Kathaka Samhita · Chapter 24

atha caturviśaṃ sthānakam/
sākṣīti/
yā śyetākṣī kṛṣṇavālā kṛṣṇaśaphā na tayā krīṇīyāddhataṃ vā asyā etat paripiṣṭaṃ pitṛdevatyā sā pramāyukassyādyā dvirūpā na tayā krīṇīyādvārtraghnī sā jināti vā jīyate vota tayā rājanyasya krīṇīyānna hi tasyāntarāsti jināti vā hi sa jīyate vā yādhīlodhakarṇī tayā ṣoḍaśinaṃ krīṇīyādatiriktaṃ vā etadrūpāṇāmatiriktaṣṣoḍaśyatiriktenaivātiriktamāpnoti yā babhrurekahāyanī tayā krīṇīyādvāgvai somakrayaṇī puruṣo vāgyadekahāyanyā krīṇāti tasmādekahāyanaḥ puruṣo vācaṃ vadati yajjyāyasyā krīṇāti tasmājjyāyān vadati // chandām̐si vā amuṣmāllokāt somamāharan gāyatrī śyeno bhūtvā taṃ gandharvā antarā paryamuṣṇan viśvāvasussa tisro rātrīrupahṛto'vasat tasmāt tisro rātrīssomaḥ krīto vasati taṃ devāḥ punarayācanta tamebhyo na punaradaduste'bruvan gavā niṣkrīṇāmeti te'manyanta yajñena vikreṣyāmahe yadgavā niṣkreṣyāma iti te'bruvan strīkāmā vai gandharvā vācam̐ striyaṃ kṛtvā māyāmupāvāsṛjam̐ste'manyanta prajayā vyakreṣmahi ye vācā vyakreṣmahīti te'nvārtīyantāsmākam̐ somo'smākam̐ somakrayaṇīti te gandharvā abruvan vihvayāmahā iti te brahma gandharvā avadannagāyan devāssā devān gāyata upāvartata tasmādgāyantam̐ strī kāmayate na brahma vadantamadruhyaddhi sā brahmaṇe tasmādāhurakrītā somena somakrayaṇyasti devān hi sā punarupāvartateti te'bruvan strīkāmā vai gandharvā bahu vai gandharveṣu mithunībhavantī saṃbharantyacārīrapaḥ praviśyodehīti tasyā yaddhataṃ paripiṣṭamāsīt tajjaratī kūṭā bhūtvodait te'bruvan pitṛdevatyā vā iyamiti tasmāt tā pitṛbhyo ghnanti te'bruvan punaḥ praviśyodehīti sā paṣṭhauhī vārtraghnī dvirūpā bhūtvodait sā tena rūpeṇāpāspṛṇuta tasmāt sā varo'tivareṇyo nainaṃ varo hinasti ya evaṃ vidvān varaṃ vṛṇīte te'bruvan punaḥ praviśyodehīti sā babhrurekahāyanī bhūtvodait tayākrīṇam̐stasmāt sā somakrayaṇī tadasyā rūpam

somakrayaṇyā tṛtīyasavanamavarudhyaṃ paśavo vai tṛtīyasavanaṃ yadgavā krīṇāti tenaiva tṛtīyam̐ savanamavarunddhe rohite carman mimīte tasmādrohitarūpaṃ paśavo bhūyiṣṭhā na vicetavā anumanyeta na vicīyamānasyopadraṣṭā syāt soma oṣadhīnāmadhirājo grasitamasya niṣkhidati kṣodhuko bhavati tasmāt somavikrayī kṣodhuko'pāmante krīṇāti sarasamevainaṃ krīṇāti hiraṇyena krīṇāti satejasamevainaṃ krīṇātyajayā krīṇāti satapasamevainaṃ krīṇāti dhenvā krīṇāti sāśiramevainaṃ krīṇātyanaḍuhā krīṇāti vahnyeva yajñasyāvarunddhe vatsatareṇa ca vatsataryā ca krīṇāti mithunamevāsya krīṇātyṛṣabheṇa krīṇāti sendramevainaṃ krīṇāti tadāhuḥ prajāpatinā vā eṣa vikrīṇīte yadṛṣabheṇa vikrīṇīta iti ya eva kaśca sāṇḍassyādaretāstena krīṇīyāt tenaiva sendraṃ krīṇāti na prajāpatinā vikrīṇīte daśabhiḥ krīṇāti daśākṣarā virāḍannaṃ virāḍvirājyevānnādye pratitiṣṭhati

jūrasīti vāgvai somakrayaṇī javate hi vācetthaṃ cetthaṃ ca paśyan somakrayaṇīṃ juhoti vāgvai somakrayaṇī paśyannevaināṃ yacchati dhṛtā manaseti manasā hi vāgdhṛtā juṣṭā viṣṇava iti yajño vai viṣṇuryajñāyaivaināṃ juṣṭāṃ karoti tasyāste satyasavasaḥ prasave tanvo yantramaśīya svāheti yo vā etasyāstanvo yantramaśnute bhavati sa savitṛta evāsyāstanvo yantramaśnute svāhākāreṇaivaināṃ yacchatyamuṣmā ādityāya procya somaḥ kretavyo deva sūrya somaṃ kreṣyāma ityamuṣmā evādityāya procya somaṃ krīṇāti // cidasīti vāgvai somakrayaṇī śāstyevaināṃ tasmācchiṣṭāḥ prajā jāyante manā asīti manasā hi vāgdhṛtā dhīrasīti dhyāyate hi vācetthaṃ cetthaṃ ca dakṣiṇāsīti dakṣiṇā hyeṣā yajñiyāsīti yajñiyā hyeṣā kṣatriyāsīti kṣatriyā hyeṣātho yam̐ hyeṣā juṣate sa kṣatriyo bhavatyaditirasyubhayataśśīrṣṇītyaditirhyeṣobhayataśśīrṣṇyubhayato hyeṣā yajñaṃ paribhūrādityaṃ prāyaṇīyaṃ bhavatyādityamudayanīyam̐ sā mā suprācī supratīcī bhaveti suprācīmevainām̐ supratīcīṃ kurute mitrastvā padi badhnātviti yat padi baddhā syāt pitṛdevatyā syādvāgvai somakrayaṇī varuṇyaḥ pāśo vāgvaruṇagṛhītā na vadedyat karṇagṛhītā syādvārtraghnī syādyadanālabdhāyatā // mitrastvā padi badhnātviti brahma vai mitro brahmaṇaivainaṃ padi badhnāti pūṣādhvanaspātvitīyaṃ vai pūṣāsyā evaināṃ paridadātīndrāyādhyakṣāyetīndro vai devānāmojiṣṭhastamevāsyā adhyakṣaṃ karotyanu tvā mātā manyatāmanu piteti pitā ca hyetasyā mātā cānumantārau sā devi devamacchehīndrāya somamiti devī hyeṣā devamacchaitīndrāya somaṃ rudrastvāvartayatviti rudro vai devānāṃ kṣepiṣṭhastamevāsyāḥ parastāt karotyaparānam̐śāya svasti somasakhā punarehīti punarevāsyā āvṛttāyai svasti karoti

dakṣiṇena padā dakṣiṇāni padānyanunikrāmati tasmādakṣiṇo'rdha ātmano vīryāvattaraṣṣaṭ padānyanunikrāmati ṣaḍṛtava ṛtuṣveva pratitiṣṭhati ṣaṭ pṛṣṭhāni tānyevāvarunddhe saptamaṃ padamabhigṛhṇāti sapta grāmyāḥ paśavastānevāvarunddhe saptadheyaṃ vāgvadati tāmevāpnoti vastryasi rudrāsīti devanāmāni vā eṣaitāni prapadyata iyamasīyamītyevaitadāha yadyadbhavatyatho vāca evaitat samyagudyate bṛhaspatistvā sumne ramṇātu rudro vasubhirācaka iti brahma vai bṛhaspatī rudro devānāmojiṣṭho yā eva devānāmojiṣṭhau tābhyāmenāmantato yacchati // pṛthivyāstvā mūrdhannājigharmi devayajana ityeṣa hi pṛthivyā mūrdhā yaddevayajanamiḍāyāspade ghṛtavati svahetīḍā vā eṣā tasyā etadghṛtavat padam̐ svāhākāreṇaivaināṃ yacchatīdamahaṃ rakṣaso grīvā apikṛntāmīti bhrātṛvyo vai rakṣo bhrātṛvyasyaiva grīvā apikṛntati sphyena padaṃ parilikhati bajro vai syaḥe paśavaḥ padaṃ vajreṇaivāsmai paśūn parigṛhṇāti yāvad ghṛtaṃ vidhāveta tāvadabhiparilikhet paśavo vai ghṛtaṃ paśūnevāvarunddhe sthālyāṃ padam̐ saṃvapatyādityā vai paśavaḥ pṛthivyaditiḥ pṛthivyāssthālī saṃbhṛtā sva evainān yonau dadhātyasme ramasvāsme te rāya iti yat tve rāya iti brūyāditarasmai paśūn saṃprayacchedadhvaryurapaśussyānme rāya ityātmanneva paśūn yacchate // vyṝddhā vā eṣāhutiryāmanagnau juhoti yaddhiraṇyamupāsya juhotyagnimatyeva juhoti samṛddhyā anagnau vā etāmāhutiṃ juhoti tāmīśvarāṇi rakṣām̐syanūdayya hantoryadapo ninayati śāntyā eva rakṣasāmapahatyā ayonīnvā etat paśūñchucārpayati yadeṣāṃ padaṃ parikhāyāharati yadapo ninayati paśūneva śucau muñcati somakrayaṇyā patnīm̐ saṃkhyāpayati patnyā evaiṣa yajñasyānvārambho'tho mithunameva yajñamukhe dadhāti prajananāya tvaṣṭṛmantastvā sapemetyato hīmāḥ prajāḥ prajāyante prajananāya

haste hiraṇyaṃ kṛtvā mimīte satyaṃ vai hiraṇyam̐ satyenaivainaṃ mimīte'mṛtaṃ vai hiraṇyamamṛtenaivainaṃ mimīta āsmāko'sīti svamevainaṃ kurute śukraste graha iti śukramevāsya gṛhṇātyabhi tyaṃ devam̐ savitāramiti savitṛprasūta evainaṃ devatābhirmimīte'ticchandasā mimīte varṣma vā eṣā chandasāṃ yadaticchandā varṣmaivainau gamayati yajñaṃ ca yajamānaṃ caikekayā mimīta āsāmeva vīryāṇyāpnoti tasmādimāḥ kāmaṃ nyacāma: kāmaṃ prasārayāmo yat sarvābhissaha mimīta hastamāsāṃ vīryamabhisamiyādaṅguṣṭhena pratimimīte tasmādeṣa etāsāṃ vīryāṇi pratyudeva sṛjenna nyacedyanyacet pāśaṃ kuryādvāruṇyaḥ pāśo varuṇa enaṃ grāhukassyādyadutsṛjati varuṇapāśādevātmānaṃ parivṛṇakti // dvirmimīte dve hi śukriye savane daśa kṛtvo mimīte daśākṣarā virāḍannaṃ virāḍvirājyevānnādye pratitiṣṭhati yat parimitaṃ mimīta parimitaṃ jīvanam̐ syādaparimitaṃ mimīte tasmādidamaparimitaṃ jīvanaṃ yat parimitaṃ mimīta yajamānāyaiva syādaparimitaṃ mimīte tena sadasyebhyo'pi kriyate prajābhyastvā prajāstvānuprāṇantviti prajā vā am̐śavaḥ prajāsveva prāṇaṃ dadhāti caturgṛhītamājyaṃ bhavati catuṣpādaḥ paśavaḥ paśūnevāsmai gṛhṇātyetadrūpā vai paśavo yad ghṛtam̐ sarūpāneva paśūnavarunddhe // iyaṃ te śukra tanūridaṃ varca iti hiraṇyaṃ ghṛte'vadadhātyeṣā vā agneḥ priyā tanūryad ghṛtaṃ tejo hiraṇyaṃ priyāmevāsya tanvaṃ tejasā samardhayati reto vai hiraṇyaṃ paśavo ghṛtaṃ yaddhiraṇyaṃ ghṛte'vadadhāti paśuṣveva reto dadhāti tasmādanasthakādretaso'sthanvanto garbhāḥ prajāyante baddhvāvadadhāti garbhāṇāṃ dhṛtyā aprapādāya niṣṭarkyaṃ badhnāti tasmādyonergarbhā mucyante yadaniṣṭarkyaṃ badhnīyānna yonergarbhā mucyeran yajuṣāvadadhāti yajuṣoddharati yajuṣaiva yunakti yajuṣā vimuñcati tasmāt parācīḥ prajā reto dadhate'rvācī: prajāyante

na pūrvasmin padamupavapeddevānāṃ vā eṣa pradagdhāhutīnāṃ rudro'gniḥ paśavaḥ padaṃ rudrāya paśūnapidadhyādapaśussyādgārhapatya upavapati gārhapatyaṃ ca paśavo'nūpatiṣṭhanta eṣa paśūnāṃ yonissva evainān yonau dadhāti yatra śāntamivānaṅgāram̐ syāt tadupavapecchāntyā anuddāhāya somaṃ te krīṇāmīti somasyaivaitadrājño vīryāṇi mahimānaṃ vyācaṣṭe na kalāśaḥ paṇeta yat kalāśaḥ paṇate somasya rājño vīryamavatirati yajamānasyāvartiṃ vyācaṣṭe kṣodhuko bhavatīyamiti brūyāt tasyā ātmā tasyā rūpaṃ tasyāḥ prajā tasyāḥ paya iti na somasya rājño vīryamavatirati na yajamānasyāvartiṃ vyācaṣṭe'kṣodhuko bhavati / śukraṃ te śukreṇa krīṇāmi candraṃ candreṇāmṛtamamṛteneti śukramevāsya śukreṇa krīṇāti candraṃ candreṇāmṛtamamṛtena śakma yat te gorasne te candrāṇītyātmannevāsya vīryaṃ dhatte tena nirvīryeṇa bhūtena vikrīṇīte tapasastanūrasīti tapaso hyeṣā tanūḥ prajāpatervarṇa ityagnirvai prajāpateragnijā ajāssahasrapoṣaṃ puṣyantītyeṣā hi paśūnām̐ sahasrapoṣaṃ puṣyatyato hyeṣa trīñjanayatyatho dvau parameṇa paśunā krīyasa iti paramo hyeṣā paśūnāmasme te bandhurityātmannevāsyā vīryaṃ dhatte tayā nirvīryayā bhūtayā vikrīṇīte // chandāṃsi vā amuṣmāllokāt somamāharam̐stat tamo'ntarādhīyata sā gāyatryajayā jyotiṣodapatat sāsyai prārocayadetarhi vā eṣa etasmā āhriyate yarhi krīyate tama idamantarā yadajayā krīṇāti praivāsmai rocayati mitro na ehi sumitradhā iti varuṇo vā eṣa bhūtvā yajamānamabhyaiti mitramevainaṃ kurute'porṇute yathā śreyām̐samāyāntaṃ pāpīyān pratyaporṇuta evameva tadindrasyorumāviśa dakṣiṇamitīndro vā etamagra ūrā ādhattaindro yajamānassva evainaṃ yonau dadhāti svānnabhrāḍiti somakrayaṇānanudiśatyete vā etadgandharvā agopāyannamuṣmiṃlloke taṃ gāyatryāharanneṣṭāpotroḥ prati gopīthaṃ tasmādete hotre vyṛddhe vyṛddhasomapīthe tasmānna neṣṭrā na potrā bhavitavyaṃ tasmādetau sam̐sacantā iva yajatastamete'nvāyannete vā etasya gandharvāḥ puṣṭim̐ haranti tasmāt somavikrayī na puṣyati yadi kṛcchrāyetopaiva haret tebhyo hyeṣa gandharvebhyo'dhi krīyatta udāyuṣeti yathāyajururvantarikṣaṃ vīhītyantarikṣadevatyo hyeṣa etarhyapi panthāmaganmahīti rakṣām̐si vā etametarhi sacante pracyutamito'prāptamado rakṣām̐syeva vṛñjāna etyanasāccha yanti mahimānamevāsyāccha yantyanasā vahanti tasmādanovāhyamoṣadhayaḥ pacyante yacchīrṣṇā hareyuśśīrṣahāryamoṣadhayaḥ pacyerannadityāstvagasyadityāssadane sīdetyādityo vai somaḥ pṛthivyaditiḥ pṛthivyā anassaṃbhṛtam̐ sva evainaṃ yonau dadhāti vāruṇo vai somastaṃ devatayā vyardhayati yanmitraṃ karoti yadvāruṇyā sādayati svayaivainaṃ devatayā samardhayati vaneṣu vyantarikṣaṃ tatāneti vāsasā paryānahyati sarvadevatyaṃ vai vāsassarvābhirevainaṃ devatābhissamardhayati sūryasya cakṣurāruhamiti kṛṣṇājinaṃ purastāt pratyānahyanti rakṣām̐si vā etametarhi jighām̐santi svargaṃ lokamabhyārohantamasā ādityo'pariparaḥ panthāstamevainamabhyārohayati svargasya lokasya samaṣṭyai

pracyavasva bhuvanaspata iti bhūtānām̐ hyeṣa patirviśvānyabhi dhāmānīti devatā vai viśvā dhāmāni devatā evainamabhi pracyāvayati śyeno bhūtvā parāpateti śyeno vai vayasāṃ kṣepiṣṭhaśśyenamevainaṃ kṛtvā rakṣām̐syatisṛjati yajamānasya no gṛhe sam̐skṛtamiti yajamānāyatanamevainaṃ karotyatho yajamānasyaiva gṛhe devatābhissam̐skṛtaṃ kurute namo mitrasya varuṇasya cakṣasa iti varuṇo vā eṣa bhūtvā yajamānamabhyeti mitramevainaṃ kuruta āsandīmudgṛhṇanti yathā manuṣyarājāyāvasthitāyāsandīmudgṛhṇantyevameva tadagninā pratitiṣṭhate'gnissarvā devatā devatābhirevainaṃ pratitiṣṭhate'gnīṣomau vā etarhi yajamānamabhi saṃdhatto yat paśunā pratitiṣṭhate tamevābhyāmapidadhātyagnīṣomābhyāṃ vā eṣa ātmānaṃ medhāyālabhate yo dīkṣate yat paśumālabhata ātmānaṃ tena niṣkrīṇāti yastūparaśśmaśruṇo dvidevatyasya rūpaṃ lomaśaḥ pīvā puruṣarūpastamālabheta tasya yo'śnāti puruṣamatti tasmāt tasya nāśitavyaṃ kṣudhyati vai dīkṣitaḥ kṣudha eṣa niṣkrayaṇa ālabhyate tasya yo'śnāti kṣodhuko bhavati tasmāt tasya nāśitavyamagnīṣomābhyāṃ vai vīryeṇendro vṛtramahan sa eṣa vārtraghnaḥ paśurvijityā ālabhyate tasmādasyāśitavyaṃ devatā vā enaṃ pūrvedyurālabhyamānaṃ nābhiprācyavanta parasmādyajñakratornirariṣyāma iti tamagnīṣomā evābhiprācyavetāṃ parācīritarā yajñamabhyatyasṛjanta tasmādeṣo'gnīṣomīya ālabhyate tasmādagnīṣomābhyāṃ graho na gṛhyate// tau devānupāvartamānau tayoryat priyaṃ dhāmāsīt tadapanyadadhātāṃ taddevā anveṣṭumadhriyanta te prabāhugicchanta āyam̐ste navaṃ vā idam̐ sṛptamityabhyavāyanyannavamityabruvam̐stannavanītasya navanītatvaṃ yat sṛptamiti tat sarpiṣassarpiṣṭvaṃ yadajo'vindat tadājyasyājyatvaṃ sa ghṛṅṅakarot tad ghṛtasya ghṛtatvaṃ tasmādajo ghṛṅkarikrañcarati tat paśūnanvākurvam̐stat paśavassamabharam̐stenaitena paśubhyo'dhijāyante tā abruvatāṃ vāryaṃ vṛṇāvahā ayameva nau bhāgadheyamastu yo nau priyaṃ dhāmāvindaditi tasmādeṣo'gnīṣomīya ālabhyate tasmādasyāśitavyaṃ vāryavṛto hi

vimukto'nyo'naḍvān bhavatyavimukto'nyo'thātithyaṃ nirupyate yajñasya saṃtatyā avicchedāya yadubhau vimuktau syātāṃ pitṛdevatyam̐ havissyādvicchinno yajño'saṃtato'navaruddho yadubhā avimuktau vārtraghnam̐ havissyāt saṃtato yajño'vicchinno'varuddho yadvimukto'nyo bhavatyavimukto'nyo vārtraghnam̐ havirbhavatyapitṛdevatyam̐ saṃtato yajño'vicchinno'varuddhaḥ patnīmanvārambhayitvā nirvapati patnī vai pārīṇahyasyeśe'numatameva prasūtaṃ devebhyo havirnirvapati patnyā evaiṣa yajñasyānvārambho'tho mithunameva yajñamukhe dadhāti prajananāya // yāvanto vai puṇyamanvāyanti sarvebhyastebhya ātithyaṃ kriyate chandām̐si somaṃ rājānaṃ krītamanvāyantyagnestanūrasi viṣṇave tveti gāyatryaitannirvapati somasya tanūrasi viṣṇave tveti triṣṭubhaitannirvapatyatitherātithyamasi viṣṇave tveti jagatyaitannirvapatyagnaye tyā rāyaspoṣade viṣṇave tvetyanuṣṭubhaitannirvapati śyenāya tvā somabhṛte viṣṇave tveti gāyatryaitannirvapati gāyatrī vā etamāharadamuṣmāllokāt tasmāt sā punaryāmṇī tasmāt punaḥ prayujyate yacchandobhirnirvapati cchandām̐syeva bhāgadheyavanti karoti pañca kṛtvo nirvapati pāṅkto yajño yajñamevāvarunddhe viṣṇave tvā viṣṇave tveti viṣṇurvā etarhi yajño yarhyaniruktastasmādvaiṣṇavaḥ puroḍāśo bhavati trikapālaḥ kāryassa hi vaiṣṇavo yannavakapālastenaiva trikapālastrayo hi te trikapālā navakapālo bhavati nava prāṇāḥ prāṇaireva yajñamukhe praityatho teja eva trivṛtaṃ yajñamukhe'dhiviyātayati yat trikapālastena vaiṣṇavo yat ṣaṭ tena cchandasāṃ tenobhayasmānnaiti // paśurālabhyassomāya rājña ityāhurmanuṣyarājāyennvai paśurālabhyata ityagniṃ manthantyāgneyā vai paśavastadevāsmai paśumālabhate'gnissarvā devatāssarvā eva devatāssomāya ca cchandobhyaścāgatebhyo janayatyāśvavālaḥ prastāro bhavatyaikṣavā udyāvā aśva iva vai prajāpatirāsīt tasyaite vālā āsan yadaśvavālā etau bāhū yā udyāvau taṃ devā anvārabhya svargaṃ lokamāyan yadāśvavālaḥ prastāro bhavatyaikṣavā udyāvau prajāpatimevānvārabhate svargasya lokasya samaṣṭyai prajāpatervā etāni pakṣmāṇi ye'śvavālā yadāśvavālaḥ prastāro bhavati prajāpaterevādhi yajñamukhaṃ pratanute // rakṣām̐si vai devānāṃ yajñamajighām̐sam̐stāni kārṣmaryeṇāpāghnata yat kārṣmarmayāḥ paridhayo bhavanti rakṣasāmapahatyai yadyadvai devā etenākurvata tenārdhnuvam̐stadasya karmaṇyatvaṃ karmaṇyo vai nāmaiṣa yajñamukha evaitenardhnoti saptadaśa sāmidhenyo bhavanti saptadaśo bai saṃvatsaraḥ pañcartavo dvādaśa māsā eṣa vāva sa saṃvatsarassaṃvatsarādevādhi yajñamukhaṃ pratanute // śiro vā etadyajñasya yadātithyaṃ grīvā upasado yat sam̐sthāpayenmukhato yajñe sam̐sthāpayecchiro grīvābhyo yajñasyāvacchindyādiḍāntaṃ bhavati śira eva grīvāsu yajñasya pratidadhāti navakapālo bhavati tasmānnavadhā puruṣasya śiro viṣyūtamupasado vā etasyānuyājāstānūnaptramāśīstasmādananuyājaṃ bhavati

devā vā anyo'nyasya śraiṣṭhyāya nātiṣṭhanta te caturdhā vyudakrāmannagnirvasussomo rudrairindro marudbhirvaruṇa ādityaste devāḥ pāpīyām̐so'bhavan vasīyām̐so'surāste'viduḥ pāpīyām̐so vai tye bhavanti vasīyām̐so'surā iti te priyāstanvassamavādyanta te bruvanneṣāṃ nastanna pārayādyo no'nyo'nyasmai druhyāditi tasmāt satānūnaptriṇe na drogdhavai yad druhyati priyāyai tanvai druhyati yat tanvassamavādyanta tat tānūnaptrasya tānūnaptratvaṃ tato devā abhavan parāsurā abhavan ya evaṃ vidvām̐stānūnaptramupaiti bhavatyātmanā parāsya bhrātacyo bhavatyasau vā āditya indrastasya te śraiṣṭhyāyātiṣṭhanta tiṣṭhante'sya samānāśśraiṣṭhyāya va evaṃ vedaitasmin vai te tāstanvassaṃnyadadhata tasmādeṣa tejiṣṭhaṃ tapati tasmāt sūryadevatyāssomā bhūyiṣṭhā hūyanta ājyena vai vajreṇa devā vṛtramaghnan srugbhyāṃ bāhubhyāṃ somo vṛtro ghnanti vā etat somaṃ yadasyājyenāntikaṃ juhvatyam̐śuram̐śuste deva somāpyāyatāmiti yadevāsya ghnanti yannitamayanti tadāpyāyayanti yanti vā ete'smāllokādye somamāpyāyayantyeṣṭā rāyaḥ preṣe bhagāyetyasminneva loke pratitiṣṭhanti pitaraṃ ca vā mātaraṃ ca hinasti yo garbham̐ hantyanayorgarbhassomo rājā namo dive namaḥ pṛthivyā ityābhyāmeva nihnute kiṃ dīkṣayā spṛṇotītyāhuḥ kimavāntaradīkṣayetyātmānameva dīkṣayā spṛṇoti prajāmavāntaradīkṣayā saṃtarāṃ mekhalāmāyacchate // kanīyo vratamupaiti tasmādātmanaḥ prajām̐hīyasī yat parassatyāṃ visṛjate tasmāt parovarīyaḥ prajayā putreṇa pautreṇa prathate'gnirvai dīkṣitaśśamayantyagnimāpo madantīnāṃ mārjayate madantīnāṃ vratayatyaśāntyai śāntiārhyāpo'tho teja evātman bhūyassamādhatte na vā etena hutaṃ vratayitavyaṃ nāhutaṃ yo dīkṣito'gnirvai rudro'gninaiṣa tanvaṃ viparidhatte yā te agne rudriyā tanūriti vratayati svāyāmeva devatāyām̐ hutaṃ vratayati tenāsya na hutaṃ bhavati nāhutam

devāśca vā asurāśca saṃyattā āsam̐steṣāmasurāṇāmimāḥ pura āsannayasmayīyaṃ rajatāntarikṣam̐ hariṇī dyauste devāssaṃghātam̐ saṃghātaṃ parājayanta te'viduranāyatanā hi vai smastasmāt parājayāmada iti ta etāḥ puraḥ pratyakurvata havirdhānaṃ diva āgnīdhramantarikṣāt sadaḥ pṛthivyāste'bravannupasadamupāyāmopasadā vai mahāpuraṃ jayantīti ta upasadamupāyam̐stānupasadbhirevaibhyo lokebhyo niraghnam̐stasmādāhurupasadā vai mahāpuraṃ jayantīti ta ebhyo lokebhyo nirhatā ṛtūn prāviśam̐ste ṣaḍupāyam̐stānupasadbhirevartubhyo niraghnan dvābhyāmamumāllokād dvābhyāmantarikṣād dvābhyāṃ pṛthivyāsta ṛtubhyo nirhatāssaṃvatsaraṃ prāviśam̐ste dvādaśopāyam̐stānupasadbhireva saṃvatsarānniraghnam̐ścatasṛbhiramuṣmāllokāccatasṛbhirantarikṣāccatasṛbhiḥ pṛthivyāste saṃvatsarānnirhatā ahorātre prāviśam̐ste yat sāyamupāyam̐stenainān rātryā anudanta yat prātastenāhnastasmādgaussāyaṃ prātastanamāpyāyate prātassāyantanaṃ tānupasadbhirevaibhyo lokebhyo nudamānā āyam̐stato devā abhavan parāsurā abhavan sarvebhya evaibhyo lokebhyo bhrātṛvyaṃ nudamāna eti ya evaṃ vidvānupasada upaiti bhavatyātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati // na dvādaśāgniṣṭomasya kuryādaśāntā nirmṛjyurna tisro'hīnasyopariṣṭādyajñakraturgarīyānabhiṣīdedgrīvā niśśṛṇīyādārtimārched dvādaśāhīnasya kuryācchāntyā anirmārgāya tisro'gniṣṭomasya pratyuttabdhyai sayatvāya te devā asuryānimāṃllokānnānvavaitumadhṛṣṇuvam̐stānagninā mukhenānvavāyan yadagnimantyupasadāṃ pratīkāni bhavanti yathā kṣetrapatiḥ kṣetre'nvavanayatyevamevaitadagninā mukhenemāṃllokānabhijayanto yanti yo ha vai devān sādhyān veda sidhyatyasmā ime vāva lokā devāssādhyāssiddham̐ hyasyai siddhamasmai siddhamamuṣmai ya evaṃ veda sidhyatyasmai

// iti śrīyajuṣi kāṭhake carakaśākhāyāṃ madhyamikāyāṃ sākṣīti nāma caturviṃśaṃ sthānakaṃ saṃpūrṇam