Kathaka Samhita · Chapter 18

athāṣṭādaśaṃ sthānakam /
camāḥ /
agnistigmena śociṣā yam̐sadviśvaṃ nyatriṇam / agnirno vam̐sate rayim //
ya imā viśvā bhuvanāni juhvadṛṣirhotā nyasīdat pitā naḥ /
sa āśiṣā draviṇamicchamānaḥ paramacchadavarām̐ āviveśa //
viśvakarmā vimanā yo vyomā dhātā vidhātā paramo na saṃvṛk /
saṃ no mahāni saṃmiṣo mahantāṃ yatra saptarṣīn para ekamāhuḥ //
ta āyajanta draviṇā samasmā ṛṣayaḥ pūrve janimāni bhūnā /
asūrtā sūrte rajasi na sattā ye bhūtāni samakṛṇvannimāni //
yo naḥ pitā janitā yo vidhātā yau nassato abhyā sannināya /
yo devānāṃ nāmadhā eko asti tam̐ saṃpraśnaṃ bhuvanā yantyanyā //
na taṃ vidātha ya idaṃ jajānānyadyuṣmākamantaraṃ babhūva /
nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa ukthaśāsaścaranti //
viśvakarmā cedajaniṣṭa deva ādidgandharvo abhavad dvitīyaḥ /
tṛtīyaḥ pitā janitauṣadhīnāmapāṃ garbhaṃ vyadadhāt purutrā //
paro divā para enā pṛthivyā paro devebhirasurairyadasti /
kam̐ svidgarbhaṃ prathamaṃ dadhraṃ āpo yatra devāssamapaśyanta viśve //
tamidgarbhaṃ prathamaṃ dadhra āpo yatra devāssamapaśyanta viśve /
ajasya nābhā adhyekamarpitaṃ tatredaṃ viśva bhuvanamadhi śritam

cakṣuṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtamene ajanannamnamāne /
yadid dyāvāpṛthivī aprathetāmādidantā adadṛhanta pūrve //
kiṃ svidvanaṃ ka u sa vṛkṣa āsīdyato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ /
manīṣiṇo manasā pṛcchatedu tadyadadhyatiṣṭhadbhuvanāni dhārayan //
kiṃ svidāsīdārambhaṇamadhiṣṭhānaṃ katamat svit kathāsīt /
yadidbhūmiṃ janayan viśvakarmā vi dyāmaurṇonmahinā viśvacakṣāḥ //
yo viśvacakṣuruta viśvatomukho viśvatohasta uta viśvataspāt /
saṃ bāhubhyāṃ namate saṃ yajatrairdyāvāpṛthivī janayan deva ekaḥ //
yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmannutemā /
śikṣā sakhibhyo haviṣā svadhāvassvayaṃ yajasva tanvaṃ juṣāṇaḥ //
viśvakarman haviṣā vāvṛdhānassvayaṃ yajasva tanvam̐ svāhite /
muhyantvanye abhito janāsa ihāsmākaṃ maghavā sūrirastu //
viśvakarman haviṣā vardhanena trātāramindramakṛṇoravadhyam /
tasmai viśassamanamanta pūrvīrayamugro vihavyo yathāsat //
vācaspatiṃ viśvakarmāṇamūtaye manoyujaṃ vāje adyāhuvema /
sa no nediṣṭham̐ havanānyāgamadviśvaśaṃbhūravase sādhukarmā

udenamuttarāṃ nayāgne ghṛtenāhutaḥ / rāyaspoṣeṇa sam̐sṛja prajayā ca bahuṃ kṛdhi //
indremaṃ prataraṃ kṛdhi sajātānāmasadvaśī / samenaṃ varcasā sṛja devebhyo bhāgadā asat //
yasya kurmo gṛhe haviragne taṃ vardhayā tvam / tasmai devā adhibruvannayaṃ ca brahmaṇaspatiḥ //
udu tvā viśve devā agne bharantu cittibhiḥ / sa no bhava śivastvaṃ supratīko vibhāvasuḥ//
pañca diśo daivīryajñamavantu devīrapamatiṃ durmatiṃ bādhamānāḥ /
rāyaspoṣe yajñapatimābhajantī rāyaspoṣe adhi yajño asthāt //
samiddhe agnā adhi māmahāna ukthapatra īḍyo gṛbhītaḥ //
taptaṃ gharmaṃ parigṛhyāyajantorjā yadyajñamaśamanta devāḥ //
daivyāya dhartre joṣṭre devaśrīśśrīmanāśśatapāt parigṛhya yajñamayān //
harikeśassūryaraśmiḥ purastāt savitā jyotirudayānajasram /
tasya pūṣā prasave yāti devassaṃpaśyan viśvā bhuvanāni gopāḥ //
devā devebhyo adhvarīyanto asthurvītam̐ śamitam̐ śamitā yajadhyai /
turīyo yajño yatra havyameti tato vākā āśiṣo no juṣantām //
vimāna eṣa divo madhya āsta āpaprivān rodasī antarikṣam /
sa viśvācī abhicaṣṭe ghṛtācī antarā pūrvamaparaṃ ca ketum //
ukṣā samudre aruṇassuparṇaḥ pūrvasya yoniṃ piturāviveśa /
madhye divo nihitaḥ pṛśniraśmā vicakrame rajasaḥ pātyantau //
indraṃ viśvā avīvṛdhan samudravyacasaṃ giraḥ /
rathītamaṃ rathīnāṃ vājānām̐ satpatiṃ patim //
sumnahuryajña ā ca vakṣat / yakṣadagnirdevo devām̐ ā ca vakṣat //
vājasya mā prasavenodgrābheṇodajīgṛbham /
athā sapatnām̐ indro me nigrābheṇādharām̐ akaḥ //
udgrābhaśca nigrābhaśca brahma devām̐ avīvṛdhat /
athā sapatnānindrāgnī me viṣūcīnān vyasyatām

kramadhvamagninā nākamukhyam̐ hasteṣu bibhrataḥ /
divaḥ pṛṣṭham̐ svargatvā miśrā devebhirādhvam //
prācīmanu pradiśaṃ prehi vidvānagneragne puro agne bhaveha /
viśvā āśā dīdyadvibhāhyūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade //
pṛthivyā ahamudantarikṣamāruhamantarikṣāddivamāruham /
divo nākasya pṛṣṭhāt svarjyotiragāmaham //
svaryanto nāpekṣanta ā dyāṃ rohanti rodasī /
yajñaṃ ye viśvatodhāram̐ suvidvām̐so vitenire //
agne prehi prathamo devāyatāṃ cakṣurdevānāmuta martyānām /
iyakṣamāṇā bhṛgubhissajoṣāssvaryantu yajamānāssvasti //
naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśumekam̐ samīcī /
dyāvākṣāmā rukmo antarvibhāti devā agniṃ dhārayan draviṇodāḥ //
agne sahasrākṣa śatamūrdhañchatatejaśśataṃ te prāṇāssahasraṃ vyānāḥ /
tvam̐ sāhasrasya rāya īśiṣe tasmai te vidhema vājāya svāhā /
suparṇo'si garutmān / pṛṣṭhe pṛthivyāssīda bhāsāntarikṣamāpṛṇa jyotiṣā divamuttabhāna /
tejasā diśa uddṛm̐ha //
ājuhvānassupratīkaḥ purastādagne svaṃ yonimāsīda sādhyā /
asmin sadhasthe adhyuttarasmin viśve devā yajamānaśca sīdata //
tām̐ saviturvareṇyasya citrāmāhaṃ vṛṇe sumatiṃ viśvajanyām /
yāmasya kaṇvo aduhat prapīnām̐ sahasradhārāṃ payasā mahīṃ gām //
agne vidhema te parame janman vidhema stomairavare sadhasthe /
yasmādyonerudāritha yajā taṃ pra tve havīṃṣi juhumassamiddhe //
preddho agne dīdihi puro no'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha / tvām̐ śaśvanta upayānti vājāḥ //
sapta te agne samidhassapta jihvāssaptarṣayassapta dhāma priyāṇi /
sapta hotrā anuvidvān sapta yonīṃrāṇapṛṇasvā ghṛtena

āśuśśiśāno vṛṣabho na yudhmo ghanāghanaḥ kṣobhaṇaścarṣaṇīnām /
saṃkrandano'nimiṣa ekavīraśśatam̐ senā ajayat sākamindraḥ //
saṃkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā /
tadindreṇa jayata tat sahadhvaṃ yudho nara iṣuhastena vṛṣṇā //
sa iṣuhastaissa niṣaṅgibhirvaśī sam̐sraṣṭā sa yudha indro gaṇena /
sam̐sṛṣṭajit somapā bāhuśardhyūrdhvadhanvā pratihitābhirastā //
bṛhaspate paridīyā rathena rakṣohāmitrām̐ apabādhamānaḥ /
prabhañjan senāḥ pramṛṇo yudha jayannasmākamedhyavitā rathānām //
balavijñāyasthraviraḥ pravīrassahasvān vājī sahamāna ugraḥ /
abhivīro abhiṣatvā sahojijjaitrāyaṇo rathamātiṣṭha govit //
gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhuṃ jayantamajmā pramṛṇantamojasā /
imam̐ sajātā anuvīrayadhvamindram̐ sakhāyamanu saṃvyayadhvam //
abhi gotrāṇi sahasā gāhamāno'dayo vīraśśatamanyurindraḥ /
duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍayudhyo'smākam̐ senā avatu pra yutsu //
indra eṣāṃ netā bṛhaspatirdakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ /
devasenānāmabhibhañjatīnāṃ jayantīnāṃ maruto yantu madhye //
indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ādityānāṃ marutām̐ śardha ugram /
mahāmanasāṃ bhuvanacyavānāṃ ghoṣo devānāṃ jayatāmudasthāt //
asmākamindrassamṛteṣu dhvajeṣvasmākaṃ yā iṣavastā jayantu /
asmākaṃ vīrā uttare bhavantvasmānu devā avatā bhareṣvā

śukrajyotiśca citrajyotiśca satyajyotiśca jyotiṣmām̐śca satyaścartapāścātyam̐hā idṛṅ cānyādṛṅ ca sadṛṅ ca pratisadṛṅ ca mitaśca saṃmitaśca sabharā ṛtaśca satyaśca dhruvaśca dharuṇaśca dhartā ca vidhartā ca vidhāraya ṛtajicca satyajicca senajicca suṣeṇaścāntimitraśca dūreamitraśca gaṇa īdṛkṣāsa etādṛkṣāsa ū ṣu ṇassadṛkṣāsaḥ pratisadṛkṣāsa etana mitāsaśca saṃmitāso no adya sabharaso maruto yajñe asminnindraṃ daivīrviśo maruto'nuvartmāno yathendraṃ daivīrviśo maruto'nuvartmāno'bhavannevamimaṃ yajamānaṃ daivīśca viśo mānuṣīścānuvartmāno bhavantu

vājaśca me prasavaśca me prayatiśca me prasṛtiśca me dhītiśca me kratuśca me svaraśca me ślokaśca me śrāvaśca me śrutiśca me jyotiśca me svaśca me prāṇaśca me vyānaśca me'pānaśca me'suśca me cittaṃ ca ma ādhītaṃ ca me vāk ca me manaśca me cakṣuśca me śrotraṃ ca me dakṣaśca me balaṃ ca ma ojaśca me sahaśca ma ātmā ca me tanūśca me śarma ca me varma ca me'ṅgāni ca me'sthāni ca me parūm̐ṣi ca me śarīrāṇi ca ma āyuśca me jarā ca me jyaiṣṭhyaṃ ca ma ādhipatyaṃ ca me manyuśca me bhāmaśca me'maśca me'mbhaśca me jemā ca me mahimā ca me varimā ca me prathimā ca me varṣmā ca me drāghvā ca me vṛddhaṃ ca me vṛddhiśca / me

satyaṃ ca me śraddhā ca me jagacca me dhanaṃ ca me krīḍā ca me modaśca me vaśaśca me tviṣiśca me sūktaṃ ca me sukṛtaṃ ca me jātaṃ ca me janiṣyamāṇaṃ ca me vittaṃ ca me vedyaṃ ca me bhūtaṃ ca me bhaviṣyacca me sugaṃ ca me supathaṃ ca ma ṛddhaṃ ca ma ṛddhiśca me klṛptaṃ ca me klṛptiśca me matiśca me sumatiśca me śaṃ ca me mayaśca me priyaṃ ca me'nukāmaśca me kāmaśca me saumanasaśca me bhagaśca me draviṇaṃ ca me bhadraṃ ca me śreyaśca me vasyaśca me yaśaśca me yanta ca me dhartā ca me kṣemaśca me dhṛtiśca me saṃvicca me jñātraṃ ca me viśvaṃ ca me mahaśca me sūśca me prasūśca me sīraṃ ca me lāyaśca me

ṛtaṃ ca me'mṛtaṃ ca me'yakṣmaṃ ca me'nāmayacca me jīvātuśca me dīrghāyutvaṃ ca me'namitraṃ ca me'bhayaṃ ca me sugaṃ ca me śayanaṃ ca me sūṣāśca me sudinaṃ ca ma ūrk ca me sūnṛtā ca me payaśca me rasaśca me ghṛtaṃ ca me madhu ca me sagdhiśca me sapītiśca me kṛṣiśca me vṛṣṭiśca me jaitraṃ ca ma audbhidaṃ ca me rayiśca me rāyaśca me puṣṭaṃ ca me puṣṭiśca me // vibhu ca me prabhu ca me pūrṇaṃ ca me pūrṇataraṃ ca me kuyavaṃ ca me'kṣitiśca me'nnaṃ ca me'kṣucca me vrīhayaśca me yavāśca me māṣāśca me tilāśca me nīvāraśca me śyāmākāśca me'ṇavaśca me priyaṅgavaśca me godhūmāśca me masūrāśca me mudgāśca me khalvāśca me

aśmā ca me mṛttikā ca me girayaśca me parvatāśca me sikatāśca me vanaspatayaśca me hiraṇyaṃ ca me'yaśca me sīsaṃ ca me trapu ca me śyāmaṃ ca me lohitāyasaṃ ca me'gniśca ma āpaśca me vīrudhaśca ma oṣadhayaśca me kṛṣṭapacyaṃ ca me'kṛṣṭapacyaṃ ca me grāmyāśca me paśava āraṇyāśca me vittaṃ ca me vittiśca me bhūtaṃ ca me bhūtiśca me vasu ca me vasatiśca me karma ca me śaktiśca me'rthaśca ma emaśca ma ityā ca me gatiśca me'gniśca ma indraśca me somaśca ma indraśca me savitā ca ma indraśca me sarasvatī ca ma indraśca me pūṣā ca ma indraśca me bṛhaspatiśca ma indraśca me mitraśca ma indraśca me varuṇaśca ma indraśca me dhātā ca ma indraśca me tvaṣṭā ca ma indraśca me marutaśca ma indraśca me viśve ca me devā indraśca me pṛthivī ca ma indraśca me'ntarikṣaṃ ca ma indraśca me dyauśca ma indraśca me samāśca ma indraśca me nakṣatrāṇi ca ma indraśca me diśaśca ma indraśca me

am̐śuśca me raśmiśca me'dābhyaśca me'dhipatiśca ma upām̐śuśca me'ntaryāmaśca ma aindravāyavaśca me maitrāvaruṇaśca ma āśvinaśca me pratiprasthānaśca me śukraśca me manthī ca ma āgrāyaṇaśca me kṣullakavaiśvadevaśca me dhruvaśca me vaiśvānaraśca ma aindrāgnaśca me vaiśvadevaśca me marutvatīyaśca me mahendrīyaśca me sāvitraśca me sārasvataśca me pātnīvataśca me hāriyojanaśca me srucaśca me camasāśca me vāyavyāni ca me droṇakalaśaśca me pūtabhṛcca me'pūtabhṛcca me grāvāṇaśca me'dhiṣavaṇe ca me'vabhṛthaśca me svagākāraśca me'gniśca me gharmaśca me'rkaśca me sūryaśca me prāṇaśca me'śvamedhaśca me pṛthivī ca me'ditiśca me ditiśca me dyauśca me śakvarīraṅgulayo diśaśca me yajñena kalpantāṃ vrataṃ cartuśca saṃvatsaraśca tapaścāhorātre ūrvaṣṭīve bṛhadrathantare ca me yajñena kalpetām

triyaviśca me triyavī ca me dityavāṭ ca me dityauhī ca me pañcāviśca me pañcāvī ca me trivatsaśca me trivatsā ca me turyavāṭ ca me turyauhī ca me paṣṭhavāṭ ca me paṣṭhauhī ca ma ukṣā ca me vaśā ca me'naḍvām̐śca me dhenuśca ma ṛṣabhaśca me vehacca ma ekā ca me tisraśca me tisraśca me trayastrim̐śacca me catasraśca me'ṣṭau ca me'ṣṭau ca me'ṣṭācatvāriṃśacca me // vājaśca prasavaścāpijaśca kratuśca vākpatiśca vasuśca svamaurdhno mūrdhā vaiyaśano vyaśvām̐ antyo'ntyo bhauvanau bhuvanasya patiḥ prajāpatiriyaṃ te rāṇmitro yantāsi yamana ūrje tvā vṛṣṭyai tvā prajānāṃ tvādhipatyāyāyuryajñena kalpatāṃ mano yajñena kalpatāṃ prāṇo yajñena kalpatāṃ cakṣuryajñena kalpatāṃ śrotraṃ yajñena kalpatāṃ vāgyajñena kalpatāmātmā yajñena kalpatāṃ brahmā yajñena kalpatāṃ pṛṣṭhaṃ yajñena kalpatāṃ yajño yajñena kalpatāmṛk ca sāma ca stomaśca yajuśca bṛhacca rathantaraṃ ca svardevā aganma prajāpateḥ prajā abhūvannamṛtā abhūma veṭ svāhā

vājasya nu prasava iti ṣaṭ //
viśve adya maruto viśva ūtī viśve bhavantvagnayassamiddhāḥ /
viśve mā devā avasāgamanniha viśvamastu draviṇaṃ vāje asmin //
ā mā vājasya vājasya nu //
vājo mā sapta pradiśaścatasro vā parāvataḥ /
vājo mā viśvairdevairdhanasātā ihāvatu //
vājo me adya prasuvāti dānaṃ vājo devān haviṣā vardhayāti /
vājasya hi prasave nannamīti viśvā āśā vājapatirjayeyam //
vājaḥ purastāduta madhyato no vājo devānṛtubhiḥ kalpayāti /
vājasya hi prasave nannamīti sarvā āśā vājapatirbhaveyam //
saṃ mā sṛjāmi payasā pṛthivyāssaṃ mā sṛjāmyadbhiroṣadhībhiḥ /
so'haṃ vājam̐ sanāmyagneḥ //
payaḥ pṛthivyāṃ paya oṣadhīṣu payo divyantarikṣe payo dhāḥ /
payasvatīḥ pradiśassantu mahyam

ṛtāṣāḍṛtadhāmāgnirgandharvastasyauṣadhayo'psaraso mudā nāma sa na idaṃ brahma kṣatraṃ pātu tasmai svāhā vaṭ tābhyassvāhā vaṭ suṣumṇassūryaraśmiścandramā gandharvastasya nakṣatrāṇyapsaraso bekurayo nāma sa na idaṃ brahma kṣatraṃ pātu tasmai svāhā vaṭ tābhyassvāhā vaṭ sam̐hito viśvasāmā sūryo gandharvastasya marīcayo'psarasa āyuvo nāma sa na idaṃ brahma kṣatraṃ pātu tasmai svāhā vaṭ tābhyassvāhā vaḍ bhujyussuparṇo yajño gandharvastasya dakṣiṇā apsarasasstavā nāma sa na idaṃ brahma kṣatraṃ pātu tasmai svāhā vaṭ tābhyassvāhā vaṭ prajāpatirviśvakarmā mano gandharvastasyarksāmānyapsarasa eṣṭayo nāma sa na idaṃ brahma kṣatraṃ pātu tasmai svāhā vaṭ tābhyassvāhā vaḍiṣiro viśvavyacā vāto gandharvastasyāpo'psarasa ūrjo nāma sa na idaṃ brahma kṣatraṃ pātu tasmai svāhā vaṭ tābhyassvāhā vaṭ // sa no bhuvanasya pate yasya ta upari gṛha virāṭpate / asmai brahmaṇe'smai kṣatrāya mahi śarma yaccha svāhā / samudro'si nabhasvānārdradānuśśaṃbhurmayobhūrabhi mā vāhi svāhā māruto'si marutāṃ gaṇaśśaṃbhurmayobhūrabhi mā vāhi svāhāvasyurasi duvasvāñchaṃbhurmayobhūrabhi mā vāhi svāhā

agniṃ yunajmi śavasā ghṛtena divyam̐ suparṇaṃ vayasā bṛhantam /
tena vayaṃ patema bradhnasya viṣṭapam̐ svo ruhāṇā adhi nāka uttame //
imau te pakṣā ajarau patatriṇo yābhyāṃ rakṣām̐syapaham̐syagne /
tābhyāṃ vayaṃ patema sukṛtāmu lokaṃ yatrarṣayo jagmuḥ prathamāḥ purāṇāḥ //
indurdakṣaśśyena ṛtāvā hiraṇyapakṣaśśakuno bhuraṇyuḥ /
mahān sadhasthe dhruva ā niṣatto namaste astu mā mā him̐sīḥ //
divo mūrdhāsi pṛthivyā nābhirūrgapāmoṣadhīnām /
viśvāyuśśarma saprathā namaspathe viśvasya mūrdhannadhitiṣṭhasi śritaḥ //
samudre te hṛdayamantarāyurudno dehyudadhiṃ bhindhi /
divaḥ parjanyādantarikṣāt pṛthivyāstato mā vṛṣṭyāva //

samāstvāgna ṛtavo vardhayantu saṃvatsarā ṛṣayo yāni satyā /
saṃ divyena dīdihi rocanena viśvā ābhāhi pradiśaḥ pṛthivyāḥ //
saṃ cedhyasvāgne pra ca bodhayainamucca tiṣṭha mahate saubhagāya /
mā ca riṣadupasattā te agne brahmāṇaste yaśasassantu mānye //
tvāmagne vṛṇate brāhmaṇā ime śivo agne saṃvaraṇe bhavā naḥ /
sapatnahāgne abhimātijitsve gaye jāgṛhyaprayucchan //
ihaivāgne adhidhārayā rayiṃ mā tvā nikran pūrvacito nikāriṇaḥ /
kṣatramagne suyamamastu tubhyamupasattā vardhatāṃ te aniṣṭṛtaḥ //
kṣatreṇāgne svena saṃrabhasva mitreṇāgne mitradheye yatasva /
sajātānāṃ madhyameṣṭheyāya rājñāmagne vihavyo dīdihīha //
ati niho ati sridho atyacittimati nirṛtimadya /
viśvā hyagne duritā tara tvamathāsmabhyam̐ sahavīraṃ rayiṃ dāḥ //
anādhṛṣyo jātavedā aniṣṭṛto virāḍagne kṣatrabhṛddīdihīha /
viśvā amīvāḥ pramuñcanmānuṣebhyaśśivebhiradya paripāhi no vṛdhe //
amutrabhūyādadha yadyamasya bṛhaspate abhiśasteramuñcaḥ //
pratyauhatāmaśvinā mṛtyumasmāddevānāmagne bhiṣajā śacībhiḥ /
udvayaṃ tamasaspari jyotiṣpaśyanta uttaram /
devaṃ devatrā sūryamaganma jyotiruttamam //
bṛhaspate savitarbodhayainam̐ sam̐śitaṃ citsaṃtarāṃ sam̐śiśādhi /
vardhayainaṃ mahate saubhagāya viśva enamanumadantu devāḥ //
kṣatrabhṛdagniranibhṛṣṭatejāssahasriyo dyotatāmidhyamānaḥ /
varṣman pṛthivyā adhi jātavedā udantarikṣamāruhadagan dyām

ūrdhvā asya samidho bhavantyūrdhvā śukrā śocīm̐ṣyagneḥ /
dyumattamā supratīkasya sūnoḥ //
tanūnapādasuro viśvavedā devo deveṣu devaḥ /
patho anakti madhvā ghṛtena madhvā yajñaṃ nakṣati prīṇānaḥ //
narāśam̐so agne sukṛddevassavitā viśvavāraḥ / acchāyaṃ yanti śavasā ghṛtācīḥ //
īḍānā vahniṃ namasāgnim̐ sruco adhvareṣu prayatsu / sa yakṣadasya mahimānamagneḥ //
stanī mandrassuprayakṣuḥ / vasucetiṣṭho vasudhātamaśca //
dvāro devīranvasya viśvā vratā dadante agneḥ / uruvyacaso dhāmnā patyamānāḥ //
te asya yoṣaṇe divyo na yoniruṣāsānaktāgneḥ / imaṃ yajñamavatāmadhvaraṃ naḥ //
daivyā hotārordhvamimamadhvaraṃ no'gnerjihvayābhigṛṇītam / kṛṇutaṃ nassviṣṭam //
tisro devīrbahiredam̐ sadantviḍā sarasvatī bhāratī mahīrgṛṇānāḥ //
tannasturīpamadbhutaṃ purukṣu / tvaṣṭaḥ poṣāya viṣya nābhimasme //
vanaspate'vasṛja rarāṇastmanā deveṣu / agnirhaviśśamitā sūdayāti //
agne svāhā kṛṇuhi jātaveda indrāya havyam / viśve devā haviridaṃ juṣantām

yenarṣayastapasā satramāsatendhānā agniṃ svarābharantaḥ /
tasminnahaṃ nidadhe nāke agniṃ yamāhurmanavasstīrṇabarhiṣam //
taṃ patnībhiranugacchema devāḥ putrairbhrātṛbhiruta vā hiraṇyaiḥ /
nākaṃ gṛhṇānāssukṛtasya loke tṛtīye pṛṣṭhe adhi rocane divaḥ //
ā vāco madhyamaruhadbhuraṇyurayamagnissatpatiścekitānaḥ /
pṛṣṭhe pṛthivyā nihito davidyutadadhaspadaṃ kṛṇutāṃ ye pṛtanyavaḥ //
ayamagnirvīratamo vayodhāssahasriyo dyotatāmaprayucchan /
vibhrājamānassarirasya madhya upaprayāhi divyāni dhāman //
saṃpracyavadhvamupa saṃprayātāgne patho devayānān kṛṇudhvam /
punaḥ kṛṇvantā pitarā yuvānānvātām̐sīt tvayi tantumetam //
udbudhyasvāgne pratijāgṛhi tvamiṣṭāpūrte sam̐sṛjethāmayaṃ ca /
asmin sadhasthe adhyuttarasmin viśve devā yajamānaśca sīdata //
yena sahasraṃ vahasi yenāgne sarvavedasam / tenemaṃ yajñaṃ no vaha svardeveṣu gantave //
ayaṃ te yonirṛtviyo yato jāto arocathāḥ /
taṃ jānannagna āroha tato no vardhayā rayim //
iṣṭo yajño bhṛgubhirdraviṇodā yatibhirāśīrvām̐ atharvabhiḥ /
iṣṭo agnirāhutassvāhākṛtaḥ pipartu naḥ / iṣṭam̐ havissvagedaṃ devebhyo namaḥ

juhvam̐ saṃmārṣṭi yajñamukhaṃ vai juhūryajñamukhamevālabhate juhvā vai devā virājamahvayam̐stajjuhvā juhūtvamagnirvai virāḍagnimevaitadvirājam̐ hvayati cchandām̐si vai devebhyo'pākrāman yajñe bhāgadheyamicchamānāni na vo bhāgadheyāni havyaṃ vakṣyāma iti tebhya etaccaturgṛhītaṃ prāyacchannanuvākyāyai yājyāyai devatāyai vaṣaṭkārāya yaccaturgṛhītena juhoti cchandām̐syeva bhāgadheyavanti karoti sāvitrāṇi juhoti prasūtyā eti vā etadyajñamukhādyadanāgneyamagre yajñasya kriyate yadaṣṭau kṛtvo gṛhītvāṣṭā etāni juhotyaṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gnistena yajñamukhānnaiti prasūtyai sāvitrāṇi yuñjate mana iti manasvanti mano hyagre yujyate manasā yajñastāyate'gnirjyotiriti jyotiṣmat savitā vā etat pṛthivyā jyotissamabharadyadevāsyātra nyaktaṃ tadetena saṃbharati ṣaḍṛco bhavanti ṣaḍvā ṛtava ṛtuṣveva pratitiṣṭhati dve yajuṣī dvipādyajamānaḥ pratiṣṭhityai yadi kāmayeta devatāṃ yajñayaśasenāhutyārpayeyamityṛcamantataḥ kuryāddevatāmeva yajñayaśasenāhutyārpayati yadi kāmayeta yajamānaṃ yajñayaśasenāhutyārpayeyamiti yajurantataḥ kuryādyajamānameva yajñayaśasenāhutyārpayatyṛcā stomam̐ samardhayeti samṛddhyai gāyatreṇa rathantaraṃ bṛhadgāyatravartanītīyaṃ vai rathantaramasau bṛhadvyaṣṭyā āhutyā vā abhikramamanvabhikramya yajamāno vasīyān bhavatyāhutyā apakramamanvapakramya pāpīyān bhavati sakṛt sarvāṇyanudrutyottamena juhuyādāhutyā evābhikramamanvabhikrāmati vasīyān bhavatyekaikena juhuyādyadi kāmayeta sadṛṅ yajamānassyāditi yajūm̐ṣyeva nānā vīryāṇi karotyaṣṭā etāni bhavantyāhutirnavamī trivṛtameva yajñamukham̐ saṃpādayati trivṛddhi yajñamukhamūrdhvastiṣṭhañjuhotyūrdhvo hi tiṣṭhan vīryāvattaraḥ pūrṇayā srucā juhoti pūrṇaḥ prajāpatiḥ prajāpatimevāpnoti

tvam̐ hyagne prathamo manotāsyā dhiyo abhavo dasma hotā /
tvam̐ sīṃ vṛṣannakṛṇorduṣṭarītu saho viśvasmai sahase sahadhyai //
adhā hotā nyasīdo yajīyāniḍaspada iṣayannīḍyassan /
taṃ tvā naraḥ prathamaṃ devayanto maho rāye citayanto anugman /
vṛteva yantaṃ bahubhirvasavyaistve rayiṃ jāgṛvām̐so anugman /
ruśantamagniṃ darśataṃ bṛhantaṃ vapāvantaṃ viśvahā dīdivām̐sam //
padaṃ devasya namasā vyantaśśravasyavaśśrava āpannamṛktam /
nāmāni ciddadhire yajñiyāni bhadrāyāṃ te raṇayanta saṃdṛṣṭau //
tvāṃ vardhanti kṣitayaḥ pṛthivyāṃ tvāṃ rāya ubhayāso janānām /
tvaṃ trātā taraṇe cetyo bhūḥ pitā mātā sadaminmānuṣyāṇām //
saparyeṇyassa priyo vikṣvagnirhotā mandro niṣasādā yajīyān /
taṃ tvā vayaṃ dama a dīdivām̐samupa jñubādho namasā sadema //
taṃ tvā vayaṃ sudhyo navyamagne sumnāyava īmahe devayantaḥ /
tvaṃ viśo anayo dīdyāno divo agne bṛhatā rocanena //
viśāṃ kaviṃ viśpatiṃ śaśvatīnāṃ nitośanaṃ vṛṣabhaṃ carṣaṇīnām /
pretīṣaṇimiṣayantaṃ pāvakaṃ rājantamagniṃ yajataṃ rayīṇām //
so agna īje śaśame ca marto yasta ānaṭ samidhā havyadātim /
ya ahutiṃ pari vedā namobhirviśvet sa vāmā dadhate tvotaḥ //
asmā u te mahi mahe vidhema namobhiragne samidhota havyaiḥ //
vedī sūno sahaso gīrbhirukthairā te bhadrāyām̐ sumatau yatema //
ā yastatantha rodasī vi bhāsā śravobhiśca śravasyastarutraḥ /
bṛhadbhirvājaissthavirebhirasme revadbhiragne vitaraṃ vibhāhi //
nṛvadvaso sadamiddhehyasme bhūri tokāya tanayāya paśvaḥ /
pūrvīriṣo bṛhatīrāre aghā asme bhadrā sauśravasāni santu //
purūṇyagne purudhā tvāyā vasūni rājan vasutā te aśyām /
purūṇi hi tve puruvāra santyagne vasu vidhate rājani tve

hotā yakṣadbṛhaspatiṃ chāgasya haviṣa āvayadadya madhyato meda udbhṛtaṃ purā dveṣobhyaḥ purā pauruṣeyyā gṛbho ghasannūnaṃ ghāse ajrāṇāṃ yavasaprathamānām̐ sumatkṣarāṇām̐ śatarudriyāṇāmāgniṣvāttānāṃ pīvopavasanānāṃ pārśvataśśoṇitaśśitāmata utsādato'ṅgādaṅgādavattānāṃ karadevaṃ bṛhaspatirjuṣatām̐ havirhotaryaja hotā yakṣadaśvinā chāgasya haviṣa āttāṃ ghastāṃ karata evamaśvinā juṣetām̐ havirhotaryaja hotā yakṣat sarasvatīṃ meṣyā haviṣa āvayad ghasat karadevam̐ sarasvatī juṣatām̐ havirhotaryaja hotā yakṣadindraṃ meṣasya haviṣa āvayad ghasat karadevamindro juṣatām̐ havirhotaryaja //
devebhyo vanaspate havīm̐ṣi hiraṇyaparṇa pradivaste artham /
pradakṣiṇidraśanayā niyūyartasya vakṣi pathibhī rajiṣṭhaiḥ //
hotā yakṣadvanaspatimabhi hi piṣṭatamayā rabhiṣṭhayā raśanayādhita yatra bṛhaspateśchāgasya haviṣaḥ priyā dhāmāni yatrāśvinośchāgasya haviṣaḥ priyā dhāmāni yatra sarasvatyā meṣyā haviṣaḥ priyā dhāmāni yatrendrasya meṣasya haviṣaḥ priyā dhāmāni yatra vanaspateḥ priyā pāthām̐si yatra devānāmājyapānāṃ priyā dhāmāni yatrāgnerhotuḥ priyā dhāmāni tatraitān prastutyevopastutyevopāvasrakṣadrabhīyasa iva kṛtvī karadevaṃ devo vanaspatirjuṣatām̐ havirhotaryaja //
vanaspate raśanayābhidhāya piṣṭatamayā vayunāni vidvān /
vahā devatrā didhiṣo havām̐ṣi pra ca dātāramamṛteṣu vocaḥ //
piprīhi devām̐ uśato yaviṣṭha vidvām̐ ṛtūm̐ ṛtupate yajeha /
ye daivyā ṛtvijastebhiragne tvam̐ hotṝṇāmasyāyajiṣṭhaḥ //
hotā yakṣadagnim̐ sviṣṭakṛtamayāḍagniragneḥ priyā dhāmānyayāṭ somasya priyā dhāmānyayāḍ bṛhaspateśchāgasya haviṣaḥ priyā dhāmānyayāḍaśvinośchāgasya haviṣaḥ priyā dhāmānyayāṭ sarasvatyā meṣyā haviṣaḥ priyā ghāmānyayāḍindrasya meṣasya haviṣaḥ priyā dhāmānyayāṅvanaspateḥ priyā pāthām̐syayāḍ devānāmājyapānāṃ priyā dhāmāni yakṣagnerhotuḥ priyā dhāmāni yakṣat svaṃ mahimānamāyajatāmejyā iṣaḥ kṛṇotu so adhvarāñjātavedā juṣatām̐ havirhotaryaja / ā devānāmiḍāmagne //
agnim̐ sudītim̐ sudṛśaṃ gṛṇanto namasyāmastveḍya jātavedaḥ /
tvāṃ dūtamaratiṃ havyavāhaṃ devā akṛṇvannamṛtasya nābhim

//
iti śrīyajuṣi kāṭhake carakaśākhāyāmiṭhimikāyāṃ camā nāmāṣṭādaśaṃ sthānakaṃ saṃpūrṇam