Kathaka Samhita · Chapter 30

atha triṃśaṃ sthānakam /
pātnīvatam /
prajananaṃ vai pātnīvato yadvai kiṃca yajñe pātnīvataṃ kriyate prajananameva tat parāṅ vā etarhi yajñaḥ parācīrdevatāstvāṣṭro bhavati parācīṣveva devatāsu tvaṣṭāraṃ vṛṣāṇamapisṛjati so'smai mithunaṃ karoti vajro vā eṣa purastāt saṃmīyate yadekādaśinī sa īśvaraḥ pratyañcaṃ yajñam̐ saṃpuro yat pātnīvato mīyate pratyuttabdhyai sayatvāya manorvai kapālānyāsam̐stairyāvato yāvato'surānabhyupādhātte parābhavannatha tarhi triṣṭāvarutrī āstāmasurabrahmau tā asurā abruvannimāni manukapālāni yācethāmiti tau prātaritvānā abhiprāpadyetāṃ vāyave'gnā३i vāyava indrā३ iti kiṃkāmau stha ityabravīdimāni nau kapālāni dehīti tānyābhyāmadadāt tānyaraṇyaṃ parāhṛtya samapim̐ṣṭāṃ tanmanorgāvo'bhivyatiṣṭhanta tānyṛṣabhassamaleṭ tasya ruvato yāvanto'surā upāśṛṇvam̐ste parābhavam̐stau prātaritvānā abhiprāpadyetāṃ vāyave'gnā३i vāyava indrā३ iti kiṃkāmau stha ityabravīdanena tvarṣabhena yājayāveti tat patnī yajurvadantī pratyapadyata tasyā dyāṃ vāgātiṣṭhat tasyā vadantyā yāvanto'surā upāśṛṇvam̐ste parābhavam̐stasmānnaktam̐ strī candrataraṃ vadati tau prātaritvānā abhiprāpadyetāṃ vāyave'gnā३i vāyava indrā३ iti kiṃkāmau stha ityabravīdanayā tvā patnyā yājayāveti sā paryagnikṛtāsīdathendro'cāyanmanum̐ śraddhādevaṃ triṣṭāvarutrī asurabrahmau jāyayā vyardhayata iti sa āgacchat so'bravīdābhyāṃ tvā yājayānīti netyabravīnna vā ahamanayorīśa ityatithipatirvāvātitherīśa ityabravīt tā asmai prāyacchat sa prativeśo vediṃ kurvannāsta tā apṛcchatāṃ ko'sīti brāhmaṇa iti katamo brāhmaṇa iti //
kiṃ brāhmaṇasya pitaraṃ kimu pṛcchasi mātaram /
śrutaṃ cedasmin vedyam̐ sa pitā sa pitāmahaḥ //
iti tā avittāmindro vā iti tau prāpatatāṃ tayoryāḥ prokṣaṇīrāpa āsam̐stābhiranuvisṛjya śīrṣe acchinat tau vṛṣaśca yavāṣaścābhavatāṃ tasmāt tau varṣeṣu śuṣyato'dbhirhi hatau tāṃ paryagnikṛtāmudāsṛjat tayārdhnot tā imā manāvyāḥ prajā yat paryagnikṛtaṃ pātnīvatamutsṛjati yāmeva manurṛddhimārdhnot tāmṛdhnoti sam̐sthāpyā३ na sam̐sthāpyā३ iti mīmām̐sante sravati vai yajño'sam̐sthitastam̐ sravantaṃ yajamāno'nu parāsravati prajayā ca paśubhiśca sam̐sthāpya eva yajñasya pratiṣṭhityai yadi sam̐sthāpayedyāvanti paśoravadānāni tāvantyājyasyāvadyedayātayāmam̐ hyetat prājāpatyaṃ yadājyamayātayāmo devānāṃ prajāpatistadeva sam̐sthāpayati tadu na sam̐sthāpayatyubhayameva karoti

aindravāyavāgrā agre gṛhyante'tha śukrāgrā athāgrāyaṇāgrā gāyatro vā aindravāyavastraiṣṭubhaśśukro jāgata āgrāyaṇa etāvanti vai chandām̐si cchandobhirdevāssvargaṃ lokamāyam̐śchandobhireva svargaṃ lokametyāgrāyaṇaścaturthe'hañjāgato vā āgrāyaṇo jaganmukha eṣa trirātro yadeva cchanda āpnoti tenottaraṃ trirātraṃ pratanuta aindravāyavāgrāḥ pañcame'han gāyatro vā aindravāyavaḥ prāṇo gāyatrī prāṇameva madhyato dadhāti tasmānmadhyataḥ prāṇaśśukrāgrāṣṣaṣṭhe'ham̐straiṣṭubho vai śukrastriṣṭubanta eṣa trirātro'ntamevainamabhyudūhati śukrāgrā eva saptame'ham̐straiṣṭubho vai śukrastriṣṭummukha eṣa cchandomaḥ pratyuttabdhyai sayatvāyātho yadeva cchanda āpnoti tenottaraṃ trirātraṃ pratanuta āgrāyaṇāgrā aṣṭame'hañjāgato vā āgrāyaṇo jaganmadhya eṣa cchandomaśchandasāmeva vyūhamanuvyūhatyaindravāyavāgrāḥ prāyaṇīya aindravāyavāgrā udayanīye prāṇo vā aindravāyavaḥ prāṇenaiva prayanti prāṇenodyanti prāṇā vai grahāstānetanmohayati yadvyatihāraṃ gṛhṇāti yadagrān yadagrān gṛhṇīyāt taṃ dhārayannā sādayitorāsīta prāṇā vai grahāḥ prāṇānevāyatanaśa āpādayatyathottaraṃ prasṛtā gṛhyanta evam̐ ha vai keśino dālbhyasya vam̐śavraścane grahāñjagṛhussa hovāca luśākapiḥ khārgaliḥ kathaṃ grahānagrahīṣṭetītthamitthamiti hāsmā ūcussa hovāca tryanīkamasya prajā bhaviṣyatīti tataḥ pañcālāstredhābhavan yasyaivaṃ grahā gṛhyante tryanīkamasya prajā bhavati

aindravāyavāgrān gṛhṇīta yaḥ kāmayeta yathāpūrvaṃ prajābhyaḥ kalpeteti yajñasya vai klṛptamanu prajābhyaḥ kalpate yajñasyāklṛptamanu na kalpate yathāpūrvameva prajābhyaḥ kalpayati na kanīyāñjyāyām̐samatikrāmatyaindravāyavāgrān gṛhṇīyādāmayāvinaḥ prāṇena vā eṣa vyṛdhyate yasyāmayati prāṇa aindravāyavaḥ prāṇenaivainam̐ samardhayati maitrāvaruṇāgrān gṛhṇīran yeṣāṃ dīkṣitānāṃ pramīyeta prāṇāpānābhyāṃ vā ete vyṛdhyante yeṣāṃ dīkṣitānāṃ pramīyate prāṇāpānau vai mitrāvaruṇau prāṇāpānā eva mukhataḥ pariharante tasmānmukhataḥ prāṇāpānā āśvināgrān gṛhṇītānujāvaro'śvinau vai devānāmānujāvarau tā agraṃ paryaitāmaśvinā etasya devatā ya ānujāvarastā evānvārabhate tā enamagraṃ pariṇayataḥ śukrāgrān gṛhṇīta gataśrīrasau vā ādityaśśukra eṣo'nto'ntaṃ manuṣyaśśriyo gatvā nivartate'ntādevāntamālabhate na tataḥ pāpīyān bhavati yādṛṅ san yajate manthyagrān gṛhṇītābhicarannārtapātraṃ vā etadyanmanthipātraṃ mṛtyunaivainaṃ grāhayatyukthyāgrān gṛhṇītābhicaryamāṇassarveṣāṃ vā etat pātrāṇāmindriyaṃ vīryaṃ yadukthyapātram̐ sarveṇaivainamindriyeṇātiprayuṅkte //
mā tvatkṣetrāṇyaraṇāni ganma māpaspharīḥ payasā mā na ādhak /
mā vayameno'nyakṛtaṃ bhujema sarasvatyabhi no neṣi vasyaḥ//
iti mṛtyorvai kṣetrāṇyaraṇāni tenaiva mṛtyoḥ kṣetrāṇi na gacchatyāgrāyaṇāgrān gṛhṇīta yasya pitā pitāmahaḥ puṇyassyādatha tanna prāpnuyādvācā vā eṣa indriyeṇa vyṛdhyate yasya pitā pitāmahaḥ puṇyo bhavatyatha tanna prāpnotyura ivaitadyajñasya vāgiva yadāgrāyaṇo vācaivainamindriyeṇa samardhayati pūrṇān grahān gṛhṇīyādāmayāvinaḥ prāṇān vā etasya śugṛcchati yasyāmayati prāṇā grahāḥ prāṇānevāsya śuco muñcati pūrṇān grahān gṛhṇīyādyarhi parjanyo na varṣet prāṇān vā etarhi prajānām̐ śugṛcchati yarhi parjanyo na varṣati prāṇā grahāḥ prāṇāneva prajānām̐ śuco muñcati tājak pravarṣati

kṣetrasya pate madhumantamūrmiṃ dhenuriva payo asmāsu dhukṣva /
madhuścutaṃ ghṛtamiva supūtamṛtasya naḥ patayo mṛḍayantu //
upayāmagṛhīto'syadityai tvā caturūdhnyai //
udīrayata marutassamudrato yūyaṃ vṛṣṭiṃ varṣayathā purīṣiṇaḥ /
na vo dasrā upadasyanti dhenavaśśubhaṃ yātāmanu rathā avṛtsata //
upayāmagṛhīto'syadityai tvā caturūdhnyai //
mahīmū ṣu mātaram̐ suvratānāmṛtasya patnīmavase huvema /
tuvikṣatrāmajarantīmurūcīm̐ suśarmāṇamaditim̐ supraṇītim //
upayāmagṛhīto'sya dityai tvā caturūdhnyai // eṣa te yoniradityai tvā caturūdhnyai // vṛṣṭirvai devebhyo'pākrāmat saiṣu lokeṣvaśrayata tāṃ devā anveṣṭumadhriyanta ta etaṃ grahamapaśyam̐stamagṛhṇata tenaibhyo lokebhyo vṛṣṭim̐ saṃprācyāvayam̐stametaṃ vṛṣṭikāmo gṛhṇīta kṣetrasya pate madhumantamūrmimityasau vai kṣetrasya patiramuto varṣatyudīrayata marutassamudrata iti marutassṛṣṭāṃ vṛṣṭiṃ nayanti mahīmū ṣu mātaram̐ suvratānāmitīyamaditirasyāṃ varṣatyetā vai devatā varṣasyeśate tā evopadhāvatyebhya eva lokebhyo vṛṣṭim̐ saṃpracyāvayati catusstanaṃ pātraṃ bhavati catasro diśo digbhya eva vṛṣṭim̐ saṃpracyāvayati yaṃ prathamam̐ stanamanupadyate tasyā diśo'bhyetadvarṣatyapi pātre kriyamāṇe varṣati mṛnmayena gṛhṇāti dārumayeṇa juhoti na hi mṛnmayamāhutimānaśe

upayāmagṛhīto'si prajāpataye tvā prajābhya eṣa te yoniḥ prajāpataye tvā prajābhya upayāmagṛhīto'si prajābhyastvā prajāpataya eṣa te yoniḥ prajābhyastvā prajāpata upayāmagṛhīto'syantarikṣāya tvā vanaspatibhya eṣa te yonirantarikṣāya tvā vanaspatibhya upayāmagṛhīto'si vanaspatibhyastvāntarikṣāyaiṣa te yonirvanaspatibhyastvāntarikṣāyopayāmagṛhīto'syadbhyastvauṣadhībhya eṣa te yoniradbhyastvauṣadhībhya upayāmagṛhīto'syoṣadhībhyastvādbhya eṣa te yoniroṣadhībhyastvādbhyaḥ//
udu tyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ / dṛśe viśvāya sūryam //
upayāmagṛhīto'si sūryāya tvaiṣa te yonissūryāya tvā //
vācaspatiṃ viśvakarmāṇamūtaye manoyujaṃ vāje adyā huvema/
sa no nediṣṭham̐ havanānyāgamadviśvaśambhūravase sādhukarmā /
upayāmagṛhīto'sīndrāya tvā viśvakarmaṇa eṣa te yonirindrāya tvā viśvakarmaṇe //
mahīmū ṣu mātaram̐ suvratānāmṛtasya patnīmavase huvema/
tuvikṣatrāmajarantīmurūcīm̐ suśarmāṇamaditim̐ supraṇītim //
upayāmagṛhīto'syadityai tvaiṣa te yoniradityai tvā // saṃtatirvā ete grahā yathā vai śālaivam̐ saṃvatsaro yathā śālāyāḥ pakṣasī evam̐ saṃvatsarasya pakṣasī yathā madhyamo vam̐śa evaṃ divākīrtyaṃ yadete na gṛhyeran viṣūcī saṃvatsarasya pakṣasī vyavasram̐seyātāmārtimārcheyuryadete gṛhyante yathā śālāyāḥ pakṣasī madhyamaṃ vam̐śamabhisamāyacchantyevamevaitat saṃvatsarasya pakṣasī divākīrtyamabhisaṃtanvanti te sarve saha divākīrtye gṛhyante yathā vai madhyamo vam̐śa evaṃ divākīryaṃmabha yadvai saubalassyādavaśīryeta // yadete na gṛhyante draḍhimna evānunaddhyā aśithilatvāya śukrāgrā etadahargṛhyante traiṣṭubho vai śukrastraiṣṭubhametadahaḥ pratyuttabdhyai sayatvāya saurya etadahaḥ paśurālabhyate sauryo graho gṛhyate'sau vā āditya etadahastameva pratyakṣamṛdhnuvanti ṣaḍetadaharatigrāhyā gṛhyante paśussaptamassapta prāṇā asā ādityaśśiraḥ prajānām̐ śīrṣanneva prāṇān dadhāti tasmāt sapta śīrṣaṇyāḥ prāṇā indro vai vṛtram̐ hatvā sa imāṃllokānabhyajayat tasyāsau loko'nabhijita āsīt taṃ viśvakarmā bhūtvābhyajayadyadvaiśvakarmaṇo gṛhyate'muṣya lokasyābhijityai yanti vā ete'smāllokādye vaiśvakarmaṇaṃ gṛhṇate parāñca iva hyete na rohanti ta īśvarāḥ prametorādityam̐ śvo gṛhṇīranniyamaditirasyāmeva tena pratitiṣṭhantyā parārdhāt saṃvatsarasyānyamanyaṃ gṛhṇīran viśvānyanyena karmāṇi kurvāṇā yantyasyāmanyena pratitiṣṭhanti tā ubhau saha mahāvrate gṛhyete antamevāgatyobhayorlokayorṛdhnuvanti vaiśvakarmaṇenāmuṣminnādityenāsminnarkyamukthaṃ bhavatyannaṃ vā arkyamannāda eva tena pratitiṣṭhanti

agnaye tvā pravṛhāmi gāyatreṇa cchandasendrāya tvā pravṛhāmi traiṣṭubhena cchandasā viśvebhyastvā devebhyaḥ pravṛhāmi jāgatena cchandasā //
agniḥ prātassavane pātvasmān vaiśvānaro viśvakṛdviśvaśaṃbhūḥ /
sa naḥ pāvako draviṇaṃ dadhātvāyuṣmantassahabhakṣāssyāma //
viśve devā maruta indro asmānasmin dvitīye savane na jahyuḥ /
sumedhasaḥ priyameṣāṃ vadanto vayam̐ syāma patayo rayīṇām //
idaṃ tṛtīyasavanaṃ kavīnāmṛtena ye camasamairayanta /
saudhanvanā amṛtamānaśānāssviṣṭaṃ no'bhi vasyo nayantu //
śukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmyahno rūpe sūryasya raśmiṣu reśīnāṃ tvā patmannādhūnomi māndānāṃ tvā patmannādhūnomi kṛtanānāṃ tvā patmannādhūnomi bhandanānāṃ tvā patmannādhūnomi devayānīnāṃ tvā patmannādhūnomi //
ā sīmugrā acucyavurdivo dhārāmasaścata / kakubhaṃ rūpamṛṣabhasya rocate bṛhat //
somassomasya purogāśśukraśśukrasya purogā yat te somādābhyaṃ nāma jāgṛvi tasmai te soma somāya svāhā // trirvasubhyo avapathāstrī rudrebhyo avapathāstrirādityebhyo avapathā yena rūpeṇa prajāpataye'vapathāstena mahyaṃ pavasvośiktvaṃ deva soma gāyatreṇa cchandasāgneḥ pātha upehi vaśī tvaṃ deva soma traiṣṭubhena cchandasendrasya pātha upehyasmat sakhā deva soma jāgatena cchandasā viśveṣāṃ devānāṃ pātha upehi

devāśca vā asurāśca samāvadeva yajñe'kurvata yadeva devā akurvata tadasurā akurvata te devā etamadābhyamapaśyam̐stamagṛhṇatāmagnaye tvā pravṛhāmi gāyatreṇa cchandaseti devatāścaiva tacchandām̐si cāpnuvanagniḥ prātassavane pātvasmāniti savanānyeva tadāpnuvam̐śchukraṃ te śukreṇa gṛhṇāmītyahorātrayoreva tadrūpe āpnuvan reśīnāṃ tvā patmannādhūnomītyapāmeva tadrūpāṇyāpnuvam̐ste devā yāvāneva yajñastaṃ parigṛhyājuhavustam̐ hutamasurā anvabudhyanta te'bruvannadabhanna iti tadasyādābhyatvamatho yadenān dabdhuṃ nāśaknuvam̐stadasyādābhyatvam̐ sa eṣa bhrātṛvyasyaiva dabdhyai gṛhyate // nigrābhyāṇāṃ gṛhṇāti somo vai dadhno gṛhṇāti somo hi dadhi catussrakti pātraṃ bhavati catasro diśo dikṣveva pratitiṣṭhati ghnanti vā etat somaṃ yadabhiṣuṇvanti tasyaiṣātimokṣiṇī tanūryadādābhyastāmevānvahatām̐ hatasvargaṃ lokamabhyatimucyate tadanu yajamāno yajñāt sā hi yajamānassa ha tvā amuṣmiṃlloke sarvatanūryasyaiṣa gṛhyate vi vā etadyajñaṃ chinatti yat purābhiṣotossam̐sthāṃ gamayati yadam̐śūnanabhiṣutānapisṛjati yajñasya saṃtatyā avicchedāya // na sāmānuktho'graho'stītyāhuranāyatanassa iti trirvasubhyo avapathā ityetadukthameṣāśīrgaurivītam̐ sāma devā vai yadbrahma vyabhajanta tato yadatyaricyata tadgaurivītamabhavadatiriktaṃ vai gorivītamatiriktā atigrāhyā atiriktenaivātiriktamāpnoti yatra gorivītam̐ sāma syāt tadapi bahūnatigrāhyān gṛhṇīyāt tenaivainān sāmavata ukthavato nidānavata āyatanavataḥ karoti nidānavānāyatanavān bhavati ya evaṃ veda

prajāpaterjāyamānāḥ prajā jātāśca yā imāḥ/ tā asmai prativedaya cikitvām̐ anumanyatām//
paśupateḥ paśavo virūpāssadṛśā uta / teṣāṃ yaṃ vavrire devāstam̐ svarāḍanumanyatām //
prajānantaḥ pratigṛhṇanti pūrve prāṇamaṅgebhyo adhiniścarantam /
huto yāhi pathibhirdevayānairoṣadhīṣu pratitiṣṭhā śarīraiḥ //
ye badhyamānamanubadhyamānā anvaikṣanta manasā cakṣuṣā ca /
agniṣṭām̐ agre pramumoktu devaḥ prajāpatiḥ prajayā saṃvidānaḥ //
ya āraṇyāḥ paśavo viśvarūpā virūpāssanto bahudhaikarūpāḥ/
vāyuṣṭām̐ agre pramumoktu devo viśvakarmā prajayā saṃrarāṇaḥ //
yeṣāmīśe paśupatiḥ paśūnāṃ catuṣpāda uta ye dvipādaḥ /
niṣkrītāste yajñiyaṃ bhāgaṃ yantu rāyaspoṣā yajamānaṃ viśantu //
pramuñcamānā bhuvanasya reto gātuṃ dhatta yajamānāya devāḥ /
upākṛtam̐ śaśamānaṃ yadasthāt priyaṃ devānāmapyetu pāthaḥ //
nānā prāṇo yajamānasya paśunā yajño devebhissaha devayānaḥ/
samyagāyuryajño yajñapatau dadhātu //
upeta śamitāro devānāṃ dasitam̐ haviḥ / paśoḥ pāśaṃ pramuñcata pāśaṃ yajñapateradhi //
aditiḥ pāśān pramumoktvetānnamaḥ paśubhyaḥ paśupataye'stu /
yo no dveṣṭyadharassa padīṣṭa tasmin pāśān pratimuñcāma etān //
tvāmu tye dadhire prathamaṃ vicakṣyam̐ śṛtaṃkartāramuta yajñiyaṃ ca /
agne sadakṣassatanūrhi bhūtvātha vaha havyaṃ devebhyo jātavedaḥ //
jātavedo vapayā gaccha devām̐stvam̐ hi hotā prathamo babhūtha /
ghṛtasyāgne tanvā saṃbhava satyāssantu yajamānasya kāmāḥ

prajāpatervai paśavo jātāśca jāyamānāśca rudrasya jātā vyṛddhena vā eṣa paśunā carati ya etayossantaṃ paśuṃ tamaniryācyaitayorālabhate yayoreva paśustayorevainaṃ niryācya tenānumatena prasūtenardhnotyeva jīvan paśussvargaṃ lokaṃ gamayitavya ityāhurna mṛtassvargaṃ lokaṃ gantumarhatīti prajānantaḥ pratigṛhṇanti pūrva iti jīvantamevainam̐ svargaṃ lokaṃ gamayati ye ca vai grāmyāḥ paśavo ye cāraṇyāsta etamālabhyamānamanudhyāyanti sa īśvaro yajamāno'paśuḥ parābhavitorye badhyamānamanubadhyamānā ya āraṇyāḥ paśavo viśvarūpā iti paśūnāmevaiṣā saṃpramuktiḥ pañcaitāni juhoti pāṅktāḥ paśavo yāvāneva paśustam̐ svargaṃ lokaṃ gamayati // yadavaghrāpayati tameva nirdiṣṭamālabhate paśurvai yajño yajñāt sa yajamāna etat paśumālabhata ityāhuḥ kvaitarhi yajamāno bhavatīti nānā prāṇo yajamānasya paśuneti prāṇā evainayorvyāvartayati yajñena vā enametadvyardhayati yannānā prāṇa ityāha samyagāyuryajño yajñapatau dadhātviti yajñenaivainam̐ samardhayatyadhirajjū vā etā amuṣmiṃlloke paśuśca yajamānaśca yayoretena pāśaṃ na pramuñcatyupeta śamitāro devānāṃ dasitam̐ haviḥ paśoḥ pāśaṃ pramuñcata pāśaṃ yajñapateradhīti pāśamevainayoḥ pramuñcati varuṇapāśam̐ sa ha tvā amuṣmiṃlloke'parajjuryasyaivaṃ kriyate yadyabhicaredyo no dveṣṭyadharassa padīṣṭa tasmin pāśān pratimuñcāma etāniti stambhaṃ vā dāru vābhidadhyāt pāśamevāsmin pratimuñcati varuṇapāśamāhavanīyaṃ vā etadvyardhayati yat paśuśrapaṇaṃ karoti tvāmu tye dadhire prathamaṃ vicakṣyamiti medhyamevainaṃ yajñiyaṃ karoti jātavedo vapayā gaccha devāniti svargamevainaṃ lokaṃ gamayati yadyadvā ṛṣīṇāṃ ca devānāṃ ca yajñasyāpūtamāsīt tadetairapunata yadevāsya yajñasyāpūtaṃ tadetaiḥ punīta āvyaṃ vā etaiste'pājayam̐stadapāvyānāmapāvyatvamāvyamevaitairapajayati

tṛtīyasyāṃ vai divi soma āsīt taṃ gāyatryāharat tasya parṇamacchidyata sa parṇo'bhavat tat parṇasya parṇatvaṃ tasmāt sarve vṛkṣāḥ parṇavanto'thaiṣa eva parṇa ucyate yat parṇaśākhā bhavati tameva somamavarunddhe devā vai brahman samavadanta tat parṇa upāśṛṇot suśravā vai nāmaiṣa na badhiro bhavati ya evaṃ veda yat parṇaśākhayā prārpayati brahmaṇaivaināḥ prārpayati prajāpatiḥ paśūnasṛjata tānayaṃ devo'bhyamanyata tam̐ śamyāśamayat tacchamyāśśamītvaṃ yacchamīśākhayā prārpayati śāntyā apāṃ vā etadoṣadhīnāṃ tejo yaddarbhā yaddarbhapiñjūlaiḥ prārpayatyapāmevainā oṣadhīnāṃ tejasā prārpayatīṣe tvorja itīṣamevorjaṃ yajñe dadhāti vāyavassthaiti vāyurvā antarikṣasyādhyakṣo'ntarikṣadevatyāḥ paśavo vāyurevainānantarikṣāya paridadāti pra vā enānetadākaroti yadvāyavassthetyāhāraṇyasyeva hi vāyurupāyavasstheti yajamānāyaiva paśūnapākaroti devo vassavitā prārpayatviti prasūtyai śreṣṭhatamāya karmaṇa iti yajño vai śreṣṭhatamaṃ karmāpyāyadhvamaghnyā devabhāgamiti vatsebhyaśca vā etā manuṣyebhyaśca purāpyāyante'thaitarhi devebhya evainā āpyāyayati prajāvatīranamīvā ayakṣmā iti prāvatīrevainā anamīvā ayakṣmāḥ karoti / mā vasstena īśata māghaśam̐sa ityāśiṣamevāśāste pari vo rudrasya hetirvṛṇaktviti rudrameva paśubhiḥ parivṛṇaktyaghātuko'sya rudraḥ paśūn bhavati yasyaivaṃ viduṣo yaścaivaṃ vidvān haviṣe gāḥ prārpayati dhruvā asmin gopatau syāteti dṛm̐hatyevainā bahvīriti bhūmānamevainā gamayati yajamānasya paśūn pāhīti yajamānasya paśūnāṃ gopīthāya pratīcīm̐ śākhāmupagūhati tasmādgrāmyāḥ paśavassāyamāraṇyādgrāmamāyanti yat parācīmupagūhedaraṇye hīyeran

// ityekottaraśataśākhādhvaryuprabhedabhinne śrīyajuṣi kāṭhake carakaśākhāyāṃ madhyamikāyāṃ pātnīvataṃ nāma triṃśaṃ sthānakaṃ saṃpūrṇam