Kathaka Samhita · Chapter 6

atha ṣaṣṭhaṃ vacanam /
jīmūtānuvacanam/
jīmūtasyeva bhavati pratīka yadvarmī yāti samadāmupasthe /
anāviddhayā tanvā jaya tvam̐ sa tvā varmaṇo mahimā pipartu //
dhanvanā gā dhanvanājiṃ jayema dhanvanā tīvrāssamado jayema /
dhanuśśatrorapakāmaṃ kṛṇoti dhanvanā sarvāḥ pradiśo jayema //
vakṣyantīvedāganīganti karṇaṃ priyam̐ sakhāyaṃ pariṣasvajānā/
yoṣeva śiṅkte vitatādhi dhanvañjyā iyam̐ samane pārayantī //
te ācarantī samaneva yoṣā māteva putraṃ bibhṛtāmupasthe/
apa śatrūn vidhyatām̐ saṃvidāne ārtnī ime visphurantī amitrān /
bahvīnāṃ pitā bahurasya putraściścā kṛṇoti samanāvagatya /
iṣudhissaṅkāḥ pṛtanāśca sarvāḥ pṛṣṭhe ninaddho jayati prasūtaḥ //
rathe tiṣṭhannayati vājinaḥ puro yatra yatra kāmayate suṣārathiḥ /
abhīśūnāṃ mahimānaṃ panāyata manaḥ paścādanuyacchanti raśmayaḥ//
tīvān ghoṣān kṛṇvate vṛṣapāṇayo'śvā rathebhissaha vājayantaḥ/
avakrāmantaḥ prapadairāmitrān kṣiṇanti śatrūm̐ranapavyayantaḥ //
rathavāhanam̐ havirasya nāma yatrāyudhaṃ nihitamasya varma/
tatrā rathamupa śagmam̐ sadema viśvāhā vayam̐ sumanasyamānāḥ //
svāduṣam̐sadaḥ pitaro vayodhāḥ kucchreśritaśśaktīvanto gabhīrāḥ/
citrasenā iṣubalā amṛdhrāssatovīrā uravo vrātasāhāḥ //
brāhmaṇāsaḥ pitarassomyāsaśśive no dyāvāpṛthivī anehasā /
pūṣā naḥ pātu duritādṛtāvṛdho rakṣā mākirno aghaśam̐sa īśata //
suparṇaṃ vaste mṛgo asyā danto gobhissaṃnaddhā patati prasūtā /
yatrā narassaṃ ca vi ca dravanti tatrāsmabhyamiṣavaśśarma yam̐san //
vṛjīte parivṛṅdhi no'śmā bhavatu nastanūḥ / somo adhibravītu no'ditiśśarma yacchatu //
ahiriva bhogaiḥ paryeti bāhuṃ jyāyā hetiṃ paribādhamānaḥ /
hastaghno viśvā vayunāni vidvān pumān pumām̐saṃ paripātu viśvataḥ //
ājaṅghanti sānveṣāṃ jaghanām̐ upajighnate / aśvājani pracetaso'śvān samatsu codaya //
vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā asmatsakhā prataraṇassuvīraḥ/
gobhissaṃnaddho asi vīḍayasvāsthātā te jayatu jetvāni //
divaḥ pṛthivyāḥ paryoja udbhṛtaṃ vanaspatibhyaḥ paryābhṛtam̐ sahaḥ /
apāmojmānaṃ pari gobhirāvṛtamindrasya vajram̐ haviṣā rathaṃ yaja //
indrasya vajro marutāmanīkaṃ mitrasya garbho varuṇasya nābhiḥ /
semāṃ no havyadātiṃ juṣāṇo deva ratha prati havyā gṛbhāya //
upaśvāsaya pṛthivīmuta dyāṃ purutrā te manutāṃ viṣṭhitaṃ jagat /
sa dundubhe sajūrindreṇa devairdūrāddavīyo apasedha śatrūn /
ākrandaya balamojo na ādhā niṣṭanihi duritā bādhamānaḥ /
apaprotha dundubhe ducchunā ita indrasya muṣṭirasi vīḍayasva //
āmūraja pratyāvartayemāḥ ketumaddundubhirvāvadīti /
samaśvaparṇāścaranti no naro'smākamindra rathino jayantu

samiddho añjan kṛdaraṃ matīnāṃ ghṛtamagne madhumat pinvamānaḥ /
vājī vahan vājinaṃ jātavedo devānāṃ vakṣi priyamā sadhastham //
ghṛtenāñjan saṃ patho devayānān prajānan vājyapyetu devān /
anu tvā sapte pradiśassacantām̐ svadhāmasmai yajamānāya dhehi //
īḍyaścāsi vandyaśca vājinnāśuścāsi medhyaśca sapte /
agniṣṭvā devairvasubhissajoṣāḥ prītaṃ vahniṃ vahatu jātavedāḥ //
stīrṇaṃ barhissuṣṭarīmā juṣāṇoru pṛthu prathamānaṃ pṛthivyām /
devebhiraktamaditissajoṣāsyonaṃ kṛṇvānā suvite dadhātu //
etā u vassubhagā viśvavārā vi pakṣobhiśśrayamāṇā udātaiḥ /
ṛṣvāssatīḥ kavayaśśumbhamānā dvāro devīssuprayāṇā bhavantu /
antarā mitrāvaruṇā carantī mukhaṃ yajñānāmabhisaṃvidāne /
uṣāsā vām̐ suhiraṇye suśilpe ṛtasya yonā iha sādayāmi //
prathamā vām̐ sarathinā suvarṇā devau paśyantau bhuvanāni viśvā /
apiprayaṃ codanā vāṃ mimānā hotārā jyotiḥ pradiśā diśantā //
ādityairno bhāratī vaṣṭu yajñam̐ sarasvatī saha rudrairna āvīt /
iḍopahūtā vasubhissajoṣā yajñaṃ no devīramṛteṣu dhatta //
tvaṣṭā vīraṃ devakāmaṃ jajāna tvaṣṭurarvā jāyata āśuraśvaḥ /
tvaṣṭedaṃ viśvaṃ bhuvanaṃ jajāna bahoḥ kartāramiha yakṣi hotaḥ //
aśvo ghṛtena tmanyā samakta upa devām̐ ṛtuśaḥ pātha etu /
vanaspatirdevalokaṃ prajānannagninā havyā svaditāni vakṣat //
prajāpatestapasā vāvṛdhānassadyo jāto mamiṣe yajñamagne /
svāhākṛtena haviṣā purogā yāhi sakhyā haviradantu devāḥ

yadakrandaḥ //
ātmānaṃ te manasārādajānāmavo divā patayantaṃ pataṅgam /
śiro apaśyaṃ pathibhissugebhirareṇubhirjehamānaṃ patatri //
atrā te rūpamuttamapaśyaṃ jigīṣamāṇamiṣa ā pade goḥ /
yadā te marto anu bhogamānaḍādidgrasiṣṭha oṣadhīrajīgaḥ //
anu tvā ratho anu maryo arvannanu gāvo'nu bhagaḥ kanīnām /
anu vrātāsastava sakhyamīyuranu devā mamire vīryaṃ te //
hiraṇyaśṛṅgo'yo asya pādā manojavā avara indra āsīt /
devā idasya haviradyamāyanyo arvantaṃ prathamo adhyatiṣṭhat //
īrmāntāsassilikamadhyamāsassam̐ śūraṇāso divyāso atyāḥ /
ham̐sā iva śreṇiśo yatante yadākṣiṣurdivyamajmamaśvāḥ //
tava śarīraṃ patayiṣṇavarvan tava cittaṃ vāta iva dhrajīmān /
tava śṛṅgāni viṣṭhitā purutrāraṇyeṣu jarbhurāṇā caranti //
ajaḥ puro nīyate nābhirasyānu paścāt kavayo yanti rebhāḥ//
upa prāgāt paramaṃ yat sadhasthamarvām̐ acchā pitaraṃ mātaraṃ ca /
adyā devāñjuṣṭatamo hi gamyā athāśāste dāśuṣe vāryāṇi

mā no mitro varuṇo aryamāyurindra ṛbhukṣā marutaḥ parikhyan /
yadvājino devajātasya sapteḥ pravakṣyāmo vidathe vāryāṇi //
yannirṇijā rekṇasā prāvṛtasya rātiṃ gṛbhītāṃ mukhato nayanti /
suprāṅajo memyadviśvarūpa indrāpūṣṇoḥ priyamapyetu pāthaḥ //
eṣa cchāgaḥ puro aśvena vājinā pūṣṇo bhāgo nīyate viśvadevaḥ /
abhipriyaṃ yat puroḍāśamarvatā tvaṣṭedenam̐ sauśravasāya jinvanti /
yaddhaviṣyamṛtuśo devayānaṃ trirmānuṣāḥ paryaśvaṃ nayanti /
tatrā pūṣṇaḥ prathamo bhāga eti yajñaṃ devebhyaḥ parivedayannajaḥ //
hotādhvaryurāvayā agnimindho grāvagrābha uta śam̐stā suvipraḥ/
tena yajñena svaraṃkṛtena sviṣṭena vakṣaṇā āpṛṇadhvam //
yūpavraskā uta ye yūpavāhāścaṣālaṃ ye aśvayūpāya takṣati /
ye cārvate pacanam̐ saṃbharantyuto teṣāmabhigūrtirna invatu //
upa prāgāt sumanme'dhāyi manma devānāmāśā upa vītapṛṣṭhaḥ /
anvenaṃ viprā ṛṣayo madantu devānāṃ puṣṭe cakamā subandhum //
yadvājino dāma saṃdānamarvato yā śīrṣaṇyā raśanā rajjurasya /
yadvā ghāsya prabhṛtamāsye tṛṇam̐ sarvā tā te api deveṣvastu //
yadaśvasya kraviṣo makṣikāśa yadvā svarau svadhitau riptamasti /
yaddhastayośśamituryannakheṣu sarvā tā te api deveṣvastu //
yadūvadhyamudarasyāpavāti ya āmasya ṛviṣo gandho asti /
sukṛtā tacchamitāraḥ kṛṇvantūta medham̐ śṛtapākaṃ pacantu //
yannīkṣaṇaṃ mām̐spacanyā ukhāyā yā pātrāṇi yūṣṇa āsecanāni /
ūṣmaṇyāpidhānā carūṇāmaṅkāssūnāḥ paribhūṣantyaśvam

yat te gātrādagninā pacyamānādabhi śūlaṃ nihatasyāvadhāvati /
mā tadbhūmyāmāśriṣanmā tṛṇeṣu devebhyastaduśadbhyo rātamastu /
ye vājinaṃ paripaśyanti pakkaṃ ya īmāhūssurabhirnirhareti /
ye cārvato mām̐sabhikṣāmupāsata uto teṣāmabhigūrtirna invatu //
mā tvāgnirdhvanayeddhūmagandhirmokhā bhrājantyabhivikta jaghniḥ /
iṣṭaṃ vītamabhigūrtaṃ vaṣaṭkṛtaṃ taṃ devāsaḥ pratigṛbhṇantyaśvam //
nikramaṇaṃ niṣadanaṃ vivartanaṃ yacca paḍbīśamarvataḥ/
yacca papau yacca ghāsiṃ jaghāsa sarvā tā te api deveṣvastu //
yat te sāde mahasā śūkṛtasya pārṣṇyā vā kaśayā vā tutoda /
sruceva tā haviṣo adhvareṣu sarvā tā te brahmaṇā sūdayāmi //
yadaśvāya vāsa upastṛṇantyadhīvāsaṃ yā hiraṇyānyasmai /
saṃdānamarvantaṃ paḍbīśaṃ priyā deveṣvāyāmayanti //
catustrim̐śadvājino devabandhorvaṅkrīraśvasya svadhitissameti /
acchidrā gātrā vayunā kṛṇota paruṣparuranughuṣyā viśasta //
ekastvaṣṭuraśvasya viśastā dvā yantārā bhavatastathartuḥ/
yā te gātrāṇāmṛtuthā kṛṇomi tā tā piṇḍānāṃ prajuhomyagnau //
mā tvā tapat priya ātmāpiyantaṃ mā svadhitistanva ātiṣṭhipat te/
mā te gṛdhnuraviśastātihāya cchidrā gāyatrāṇyasinā mithū kaḥ //
na vā u etanmriyase na riṣyasi devām̐ ideṣi pathibhissugebhiḥ/
harī te yuñjā pṛṣatī abhūtāmupāsthādvājī dhuri rāsabhasya //
sugavyaṃ no vājī svaśvyaṃ pum̐saḥ putrām̐ uta viśvapuṣaṃ rayim /
anāgāstvaṃ no aditiḥ kṛṇotu kṣatraṃ no aśvo vanate haviṣmān

// iti śrīyajuṣi kāṭhake carakaśākhāyāmaśvamedhanāmani pañcame granthe jīmūtānuvacanaṃ nāma ṣaṣṭhaṃ vacanaṃ saṃpūrṇam