Language

ENहिગુ
Scripture Library

Kauśikapaddhati · Chapter 1.6

1.6.1

[yanme skannaṃ manaso jātavedo yadvāskandaddhaviṣo yatrayatra | utpruṣo vipruṣaḥ saṃ juhomi satyāḥ santu yajamānasya kāmāḥ svāhā iti

1.6.2

yanme skannaṃ, yadasmṛti (7.106) iti ca skannāsmṛtihomau

1.6.3

]
'yanme skannaṃ', 'yadasmṛti' iti ca dvābhyāṃ juhoti | ājyahome sarvatra sruveṇa homaḥ ||
[yadadya tvā prayati (7.97) iti saṃsthitahomāḥ

1.6.4

]
'yadadya tvā prayati' iti saṃsthitahomāñjuhoti | udapātre sampātānānayati ||
[manasaspate (7.97.8) ityuttamaṃ caturgṛhītena

1.6.5

]
'manasaspate' ityṛcā caturgṛhītena juhoti ||
[barhirājyaśeṣe'nakti pṛthivyai tvā iti mūlam antarikṣāya tvā iti madhyaṃ dive tvā ityagram

1.6.6

]
barhiḥ sthālyāmājyenānakti 'pṛthivyai tvā' iti mūlam 'antarikṣāya tvā' iti madhyaṃ 'dive tvā' ityagram ||
evaṃ triḥ

1.6.7

trirmantrāvṛttiḥ ||
saṃ barhiraktam (7.98) ityanupraharati yathādevatam

1.6.8

[sruvamagnau dhārayati

1.6.9

yadājyadhānyāṃ tat saṃsrāvayati saṃsrāvabhāgāstaviṣā bṛhantaḥ prastareṣṭhā barhiṣadaśca devāḥ | imaṃ yajñamabhi viśve gṛṇantaḥ svāhā devā amṛtā mādayantām iti

1.6.10

]
'saṃsrāvabhāgāḥ' ityājyadhānyā ājyaṃ juhoti ||
[sruvo'si ghṛtādaniṣitaḥ | sapatnakṣayaṇo divi ṣīda | antarikṣe sīda pṛthivyāṃ sīdottaro'haṃ bhūyāsamadhare matsapatnāḥ iti sruvaṃ prāgdaṇḍaṃ nidadhāti

1.6.11

]
'sruvo'si ghṛtādaniṣitaḥ' ityṛcā sruvaṃ prāgdaṇḍaṃ nidadhāti ||
[vi muñcāmi brahmaṇā jātavedasamagniṃ hotāramajaraṃ rathaspṛtam | sarvā devānāṃ janimāni vidvān yathābhāgaṃ vahatu havyamagniragnaye svāhā iti samidhamādadhāti

1.6.12

]
'vi muñcāmi' ityṛcā samidhamādadhāti ||
edho'si (7.89.4a) iti dvitīyāṃ samidasi (7.89.4b) iti tṛtīyām

1.6.13

tejo'si (7.89.4c) iti mukhaṃ vimārṣṭiṃ

1.6.14

[dakṣiṇenāgniṃ trīn viṣṇukramān kramate viṣṇoḥ kramo'si (10.5.25-27) iti dakṣiṇena pādenānusaṃharati savyam

1.6.15

]
'viṣṇoḥ kramo'si' iti tisṛbhirviṣṇukramān kramate | agnerdakṣiṇataḥ | agnibrahmaṇormadhye kramate ||
sūryasyāvṛtam (10.5.37) ityabhidakṣiṇamāvartate

1.6.16

[aganma svaḥ (16.9.3,4) ityādityamīkṣate

1.6.17

]
'aganma svaḥ' iti paryāyadvayenādityamīkṣate ||
[indrasya vacasā vayaṃ mitrasya varuṇasya ca | brahmaṇā sthāpitaṃ pātraṃ punarutthāpayāmasi ityapareṇāgnimudapātraṃ parihṛtyottareṇāgnim āpo hi ṣṭhā mayobhuvaḥ (1.5) iti mārjayitvā barhiṣi patnyā añjalau ninayati samudraṃ vaḥ pra hiṇomi (10.5.23-24) iti idaṃ janāsaḥ (1.32) iti vā

1.6.18

]
'indrasya vacasā' ityṛcodapātramutthāpayati | uttarato'gnerudapātreṇa 'āpo hi ṣṭhā' iti mārjayitvā barhiṣi sruvaṃ ca pavitre ca patnyā añjalau kṛtvodapātraṃ ninayati 'samudraṃ vaḥ pra hiṇomi' iti ||
vīrapatnyahaṃ bhūyāsam iti mukhaṃ vimārṣṭi

1.6.19

vratāni vratapataye (KauśS 42.17) iti samidhamādadhāti

1.6.20

[satyaṃ tvartena iti pariṣicyodañci havirucchiṣṭānyudvāsayati

1.6.21

]
'satyaṃ tvartena' iti paryukṣya udañci havirucchiṣṭānyudvāsayati ||
pūrṇapātraṃ dakṣiṇā

1.6.22

tato brahmakartṛvācanam | 'uttiṣṭha brahmaṇaspate' (19.63.1) ityṛcā brahmāṇamutthāpayet ||
'nādakṣiṇaṃ haviḥ kurvīta yaḥ kurute kṛtyāmātmanaḥ kurute' iti brāhmaṇam

1.6.23

tasmānnādakṣiṇam | haviḥśabdenājyatantraṃ pākatantraṃ cocyate | karmamātramabhimantraṇādyadakṣiṇaṃ kuryāt | pākatantre pūrṇapātramānaṃ prasṛtiprasthadroṇāḍhakādi | pūrṇapātraṃ yajamānaśaktyapekṣam | 'śaktyā vā dakṣiṇāṃ dadyānnātiśaktirvidhīyate' (KauśS 74.22-23) ityuktaṃ navame | ājyatantre dhenuḥ sarvatra ||
anvāhāryaṃ brāhmaṇān bhojayati

1.6.24

yadvai yajñasyānanvitaṃ bhavati tadanvāhāryeṇānvāhriyate

1.6.25

etadanvāhāryasyānvāhāryatvam

1.6.26

karmasamāptau sarvatra brāhmaṇān trīn pañca sapta viṃśatiṃ śataṃ sahasramayutaṃ vā bhojayet | yajamānaśaktapekṣaṃ brāhmaṇabhojanam | tathā ca brāhmaṇam -
'īḍyā vā anye devāḥ saparyeṇyā anye devā īḍyā devā brāhmaṇāḥ saparyeṇyāḥ

1.6.27

yajñenaiveḍyān prīṇātyanvāhāryeṇa saparyeṇyān

1.6.28

te'syobhaye prītā yajñe bhavanti' iti

1.6.29

devabrāhmaṇānāṃ tuṣṭe sati yajñaphalaṃ bhavati | tathā ca manuḥ- 'askannamavyathaṃ caiva' ityevamādi brāhmaṇastutiḥ | tasmāt karmaṇi brāhmaṇā bhojayitavyāḥ svaśaktyā caturvedapāragāḥ ||
imau darśapūrṇamāsau vyākhyātau

1.6.30

darśapūrṇamāsābhyāṃ pākayajñāḥ

1.6.31

vyākhyātāḥ | ājyatantre pākatantre darśapūrṇamāsadharmā bhavanti | pūrvatantraṃ cottaratantraṃ ca sarveṣu pākatantreṣu | sarvamātharvaṇaṃ karma pākayajñaśabdenocyate ||
athāpyaparo havanayogo bhavati

1.6.32

kumbhīpākādeva vyuddhāraṃ juhuyāt

1.6.33

ājyabhāgāntaṃ kṛtvā ||
adhiśrayaṇaparyagnikaraṇābhighāraṇodvāsanālaṅkaraṇotpavanaiḥ saṃskṛtya

1.6.34

mantreṇa saṃskāraḥ ||
[athāpi ślokau bhavataḥ -]
athāpi gopathabrāhmaṇapaṭhitau ślokau bhavataḥ ||
'ājyabhāgāntaṃ prāktantramūrdhvaṃ sviṣṭakṛtā saha | havīṃṣi yajña āvāpo yathā tantrasya tantavaḥ || pākayajñān samāsādyaikājyānekabarhiṣaḥ | ekasviṣṭakṛtaḥ kuryānnānāpi sati daivate' iti

1.6.35

sarvatrājyabhāgāntaṃ pūrvatantram | uttaratantraṃ pārvaṇādi sviṣṭakṛtā saha | haviṣāṃ madhya āvāpo yathā tantrasya tantavaḥ | yathā kolikaḥ svatantraṃ badhnāti tathaiva vastrāditantavo'nye'nye ||
etenaivāmāvāsyo vyākhyātaḥ

1.6.36

aidrāgno'tra dvitīyo bhavati

1.6.37

[tayorvyatikrame tvamagne vratapā asi (19.59) kāmastadagre (19.52) iti śāntāḥ

Original text: Kauśikapaddhati · Edition: Keśava's Kauśikapaddhati on the Kauśikasūtra of the Atharvaveda. Critically edited by V.P. Limaye, R.N. Dandekar, C.G. Kashikar, V.V. Bhide, S.S. Bahulkar, Pune: Tilak Maharashtra Vidyapeeth 1982. · Data entry Ketaki Gokhale · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc