Kathaka Samhita · Chapter 37

atha saptatriṃśaṃ sthānakam /
savāḥ/
prajāpatiḥ prajā asṛjata tā asmādapākrāmam̐stā akāmayatopa māvarteranniti sa etamodanamapacat so'nnameva bhūtvaikadhātiṣṭhat tā anyatrānnamavittvā tāḥ prajāpatimevaikadhānnādyāyābhisamāvartanta yāvatīrha vai kiyatīśca prajā vācaṃ vadanti tā enamekadhānnādyāyābhisamāvartante ya etenābhiṣicyate sa eṣa odanasavo rāḍasi virāḍasītyetānīva sarvāṇi bhavanti sarvāṇyannāni bhavanti sarve puruṣāssarvāṇyevānnānyavarunddhe sarvān puruṣān hiraṇyaṃ brahmaṇe dadāti tejastena parikrīṇāti tisṛdhanvaṃ rājanyāyaujastena parikrīṇātyaṣṭrāṃ vaiśyāya puṣṭiṃ tena parikrīṇāti māṣakamaṇḍalum̐ śūdrāyāyustena parikrīṇāti hiraṇyamābadhnāti tadevāsmin pratiṣṭhāpayati// yadodanaṃ prāśnātyetadeva sarvamavarudhya tadasminnekadhā dadhāti rohiṇyāṃ kriyate yad brāhmaṇā rohiṇī tasmādyadudyati sūrye kriyata etadvai prajāpate rūpaṃ yarhyeṣa udeti sarvā vā etaṃ prajāḥ pratinandanti didṛkṣeṇyo ha darśanīyo bhavatyavetyo'vabhṛthā३ nāvetyā३ iti mīmām̐sante yaddarbhapiñjūlaiḥ pāvayati tadevāvaiti tadu nāvaityubhayameva karoti dvābhyāṃ pāvayati dve satyaṃ cānṛtaṃ ca satyenaivāsyānṛtaṃ pāvayati dvau prāṇaścāpānaśca tribhiḥ pāvayati triṣatyā hi devā atho trayo hi prāṇāḥ prāṇo vyāno'pānaḥ pañcabhiḥ pāvayatyapāṃ vā etadoṣadhīnāṃ tejo yaddarbhā yaddarbhapiñjūlaiḥ pāvayatyapāmevainamoṣadhīnāṃ tejasābhiṣiñcati

āgneyo'ṣṭākapālassaumyaścarussāvitro'ṣṭākapālo bārhaspatyaścaruragnīṣomīya ekādaśakapālassārasvataścarurvāruṇo yavamayo daśakapālo dyāvāpṛthivya ekakapālo yadāgneya āgneyo hi brāhmaṇo yat saumyassaumyo hi brāhmaṇo yat sāvitraḥ prasavāyaiva sāvitro yadbārhaspatyo brahma vai bṛhaspatiretadbrāhmaṇasya vākpatyaṃ yadagnīṣomīya āgneyo hi saumyo brāhmaṇastau yadā saṃgacchete atha vīryāvān bhavati yat sārasvato vāgvai sarasvatyetadbrāhmaṇasya pratyakṣaṃ vākpatyaṃ yadvāruṇo nirvaruṇatvāyaiva vāruṇo yo hyeva kaśca san sūyate sa vāruṇo yad dyāvāpṛthivya indro vai vṛtrāya vajramudayacchata taṃ dyāvāpṛthivī nānvamanyetāṃ tametena bhāgadheyenānvamanyetāṃ vajrasya vā eṣo'numāno'numatavajrassūyātā iti yadaṣṭau havīm̐ṣyaṣṭākṣarā gāyatrī brahma gāyatrī brahmaṇā sūyātā iti kṛṣṇājine'dhyabhiṣicyata ṛksāmayorvā etadrūpaṃ yat kṛṣṇājinamṛksāmayorevādhyabhiṣicyate hiraṇyena ghṛtamutpunāti tejasa eva ruce yad ghṛtenādhyabhiṣicyate tena ha śreṣṭhyaṃ prāpnoti

āgneyo'ṣṭākapālaḥ pauṣṇaścarussāvitro'ṣṭākapālo vaiśvadevaścarustvāṣṭro'ṣṭākapālo vāruṇo yavamayo daśakapālo mārutassaptakapālo mārutī pṛśnirvaśā yadāgneya ṛddhyā evāgneyo'gnimukhā hyṛddhiryat pauṣṇaḥ puṣṭirvai pūṣā puṣṭirvaiśyasya yat sāvitraḥ prasavāyaiva sāvitro yadvaiśvadevo vaiśvadevo hi vaiśyo yata tvāṣṭrastvaṣṭā hi rūpāṇi vikaroti yadvāruṇo nirvaruṇatvāyaiva vāruṇo yo hyeva kaśca san sūyate sa vāruṇo yanmāruto māruto hi vaiśyo yat sapta havīm̐ṣi sapta hi maruto'thaiṣā mārutī pṛśnirvaśā tasyā agnaye samavattaṃ bhavatyathābhiṣicyate viḍvai maruto viśa eva madhyato'bhiṣicyate tasmādeṣa viśaḥ priyo viśo hi madhyato'bhiṣicyata ṛṣabhacarme'dhyabhiṣicyate sa hi prajanayitā prajananāya dadhnābhiṣicyate mṛdu dadhi mṛdumevainaṃ karoti

narāśam̐sasya mahimānameṣāmupastoṣāma yajatasya yajñaiḥ/
ye sukratavaśśucayo dhiyaṃdhāssvadanti devā ubhayāni havyā //
yo vai somena yajate sa devasavo yaḥ paśunā yajate sa devasavo ya iṣṭyā yajate sa manuṣyasava etaṃ vai pṛthvyai devā anvamanyanta tenainamabhyabhiṣiñcan so'pyāraṇyānāṃ paśūnāmasūyata yāvatīrha vai kiyatīśca prajā vācaṃ vadanti tāsām̐ sarvāsām̐ sūyate ya yatenābhiṣicyate nihnutyaivaitadabhiṣicyate nārāśam̐syarcā manuṣyā hi narāśam̐so yat kiṃca rājasūye'nuttaravedikaṃ tadatra sarvaṃ kriyate'thaiṣa māruta ekavim̐śatikapālastasyāgnaye samavattaṃ bhavatyathābhiṣicyate trirvai sapta sapta maruto viṇmaruto viśa eva madhyato'bhiṣicyate tasmādeṣa viśaḥ priyo viśo hi madhyato'bhiṣicyate

saṃ te payām̐si samu yantu vājāssaṃ vṛṣṇyānyabhimātiṣāhaḥ /
āpyāyamāno amṛtāya soma divi śravām̐syuttamāni dhiṣva //
na vai somena somasya savo'styabhiṣikto hi somo ghnanti hi somaṃ na hi hatassūyate saumyā triṣṭubhābhiṣicyate sā hi somasavassaumyām̐ sūtavaśāyāmadhyabhiṣicyate sā hi retodhā retassomo yat kiṃca rājasūye'nyat stomebhyastadatra sarvaṃ kriyate'thaiṣa māruta ekavim̐śatikapālastasyāgnaye samavattaṃ bhavatyathābhiṣicyate trirvai sapta sapta maruto viṇmaruto viśa eva madhyato'bhiṣicyate tasmādeṣa viśaḥ priyo viśo hi madhyato'bhiṣicyate

yadvai rājasūyam̐ sa varuṇasavo yadvājapeyam̐ sa samrāṭ savaḥ prajāpatissāmrājyaṃ parameṣṭhī svārājyaṃ gaureva sa eṣa gosavo yatheva ha gaurevamiva bhavati ya etenābhiṣicyate pratiduhābhiṣicyate taddhi svārājyaṃ bṛhatsāma taddhi svārājyamayutaṃ dakṣiṇā taddhi svārājyaṃ pavamāne kaṇvarathaṃtaraṃ prohanti dakṣiṇata āhavanīyasyānuddhate'bhiṣicyata iyaṃ vai gaurasyā evānantarhito'bhiṣicyate ṣaṭtriṃśasstomo bhavati paśustomo vā eṣa tena gosavaḥ

trivṛtstomo brahmavarcasaṃ vai trivṛdbrahmavarcasenaivābhiṣicyate rathaṃtaram̐ sāma brahmavarcasaṃ vai rathaṃtaraṃ brahmavarcasenābhiṣicyate'gniṣṭomasstomo brahmavarcasaṃ vā agniṣṭomo brahmavarcasenaivābhiṣicyate pravargyaḥ pravṛjyate brahmavarcasaṃ vai pravaryovara brahmavarcasenaivābhiṣicyate parisrajī hotāruṇo mirmirastriśukriya etadvai brahmavarcasasya rūpaṃ rūpeṇaiva brahmavarcasamavarunddha ekaṃ vā etat savanaṃ yadekasstoma ekaṃ chanda ekādaśai - kādaśānusavanaṃ dadyāt savanānāṃ vyāvṛttyai trayastriṃśat saṃpadyante trayastriṃśaddevatā devatā evāvarunddhe'śvaṃ catustriṃśaṃ dadāti prajāpatiścatustrim̐śaḥ prajāpatimevāpnoti bṛhaspataye vai devā na śradadadhata tametena prajāpatirayājayat tato'smai śradadadhata sa eṣa bṛhaspatisavo brahmavarcasakāma etena yajeta brahmavarcasī bhavati tasyaiṣaiva niyatiḥ prajāssarvā brāhmaṇīrbrahmavarcasinīrbhavanti

pañcadaśasstoma ojo vai vīryaṃ pañcadaśa ojasaiva vīryeṇābhiṣicyate bṛhatsāmaujo vai vīryaṃ bṛhadojasaiva vīryeṇābhiṣicyata ukthyasstoma ojo vai vīryamukthānyojasaiva vīryeṇābhiṣicyata aindram̐ stotraṃ ca śastraṃ ca traiṣṭubhāḥ pavamānā ojo vai vīryaṃ triṣṭubojasaiva vīryeṇābhiṣicyata indraṃ vai sarvā mṛdhassarvā nāṣṭrāssarvāṇi rakṣām̐syajighām̐sam̐stametena prajāpatirayājayat sa sarvā mṛdhassarvā nāṣṭrāssarvāṇi rakṣām̐syataradindro yajamāno yadetena yajate sarvā eva mṛdhassarvā nāṣṭrāssarvāṇi rakṣām̐si tarati sa eṣa indrasavaḥ

sāvīrhi deva prathamāya pitre varṣmāṇamasmai varimāṇamasmai /
athāsmabhyam̐ savitarvāryāṇi dive diva āsuvā bhūri paśvaḥ //
bhūto bhūteṣu carati praviṣṭassa bhūtānāmadhipatirbabhūva /
tasya mṛtyoścarati rājasūyam̐ sa rājā rājyamanumanyatāmidam //
yebhiśśilpaiḥ paprathānāmadṛm̐hadyebhirdyāmabhyapim̐śat prajāpatiḥ /
yebhirvācaṃ viśvarūpebhiravyayam̐stenemamagra iha varcasā samaṅgdhi //
yebhirādityastapati pra ketubhiryebhissūryo dadṛśe citrabhānuḥ /
yebhirvācaṃ puṣkalebhiravyayam̐stenemamagra iha varcasā samaṅgdhi //
āyaṃ bhātu śavasā pañca kṛṣṭīrindra iva jyeṣṭhau bhavatu prajānām /
asminnastu puṣkalaṃ citrabhānvāyaṃ pṛṇātu rajasā vimānam //
yat te śilpaṃ kaśyapa rocanāvadindriyāvat puṣkalaṃ citrabhānu /
yasmin sūryā arpitāssapta sākaṃ tasmin rājānamadhi viśrayemam //
vyāghro vaiyyāghre adhi vikramasva diśo mahīḥ /
viśastvā sarvā vāñchantvāpo divyāḥ payasvatīḥ //
yā āpo divyāḥ payasā saṃbabhūvuryā antarikṣyā uta pārthivāsaḥ /
tāsāṃ tvā sarvāsāṃ rucābhiṣiñcāmi varcasā //
abhi tvā varcasāsicaṃ yajñena payasā saha /
yathāso mitravardhanastathā tvā savitā karat //
indraṃ viśvā avīvṛdhan samudravyacasaṃ giraḥ/
rathītamaṃ rathīnāṃ vājānām̐ satpatiṃ patim //
abhi prehi vīrayasvograścettā sapatnahā / ātiṣṭha mitravardhanastubhyaṃ devā adhibruvan //
ātiṣṭha vṛtrahan rathaṃ yuktā te brahmaṇā harī /
arvācīnam̐ su te mano grāvā kṛṇotu vagnunā//
ātiṣṭhantaṃ pari viśve abhūṣacchriyo vasānaścarati svarociḥ /
mahat tadasyāsurasya nāmā viśvarūpo amṛtāni tasthau /
anu tvendro madatvanu bṛhaspatiranu somo anvagnirāvīt /
anu tvā viśve avantu devāssapta rājāno ya udābhiṣiktāḥ //
anu tvā mitrāvaruṇā ihāvatāmanu dyāvāpṛthivī oṣadhībhiḥ /
suryo'hobhiranu tvāvatu candramā nakṣatrairanu tvāvīt //
dyauśca tvā pṛthivīṃ ca pracetasā yajño bṛhaddakṣiṇā tvā pipartu /
anu svadhā cikite somo agniranu tvāvatu savitā savena /
enā vyāghraṃ pariṣasvajānam̐ sim̐ham̐ hinvanti mahate dhanāya /
marmṛjyante dvīpinamapsvantararuṣaṃ na subhvastasthivām̐sam

bodhaśca mā pratībodhaśca purastādgopāyatāmasvapnaśca mānavadrāṇaśca dakṣiṇato gopāyatāṃ gopāyamānaśca mā rakṣamāṇaśca paścādgopāyatāṃ jāgṛviśca mārundhatī cottarādgopāyatām //
anamitraṃ no adharāganamitramudak kṛdhi / indrānamitraṃ naḥ paścādanamitraṃ puraskṛdhi //
anamitrairahobhissacīmahi viśve devā anamitrā na uṣasassantu nimrucaḥ // yāṣṣaḍurvīḥ pañca pradiśastā naḥ pāntu mitradhā no mitre dadhātā abhayaṃ no astu //
ye rātrīmanutiṣṭhatha ye ca bhūteṣu jāgṛtha / paśūn ye sarvān rakṣatha te na ātmasu jāgṛta //
bodha pratibodhāsvapnānavadrāṇa gopāyamāna rakṣamāṇa jāgṛve'rundhati ye devāstanūpāsstha te ma iha tanvaṃ pāta bodha pratībodhetyasau vā ādityo bodho'gniḥ pratībodho'svapnānavadrāṇeti candramā vā asvapno yaḥ pavate so'navadrāṇo gopāyamāna rakṣamāṇetyaharvai gopāyamāno rātrī rakṣamāṇo jāgṛve'rundhatīti yajño vai jāgṛvirdakṣiṇārundhatyete vai devā rāṣṭrabhṛtastāneveṭṭa ātmano gopīthāya

ye rāṣṭrabhṛto ye rāṣṭrasyānubhartārastebhyo rāṣṭrīyaḥ parideya ime vāva te prāṇāstebhya evainaṃ paridadāti teṣāmetāḥ patnyastānetā anu tābhyo'trāpi kāryaṃ tābhya evaitat kriyate tā hyetā anu purodhākāma: kurvīta brahma caiva kṣatraṃ ca sayujau karoti yadi kṣatramabhicaret sa na idaṃ brahma pātviti brūyānna kṣatramapi brahmaṇi vai kṣatraṃ pratiṣṭhitaṃ brahmaṇa eva kṣatramantareti tājak pradhanvatyaparurutsyamānaḥ kurvīta saṃgrāme kurvīta ye rāṣṭrabhṛto ye rāṣṭrasyānubhartārastānevopāsarat te'smai rāṣṭramanubibhrati ya eṣāṃ lokānāṃ dvandvaṃ rāṣṭrabhṛto veda nāsya rāṣṭraṃ vyathate // agniścāsyā manaśca vāyuścāntarikṣasya yajñaśca sūryaśca divaścandramāśca sthassaptathassa hi bhayādapavahati triṣaptāḥ kavacinastriṣaptā niṣaṅgiṇastriṣaptā āyudhinastebhyo rāṣṭrīyaḥ parideya ime vāva te prāṇāstebhya evainaṃ paridadātyabhito vā agniṣṭomaṃ devāsurā yattā āsannagniṣṭome devā uktheṣvasurāste devā yadokthānyāgacchan yadokthānyabhyajayannathendro'bravīt kaścāhaṃ cedamāhariṣyāva ityahaṃ cetyabravīdvaruṇastaṃ varuṇo'nvatiṣṭhatendra āharat so'bravīt kaścāhaṃ cedamāhariṣyāva ityahaṃ cetyabravīdbṛhaspatistaṃ bṛhaspatiranvatiṣṭhatendra āharat so'bravīt kaścāhaṃ cedamāhariṣyāva ityahaṃ cetyabravīdviṣṇustaṃ viṣṇuranvatiṣṭhatendra āharadetābhirvai devatābhissāyujyena devā asurāṇāṃ rāṣṭramādadataitābhireva devatābhissāyujyena bhrātṛvyādrāṣṭramādāya tadrāṣṭraṃ kṛtvā ye rāṣṭrabhṛto ye rāṣṭrasyānubhartārastebhya enat saṃprayacchatyetadbibhṛtaitanmā riṣadityasau vā ādityo rāṣṭramṛtavo rāṣṭrabhṛtastebhya evainat saṃprayacchatyetadbibhṛtaitanmā riṣaditi ya eṣa saptathaḥ prajāpatirevaiṣa yanmadhye juhuyādvyavadhūnvītainaṃ parogavyūti hotavyastathā hainaṃ na vyavadhūnuta ūrdhvastiṣṭhañjuhotyūrdhvo hi tiṣṭhan vīryāvattaraḥ pūrṇayā srucā juhoti pūrṇaḥ prajāpatiḥ prajāpatimevāpnoti

devāśca vā asurāśca samāvadeva yajñe'kurvata yadeva devā akurvata tadasurā akurvata te devā etān rāṣṭrabhṛto'paśyam̐steṣāmagniṃ cauṣadhīśca prathamenāvṛñjata sūryaṃ ca manām̐si ca dvitīyena candramasaṃ ca nakṣatrāṇi ca tṛtīyena yajñaṃ ca dakṣiṇāṃ ca caturthena te'surā ayajñā adakṣiṇā anakṣatrā yat kiṃcākurvata tāṃ kṛtyāmevākurvata tasmānnādakṣiṇaṃ gṛhe haviṣkurvīta yat kurute kṛtyāṃ kurute prajāpatiṃ carksāmāni ca pañcamena vāyumapa oṣadhīrūrjam̐ ṣaṣṭhenaitāvadvāvāsti yāvadevāsti tadeṣāmetairavṛñjata ya eṣa saptathaḥ prajāpatirevaiṣa tenaināda prāṇudanta tato devā abhavan parāsurā abhavannetairyajeta bhrātṛvyavānetāvadvāvāsti yāvadevāsti tadetairbhrātṛvyasya vṛṅkte ya eṣa saptathaḥ prajāpatirevaiṣa tenainaṃ praṇudate bhavatyātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavatyetairyājayedrājānam̐ saṃgrāme saṃyatta etāvadvāvāsti yāvadevāsti tadeṣāmetairvṛṅkte ya eṣa saptathaḥ prajāpatirevaiṣa tenainān praṇudate jityai jayatyevaitairyājayedyadrāṣṭram̐ śithilamivāvahatam̐ syāt teṣāṃ yāvanto rathāssyustān sarvān yojayitvā yaśśreṣṭhassyāt tasya dakṣiṇaṃ rathacakraṃ pravṛhya nāḍyāṃ juhuyādvīryaṃ vai ratho vīryeṇaivaiṣāṃ rāṣṭra visam̐śyati rathacakraṃ vigṛhṇanti vajro vai ratho vajreṇaivaiṣāṃ pāpmānaṃ vigṛhṇanti yadi klṛptāhutiratyeti kalpata ebhyo yasya nāḍyāṃ juhoti sa dakṣiṇā samṛddhyai

ko'si katamo'si ko nāmāsi kasmai tvā katamasmai tvā kāya tvā kāmasya tvāsannasā apidadhāmi sa tvaṃ no deva gāyatreṇa cchandasāhne paripāhi mṛḍo'si mṛḍase dvipade catuṣpada ādityo'si vṛṣṇo aśvasya reto devānāṃ yāturasi yāturme'syasumāddhi taṃ jahi sa tvaṃ no deva traiṣṭubhena cchandasā rātryai paripāhi mṛṇo'si mṛṇāmuṣya dvipadaścatuṣpadasskambho'si varuṇasya rājño varuṇasya pāśasso'mumahne badhāna bleṣko'si nirṛtyāḥ pāśasso'muṃ rātryai badhānāgnaye vītamanyave svāhā //
yenendro vṛtraṃ niraham̐śchandasassvādanuṣṭubhaḥ / tenāhamadya śam̐senāmuṃ nirhanmyokasaḥ

devāśca vā asurāśca saṃyattā āsannasureṣu tarhyamṛtamāsīcchuṣṇe dānave tacchuṣṇa evāntarāsye'bibharyān devānāmaghnam̐stadeva te'bhavan yānasurāṇāṃ tāñchuṣṇo'mṛtenābhivyānīt te samānan sa indro'vedasureṣu vā amṛtam̐ śuṣṇe dānava iti madhvaṣṭhīlā bhūtvā prapathe'śayat tām̐ śuṣṇo'bhi vyādadāt tasyendraśśyeno bhūtvāsyādamṛtaṃ niramuṣṇāt tasmādeṣa vayasāṃ vīryāvattama indrasya hyeṣaikā tanūramṛtameṣa bibharti ya evaṃ veda yaṃ kāmayetāmayāvinaṃ jīvediti taṃ vyādāyābhivyanyādamṛtenaivainamabhivyaniti jīvati sarvamāyureti na purāyuṣaḥ pramīyate // devāśca vā asurāśca saṃyattā āsam̐ste devā asurānaghnam̐steṣāṃ ya udaśiṣyanta te devānanvaroham̐sta enān vṛñjānāḥ pratyasyamānā āyam̐ste devāssamitimakurvata ta etau brahmayātuṃ ca devayātuṃ cāpaśyam̐stā ebhyaḥ pratyavāsṛjam̐stā enānniradahatāṃ tā enān vṛñjānau pratyasyamānā aitāṃ teṣāṃ ye'tyamucyanta te manuṣyān prāvi śam̐stajjanmāno yātudhānāḥ kravyāda itare na ha vā asya yātudhānā na kravyādo na piśācā na rakṣām̐sīśate nainam̐ śaptaṃ nābhicaritamāgacchati ya evaṃ veda // tadyadyenaṃ yātudhāna iti brūyurnāpahnuvītaitau hyeva tasya yātū ko'si katamo'sītyeṣa vai brahmayātustasmā evainamapidadhāti sa tvaṃ no deva gāyatreṇa cchandasāhne paripāhītyahna evātmānaṃ paridadāti mṛḍo'si mṛḍase dvipade catuṣpada iti dvipadaścaivāsmai catuṣpadaśca paśūn paridadātyādityo'si vṛṣṇo aśvasya reto devānāṃ yāturasi yāturme'syasumaddhi taṃ jahītyeṣa vai devayātustasmā evainamapidadhāti sa tvaṃ no deva traiṣṭubhena cchandasā rātryai paripāhīti rātryā evātmānaṃ paridadāti mṛṇo'si mṛṇāmuṣya dvipadaścatuṣpada iti dvipadaścaivāsmai catuṣpadaśca paśūnapidadhāti // skambho'si bleṣko'sītyetau vai yamaśvā ahaśca rātrī ca tā idaṃ manuṣyān vṛñjānau pratyasyamānā itastābhyāmevainamapidadhāti tā enaṃ vṛñjānau pratyasyamānā ito yadā pravlayavyathita iva manyetāgnaye vītamanyave svāheti juhuyādīśvaro vā abhicaro'śāntaḥ pratyaṅṅetā śāntyai

pṛthivyai svāhāntarikṣāya svāhā dive svāhā kāmāya svāhā svapnāya svāhāhne svāhā rātryai svāhā tṛptastvaṃ tṛpto'haṃ tṛpto me prāṇastṛpto me vyānastṛpto me'pānastṛptaṃ me cakṣustṛptaṃ me śrotraṃ tṛptā me vāk tṛpto ma ātmā dyaurme pitā pṛthivī me mātā sūryo me cakṣurvāto me prāṇo'stṛto nāmāhamasmi sa idaṃ dyāvāpṛthivyorātmānaṃ paridade tayośśraye tayoḥ parākrame gopīthāya pipṛtaṃ mā mā mā him̐siṣṭaṃ pāhi dviṣaḥ pāhi riṣaḥ pāhyadevyā abhiśastyā aśmāsi tanūpānassa ma iha tanvaṃ pāhi // tvayi me marma bṛhaspatau prāṇassa mā mṛtyoḥ pāhyudvācamunmanīṣāmudindriyamutprajāmutpaśūnetam̐ sa ṛcchatu yo maitasyā diśo'bhidāsatīndrāgnī maitasyā diśo gopāyatāṃ pitaro maitasyā diśo gopāyantu savitā maitasyā diśo gopāyatu mitrāvaruṇau maitasyā diśo gopāyatāṃ bṛhaspatirmaitasyā diśo gopāyatvāyuṣṭadāyupatni svadhāvo gopā nasstha rakṣitāro mā naḥ kaścit prakhānmā prameṣmahi

yān vā asurā devebhyo nyadadhata tān devā anvapaśyan yān devā asurebhyastānasurā nānvapaśyam̐stato devā abhavan parāsurā abhavan yatrānyo nānupaśyet tadetānnidadhīta bhrātṛvyasyānanukśātyai bhavatyātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati pṛthivyai svāhāntarikṣāya svāhā dive svāheti traya
ime lokā ebhya evainaṃ lokebhyaḥ paridadāti kāmāya svāhetyāyurvai paramaḥ kāma āyureva tena spṛṇoti svapnāya svāheti yā evainam̐ svapantaṃ nāṣṭrā dipsanti svapna enaṃ tābhyaḥ pātyahne svāhā rātryai svāheti dvau vā ṛtū ahaśca rātrī ca tābhyāmevainaṃ paridadāti saptaitā āhutīrjuhoti sapta prāṇāstānevāsmin dadhāti tānasminnadhi viyātayati tānasmādanapagān karoti // ghṛtenāśmānamanaktyeṣa hyetarhyetasyātmā tejo ghṛtaṃ yāvānevāsyātmā taṃ tejasānakti sarvato'nakti sarvata evainaṃ tejasā samardhayati tṛptastvaṃ tṛpto'hamiti prāṇānevāsyaitanmahimnau vyācaṣṭe prāṇā hi mahimāno dyaurme pitā pṛthivī me mātā sūryo me cakṣurvāto me prāṇa ityetābhya eva devatābhya ātmānaṃ paridadātyastṛto nāmāhamasmi sa idaṃ dyāvāpṛthivyorātmānaṃ paridada iti dyāvāpṛthivyorevātmānaṃ paridatte tayośśraye tayoḥ parākrama iti yo vā anayoḥ parākramate na sa vyathate'nayoreva parākram̐sta gopīthāya pipṛtaṃ mā mā mā him̐siṣṭamityātmano'him̐sāyai pāhi dviṣaḥ pāhi riṣaḥ pāhyadevyā abhiśastyā ityāśiṣamevāśāste // sarvato'śmānaṃ pariharatyeṣa hyetam̐ sarvataḥ pātīyāntaṃ loṣṭamudrujatyetāvān hyātmā bāhumātramavaṭaṃ khanatyetāvān hi puruṣastamavādhāyāthāśmānamatha hiraṇyamasyā evainamuttarārdhe nidadhātyanikhāto bhavati nābhiṃ prati nikhanati nābhirvai prāṇān dādhāra ye cordhvā ye cāvāñcaḥ prāṇānāṃ dhṛtyai hiraṇyena sam̐sparśayatyamṛtaṃ vai hiraṇyamamṛtenaivainam̐ saṃdadhātyudvācamunmanīṣāmamityetāni vā asya nikhanet tānyevoddharatyātmamātrī vedirbhavatyātmamātram̐ hi varma yannātmamātrī syānnātmane kriyetaitāvatī pṛthivī yāvatī vedirasyā evaitadanteṣu puro'dhita devapurā evākṛtātho etā eva devatā etāsāṃ diśāṃ paraspā akṛta gopīthāya

ṛṣayo vā indraṃ pratyakṣaṃ nāpaśyam̐staṃ vasiṣṭha eva pratyakṣamapaśyat so'bibheditarebhyo marṣibhyaḥ pravakṣyatīti so'bravīdbrāhmaṇaṃ te vakṣyāmi yathā tvatpurohitāḥ prajāḥ prajaniṣyante'tha metarebhya ṛṣibhyo mā pravoca iti tasmā etān stomabhāgānabravīt tato vasiṣṭhapurohitāḥ prajāḥ prājāyanta stomo vā eteṣāṃ bhāgastat stomabhāgānām̐ stomabhāgatvaṃ raśmirasi kṣayāya tvā kṣayaṃ jinveti kṣayo vai devā devebhya eva yajñaṃ prāha pretirasi dharmeṇa tvā dharmaṃ jinveti dharmo manuṣyā manuṣyebhya eva yajñaṃ prāhānvitirasi dive tvā divaṃ jinva saṃdhirasyantarikṣāya tvāntarikṣaṃ jinva pratidhirasi pṛthivyai tvā pṛthivīṃ jinveti traya ime lokā ebhya eva lokebhyo yajñaṃ prāha viṣṭambho'si vṛṣṭyai tvā vṛṣṭiṃ jinveti vṛṣṭimevāvarunddhe pravāsyanuvāsīti mithunameva karotyuśigasi vasubhyastvā vasūñjinva praketo'si rudrebhyastvā rudrāñjinva suditirasyādityebhyastvādityāñjinvetyaṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśādityā vāgdvātrim̐śī svarastrayastrim̐śastrayastrim̐śaddevatā devatābhya eva yajñaṃ prāhaujo'si pitṛbhyastvā pitṝñjinveti devāneva pitṝnanusaṃtanoti tanturasi prajābhyastvā prajā jinveti prajā eva paśūnanusaṃtanoti pṛtanāṣāḍasi paśubhyastvā paśūñjinveti prajā eva paśūnanusaṃtanoti revadasyoṣadhībhyastvauṣadhīrjinvetyoṣadhīṣveva paśūn pratiṣṭhāpayatyabhijidasi yuktagrāvendrāya tvendraṃ jinveti vajro vai ṣoḍaśī vyāvṛtto'nyairvajrastasmādeṣo'nyairvyāvṛtto'dhipatirasi prāṇāya tvā prāṇaṃ jinveti prāṇamevāvarunddhe dharuṇo'syapānāya tvāpānaṃ jinvetyapānamevāvarunddhe sam̐sarpo'si cakṣuṣe tvā cakṣurjinveti cakṣurevāvarunddhe vayodhā asi śrotrāya tvā śrotraṃ jinveti śrotramevāvarunddhe // etadvai puruṣamakarathātaḥ prāṇānupaiti prajāpatimeva trivṛdasi trivṛte tvā savṛdasi savṛte tvā pravṛdasi pravṛte tvānavṛdasyanūvṛte tveti mithunameva karoti saṃroho'si viroho'si praroho'syanūroho'sīti prajāpatireva vasuko'si vasvaṣṭirasi veṣaśrīrasīti pratiṣṭhitireva devasya savituḥ prasave bṛhaspataye stuteti yadyadvai savitā devebhyaḥ prāsuvat tenārdhnuvan savitṛprasūtā eva stuvantyṛdhnuvanti yasyaivaṃ viduṣo yasyaivaṃ vidvān stomabhāgairbrahmā bhavati vasīyān bhavati

svādvīṃ tvā svādunā tīvrāṃ tīvreṇāmṛtāmamṛtena madhumatīṃ madhumatā sṛjāmi sam̐ somena somo'syaśvibhyāṃ pacyasva sarasvatyai pacyasvendrāya sutrāmṇe pacyasva //
parīto ṣiñcatā sutam̐ somo ya uttamam̐ haviḥ //
dadhanvān yo naryo apsvantarā suṣāva somamadribhiḥ//
vāyuḥ pūtaḥ punātu te //
brahma kṣatraṃ pavate teja indriyam̐ surayā somassuta āsuto madāya /
śukreṇa deva devatāḥ pipṛgdhi rasenānnaṃ yajamānāya dhehi //
kuvidaṅga yavamanto yavaṃ cidyathā dāntyanupūrvaṃ viyūya /
ihehaiṣāṃ kṛṇuta bhojanāni ye barhiṣo namovṛktiṃ na jagmuḥ //
upayāmagṛhīto'syaśvibhyāṃ tvā juṣṭaṃ gṛhṇāmi sarasvatyā indrāya sutrāmṇa eṣa te yonistejase tvā vīryāya tvā balāya tvā //
nānā hi vāṃ devakṛtam̐ sadaskṛtaṃ mā sam̐sṛkṣāthāṃ parame vyoman /
surā tvamasi śuṣmiṇī soma eṣa mā mā him̐sīssvaṃ yonimāviśan // upayāmagṛhīto'syāśvinaṃ tejassārasvataṃ vīryamaindraṃ balameṣa te yonirmodāya tvānandāya tvā mahase tvā //
yā vyāghraṃ viṣūcikobhau vṛkaṃ ca rakṣati / śyenaṃ patatriṇaṃ sim̐ham̐ somaṃ pātvam̐hasaḥ// saṃpṛcasstha saṃ mā bhadreṇa pṛṅkta vipṛcasstha vi mā pāpmanā pṛṅkta

//
iti śrīyajuṣi kāṭhake carakaśākhāyāmorimikāyāṃ savā nāma saptatriṃśaṃ sthānakaṃ saṃpūrṇam