Kathaka Samhita · Chapter 34

atha catustriṃśaṃ sthānakam /
ekādaśinī/
ekādaśinībhiryanti prāṇā vā ekādaśinīḥ prāṇeṣveva tat pratitiṣṭhanto yanti tadāhuryadekādaśinībhiriyurahāni vātiricyeran paśavo vā nottamenāhnottamaḥ paśussaṃpadyateti tadyadekādaśinīkāmāssyuḥ prathame māsyekādaśinīmupeyuruttame ca prāṇā vā ekādaśinī prāṇāneva mukhataḥ pratipadyante prāṇeṣvantataḥ pratitiṣṭhantyaindrāgnaḥ khalvevācyutaḥ paśussyāt prāṇāpānau vā indrāgnī prāṇāpānayoreva tat pratitiṣṭhanto yanti tejo vā indrāgnī tejasyeva tat pratitiṣṭhanto yantyojo vai vīryamindrāgnī tejasyeva yadvīrye pratitiṣṭhanto yantīndrāgnī sarvā devatā yadaindrāgnaḥ paśurbhavati sarvā eva taddevatāḥ prīṇanto yanti // yadaho rathaṃtaram̐ sāma syādāgneyaṃ tadahaḥ paśumālabheran yadaharbṛhadaindraṃ tadahastadvaindrāgna eva yadaho rathaṃtaram̐ sāma syādāgnendraṃ tadahaḥ paśumālabheran yadaharbṛhadaindrāgnaṃ tadahastadanupūrvaṃ devate kalpayanti yathāpūrvaṃ paśūnālabhanta indrāgnibhyāmeva yanti bārhaspatyam̐ śitipṛṣṭham̐ ṣaṣṭhe'hannālabheran brahma vai bṛhaspatirbrahmaṇyeva tadyajñasyāntataḥ pratitiṣṭhanti bārhaspatyaḥ khalu vāva śitipṛṣṭho devatayā dyāvāpṛthivyāṃ dhenum̐ saptame'hannālabheran prathame chandome dyāvāpṛthivī vai yajñasya pratiṣṭhā dyāvāpṛthivyoreva tadyajñasyāntataḥ pratitiṣṭhanti dyāvāpṛthivyā khalu vāva dhenurdevatayā vāyavyaṃ vatsamaṣṭame'hannālabheran madhyame chandome prāṇo vai vāyuḥ prāṇa eva tadyajñasyāntataḥ pratitiṣṭhanti // vāyavyaḥ khalu vāva vatso devatayā vāce pṛśniṃ navame'hannālabherannuttame chandome vāgvai pṛśniḥ pratiṣṭhā vācyeva tadyajñasyāntataḥ pratitiṣṭhanti vāgdevatyā khalu vāva pṛśnirdevatayādityāṃ vaśāṃ daśame'hannālabheranniyaṃ vā aditiriyaṃ pratiṣṭhāsyāmeva tadyajñasyāntataḥ pratitiṣṭhantyādityā khalu vāva vaśā devatayā vaiśvakarmaṇamṛṣabhaṃ mahāvratīye'hannālabheranindro vai vṛtram̐ hatvā viśvakarmābhavat prajāpatiḥ prajāsṛṣṭvā viśvakarmābhavat saṃvatsaro viśvakarmetyāhuryamimāḥ prajā anuprajāyanta iti trirūpassyādubhayataeto yat prathamaṃ rūpaṃ tenaindro yad dvitīyaṃ tena prājāpatyo yat tṛtīyaṃ tat saṃvatsarasya rūpamindro vṛṣā prajāpatirvṛṣā saṃvatsaro'sya vṛṣetyāhuryamimāḥ prajā anuprajāyanta iti tasmādṛṣabhassyāt

asuryaṃ vā etasmādvarṇaṃ kṛtvā teja indriyaṃ vīryaṃ prajā paśavo'pakrāmanti yasya yūpo virohati sa īśvara ījānaḥ pāpīyān bhavati tvāṣṭraṃ bahurūpamālabheta tvaṣṭā vai rūpāṇāṃ vikartā tameva bhāgadheyenopadhāvati so'smai teja indriyaṃ vīryaṃ prajāṃ paśūn punarupāvartayatyārtiṃ vā ete niyanti yeṣāṃ dīkṣitānāṃ pramīyate taṃ yadavavṛjeyuḥ krūrakṛtāmivaiṣāṃ lokassyādāhara daheti brūyustaṃ dakṣiṇārdhe vedyāṃ nidhāya sarparājñyā ṛgbhisstuyuriyaṃ vai sarparājñyasyā evainamadhisamīrayanti tadāhurvyṛddhaṃ vā etadyat stutamananuśastamiti hotā prathamo dīkṣitānāṃ prācīnāvītaṃ kṛtvā mārjālīyaṃ parīyādyāmīranabruvan sarparājñyā ṛcāṃ kīrtayanniyaṃ vai sarpato rājñyasyā evainamadhisamīrayanti dhuvantyevainametadatho nyevāsmai hnuvate tama iva vā ete niyanti yeṣāṃ dīkṣitānāṃ pramīyate // agna āyūm̐ṣi pavasa ityetām̐ somasya pratipadaṃ kurvīran putana evātmānamāyurevātman dadhate'tho jyotiṣmanta eva yantyapratiṣṭhitā vā ete yeṣāṃ dīkṣitānāṃ pramīyate rathaṃtarasāmaiṣām̐ somassyādiyaṃ vai pṛthivī rathaṃtaramasyāmeva pratitiṣṭhanti

yadyakrītamapahareyuranyaḥ krītavyo yadi krītaṃ yo nediṣṭham̐ syāt sa āhṛtyābhiṣutyo rājāhārāya tu kiṃciddīyate nāsya sa parikrīto bhavati yadi somaṃ na vindeyuḥ pūtīkānabhiṣuṇuyuryadi na pūtīkānārjunāni gāyatrī vai somamapāharacchyeno bhūtvā tasya somarakṣiranuvisṛjya nakhamacchinat tato yom̐'śuramucyata sa pūtīko'bhavadūtīkā vai nāmaite yadūtīkānabhiṣuṇvantyūtimeva yajñāya kurvantīndro vai vṛtramaham̐stasya yallohitamāsīt tānyārjunāni lohitatūlānyabhavannatha yo grīvābhyaḥ pravṛḍhābhyo rasassamasravat tānyārjunāni babhrutūlānyabhavan somo vā eṣo'surya iva tu tasmānnābhiṣutyaḥ pratidhuk ca prātaḥ pūtīkāśca dadhi madhyandine pūtīkāśca śṛtaṃ cāparāhṇe pūtīkāścendriyeṇa vā eṣa somapīthena vyṛdhyate yasya somamapāharanti sa oṣadhīśca paśūm̐śca praviśati yadetadubhayamabhiṣuṇvantyoṣadhibhyaścaiva paśubhyaścādhi somapīthaṃ punaravarunddhe

yadi somau sam̐sutau syātāṃ mahati rātryāḥ prātaranuvākamupākuryāt pūrva eva yajñaṃ pūrvo devatāḥ pūrvaśchandām̐si vṛṅkte vṛṣaṇvatīṃ pratipadaṃ kuryādindro vai vṛṣā prātassavanādevaiṣāmindraṃ vṛṅkte tadāhussavanamukhe savanamukhe kartavyeti savanamukhāt savanamukhādevaiṣāmindraṃ vṛṅkte saṃveśāyopaveśāya gāyatryai chandase'bhibhuve svāhā saṃveśāyopaveśāya triṣṭubhe jagatyā anuṣṭubhe chandase'bhibhuve svāhetyetāvanti vai chandām̐si cchandobhirdevā asurāṇāṃ chandām̐syavṛñjata cchandobhirevaiṣāṃ chandām̐si vṛṅkte // sajanyam̐ śasyaṃ vihavyam̐ śasyamagastyasya kayāśubhīyam̐ śasyametāvadvāvāsti yāvadevāstyantarikṣāddivaḥ pṛthivyā ahorātrābhyāṃ tebhya enān sarvebhyo nirbhajati yadi prātassavane kalaśo dīryeta vaiṣṇavīṣu śipiviṣṭavatīṣu mādhyandine pavamāne stuyuryadvai yajñasyātiricyate viṣṇuṃ tacchipiviṣṭamabhyatiricyate'tiriktaṃ vā etadatiriktam̐ śipiviṣṭamatiriktenaivātiriktamāpnoti yadi madhyandina ārbhavasya pavamānasya purastādvaṣaṭkāranidhanam̐ sāma kuryuryadi tṛtīyasavana etadeva vaṣaṭkāro vai yajñasya pratiṣṭhā pratiṣṭhāmevainaṃ gamayanti

āsandīmāruhyodgātā mahāvratenodgāyati preṅkhamāruhya hotā mahadukthamanuśam̐satyadhiṣṭhāne'dhiṣṭhāyādhvaryū pratigṛṇītaḥ kūrceṣvitara āsate'ntarikṣaṃ vā annamamuto vai pradīyate'syāṃ prajāyate tadantarikṣāya jāyate yadantarikṣa āsīnā mahāvratena carantyannādyasyopāptyā atho devasākṣya evo pariṣadya yājayanti svargamu lokamākramamāṇā yantyabhigarāpagarau bhavataḥ pra vā anyassattriṇaśśam̐sati nindatyanyo yaḥ praśaṃsati yadevaiṣām̐ suṣṭutam̐ suśastaṃ tat sa praśam̐satyatha yo nindati yadevaiṣām̐ suṣṭutam̐ suśastaṃ tat so'pahanti śūdrāryau carman vyāyacchete // devāśca vā asurāścāditye vyāyacchanta taṃ devā abhyajayannāryaṃ varṇamujjāpayatyātmānamevojjāpayatyantarvedyāryassyādbahirvedi śūdraśśvetaṃ carma parimaṇḍalaṃ syādādityasya rūpam̐ sarvāsu sraktiṣu dundubhayo vadanti yā dikṣu vāktāṃ tenāvarundhate bhūmidundubhirbhavati yāsyāṃ vāktāṃ tenāvarundhate vīṇā vadanti yā paśuṣu vāktāṃ tenāvarundhate kāṇḍavīṇā vadanti yauṣadhiṣu vāktāṃ tenāvarundhate nāḍītūṇavā vadanti yā vanaspatiṣu vāktāṃ tenāvarundhate vāṇaśśatatanturbhavati śatāyurvai puruṣaśśatavīrya āyureva vīryamavarunddhe // brahmacārī ca pum̐ścalī cartīyete sarvā hi bhūte vāco vadanti mithunaṃ caranti saṃvatsaraṃ vā ete prajāyamānāssattramāsate teṣām̐ saṃvatsareṇaiva prajananamantardhīyate yanmithunaṃ caranti saṃvatsarasyaiva prajananasyopāptyai kumbhinīrupācaranti samṛddhyā idaṃmadhuraṃ gāyantīssaṃnaddhakavacāḥ pariyanti mahāvratameva mahayantyatho sendratāyā eva brahmaṇo vā anyā tviṣiḥ kṣatrasyānyā yaddīkṣito'dhikṛṣṇājinassā brahmaṇastviṣiryat saṃnaddhakavaco'dhijyadhanussā kṣatrasya tviṣistadubhayaṃ bhavatyubhayostviṣyoravaruddhyai

prajāpatirvā ātmano'dhi dvādaśāhaṃ niramimīta saṃvatsaraḥ prajāpatissa caturṇāṃ māsāṃ tisrastisro rātrīrādatta sā dīkṣābhavat sa uttareṣāṃ caturṇāṃ tisrastisro rātrīrādatta tā upasado'bhavan sa uttareṣāṃ caturṇāṃ tisrastisro rātrīrādatta sā sutyābhavat tasmādāhuryāvān saṃvatsarastāvān dvādaśāha iti sarvasmāddhyeṣa saṃvatsarādadhi nirmitassa prathamaṃ cāharasṛjatehīḍaṃ ca sāmemaṃ lokamagniṃ jyotirdvitīyaṃ cāharasṛjatordhveḍaṃ ca sāmāntarikṣaṃ lokaṃ vāyuṃ jyotistṛtīyaṃ cāharasṛjateḍābhiraiḍaṃ ca sāmāmuṃ lokam̐ sūryaṃ jyotiścaturthaṃ cāharasṛjata paristubdheḍaṃ ca sāma yasmim̐śca loke tejo jyotiḥ pañcamaṃ cāharasṛjatādhyardheḍaṃ ca sāma yasmiṃlloke satyaṃ jyotiṣṣaṣṭhaṃ cāharasṛjata hoiḍaṃ ca sāma yasmiṃlloke brahma jyotissaptamaṃ cāharasṛjata punarnitunnāṃ ceḍāṃ yasmim̐śca loke tapo jyotiraṣṭamaṃ cāharasṛjata viṣvagaiḍaṃ ca sāma yasmim̐śca loka ṛtaṃ jyotirnavamaṃ cāharasṛjata hoiḍaṃ ca sāma yasmim̐śca loke brahma jyotirdaśamaṃ cāharasṛjata dvīḍaṃ ca sāma yasmim̐lloke'mṛtaṃ jyotiḥ prāṇa eva prāyaṇīyo'pāna udayanīyastasmādyāvadeva prāyaṇīye kriyate tāvadudayanīye kriyate yāvān hi prāṇastāvānapāna etāṃllokānetāni sāmānyetāni jyotīm̐ṣyetāni tejām̐syavarunddhe ya evaṃ vidvān dvādaśāhena yajate

prajāpatirakāmayata prajāssṛjeyeti sa etamātman dvādaśāhamapaśyat tamātmano niramimīta tena prajā asṛjata taṃ gāyatrī chando'nvasṛjyata sākāmayatāhamimam̐ sarvataḥ paribhaveyamiti taṃ tejasā mukhataḥ paryabhavadojasā madhyataśchandasopariṣṭāt sarvato vai sā taṃ vyatyaśayat sarvato bhrātṛvyaṃ vyatiśaye ya evaṃ veda dve rūpe saṃvatsarasya māsā anyadṛtavo'nyadyat ṣaḍṛtavastenāpto yad dvādaśa māsāstenāpta ubhābhyāmeva rūpābhyām̐ saṃvatsaramāpnoti brahma vai gāyatrī kṣatraṃ dvādaśāho'nvenaṃ kṣatraṃ budhyate pra purodhāmāpnoti ya evaṃ veda // yajñaṃ vā anyāni cchandām̐syabhyasṛjyanta svārājyameva bṛhatyabhyasṛjyata tasmādbṛhatyā na vaṣaṭkurvanti yadvaṣaṭkuryuḥ paśūnagnau pradadhyurvacasāptvā paśūnavarundhate vāci vā ete catvāraḥ paśavo gauraśvo'jāvistasmādvācā hūtāḥ paśava udāyanti vācā siddhā āvartante bṛhatīṃ vā eta āpnuvanti ya etā rātrīrāsate ṣaṭtrim̐śadetā rātrayaṣṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī bṛhatī svargaṃ lokaṃ praveda svargaṃ lokamāpnuvanti ya etā rātrīrāsate devalokān vā eta āpnuvanti ya etā rātrīrāsate ṣaṭtrim̐śadetā rātrayaṣṣaṭtrim̐śaddevalokā aṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśādityā vaṣaṭkāraśca prajāpatiśca traya ime lokāstān sarvān devalokānāpnuvanti ya etā rātrīrāsata ubhaye vai devāśca manuṣyāścāvyāvṛttā āsam̐ste devā etaṃ dvādaśāhamupāyam̐ste dīkṣayaivātmānamapunatopasadbhiryajñam̐ samabharanta hitvā śarīram̐ sutyayā svargaṃ lokamāyan ya evaṃ vidvān dvādaśāhamupaiti dīkṣayaivātmānaṃ punīta upasadbhiryajñam̐ saṃbharate hitvā śarīram̐ sutyayā svargaṃ lokameti prajāpatirvā etam̐ svargakāma āharat sa na prābhavadekādaśāho vā eṣa sa etamatirātramupariṣṭādubhayataḥ paryaharat samāno vā eṣa ubhayataḥ parihriyate svargasya lokasya samaṣṭyai

prajāpatirakāmayata prajāyeyeti sa dvādaśāhenāyajata tena prājāyata praiva jāyate ya evaṃ vedāpo vai yadyajñiyā medhyā asṛjyanta tadekā api nāsṛjyantāsṛgvāva tannāsṛjyata tadasno'sṛktvaṃ tasmādyadevāsṛka chidyate'tha yajñiyo medhyo bhavati puruṣasaṃmito vā eṣa yassattriyaṃ pratigṛhṇāti puruṣaṃ vai so'tti yaṃ khalu vai puruṣamatti na tasyāsmiṃlloke nāmuṣminnapibhavati prāṇo vai pūrvo'trirātro'pāna uttara iyaṃ vai pūrvo'tirātro'sā uttaro'gnirvai pūrvo'gniṣṭomassūrya uttaro'ntarau vā etā anayostasmādantarau prayujyete tadāhuryadagniṣṭomaprāyaṇo yajñaḥ kasmādatirātrau pūrvau prayujyete ityathāhuścakṣuṣī vā ete yajñasya yadatirātrau kanīnike agniṣṭomā iti yadagniṣṭomau pūrvau prayuñjīran bahiṣkanīnike nirādadhyurandhāḥ prajāyeran yadatirātrau pūrvau prayujyete cakṣuṣī eva yajñasya pratidhāya madhyataḥ kanīnike pratidadhāti bhūtaṃ vai pūrvo'tirātro bhavyamuttarassadimāni daśāhāni madhye sadbhavati ya evaṃ veda yo ha vai gāyatrīṃ jyotiṣpakṣāṃ veda jyotiṣmatā bhāsā svargaṃ lokameti yā atirātrau tau pakṣau yā agniṣṭomau te jyotiṣī ye'ṣṭā antara ukthyāssa ātmaiṣā vai gāyatrī jyotiṣpakṣā ya evaṃ gāyatrīṃ jyotiṣpakṣāṃ veda jyotiṣmatā bhāsā svargaṃ lokameti // pakṣiṇo vā ete bhavanti pakṣiṇā bhūtvā yatra kāmayanti tat parāpātamāsata eṣa vai prajāpatirdvādaśadhā vinihito yad dvādaśāho yā atirātrau tau pakṣī yā agniṣṭomau te cakṣuṣī ye'ṣṭā antara ukthyāssa ātmā sa eṣa prajāpatireva sadvai sattriṇasspṛṇvanti tat sattrasya sattratvaṃ prāṇā vai sat prāṇāneva tat spṛṇvanti sarvāsāṃ vā ete prajānāṃ prāṇairāsate ye sattramāsate tasmāt pṛcchanti kimete sattriṇa iti priyaḥ prajānāmutthito bhavati ya evaṃ veda

prajāpatirakāmayata syāmiti sa dvādaśāhenāyajata tenābhavat tasmādāhurbubhūṣato yajña iti taṃ māsā dīkṣitamadīkṣitā ayājayam̐stasmāddīkṣitamadīkṣitā yājayanti tebhya iṣamūrjamadadāt seyaṃ māseṣvārdhnot prajāpatidattārdhnuvanmāsāḥ pratigṛhyardhnoti ya evaṃ vidvān dadātyṛdhnoti yaḥ pratigṛhṇāti pīvā dīkṣeta yadasyāṅgānāmīyate juhotyeva tat sa yathā vasanto navadāvyaśśobhamāna uttiṣṭhatyevameva navadāvyaśśobhamāna uttiṣṭhati tapo vai yajñasya śleṣma yathā vai rathasya śleṣmaivaṃ yajñasya tapo yo'tapasvī bhavatyasam̐śliṣṭo'sya yajñastapasvī syādyajñameva saṃśleṣayate'rdhamasā vāvāsam̐ste'kāmayanta māsāssyāmeti te dvādaśāhamupāyam̐strayodaśaṃ brahmāṇaṃ kṛtvā tasmin dṛṣṭodatiṣṭham̐stasmāt so'nāyatana itarānupajīvati tasmād dvādaśāhasya trayodaśena na brahmaṇā bhavitavyaṃ dvādaśa dīkṣeran saṃvatsarāyatanā dvādaśa māsāssaṃvatsarassaṃvatsarāyatanā evarnuṣavanti trayodaśa dīkṣeran saṃvatsarāyatanāstrayodaśa māsāssaṃvatsarassaṃvatsarāyatanā evardhnuvanti pañcadaśa dīkṣerannardhamāsāyatanāḥ pañcadaśārdhamāsasya rātrayo'rdhamāsāyatanā evardhnuvanti saptadaśa dīkṣeran prājāpatyāyatanāḥ prajāpatissaptadaśaḥ prājāpatyāyatanā evardhnuvantyekavim̐śatirdīkṣeran rukkāmā asā āditya ekavim̐śa eṣa rucaḥ pradātā sa ebhyo rucaṃ prayacchati caturvim̐śatirdīkṣeran brahmavarcasakāmāścaturvim̐śatyakṣarā gāyatrī tejo gāyatrī brahmavarcasaṃ teja eva brahmavarcasamavarundhate saptavim̐śatirdīkṣeram̐striṇavāyatanāstriṇavā ime lokāstriṇavāyatanā evardhnuvanti trim̐śaddīkṣeran māsāyatanāstrim̐śanmāso rātrayo māsāyatanā evardhnuvanti trayastrim̐śaddīkṣeran devatāyatanāstrayastrim̐śaddevatā devatāyatanā evardhnuvanti catuścatvārim̐śaddīkṣerannojaskāmā vīryakāmāścatuścatvāriṃśadakṣarā triṣṭubojo vīryaṃ triṣṭuboja eva vīryamavarundhate'ṣṭācatvārim̐śaddīkṣeran paśukāmā aṣṭācatvārim̐śadakṣarā jagatī tāgatāḥ paśavaḥ paśūnevāvarundhate'parimitā dīkṣerannaparimitasyāvaruddhyā aparimitaḥ prajāpatiḥ prajāpatimevārdhnuvantyṛtavo vāvāsannanuyāvarā māsāste māsā akāmayantartūnāpnuyāmeti te dvādaśāhamupāyam̐strayodaśaṃ brahmāṇaṃ kṛtvā ta ṛtūñchiśireṇa nibhāyya vasantamūrjameṣāmabhyudatiṣṭhan ya evaṃ vidvāñchiśire dīkṣate tapasaiva bhrātṛvyaṃ nibhāyyeṣamūrjamasyābhyuttiṣṭhati śiśiraṃ vā etasya prayāṇaṃ vasanto'vasānamṛdhnoti ya evaṃ vidvāñchiśire dīkṣate

brahmavādino vadanti kiṃ prathamenāhnā dvādaśāhasyāvarunddha iti tejo brahmavarcasaṃ kiṃ dvitīyeneti vācamannādyaṃ kiṃ tṛtīyeneti trīnimāṃllokān kiṃ caturtheneti catuṣpadaḥ paśūn kiṃ pañcameneti catasro diśa ūrdhvāṃ pañcamīṃ kim̐ ṣaṣṭheneti ṣaḍṛtūn kim̐ saptameneti saptapadām̐ śakkarīṃ kimaṣṭamenetyaṣṭākṣarāṃ gāyatrīṃ kiṃ navameneti nava prāṇān kiṃ daśameneti daśākṣarāṃ virājaṃ kimekādaśenetyekādaśākṣarāṃ triṣṭubhaṃ kiṃ dvādaśeneti dvādaśākṣarāṃ jagatīmetāvadvāvāsti yāvadevāsti tat sarvamāptvāvarunddha ṛdhnoti vasīyān bhavati ya evaṃ vidvān dvādaśāhena yajate

caturvai tāstisrastisrastāsāṃ yāḥ prathamā ātmānaṃ tābhiḥ punīte yā dvitīyā medhyastābhiryajñiyo bhavati yāstṛtīyā gātrāṇi tābhirnirṇenikte'tha yāścaturthīryadevāsyāntarato yadbahiṣṭācchamalaṃ tat tābhirdhūnute puruṣaṃ khalu vā ete'danti yad dvādaśāhena yājayanti yaḥ pāśavamatti mām̐sam̐ so'tti yo vājinaṃ lohitam̐ sa yo dhānā asthi sa ya ājyaṃ majjānam̐ sa yaḥ parivāpaṃ keśān sa yaḥ puroḍāśaṃ mastiṣkam̐ sa yo rājānaṃ bhakṣayati svedam̐ sa yaḥ karambhaṃ niṣpadam̐ sa eṣa ha khalu vai satriyamatti yo'nṛtaṃ vadati svaditamasya sattriyaṃ bhavati nāsya sattriyaṃ jagdhaṃ bhavati ya evaṃ veda

dvādaśa dīkṣito bhavati jāyata eva tat taddhi jātaṃ yat tapaso'dhi jāyate na yat striyā dvādaśa dīkṣito bhavati dvādaśa vai puruṣe'medhyāni loma ca tanūścāsṛk ca mām̐saṃ cāsthi ca majjā ca sehuśca plīhā cāśru ca dūṣīkā ca svedaśca yacca prasrāvayata etāni vai puruṣe dvādaśāmedhyāni yad dvādaśa dīkṣito bhavati tānyevāpahate dvādaśa dīkṣito bhavati dvādaśopasado dvādaśa prasūtastāṣṣaṭtrim̐śat saṃpadyante ṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī bārhatāḥ paśavo bṛhatyāmevaitat paśūnāpnoti bṛhatyāmevaitat paśūnāptvāvarunddhe tato yāni catvāryakṣarāṇyutkrāmanti sā catuṣpadānuṣṭub vāganuṣṭub vācyevaitat paśūnāpnoti vācyevaitat paśūnāptvāvarunddhe tasmādvācā paśavo nāma jānate vācā siddhāni vartante

prajāpatirakāmayata bhūyān syām̐ śreyān syāmṛdhnuyāmiti sa dvādaśāhenādīkṣata tenāyajata sa ārdhnot tasmādeko dvādaśāhena yajataiko hi sa ārdhnot prajāpatireva prajāpaterevarddhamanvṛdhnoti ya evaṃ vidvāneko dvādaśāhena yajate tena tisro devatā rocanā adīkṣanta tenāyajanta tā ārdhnuvam̐stasmāt trayo dvādaśāhena yajeram̐strayo hi ta ārdhnuvannima eva lokā eṣāmeva lokānāmṛddhamanvṛdhnuvanti ya evaṃ vidvām̐sastrayo dvādaśāhena yajante tena ṣaḍ devatā adīkṣanta tenāyajanta tā ārdhnuvam̐stasmāt ṣaḍ dvādaśāhena yajeran ṣaḍḍhi ta ārdhnuvannṛtava evartūnāmevarddhamanvṛdhnuvanti ya evaṃ vidvām̐saṣṣaḍ dvādaśāhena yajante tena dvādaśa devatā adīkṣanta tenāyajanta tā ārnuenavam̐ste pūrvapakṣeṣvārdhnuvannaparapakṣānanūpāhvayanta tasmād dvādaśa dvādaśāhena yajeran dvādaśa hi ta ārdhnuvan māsā eva māsānāmevarddhamanvṛdhnuvanti ya evaṃ vidvām̐so dvādaśa dvādaśāhena yajanta upasatsu trayodaśo dīkṣetota hi taṃ viduruta na viduruta vai trayodaśaṃ māsaṃ viduruta na viduḥ

prajāpatirmanasi sārasvato vāci visṛṣṭāyāṃ dhātā dīkṣāyāṃ brahma vrate savitā bhṛtyāmandho'ccheto divyassuparṇaḥ pratikhyāto'ditiḥ prāyaṇīye paśuṣṭhā nyupto rudro vicīyamānaśchandām̐si mīyamāno varuṇa upanaddhaḥ pūṣā somakrayaṇyāṃ bhagaḥ paṇyamāno'suraḥ krītaśśipiviṣṭa ūrā āsādyamāno bṛhaspatirutthito vāyuradhihriyamāṇo'dhipatiḥ prohyamāṇo'gnīṣomīyaḥ paśā atithirduroṇasadātithye varuṇassamrāḍāsandyāmāsādyamāna aindrāgno agnau mathyamāna aindrāgno'gnau prahriyamāṇe sāma tānūnaptre tapo'vāntaradīkṣāyāṃ pṛthivyupasadyantarikṣamupasadi dyaurupasadi yajñasya pramābhimonmā pratimā vedyāṃ kriyamāṇāyāṃ paśava uttaravedyāṃ dyaurhavirdhāne'ntarikṣamāgnīdhre pṛthivī sadasi

prāṇa uparaveṣu bhrātṛvyā dhiṣṇyeṣu paśavā barhiṣi vedyām̐ stīryamāṇāyāmapturvaisarjane prajāpatiḥ praṇīyamāno'gnirāgnīdhre vaiṣṇava āsannakarmaṇi hasto visṛṣṭo vaiṣṇavo yūpa oṣadhayo raśanāyāṃ medha āprīṣu haviḥ paryagnikṛtaḥ pitṛdevatyassaṃjñapyamāne yajñasya mithunaṃ pannejanīṣu rakṣasāṃ bhāgadheyaṃ vapāyāmudbṛhyamānāyāṃ yajñasya saṃtatirvasatīvarīṣu parihriyamāṇāsvindrāgnyordhenurdakṣiṇāyāmuttaravedyāśśroṇyāmāsannā mitrāvaruṇayordhenuruttarasyāmuttaravedyāśśroṇyāmāsannā viśveṣāṃ devānāmāgnīdhre chandām̐syupavasathe havirupāvahṛtassārasvataḥ prātaranuvāke'tha vā nyuptaḥ prajāpatirvibhajyamānā devatā vibhakta indro vṛtrahendro'bhimātihendro vṛtratūrunnīyamāna āyurupām̐śvantaryāmayoryamo'bhiṣutaḥ

nibhūyapūrādhavanīye supūtapūḥ pūtabhṛti śukraśrīḥ kṣīraśrīḥ kakuhassaktuśrīḥ pātreṣu vāyurbahiṣpavamāne hotrāḥ pravare vasavaḥ prayājeṣu yaddevatyassomastaddevatyaḥ paśurvaiśvadeva unnīyamāna aindrāgna unnīto rudro hūyamāno vāgghuto māruto gaṇo'bhyāvṛtto mitraḥ pratikhyāta indra āsanno bhakṣo bhakṣyamāṇassakhā bhakṣitaḥ pitaro nārāśam̐sa āgneyaṃ prātassavanamaindraṃ mādhyandinam̐ savanaṃ yajño dakṣiṇāyāmaindrāṇi pṛṣṭhāni vaiśvadevaṃ tṛtīyasavanaṃ vaiśvānaro'gniṣṭoma aindrāvāruṇaṃ maitrāvaruṇasya stotramaindrābārhaspatyaṃ brāhmaṇāccham̐sina aindrāvaiṣṇavamacchāvākasyaindraṣṣoḍaśī rātrī patnyāgneyo rathaṃtarassaṃdhissauryamāśvinamaharyajña ādityā anuyājeṣu yadantarā kriyate samudro varuṇo'vabhṛthe samudra ṛjīṣe yadavāre tīrthaṃ tat prāyaṇīyaṃ yatpāre tīrthaṃ tadudayanīyaṃ vaiṣṇavo vaśāyāṃ brahmā samiṣṭyām

yathā vai ratha ekaikamaramabhipratitiṣṭhan vartata evaṃ yajña ekaikāṃ tanvamabhipratitiṣṭhanneti purā pracaritorāgnīdhre hotavyā etaddha vā uvāca vāsiṣṭhassātyahavyā'skān soma ityukte mā sūrkṣata pracarata prātarvāvādyāham̐ somam̐ samasthāpayamiti nāsya somasskandati ya evaṃ veda sa ha sma vai sa āsandyāmāsīnassaktubhirupamathya somaṃ pibatyahaṃ vāva sarvato yajñaṃ veda ya etā veda na māmeṣa him̐siṣyatīti nainam̐ somaḥ pīto na peyo hinasti ya evaṃ vidvān somaṃ pibati tam̐ ha sma yadāhuḥ kasmāt tvamidamāsīnassaktubhirupamathya somaṃ pibasīti devatāsveva yajñaṃ pratiṣṭhāpayāmītyabravīdyasyaivaṃ viduṣo yasyaivaṃ vidvān yajñārtyā yajñaprāyaścittiṃ juhoti devatāsveva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati // yajñārtiṃ pratijuhuyāt sayonitvāya trayastriṃśadvai yajñasya tanva ekānnatrim̐śat stomabhāgāstrīṇi savanāni yajñaścaturthasstomabhāgairevaitat stomabhāgān pratiyuṅkte savanaissavanāni yajñena yajñam̐ sarvā ha vā asya yajñasya tanvaḥ prayuktā bhavanti sarvā āptāssarvā avaruddhā devasya savituḥ prasave bṛhaspataye stuteti yadyadvai savitā devebhyaḥ prāsuvat tenārnurvan savitṛprasūtā eva stuvantyṛdhnuvantyṛdhyante ha vā asya stomā ṛdhyate yajña ṛdhyate yajamānāyardhyate prajāyā ṛdhyate paśubhya ṛdhyate brahmaṇe yasyaivaṃ viduṣo yasyaivaṃ vidvān brahmā bhavati

yo vai stomabhāgānāmāyatāśca pratihitāśca vidyāta sa samṛtasomasya brahmā syādbahiṣpavamāne prastute brūyāt stuteṣe stutorje stuta devasya savituḥ prasave bṛhaspatiprasūtā ityetā vai stomabhāgānāmāyatapratihitā ya evaṃ vidyāt sa samṛtasomasya brahmā syādyāṃ diśam̐ somau sam̐stutau syātāṃ tāṃ diśaṃ parīkṣetedamahamamumāmuṣyāyaṇamamuṣyāḥ putram̐ śucā vidhyāmītyṛtvijāmekaṃ brūyācchucaivainān vidhyati yo vai stomabhāgānāmāyatāśca pratihitāścāvidvān brahmā bhavati sa viṣvagvīryeṇa vyṛdhyate bahiṣpavamāne prastute stuteṣe stutorje stuta devasya savituḥ prasave bṛhaspatiprasūtā ityuparyupari brahmāṇamatīkṣetādharameva dviṣantaṃ kurute brahman somo'skāniti yajño'skānityevaitadāha yatra skandet tadapo ninīya //
abhūddevassavitā vandyo nu na idānīmahna upavācyo nṛbhiḥ /
vi yo ratnā bhajati mānavebhyaśśreṣṭhaṃ no atra draviṇaṃ yathā dadhat //
ityabhimantrayetāpo vai sarvā devatā devatāsveva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati yatra vai brahmānyasmai bhūyo dīyamānaṃ paśyati so'dharācīnapravaṇassomo bhavati yadi brahmānyasmai bhūyo dīyamānaṃ paśyedidamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasyendriyaṃ vīryaṃ vṛñja iti yajamānaṃ brūyādindriyamevāsya vīryaṃ vṛṅkte

agniṃ naro dīdhitibhiraraṇyorhastacyutī janayanta praśastam / dūredṛśaṃ gṛhapatimatharyum //
agnināgnissamidhyate kavirgṛhapatiryuvā / havyavāḍ juhvāsyaḥ //
sapta te agne samidhassapta jihvāssaptarṣayassapta dhāma priyāṇi /
sapta hotrā anu vidvān sapta yonīrāpṛṇasvā ghṛtena //
mano jyotirjuṣatāmājyasyāriṣṭaṃ yajñam̐ samimaṃ tanotu /
imaṃ yajñam̐ saptatantuṃ tataṃ na ā devā yantu sumanasyamānāḥ //
trayastriṃśat tantavo yānvitanvata imaṃ yajñam̐ svadhayā ye dadante /
teṣāṃ chidraṃ pratidadhmo yadatra svāhāyaṃ yajño apyetu devān //
yanme manasaśchidraṃ yadvāco yacca me hṛdaḥ/
ayaṃ devo bṛhaspatissaṃ tat siñcatu rādhasā //
viśvakarmā haviridaṃ juṣāṇassaṃtānairyajñam̐ samimaṃ tanotu /
yā vyuṣṭā uṣaso yāśca nimrucastāssaṃdadhātu haviṣā ghṛtena //
ayāścāgne'syanabhiśastiśca satyamittvamayā asi /
ayāssan manasā kṛto'yāssan havyamūhiṣe'yā no dhehi bheṣajam //
tvaṃ no agne varuṇasya vidvān devasya heḍo'vayāsisīṣṭhāḥ /
yajiṣṭho vahnitamaśśośucāno viśvā dveṣām̐si pramumugdhyasmat //
sa tvaṃ no agne'vamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau /
avayakṣva no varuṇaṃ rarāṇo vīhi mṛḍīkam̐ suhavo na edhi

// iti śrīyajuṣi kāṭhake carakaśākhāyāmorimikāyāmekādaśinī nāma catustriṃśaṃ sthānakaṃ saṃpūrṇam