કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 34

અથ ચતુસ્ત્રિંશં સ્થાનકમ્ ।
એકાદશિની।
એકાદશિનીભિર્યન્તિ પ્રાણા વા એકાદશિનીઃ પ્રાણેષ્વેવ તત્ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ તદાહુર્યદેકાદશિનીભિરિયુરહાનિ વાતિરિચ્યેરન્ પશવો વા નોત્તમેનાહ્નોત્તમઃ પશુસ્સંપદ્યતેતિ તદ્યદેકાદશિનીકામાસ્સ્યુઃ પ્રથમે માસ્યેકાદશિનીમુપેયુરુત્તમે ચ પ્રાણા વા એકાદશિની પ્રાણાનેવ મુખતઃ પ્રતિપદ્યન્તે પ્રાણેષ્વન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠન્ત્યૈન્દ્રાગ્નઃ ખલ્વેવાચ્યુતઃ પશુસ્સ્યાત્ પ્રાણાપાનૌ વા ઇન્દ્રાગ્ની પ્રાણાપાનયોરેવ તત્ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ તેજો વા ઇન્દ્રાગ્ની તેજસ્યેવ તત્ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્ત્યોજો વૈ વીર્યમિન્દ્રાગ્ની તેજસ્યેવ યદ્વીર્યે પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તીન્દ્રાગ્ની સર્વા દેવતા યદૈન્દ્રાગ્નઃ પશુર્ભવતિ સર્વા એવ તદ્દેવતાઃ પ્રીણન્તો યન્તિ ॥ યદહો રથંતરઁ સામ સ્યાદાગ્નેયં તદહઃ પશુમાલભેરન્ યદહર્બૃહદૈન્દ્રં તદહસ્તદ્વૈન્દ્રાગ્ન એવ યદહો રથંતરઁ સામ સ્યાદાગ્નેન્દ્રં તદહઃ પશુમાલભેરન્ યદહર્બૃહદૈન્દ્રાગ્નં તદહસ્તદનુપૂર્વં દેવતે કલ્પયન્તિ યથાપૂર્વં પશૂનાલભન્ત ઇન્દ્રાગ્નિભ્યામેવ યન્તિ બાર્હસ્પત્યઁ શિતિપૃષ્ઠઁ ષષ્ઠેઽહન્નાલભેરન્ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણ્યેવ તદ્યજ્ઞસ્યાન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ બાર્હસ્પત્યઃ ખલુ વાવ શિતિપૃષ્ઠો દેવતયા દ્યાવાપૃથિવ્યાં ધેનુઁ સપ્તમેઽહન્નાલભેરન્ પ્રથમે છન્દોમે દ્યાવાપૃથિવી વૈ યજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠા દ્યાવાપૃથિવ્યોરેવ તદ્યજ્ઞસ્યાન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ દ્યાવાપૃથિવ્યા ખલુ વાવ ધેનુર્દેવતયા વાયવ્યં વત્સમષ્ટમેઽહન્નાલભેરન્ મધ્યમે છન્દોમે પ્રાણો વૈ વાયુઃ પ્રાણ એવ તદ્યજ્ઞસ્યાન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ ॥ વાયવ્યઃ ખલુ વાવ વત્સો દેવતયા વાચે પૃશ્નિં નવમેઽહન્નાલભેરન્નુત્તમે છન્દોમે વાગ્વૈ પૃશ્નિઃ પ્રતિષ્ઠા વાચ્યેવ તદ્યજ્ઞસ્યાન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ વાગ્દેવત્યા ખલુ વાવ પૃશ્નિર્દેવતયાદિત્યાં વશાં દશમેઽહન્નાલભેરન્નિયં વા અદિતિરિયં પ્રતિષ્ઠાસ્યામેવ તદ્યજ્ઞસ્યાન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠન્ત્યાદિત્યા ખલુ વાવ વશા દેવતયા વૈશ્વકર્મણમૃષભં મહાવ્રતીયેઽહન્નાલભેરનિન્દ્રો વૈ વૃત્રઁ હત્વા વિશ્વકર્માભવત્ પ્રજાપતિઃ પ્રજાસૃષ્ટ્વા વિશ્વકર્માભવત્ સંવત્સરો વિશ્વકર્મેત્યાહુર્યમિમાઃ પ્રજા અનુપ્રજાયન્ત ઇતિ ત્રિરૂપસ્સ્યાદુભયતએતો યત્ પ્રથમં રૂપં તેનૈન્દ્રો યદ્ દ્વિતીયં તેન પ્રાજાપત્યો યત્ તૃતીયં તત્ સંવત્સરસ્ય રૂપમિન્દ્રો વૃષા પ્રજાપતિર્વૃષા સંવત્સરોઽસ્ય વૃષેત્યાહુર્યમિમાઃ પ્રજા અનુપ્રજાયન્ત ઇતિ તસ્માદૃષભસ્સ્યાત્

અસુર્યં વા એતસ્માદ્વર્ણં કૃત્વા તેજ ઇન્દ્રિયં વીર્યં પ્રજા પશવોઽપક્રામન્તિ યસ્ય યૂપો વિરોહતિ સ ઈશ્વર ઈજાનઃ પાપીયાન્ ભવતિ ત્વાષ્ટ્રં બહુરૂપમાલભેત ત્વષ્ટા વૈ રૂપાણાં વિકર્તા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ તેજ ઇન્દ્રિયં વીર્યં પ્રજાં પશૂન્ પુનરુપાવર્તયત્યાર્તિં વા એતે નિયન્તિ યેષાં દીક્ષિતાનાં પ્રમીયતે તં યદવવૃજેયુઃ ક્રૂરકૃતામિવૈષાં લોકસ્સ્યાદાહર દહેતિ બ્રૂયુસ્તં દક્ષિણાર્ધે વેદ્યાં નિધાય સર્પરાજ્ઞ્યા ઋગ્ભિસ્સ્તુયુરિયં વૈ સર્પરાજ્ઞ્યસ્યા એવૈનમધિસમીરયન્તિ તદાહુર્વ્યૃદ્ધં વા એતદ્યત્ સ્તુતમનનુશસ્તમિતિ હોતા પ્રથમો દીક્ષિતાનાં પ્રાચીનાવીતં કૃત્વા માર્જાલીયં પરીયાદ્યામીરનબ્રુવન્ સર્પરાજ્ઞ્યા ઋચાં કીર્તયન્નિયં વૈ સર્પતો રાજ્ઞ્યસ્યા એવૈનમધિસમીરયન્તિ ધુવન્ત્યેવૈનમેતદથો ન્યેવાસ્મૈ હ્નુવતે તમ ઇવ વા એતે નિયન્તિ યેષાં દીક્ષિતાનાં પ્રમીયતે ॥ અગ્ન આયૂઁષિ પવસ ઇત્યેતાઁ સોમસ્ય પ્રતિપદં કુર્વીરન્ પુતન એવાત્માનમાયુરેવાત્મન્ દધતેઽથો જ્યોતિષ્મન્ત એવ યન્ત્યપ્રતિષ્ઠિતા વા એતે યેષાં દીક્ષિતાનાં પ્રમીયતે રથંતરસામૈષાઁ સોમસ્સ્યાદિયં વૈ પૃથિવી રથંતરમસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ

યદ્યક્રીતમપહરેયુરન્યઃ ક્રીતવ્યો યદિ ક્રીતં યો નેદિષ્ઠઁ સ્યાત્ સ આહૃત્યાભિષુત્યો રાજાહારાય તુ કિંચિદ્દીયતે નાસ્ય સ પરિક્રીતો ભવતિ યદિ સોમં ન વિન્દેયુઃ પૂતીકાનભિષુણુયુર્યદિ ન પૂતીકાનાર્જુનાનિ ગાયત્રી વૈ સોમમપાહરચ્છ્યેનો ભૂત્વા તસ્ય સોમરક્ષિરનુવિસૃજ્ય નખમચ્છિનત્ તતો યોઁઽશુરમુચ્યત સ પૂતીકોઽભવદૂતીકા વૈ નામૈતે યદૂતીકાનભિષુણ્વન્ત્યૂતિમેવ યજ્ઞાય કુર્વન્તીન્દ્રો વૈ વૃત્રમહઁસ્તસ્ય યલ્લોહિતમાસીત્ તાન્યાર્જુનાનિ લોહિતતૂલાન્યભવન્નથ યો ગ્રીવાભ્યઃ પ્રવૃઢાભ્યો રસસ્સમસ્રવત્ તાન્યાર્જુનાનિ બભ્રુતૂલાન્યભવન્ સોમો વા એષોઽસુર્ય ઇવ તુ તસ્માન્નાભિષુત્યઃ પ્રતિધુક્ ચ પ્રાતઃ પૂતીકાશ્ચ દધિ મધ્યન્દિને પૂતીકાશ્ચ શૃતં ચાપરાહ્ણે પૂતીકાશ્ચેન્દ્રિયેણ વા એષ સોમપીથેન વ્યૃધ્યતે યસ્ય સોમમપાહરન્તિ સ ઓષધીશ્ચ પશૂઁશ્ચ પ્રવિશતિ યદેતદુભયમભિષુણ્વન્ત્યોષધિભ્યશ્ચૈવ પશુભ્યશ્ચાધિ સોમપીથં પુનરવરુન્દ્ધે

યદિ સોમૌ સઁસુતૌ સ્યાતાં મહતિ રાત્ર્યાઃ પ્રાતરનુવાકમુપાકુર્યાત્ પૂર્વ એવ યજ્ઞં પૂર્વો દેવતાઃ પૂર્વશ્છન્દાઁસિ વૃઙ્ક્તે વૃષણ્વતીં પ્રતિપદં કુર્યાદિન્દ્રો વૈ વૃષા પ્રાતસ્સવનાદેવૈષામિન્દ્રં વૃઙ્ક્તે તદાહુસ્સવનમુખે સવનમુખે કર્તવ્યેતિ સવનમુખાત્ સવનમુખાદેવૈષામિન્દ્રં વૃઙ્ક્તે સંવેશાયોપવેશાય ગાયત્ર્યૈ છન્દસેઽભિભુવે સ્વાહા સંવેશાયોપવેશાય ત્રિષ્ટુભે જગત્યા અનુષ્ટુભે છન્દસેઽભિભુવે સ્વાહેત્યેતાવન્તિ વૈ છન્દાઁસિ ચ્છન્દોભિર્દેવા અસુરાણાં છન્દાઁસ્યવૃઞ્જત ચ્છન્દોભિરેવૈષાં છન્દાઁસિ વૃઙ્ક્તે ॥ સજન્યઁ શસ્યં વિહવ્યઁ શસ્યમગસ્ત્યસ્ય કયાશુભીયઁ શસ્યમેતાવદ્વાવાસ્તિ યાવદેવાસ્ત્યન્તરિક્ષાદ્દિવઃ પૃથિવ્યા અહોરાત્રાભ્યાં તેભ્ય એનાન્ સર્વેભ્યો નિર્ભજતિ યદિ પ્રાતસ્સવને કલશો દીર્યેત વૈષ્ણવીષુ શિપિવિષ્ટવતીષુ માધ્યન્દિને પવમાને સ્તુયુર્યદ્વૈ યજ્ઞસ્યાતિરિચ્યતે વિષ્ણું તચ્છિપિવિષ્ટમભ્યતિરિચ્યતેઽતિરિક્તં વા એતદતિરિક્તઁ શિપિવિષ્ટમતિરિક્તેનૈવાતિરિક્તમાપ્નોતિ યદિ મધ્યન્દિન આર્ભવસ્ય પવમાનસ્ય પુરસ્તાદ્વષટ્કારનિધનઁ સામ કુર્યુર્યદિ તૃતીયસવન એતદેવ વષટ્કારો વૈ યજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠામેવૈનં ગમયન્તિ

આસન્દીમારુહ્યોદ્ગાતા મહાવ્રતેનોદ્ગાયતિ પ્રેઙ્ખમારુહ્ય હોતા મહદુક્થમનુશઁસત્યધિષ્ઠાનેઽધિષ્ઠાયાધ્વર્યૂ પ્રતિગૃણીતઃ કૂર્ચેષ્વિતર આસતેઽન્તરિક્ષં વા અન્નમમુતો વૈ પ્રદીયતેઽસ્યાં પ્રજાયતે તદન્તરિક્ષાય જાયતે યદન્તરિક્ષ આસીના મહાવ્રતેન ચરન્ત્યન્નાદ્યસ્યોપાપ્ત્યા અથો દેવસાક્ષ્ય એવો પરિષદ્ય યાજયન્તિ સ્વર્ગમુ લોકમાક્રમમાણા યન્ત્યભિગરાપગરૌ ભવતઃ પ્ર વા અન્યસ્સત્ત્રિણશ્શઁસતિ નિન્દત્યન્યો યઃ પ્રશંસતિ યદેવૈષાઁ સુષ્ટુતઁ સુશસ્તં તત્ સ પ્રશઁસત્યથ યો નિન્દતિ યદેવૈષાઁ સુષ્ટુતઁ સુશસ્તં તત્ સોઽપહન્તિ શૂદ્રાર્યૌ ચર્મન્ વ્યાયચ્છેતે ॥ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચાદિત્યે વ્યાયચ્છન્ત તં દેવા અભ્યજયન્નાર્યં વર્ણમુજ્જાપયત્યાત્માનમેવોજ્જાપયત્યન્તર્વેદ્યાર્યસ્સ્યાદ્બહિર્વેદિ શૂદ્રશ્શ્વેતં ચર્મ પરિમણ્ડલં સ્યાદાદિત્યસ્ય રૂપઁ સર્વાસુ સ્રક્તિષુ દુન્દુભયો વદન્તિ યા દિક્ષુ વાક્તાં તેનાવરુન્ધતે ભૂમિદુન્દુભિર્ભવતિ યાસ્યાં વાક્તાં તેનાવરુન્ધતે વીણા વદન્તિ યા પશુષુ વાક્તાં તેનાવરુન્ધતે કાણ્ડવીણા વદન્તિ યૌષધિષુ વાક્તાં તેનાવરુન્ધતે નાડીતૂણવા વદન્તિ યા વનસ્પતિષુ વાક્તાં તેનાવરુન્ધતે વાણશ્શતતન્તુર્ભવતિ શતાયુર્વૈ પુરુષશ્શતવીર્ય આયુરેવ વીર્યમવરુન્દ્ધે ॥ બ્રહ્મચારી ચ પુઁશ્ચલી ચર્તીયેતે સર્વા હિ ભૂતે વાચો વદન્તિ મિથુનં ચરન્તિ સંવત્સરં વા એતે પ્રજાયમાનાસ્સત્ત્રમાસતે તેષાઁ સંવત્સરેણૈવ પ્રજનનમન્તર્ધીયતે યન્મિથુનં ચરન્તિ સંવત્સરસ્યૈવ પ્રજનનસ્યોપાપ્ત્યૈ કુમ્ભિનીરુપાચરન્તિ સમૃદ્ધ્યા ઇદંમધુરં ગાયન્તીસ્સંનદ્ધકવચાઃ પરિયન્તિ મહાવ્રતમેવ મહયન્ત્યથો સેન્દ્રતાયા એવ બ્રહ્મણો વા અન્યા ત્વિષિઃ ક્ષત્રસ્યાન્યા યદ્દીક્ષિતોઽધિકૃષ્ણાજિનસ્સા બ્રહ્મણસ્ત્વિષિર્યત્ સંનદ્ધકવચોઽધિજ્યધનુસ્સા ક્ષત્રસ્ય ત્વિષિસ્તદુભયં ભવત્યુભયોસ્ત્વિષ્યોરવરુદ્ધ્યૈ

પ્રજાપતિર્વા આત્મનોઽધિ દ્વાદશાહં નિરમિમીત સંવત્સરઃ પ્રજાપતિસ્સ ચતુર્ણાં માસાં તિસ્રસ્તિસ્રો રાત્રીરાદત્ત સા દીક્ષાભવત્ સ ઉત્તરેષાં ચતુર્ણાં તિસ્રસ્તિસ્રો રાત્રીરાદત્ત તા ઉપસદોઽભવન્ સ ઉત્તરેષાં ચતુર્ણાં તિસ્રસ્તિસ્રો રાત્રીરાદત્ત સા સુત્યાભવત્ તસ્માદાહુર્યાવાન્ સંવત્સરસ્તાવાન્ દ્વાદશાહ ઇતિ સર્વસ્માદ્ધ્યેષ સંવત્સરાદધિ નિર્મિતસ્સ પ્રથમં ચાહરસૃજતેહીડં ચ સામેમં લોકમગ્નિં જ્યોતિર્દ્વિતીયં ચાહરસૃજતોર્ધ્વેડં ચ સામાન્તરિક્ષં લોકં વાયું જ્યોતિસ્તૃતીયં ચાહરસૃજતેડાભિરૈડં ચ સામામું લોકઁ સૂર્યં જ્યોતિશ્ચતુર્થં ચાહરસૃજત પરિસ્તુબ્ધેડં ચ સામ યસ્મિઁશ્ચ લોકે તેજો જ્યોતિઃ પઞ્ચમં ચાહરસૃજતાધ્યર્ધેડં ચ સામ યસ્મિંલ્લોકે સત્યં જ્યોતિષ્ષષ્ઠં ચાહરસૃજત હોઇડં ચ સામ યસ્મિંલ્લોકે બ્રહ્મ જ્યોતિસ્સપ્તમં ચાહરસૃજત પુનર્નિતુન્નાં ચેડાં યસ્મિઁશ્ચ લોકે તપો જ્યોતિરષ્ટમં ચાહરસૃજત વિષ્વગૈડં ચ સામ યસ્મિઁશ્ચ લોક ઋતં જ્યોતિર્નવમં ચાહરસૃજત હોઇડં ચ સામ યસ્મિઁશ્ચ લોકે બ્રહ્મ જ્યોતિર્દશમં ચાહરસૃજત દ્વીડં ચ સામ યસ્મિઁલ્લોકેઽમૃતં જ્યોતિઃ પ્રાણ એવ પ્રાયણીયોઽપાન ઉદયનીયસ્તસ્માદ્યાવદેવ પ્રાયણીયે ક્રિયતે તાવદુદયનીયે ક્રિયતે યાવાન્ હિ પ્રાણસ્તાવાનપાન એતાંલ્લોકાનેતાનિ સામાન્યેતાનિ જ્યોતીઁષ્યેતાનિ તેજાઁસ્યવરુન્દ્ધે ય એવં વિદ્વાન્ દ્વાદશાહેન યજતે

પ્રજાપતિરકામયત પ્રજાસ્સૃજેયેતિ સ એતમાત્મન્ દ્વાદશાહમપશ્યત્ તમાત્મનો નિરમિમીત તેન પ્રજા અસૃજત તં ગાયત્રી છન્દોઽન્વસૃજ્યત સાકામયતાહમિમઁ સર્વતઃ પરિભવેયમિતિ તં તેજસા મુખતઃ પર્યભવદોજસા મધ્યતશ્છન્દસોપરિષ્ટાત્ સર્વતો વૈ સા તં વ્યત્યશયત્ સર્વતો ભ્રાતૃવ્યં વ્યતિશયે ય એવં વેદ દ્વે રૂપે સંવત્સરસ્ય માસા અન્યદૃતવોઽન્યદ્યત્ ષડૃતવસ્તેનાપ્તો યદ્ દ્વાદશ માસાસ્તેનાપ્ત ઉભાભ્યામેવ રૂપાભ્યાઁ સંવત્સરમાપ્નોતિ બ્રહ્મ વૈ ગાયત્રી ક્ષત્રં દ્વાદશાહોઽન્વેનં ક્ષત્રં બુધ્યતે પ્ર પુરોધામાપ્નોતિ ય એવં વેદ ॥ યજ્ઞં વા અન્યાનિ ચ્છન્દાઁસ્યભ્યસૃજ્યન્ત સ્વારાજ્યમેવ બૃહત્યભ્યસૃજ્યત તસ્માદ્બૃહત્યા ન વષટ્કુર્વન્તિ યદ્વષટ્કુર્યુઃ પશૂનગ્નૌ પ્રદધ્યુર્વચસાપ્ત્વા પશૂનવરુન્ધતે વાચિ વા એતે ચત્વારઃ પશવો ગૌરશ્વોઽજાવિસ્તસ્માદ્વાચા હૂતાઃ પશવ ઉદાયન્તિ વાચા સિદ્ધા આવર્તન્તે બૃહતીં વા એત આપ્નુવન્તિ ય એતા રાત્રીરાસતે ષટ્ત્રિઁશદેતા રાત્રયષ્ષટ્ત્રિંશદક્ષરા બૃહતી બૃહતી સ્વર્ગં લોકં પ્રવેદ સ્વર્ગં લોકમાપ્નુવન્તિ ય એતા રાત્રીરાસતે દેવલોકાન્ વા એત આપ્નુવન્તિ ય એતા રાત્રીરાસતે ષટ્ત્રિઁશદેતા રાત્રયષ્ષટ્ત્રિઁશદ્દેવલોકા અષ્ટૌ વસવ એકાદશ રુદ્રા દ્વાદશાદિત્યા વષટ્કારશ્ચ પ્રજાપતિશ્ચ ત્રય ઇમે લોકાસ્તાન્ સર્વાન્ દેવલોકાનાપ્નુવન્તિ ય એતા રાત્રીરાસત ઉભયે વૈ દેવાશ્ચ મનુષ્યાશ્ચાવ્યાવૃત્તા આસઁસ્તે દેવા એતં દ્વાદશાહમુપાયઁસ્તે દીક્ષયૈવાત્માનમપુનતોપસદ્ભિર્યજ્ઞઁ સમભરન્ત હિત્વા શરીરઁ સુત્યયા સ્વર્ગં લોકમાયન્ ય એવં વિદ્વાન્ દ્વાદશાહમુપૈતિ દીક્ષયૈવાત્માનં પુનીત ઉપસદ્ભિર્યજ્ઞઁ સંભરતે હિત્વા શરીરઁ સુત્યયા સ્વર્ગં લોકમેતિ પ્રજાપતિર્વા એતઁ સ્વર્ગકામ આહરત્ સ ન પ્રાભવદેકાદશાહો વા એષ સ એતમતિરાત્રમુપરિષ્ટાદુભયતઃ પર્યહરત્ સમાનો વા એષ ઉભયતઃ પરિહ્રિયતે સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ

પ્રજાપતિરકામયત પ્રજાયેયેતિ સ દ્વાદશાહેનાયજત તેન પ્રાજાયત પ્રૈવ જાયતે ય એવં વેદાપો વૈ યદ્યજ્ઞિયા મેધ્યા અસૃજ્યન્ત તદેકા અપિ નાસૃજ્યન્તાસૃગ્વાવ તન્નાસૃજ્યત તદસ્નોઽસૃક્ત્વં તસ્માદ્યદેવાસૃક છિદ્યતેઽથ યજ્ઞિયો મેધ્યો ભવતિ પુરુષસંમિતો વા એષ યસ્સત્ત્રિયં પ્રતિગૃહ્ણાતિ પુરુષં વૈ સોઽત્તિ યં ખલુ વૈ પુરુષમત્તિ ન તસ્યાસ્મિંલ્લોકે નામુષ્મિન્નપિભવતિ પ્રાણો વૈ પૂર્વોઽત્રિરાત્રોઽપાન ઉત્તર ઇયં વૈ પૂર્વોઽતિરાત્રોઽસા ઉત્તરોઽગ્નિર્વૈ પૂર્વોઽગ્નિષ્ટોમસ્સૂર્ય ઉત્તરોઽન્તરૌ વા એતા અનયોસ્તસ્માદન્તરૌ પ્રયુજ્યેતે તદાહુર્યદગ્નિષ્ટોમપ્રાયણો યજ્ઞઃ કસ્માદતિરાત્રૌ પૂર્વૌ પ્રયુજ્યેતે ઇત્યથાહુશ્ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યદતિરાત્રૌ કનીનિકે અગ્નિષ્ટોમા ઇતિ યદગ્નિષ્ટોમૌ પૂર્વૌ પ્રયુઞ્જીરન્ બહિષ્કનીનિકે નિરાદધ્યુરન્ધાઃ પ્રજાયેરન્ યદતિરાત્રૌ પૂર્વૌ પ્રયુજ્યેતે ચક્ષુષી એવ યજ્ઞસ્ય પ્રતિધાય મધ્યતઃ કનીનિકે પ્રતિદધાતિ ભૂતં વૈ પૂર્વોઽતિરાત્રો ભવ્યમુત્તરસ્સદિમાનિ દશાહાનિ મધ્યે સદ્ભવતિ ય એવં વેદ યો હ વૈ ગાયત્રીં જ્યોતિષ્પક્ષાં વેદ જ્યોતિષ્મતા ભાસા સ્વર્ગં લોકમેતિ યા અતિરાત્રૌ તૌ પક્ષૌ યા અગ્નિષ્ટોમૌ તે જ્યોતિષી યેઽષ્ટા અન્તર ઉક્થ્યાસ્સ આત્મૈષા વૈ ગાયત્રી જ્યોતિષ્પક્ષા ય એવં ગાયત્રીં જ્યોતિષ્પક્ષાં વેદ જ્યોતિષ્મતા ભાસા સ્વર્ગં લોકમેતિ ॥ પક્ષિણો વા એતે ભવન્તિ પક્ષિણા ભૂત્વા યત્ર કામયન્તિ તત્ પરાપાતમાસત એષ વૈ પ્રજાપતિર્દ્વાદશધા વિનિહિતો યદ્ દ્વાદશાહો યા અતિરાત્રૌ તૌ પક્ષી યા અગ્નિષ્ટોમૌ તે ચક્ષુષી યેઽષ્ટા અન્તર ઉક્થ્યાસ્સ આત્મા સ એષ પ્રજાપતિરેવ સદ્વૈ સત્ત્રિણસ્સ્પૃણ્વન્તિ તત્ સત્ત્રસ્ય સત્ત્રત્વં પ્રાણા વૈ સત્ પ્રાણાનેવ તત્ સ્પૃણ્વન્તિ સર્વાસાં વા એતે પ્રજાનાં પ્રાણૈરાસતે યે સત્ત્રમાસતે તસ્માત્ પૃચ્છન્તિ કિમેતે સત્ત્રિણ ઇતિ પ્રિયઃ પ્રજાનામુત્થિતો ભવતિ ય એવં વેદ

પ્રજાપતિરકામયત સ્યામિતિ સ દ્વાદશાહેનાયજત તેનાભવત્ તસ્માદાહુર્બુભૂષતો યજ્ઞ ઇતિ તં માસા દીક્ષિતમદીક્ષિતા અયાજયઁસ્તસ્માદ્દીક્ષિતમદીક્ષિતા યાજયન્તિ તેભ્ય ઇષમૂર્જમદદાત્ સેયં માસેષ્વાર્ધ્નોત્ પ્રજાપતિદત્તાર્ધ્નુવન્માસાઃ પ્રતિગૃહ્યર્ધ્નોતિ ય એવં વિદ્વાન્ દદાત્યૃધ્નોતિ યઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ પીવા દીક્ષેત યદસ્યાઙ્ગાનામીયતે જુહોત્યેવ તત્ સ યથા વસન્તો નવદાવ્યશ્શોભમાન ઉત્તિષ્ઠત્યેવમેવ નવદાવ્યશ્શોભમાન ઉત્તિષ્ઠતિ તપો વૈ યજ્ઞસ્ય શ્લેષ્મ યથા વૈ રથસ્ય શ્લેષ્મૈવં યજ્ઞસ્ય તપો યોઽતપસ્વી ભવત્યસઁશ્લિષ્ટોઽસ્ય યજ્ઞસ્તપસ્વી સ્યાદ્યજ્ઞમેવ સંશ્લેષયતેઽર્ધમસા વાવાસઁસ્તેઽકામયન્ત માસાસ્સ્યામેતિ તે દ્વાદશાહમુપાયઁસ્ત્રયોદશં બ્રહ્માણં કૃત્વા તસ્મિન્ દૃષ્ટોદતિષ્ઠઁસ્તસ્માત્ સોઽનાયતન ઇતરાનુપજીવતિ તસ્માદ્ દ્વાદશાહસ્ય ત્રયોદશેન ન બ્રહ્મણા ભવિતવ્યં દ્વાદશ દીક્ષેરન્ સંવત્સરાયતના દ્વાદશ માસાસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરાયતના એવર્નુષવન્તિ ત્રયોદશ દીક્ષેરન્ સંવત્સરાયતનાસ્ત્રયોદશ માસાસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરાયતના એવર્ધ્નુવન્તિ પઞ્ચદશ દીક્ષેરન્નર્ધમાસાયતનાઃ પઞ્ચદશાર્ધમાસસ્ય રાત્રયોઽર્ધમાસાયતના એવર્ધ્નુવન્તિ સપ્તદશ દીક્ષેરન્ પ્રાજાપત્યાયતનાઃ પ્રજાપતિસ્સપ્તદશઃ પ્રાજાપત્યાયતના એવર્ધ્નુવન્ત્યેકવિઁશતિર્દીક્ષેરન્ રુક્કામા અસા આદિત્ય એકવિઁશ એષ રુચઃ પ્રદાતા સ એભ્યો રુચં પ્રયચ્છતિ ચતુર્વિઁશતિર્દીક્ષેરન્ બ્રહ્મવર્ચસકામાશ્ચતુર્વિઁશત્યક્ષરા ગાયત્રી તેજો ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસં તેજ એવ બ્રહ્મવર્ચસમવરુન્ધતે સપ્તવિઁશતિર્દીક્ષેરઁસ્ત્રિણવાયતનાસ્ત્રિણવા ઇમે લોકાસ્ત્રિણવાયતના એવર્ધ્નુવન્તિ ત્રિઁશદ્દીક્ષેરન્ માસાયતનાસ્ત્રિઁશન્માસો રાત્રયો માસાયતના એવર્ધ્નુવન્તિ ત્રયસ્ત્રિઁશદ્દીક્ષેરન્ દેવતાયતનાસ્ત્રયસ્ત્રિઁશદ્દેવતા દેવતાયતના એવર્ધ્નુવન્તિ ચતુશ્ચત્વારિઁશદ્દીક્ષેરન્નોજસ્કામા વીર્યકામાશ્ચતુશ્ચત્વારિંશદક્ષરા ત્રિષ્ટુબોજો વીર્યં ત્રિષ્ટુબોજ એવ વીર્યમવરુન્ધતેઽષ્ટાચત્વારિઁશદ્દીક્ષેરન્ પશુકામા અષ્ટાચત્વારિઁશદક્ષરા જગતી તાગતાઃ પશવઃ પશૂનેવાવરુન્ધતેઽપરિમિતા દીક્ષેરન્નપરિમિતસ્યાવરુદ્ધ્યા અપરિમિતઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાર્ધ્નુવન્ત્યૃતવો વાવાસન્નનુયાવરા માસાસ્તે માસા અકામયન્તર્તૂનાપ્નુયામેતિ તે દ્વાદશાહમુપાયઁસ્ત્રયોદશં બ્રહ્માણં કૃત્વા ત ઋતૂઞ્છિશિરેણ નિભાય્ય વસન્તમૂર્જમેષામભ્યુદતિષ્ઠન્ ય એવં વિદ્વાઞ્છિશિરે દીક્ષતે તપસૈવ ભ્રાતૃવ્યં નિભાય્યેષમૂર્જમસ્યાભ્યુત્તિષ્ઠતિ શિશિરં વા એતસ્ય પ્રયાણં વસન્તોઽવસાનમૃધ્નોતિ ય એવં વિદ્વાઞ્છિશિરે દીક્ષતે

બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કિં પ્રથમેનાહ્ના દ્વાદશાહસ્યાવરુન્દ્ધ ઇતિ તેજો બ્રહ્મવર્ચસં કિં દ્વિતીયેનેતિ વાચમન્નાદ્યં કિં તૃતીયેનેતિ ત્રીનિમાંલ્લોકાન્ કિં ચતુર્થેનેતિ ચતુષ્પદઃ પશૂન્ કિં પઞ્ચમેનેતિ ચતસ્રો દિશ ઊર્ધ્વાં પઞ્ચમીં કિઁ ષષ્ઠેનેતિ ષડૃતૂન્ કિઁ સપ્તમેનેતિ સપ્તપદાઁ શક્કરીં કિમષ્ટમેનેત્યષ્ટાક્ષરાં ગાયત્રીં કિં નવમેનેતિ નવ પ્રાણાન્ કિં દશમેનેતિ દશાક્ષરાં વિરાજં કિમેકાદશેનેત્યેકાદશાક્ષરાં ત્રિષ્ટુભં કિં દ્વાદશેનેતિ દ્વાદશાક્ષરાં જગતીમેતાવદ્વાવાસ્તિ યાવદેવાસ્તિ તત્ સર્વમાપ્ત્વાવરુન્દ્ધ ઋધ્નોતિ વસીયાન્ ભવતિ ય એવં વિદ્વાન્ દ્વાદશાહેન યજતે

ચતુર્વૈ તાસ્તિસ્રસ્તિસ્રસ્તાસાં યાઃ પ્રથમા આત્માનં તાભિઃ પુનીતે યા દ્વિતીયા મેધ્યસ્તાભિર્યજ્ઞિયો ભવતિ યાસ્તૃતીયા ગાત્રાણિ તાભિર્નિર્ણેનિક્તેઽથ યાશ્ચતુર્થીર્યદેવાસ્યાન્તરતો યદ્બહિષ્ટાચ્છમલં તત્ તાભિર્ધૂનુતે પુરુષં ખલુ વા એતેઽદન્તિ યદ્ દ્વાદશાહેન યાજયન્તિ યઃ પાશવમત્તિ માઁસઁ સોઽત્તિ યો વાજિનં લોહિતઁ સ યો ધાના અસ્થિ સ ય આજ્યં મજ્જાનઁ સ યઃ પરિવાપં કેશાન્ સ યઃ પુરોડાશં મસ્તિષ્કઁ સ યો રાજાનં ભક્ષયતિ સ્વેદઁ સ યઃ કરમ્ભં નિષ્પદઁ સ એષ હ ખલુ વૈ સત્રિયમત્તિ યોઽનૃતં વદતિ સ્વદિતમસ્ય સત્ત્રિયં ભવતિ નાસ્ય સત્ત્રિયં જગ્ધં ભવતિ ય એવં વેદ

દ્વાદશ દીક્ષિતો ભવતિ જાયત એવ તત્ તદ્ધિ જાતં યત્ તપસોઽધિ જાયતે ન યત્ સ્ત્રિયા દ્વાદશ દીક્ષિતો ભવતિ દ્વાદશ વૈ પુરુષેઽમેધ્યાનિ લોમ ચ તનૂશ્ચાસૃક્ ચ માઁસં ચાસ્થિ ચ મજ્જા ચ સેહુશ્ચ પ્લીહા ચાશ્રુ ચ દૂષીકા ચ સ્વેદશ્ચ યચ્ચ પ્રસ્રાવયત એતાનિ વૈ પુરુષે દ્વાદશામેધ્યાનિ યદ્ દ્વાદશ દીક્ષિતો ભવતિ તાન્યેવાપહતે દ્વાદશ દીક્ષિતો ભવતિ દ્વાદશોપસદો દ્વાદશ પ્રસૂતસ્તાષ્ષટ્ત્રિઁશત્ સંપદ્યન્તે ષટ્ત્રિંશદક્ષરા બૃહતી બાર્હતાઃ પશવો બૃહત્યામેવૈતત્ પશૂનાપ્નોતિ બૃહત્યામેવૈતત્ પશૂનાપ્ત્વાવરુન્દ્ધે તતો યાનિ ચત્વાર્યક્ષરાણ્યુત્ક્રામન્તિ સા ચતુષ્પદાનુષ્ટુબ્ વાગનુષ્ટુબ્ વાચ્યેવૈતત્ પશૂનાપ્નોતિ વાચ્યેવૈતત્ પશૂનાપ્ત્વાવરુન્દ્ધે તસ્માદ્વાચા પશવો નામ જાનતે વાચા સિદ્ધાનિ વર્તન્તે

પ્રજાપતિરકામયત ભૂયાન્ સ્યાઁ શ્રેયાન્ સ્યામૃધ્નુયામિતિ સ દ્વાદશાહેનાદીક્ષત તેનાયજત સ આર્ધ્નોત્ તસ્માદેકો દ્વાદશાહેન યજતૈકો હિ સ આર્ધ્નોત્ પ્રજાપતિરેવ પ્રજાપતેરેવર્દ્ધમન્વૃધ્નોતિ ય એવં વિદ્વાનેકો દ્વાદશાહેન યજતે તેન તિસ્રો દેવતા રોચના અદીક્ષન્ત તેનાયજન્ત તા આર્ધ્નુવઁસ્તસ્માત્ ત્રયો દ્વાદશાહેન યજેરઁસ્ત્રયો હિ ત આર્ધ્નુવન્નિમ એવ લોકા એષામેવ લોકાનામૃદ્ધમન્વૃધ્નુવન્તિ ય એવં વિદ્વાઁસસ્ત્રયો દ્વાદશાહેન યજન્તે તેન ષડ્ દેવતા અદીક્ષન્ત તેનાયજન્ત તા આર્ધ્નુવઁસ્તસ્માત્ ષડ્ દ્વાદશાહેન યજેરન્ ષડ્ઢિ ત આર્ધ્નુવન્નૃતવ એવર્તૂનામેવર્દ્ધમન્વૃધ્નુવન્તિ ય એવં વિદ્વાઁસષ્ષડ્ દ્વાદશાહેન યજન્તે તેન દ્વાદશ દેવતા અદીક્ષન્ત તેનાયજન્ત તા આર્નુએનવઁસ્તે પૂર્વપક્ષેષ્વાર્ધ્નુવન્નપરપક્ષાનનૂપાહ્વયન્ત તસ્માદ્ દ્વાદશ દ્વાદશાહેન યજેરન્ દ્વાદશ હિ ત આર્ધ્નુવન્ માસા એવ માસાનામેવર્દ્ધમન્વૃધ્નુવન્તિ ય એવં વિદ્વાઁસો દ્વાદશ દ્વાદશાહેન યજન્ત ઉપસત્સુ ત્રયોદશો દીક્ષેતોત હિ તં વિદુરુત ન વિદુરુત વૈ ત્રયોદશં માસં વિદુરુત ન વિદુઃ

પ્રજાપતિર્મનસિ સારસ્વતો વાચિ વિસૃષ્ટાયાં ધાતા દીક્ષાયાં બ્રહ્મ વ્રતે સવિતા ભૃત્યામન્ધોઽચ્છેતો દિવ્યસ્સુપર્ણઃ પ્રતિખ્યાતોઽદિતિઃ પ્રાયણીયે પશુષ્ઠા ન્યુપ્તો રુદ્રો વિચીયમાનશ્છન્દાઁસિ મીયમાનો વરુણ ઉપનદ્ધઃ પૂષા સોમક્રયણ્યાં ભગઃ પણ્યમાનોઽસુરઃ ક્રીતશ્શિપિવિષ્ટ ઊરા આસાદ્યમાનો બૃહસ્પતિરુત્થિતો વાયુરધિહ્રિયમાણોઽધિપતિઃ પ્રોહ્યમાણોઽગ્નીષોમીયઃ પશા અતિથિર્દુરોણસદાતિથ્યે વરુણસ્સમ્રાડાસન્દ્યામાસાદ્યમાન ઐન્દ્રાગ્નો અગ્નૌ મથ્યમાન ઐન્દ્રાગ્નોઽગ્નૌ પ્રહ્રિયમાણે સામ તાનૂનપ્ત્રે તપોઽવાન્તરદીક્ષાયાં પૃથિવ્યુપસદ્યન્તરિક્ષમુપસદિ દ્યૌરુપસદિ યજ્ઞસ્ય પ્રમાભિમોન્મા પ્રતિમા વેદ્યાં ક્રિયમાણાયાં પશવ ઉત્તરવેદ્યાં દ્યૌર્હવિર્ધાનેઽન્તરિક્ષમાગ્નીધ્રે પૃથિવી સદસિ

પ્રાણ ઉપરવેષુ ભ્રાતૃવ્યા ધિષ્ણ્યેષુ પશવા બર્હિષિ વેદ્યાઁ સ્તીર્યમાણાયામપ્તુર્વૈસર્જને પ્રજાપતિઃ પ્રણીયમાનોઽગ્નિરાગ્નીધ્રે વૈષ્ણવ આસન્નકર્મણિ હસ્તો વિસૃષ્ટો વૈષ્ણવો યૂપ ઓષધયો રશનાયાં મેધ આપ્રીષુ હવિઃ પર્યગ્નિકૃતઃ પિતૃદેવત્યસ્સંજ્ઞપ્યમાને યજ્ઞસ્ય મિથુનં પન્નેજનીષુ રક્ષસાં ભાગધેયં વપાયામુદ્બૃહ્યમાનાયાં યજ્ઞસ્ય સંતતિર્વસતીવરીષુ પરિહ્રિયમાણાસ્વિન્દ્રાગ્ન્યોર્ધેનુર્દક્ષિણાયામુત્તરવેદ્યાશ્શ્રોણ્યામાસન્ના મિત્રાવરુણયોર્ધેનુરુત્તરસ્યામુત્તરવેદ્યાશ્શ્રોણ્યામાસન્ના વિશ્વેષાં દેવાનામાગ્નીધ્રે છન્દાઁસ્યુપવસથે હવિરુપાવહૃતસ્સારસ્વતઃ પ્રાતરનુવાકેઽથ વા ન્યુપ્તઃ પ્રજાપતિર્વિભજ્યમાના દેવતા વિભક્ત ઇન્દ્રો વૃત્રહેન્દ્રોઽભિમાતિહેન્દ્રો વૃત્રતૂરુન્નીયમાન આયુરુપાઁશ્વન્તર્યામયોર્યમોઽભિષુતઃ

નિભૂયપૂરાધવનીયે સુપૂતપૂઃ પૂતભૃતિ શુક્રશ્રીઃ ક્ષીરશ્રીઃ કકુહસ્સક્તુશ્રીઃ પાત્રેષુ વાયુર્બહિષ્પવમાને હોત્રાઃ પ્રવરે વસવઃ પ્રયાજેષુ યદ્દેવત્યસ્સોમસ્તદ્દેવત્યઃ પશુર્વૈશ્વદેવ ઉન્નીયમાન ઐન્દ્રાગ્ન ઉન્નીતો રુદ્રો હૂયમાનો વાગ્ઘુતો મારુતો ગણોઽભ્યાવૃત્તો મિત્રઃ પ્રતિખ્યાત ઇન્દ્ર આસન્નો ભક્ષો ભક્ષ્યમાણસ્સખા ભક્ષિતઃ પિતરો નારાશઁસ આગ્નેયં પ્રાતસ્સવનમૈન્દ્રં માધ્યન્દિનઁ સવનં યજ્ઞો દક્ષિણાયામૈન્દ્રાણિ પૃષ્ઠાનિ વૈશ્વદેવં તૃતીયસવનં વૈશ્વાનરોઽગ્નિષ્ટોમ ઐન્દ્રાવારુણં મૈત્રાવરુણસ્ય સ્તોત્રમૈન્દ્રાબાર્હસ્પત્યં બ્રાહ્મણાચ્છઁસિન ઐન્દ્રાવૈષ્ણવમચ્છાવાકસ્યૈન્દ્રષ્ષોડશી રાત્રી પત્ન્યાગ્નેયો રથંતરસ્સંધિસ્સૌર્યમાશ્વિનમહર્યજ્ઞ આદિત્યા અનુયાજેષુ યદન્તરા ક્રિયતે સમુદ્રો વરુણોઽવભૃથે સમુદ્ર ઋજીષે યદવારે તીર્થં તત્ પ્રાયણીયં યત્પારે તીર્થં તદુદયનીયં વૈષ્ણવો વશાયાં બ્રહ્મા સમિષ્ટ્યામ્

યથા વૈ રથ એકૈકમરમભિપ્રતિતિષ્ઠન્ વર્તત એવં યજ્ઞ એકૈકાં તન્વમભિપ્રતિતિષ્ઠન્નેતિ પુરા પ્રચરિતોરાગ્નીધ્રે હોતવ્યા એતદ્ધ વા ઉવાચ વાસિષ્ઠસ્સાત્યહવ્યાઽસ્કાન્ સોમ ઇત્યુક્તે મા સૂર્ક્ષત પ્રચરત પ્રાતર્વાવાદ્યાહઁ સોમઁ સમસ્થાપયમિતિ નાસ્ય સોમસ્સ્કન્દતિ ય એવં વેદ સ હ સ્મ વૈ સ આસન્દ્યામાસીનસ્સક્તુભિરુપમથ્ય સોમં પિબત્યહં વાવ સર્વતો યજ્ઞં વેદ ય એતા વેદ ન મામેષ હિઁસિષ્યતીતિ નૈનઁ સોમઃ પીતો ન પેયો હિનસ્તિ ય એવં વિદ્વાન્ સોમં પિબતિ તઁ હ સ્મ યદાહુઃ કસ્માત્ ત્વમિદમાસીનસ્સક્તુભિરુપમથ્ય સોમં પિબસીતિ દેવતાસ્વેવ યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયામીત્યબ્રવીદ્યસ્યૈવં વિદુષો યસ્યૈવં વિદ્વાન્ યજ્ઞાર્ત્યા યજ્ઞપ્રાયશ્ચિત્તિં જુહોતિ દેવતાસ્વેવ યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ યજ્ઞાર્તિં પ્રતિજુહુયાત્ સયોનિત્વાય ત્રયસ્ત્રિંશદ્વૈ યજ્ઞસ્ય તન્વ એકાન્નત્રિઁશત્ સ્તોમભાગાસ્ત્રીણિ સવનાનિ યજ્ઞશ્ચતુર્થસ્સ્તોમભાગૈરેવૈતત્ સ્તોમભાગાન્ પ્રતિયુઙ્ક્તે સવનૈસ્સવનાનિ યજ્ઞેન યજ્ઞઁ સર્વા હ વા અસ્ય યજ્ઞસ્ય તન્વઃ પ્રયુક્તા ભવન્તિ સર્વા આપ્તાસ્સર્વા અવરુદ્ધા દેવસ્ય સવિતુઃ પ્રસવે બૃહસ્પતયે સ્તુતેતિ યદ્યદ્વૈ સવિતા દેવેભ્યઃ પ્રાસુવત્ તેનાર્નુર્વન્ સવિતૃપ્રસૂતા એવ સ્તુવન્ત્યૃધ્નુવન્ત્યૃધ્યન્તે હ વા અસ્ય સ્તોમા ઋધ્યતે યજ્ઞ ઋધ્યતે યજમાનાયર્ધ્યતે પ્રજાયા ઋધ્યતે પશુભ્ય ઋધ્યતે બ્રહ્મણે યસ્યૈવં વિદુષો યસ્યૈવં વિદ્વાન્ બ્રહ્મા ભવતિ

યો વૈ સ્તોમભાગાનામાયતાશ્ચ પ્રતિહિતાશ્ચ વિદ્યાત સ સમૃતસોમસ્ય બ્રહ્મા સ્યાદ્બહિષ્પવમાને પ્રસ્તુતે બ્રૂયાત્ સ્તુતેષે સ્તુતોર્જે સ્તુત દેવસ્ય સવિતુઃ પ્રસવે બૃહસ્પતિપ્રસૂતા ઇત્યેતા વૈ સ્તોમભાગાનામાયતપ્રતિહિતા ય એવં વિદ્યાત્ સ સમૃતસોમસ્ય બ્રહ્મા સ્યાદ્યાં દિશઁ સોમૌ સઁસ્તુતૌ સ્યાતાં તાં દિશં પરીક્ષેતેદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રઁ શુચા વિધ્યામીત્યૃત્વિજામેકં બ્રૂયાચ્છુચૈવૈનાન્ વિધ્યતિ યો વૈ સ્તોમભાગાનામાયતાશ્ચ પ્રતિહિતાશ્ચાવિદ્વાન્ બ્રહ્મા ભવતિ સ વિષ્વગ્વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે બહિષ્પવમાને પ્રસ્તુતે સ્તુતેષે સ્તુતોર્જે સ્તુત દેવસ્ય સવિતુઃ પ્રસવે બૃહસ્પતિપ્રસૂતા ઇત્યુપર્યુપરિ બ્રહ્માણમતીક્ષેતાધરમેવ દ્વિષન્તં કુરુતે બ્રહ્મન્ સોમોઽસ્કાનિતિ યજ્ઞોઽસ્કાનિત્યેવૈતદાહ યત્ર સ્કન્દેત્ તદપો નિનીય ॥
અભૂદ્દેવસ્સવિતા વન્દ્યો નુ ન ઇદાનીમહ્ન ઉપવાચ્યો નૃભિઃ ।
વિ યો રત્ના ભજતિ માનવેભ્યશ્શ્રેષ્ઠં નો અત્ર દ્રવિણં યથા દધત્ ॥
ઇત્યભિમન્ત્રયેતાપો વૈ સર્વા દેવતા દેવતાસ્વેવ યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયતિ યત્ર વૈ બ્રહ્માન્યસ્મૈ ભૂયો દીયમાનં પશ્યતિ સોઽધરાચીનપ્રવણસ્સોમો ભવતિ યદિ બ્રહ્માન્યસ્મૈ ભૂયો દીયમાનં પશ્યેદિદમહમમુષ્યામુષ્યાયણસ્યેન્દ્રિયં વીર્યં વૃઞ્જ ઇતિ યજમાનં બ્રૂયાદિન્દ્રિયમેવાસ્ય વીર્યં વૃઙ્ક્તે

અગ્નિં નરો દીધિતિભિરરણ્યોર્હસ્તચ્યુતી જનયન્ત પ્રશસ્તમ્ । દૂરેદૃશં ગૃહપતિમથર્યુમ્ ॥
અગ્નિનાગ્નિસ્સમિધ્યતે કવિર્ગૃહપતિર્યુવા । હવ્યવાડ્ જુહ્વાસ્યઃ ॥
સપ્ત તે અગ્ને સમિધસ્સપ્ત જિહ્વાસ્સપ્તર્ષયસ્સપ્ત ધામ પ્રિયાણિ ।
સપ્ત હોત્રા અનુ વિદ્વાન્ સપ્ત યોનીરાપૃણસ્વા ઘૃતેન ॥
મનો જ્યોતિર્જુષતામાજ્યસ્યારિષ્ટં યજ્ઞઁ સમિમં તનોતુ ।
ઇમં યજ્ઞઁ સપ્તતન્તું તતં ન આ દેવા યન્તુ સુમનસ્યમાનાઃ ॥
ત્રયસ્ત્રિંશત્ તન્તવો યાન્વિતન્વત ઇમં યજ્ઞઁ સ્વધયા યે દદન્તે ।
તેષાં છિદ્રં પ્રતિદધ્મો યદત્ર સ્વાહાયં યજ્ઞો અપ્યેતુ દેવાન્ ॥
યન્મે મનસશ્છિદ્રં યદ્વાચો યચ્ચ મે હૃદઃ।
અયં દેવો બૃહસ્પતિસ્સં તત્ સિઞ્ચતુ રાધસા ॥
વિશ્વકર્મા હવિરિદં જુષાણસ્સંતાનૈર્યજ્ઞઁ સમિમં તનોતુ ।
યા વ્યુષ્ટા ઉષસો યાશ્ચ નિમ્રુચસ્તાસ્સંદધાતુ હવિષા ઘૃતેન ॥
અયાશ્ચાગ્નેઽસ્યનભિશસ્તિશ્ચ સત્યમિત્ત્વમયા અસિ ।
અયાસ્સન્ મનસા કૃતોઽયાસ્સન્ હવ્યમૂહિષેઽયા નો ધેહિ ભેષજમ્ ॥
ત્વં નો અગ્ને વરુણસ્ય વિદ્વાન્ દેવસ્ય હેડોઽવયાસિસીષ્ઠાઃ ।
યજિષ્ઠો વહ્નિતમશ્શોશુચાનો વિશ્વા દ્વેષાઁસિ પ્રમુમુગ્ધ્યસ્મત્ ॥
સ ત્વં નો અગ્નેઽવમો ભવોતી નેદિષ્ઠો અસ્યા ઉષસો વ્યુષ્ટૌ ।
અવયક્ષ્વ નો વરુણં રરાણો વીહિ મૃડીકઁ સુહવો ન એધિ

॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામોરિમિકાયામેકાદશિની નામ ચતુસ્ત્રિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્