti' (KauśS 59.25) | sarvatrājyabhāgānte śrapaṇam ||
[puṣṭikarmasu sārūpavatse

]
puṣṭikarmasu sārūpavatsaḥ sthālīpākaḥ | aśnātyanādeśe jānīyāt | yathā 'haritabarhiṣamaśnāti' (KauśS 18.20) | tṛtīye'dhyāye (KauśS 18.24) pauṣṭikāni karmāṇyuktāni ||
ājyaṃ juhoti

juhotyanādeśa ājyaṃ dravyaṃ jānīyāt | yathā 'pṛthivyai śrotrāya (6.10.1) iti juhoti' (KauśS 12.3) ||
samidhamādadhāti

anādeśe jānīyāt | yathā 'anvaktāḥ prādeśamātrīrādadhāti' (KauśS 18.21) | sarvatra prādeśamātryaḥ samidhaḥ | sarvatra ghṛtāktāḥ | sarvatra pālāśādayo vṛkṣāḥ | vikalpaḥ ||
āvapati vrīhiyavatilān

sarvatrānādeśe jānīyāt | yathā 'sapta maryādā (5.1.6) iti tisṛṇāṃ prātarāvapate' (KauśS 79.1) | dravyādivikalpaḥ sarvatra ||
bhakṣayati kṣīraudanapuroḍāśarasān

anādeśe jānīyāt | yathā 'tvaṃ no meghe (6.108) dyauśca ma (12.1.53) iti bhakṣayati' (KauśS 10.20) | dravyavikalpaḥ ||
manthaudanau prayacchati

anādeśe jānīyāt | yathā 'utāmṛtāsuḥ (5.1.7) śivāsta (7.43) ityabhyākhyātāya prayacchati' (KauśS 46.1) | saktūdakaṃ dviśalākayā samidhā mathitaṃ mantha ityucyate | dravyavikalpaḥ ||
pūrvaṃ triṣaptīyam

anādeśe jānīyāt | yathā 'pūrvasya medhājananāni' (KauśS 10.1) | 'pūrvasya brahmacārisāmpadāni' (KauśS 11.1).
pūrvasya 'mamāgne varcaḥ' (5.3.1) iti (KauśS 12.10) | 'pūrvasya hastitrasanāni' (KauśS 14.1) | 'pūrvasya pūrvasyāṃ paurṇamāsyām' (KauśS 18.1) | 'pūrvasya citrākarma' (KauśS 18.19) | 'pūrvasyodapātreṇa' (KauśS 25.4) | 'pūrvasya putrakāmāvatokayoḥ' (KauśS 32.28) | 'triṣaptīyaṃ ca paccho vācayet' (KauśS 139.10) | sarvatra 'ye triṣaptāḥ' (1.1) iti ||
udakacodanāyāmudapātraṃ pratīyāt

yathā 'piñjūlībhirāplāvayati' (KauśS 27.7) | ghaṭaṃ vā kāṃsyapātraṃ vā ||
purastāduttarataḥ sambhāramāharati

anādeśe jānīyāt | darbhasamitpātrādisambhārāḥ ||
goranabhiprāpādvanaspatīnām

sūryodayanataḥ

dūradeśād vṛkṣasambhārā āhartavyāḥ | sūryodayakāle ||
purastāduttarato'raṇye karmaṇāṃ prayogaḥ

nityanaimittikakāmyānāṃ karmaṇāṃ prayogaḥ | araṇyaṃ śāntikalpe uktam | yatra grāmaśabdo na śrūyate tatrāraṇyam ||
uttarata udakānte prayujya karmāṇi.
sarvāṇi karmāṇi nityanaimittikakāmyāni | uttarata udakasamīpe kāryāṇi japahomasnānādīni prayujya karmāṇi ||
apāṃ sūktairāplutya pradakṣiṇamāvṛtyāpa upaspṛśyānavekṣamāṇā grāmamudāvrajanti

sarvaṃ homakarma samāpyate | tato'vabhṛthaṃ kuryāt | sarvatra puṃsavanādiṣu saṃskāreṣu gṛhe prayogaḥ | 'nāvabhṛthaḥ' iti rudrabhāṣyamatam ||
āśyabandhyāplavanayānabhakṣyāṇi sampātavanti

eteṣu nityamabhyātānāntaṃ tantraṃ bhavati | āśyādiṣu yathā 'mādānakaśrṛtaṃ kṣīraudanamaśnāti' (KauśS 12.1) | 'ehi jīvam (4.9) ityāñjanamaṇiṃ badhnāti' (KauśS 58.8) | 'sarvairāplāvayati' (KauśS 13.9) | 'yānenābhiyāti' (KauśS 14.3) | 'āgrahāyaṇyāṃ bhakṣayati' (KauśS 10.22) | āśyādiṣu sarvatra sampātābhimantraṇaṃ bhavatyājyatantre ||
sarvāṇyabhimantryāṇi

sarve padārthā abhimantrya kartavyāḥ | yathā 'sīrā yuñjanti (3.17) iti yugalāṅgalaṃ pratanoti' (KauśS 20.1) | abhimantrya kartavyam ||
strīvyādhitāvāplutāvasiktau śirastaḥ prakamyā prapadāt pramārṣṭi

strī ca vyādhitaḥ puruṣaḥ vyādhitā strī ca | etāvāplutāvasiktau vastreṇa mārjayati ||
pūrvaṃ prapādya prayacchati

taṃ puruṣamagre kṛtvā gṛhe praveśya tato manthaudanau prayacchati | yathā 'utāmṛtāsuḥ (5.1.7) śivāsta (7.43) ityabhyākhyātāya prayacchati' (KauśS 46.1) mantreṇa ||
trayodaśyādayastisro dadhimadhuni vāsayitvā badhnāti

yatra vāsitaṃ badhnāti tatra sarvatra trayodaśyādi bhavati | yathā 'yugmakṛṣṇalaṃ vāsitaṃ badhnāti' (KauśS 11.19) ||
āśayati

maṇiṃ baddhvā taddadhimadhvāśayati ||
anvārabdhāyābhimantraṇahomāḥ

anvārabdhe yajamāne kartavyāḥ | abhimantraṇam | yajamāna uttarato bhūtvā darbhairanvārabhate ||
paścādagneścarmaṇi haviṣāṃ saṃskāraḥ

yathā 'āvapati brīhiyavatilān' (KauśS 7.5) ityādi | tathā 'aṣṭakāyām' (KauśS 138.1) ||
ānaḍuhaḥ śakṛtpiṇḍaḥ

raktavṛṣabhagomayapiṇḍa ityarthaḥ | yathā 'syonam (14.1.47) iti... śakṛtpiṇḍe'śmānaṃ nidadhāti' (KauśS 77.17) ||
jīvaghātyaṃ carma

samarthavṛṣabhacarma | yathā 'paścādagneścarmaṇi haviṣāṃ saṃskāraḥ' (KauśS 7.22) ||
akarṇo'śmā

jānīyāt | yathā 'aśmānaṃ nidadhāti' (KauśS 77.17) ||
āplavanāvasecanānāmācāmayati ca

yatrāplavanamavasecanaṃ ca tatrācamanaṃ bhavati mārjanaṃ ca ||
sampātavatāmaśnāti nyaṅkte vā

bandhyaṃ maṇim | sampātavantam | vāsanaṃ kṛtvā tato badhnāti | āplāvayati | yānenābhiyāti akṣiṇī āṅkte | yathā yat sampātyate tat sarvaṃ prāśya tato bandhanādi karoti ||
abhyādheyānāṃ dhūmaṃ niyacchati

samitpuroḍāśacaruvrīhiyavatilādīnyabhyādheyāni | yajamāno dhūmaṃ bhakṣayati karmasamāptau ||
śucinā karmaprayogaḥ