Kathaka Samhita · Verses 10-2

atha daśamaṃ sthānakam /
āgnāvaiṣṇavam //
āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapet sārasvataṃ caruṃ bārhaspatyaṃ carumabhicaranvābhicaryamāṇo vāgnirvai sarvā devatā viṣṇuryajño vāk sarasvatī brahma bṛhaspatiragninaivāsya devatābhirdevatāḥ praticarati viṣṇunā yajñena yajñam̐ sarasvatyā vācā vācaṃ bṛhaspatinā brahmaṇā brahma samameva kṛtvā yat kiṃca tataḥ karoti tenātiprayuṅkta etāmeva nirvapedabhicarannagnirvai sarvā devatā viṣṇuryajño vāk sarasvatī brahma bṛhaspatiragninaivainaṃ devatābhirabhiprayuṅkte viṣṇunā yajñena sarasvatyā vācā bṛhaspatinā brahmaṇā stṛṇuta enamāgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapet paśumālapsyamāno vyṛddhena vā eṣa paśunā carati yo devatāśca yajñaṃ cānavarudhya paśumālabhate'gnirvai sarvā devatā viṣṇuryajño devatāścaiva yajñaṃ cāvarudhya paśumālabhata āgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāme'gnirvai sarvā devatā viṣṇuryajño devatābhiścaivainaṃ yajñena ca jayati yadi manyeta prati purastāccarantīti dve anuvākye kuryādekāṃ yājyāṃ samameva dvābhyāṃ karotyekayā prayuṅkta āgnāvaiṣṇavaṃ ghṛte caruṃ nirvapedabhicaryamāṇo'gnirvai sarvā devatā viṣṇuryajño devatāścaiva yajñaṃ ca madhyataḥ praviśati / mithunaṃ vā etadyad ghṛtaṃ ca taṇḍulāśca dhenvā ghṛtaṃ payo'naḍuhastaṇḍulā mithunenaivātmānamabhitaḥ paryūhate stṛtyā āgnāvaiṣṇavaṃ ghṛte caruṃ nirvapeccakṣuṣkāmo'gnervai manuṣyāścakṣuṣā paśyanti viṣṇordevatāstau cakṣuṣaḥ pradātārau tā eva bhāgadheyenopadhāvati tā asmai cakṣuḥ prayacchato mithunaṃ vā etadyad ghṛtaṃ ca taṇḍulāśca dhenvā ghṛtaṃ payo'naḍuhastaṇḍulā mithunaṃ cakṣurmithunenaivāsmai mithunaṃ janayati ghṛte bhavati tejo vai ghṛtaṃ tejaścakṣustejasaivāsmiṃstejo dadhātyāgnāvaiṣṇavamaṣṭākapālaṃ nirvapet prātassārasvataṃ caruṃ bārhaspatyaṃ carumāgnāvaiṣṇavamekādaśakapālaṃ madhyaṃdina etau ca carū āgnāvaiṣṇavaṃ dvādaśakapālamaparāhṇa etau ca carū yasya bhrātṛvyassomena yajetāgnirvai sarvā devatā viṣṇuryajño vāk sarasvatī brahma bṛhaspatiragninaivāsya devatābhirdevatā āpnoti viṣṇunā yajñena yajñam̐ sarasvatyā vācā vācaṃ bṛhaspatinā brahmaṇā brahma puroḍāśaissavanāni kapālaiśchandām̐si saiṣādhvarakalpā nāmeṣṭiryajñamevaitayāpnoti tatra yat kiṃca dadāti taddakṣiṇā maitrāvaruṇamekakapālamanunirvapati yaivāsau maitrāvaruṇī vaśānūbandhyā tāmeva tenāpnotyekakapālo bhavati na vai puruṣaṃ kapālairāptumarhatyekadhaivainamāpnoti

devā vai satramāsata yaśaskāmā agnissoma indraste'bruvan yanno yaśa ṛcchāt tannassaheti teṣām̐ somaṃ yaśa ārcchat tasmāt sa yaśasvī sa girimagacchat tasmāt sa girau tamagniranvāgacchata agnīṣomau samabhavatāmathendro'dhṛtaśśithila ivāmanyata so'nvagacchat so'gnau caiva some cānāthata tametayeṣṭyāyājayatāmagnīṣomīyeṇaikādaśakapālena tejo vā agnirindriyam̐ somasteja evāsminnagnirāgneyenādadhādindriyam̐ somassaumyena tato vai so'bhavadetena yajeta bubhūṣannagnīṣomīyeṇaikādaśakapālena tejo vā agnirindriyam̐ somasteja evāsminnagnirāgneyenādadhātīndriyam̐ somassaumyena bhavatyevāgnīṣomīyamekādaśakapālaṃ nirvapet sarvebhyaḥ kāmebhyo brāhmaṇo'gnīṣomau vai brāhmaṇasya svā devatā tā evaṃ bhāgadheyenopadhāvati tā asmai sarvān kāmān prayacchato'gnīṣomīyamaṣṭākapālaṃ nirvapecchyāmākaṃ vasantā brāhmaṇo brahmavarcasakāmo'gnīṣomau vai brahmavarcasasya pradātārau tā eva bhāgadheyenopadhāvati tā asmai brahmavarcasaṃ prayacchato vasantā yajeta vasanto vai brāhmaṇasyartussva evartau brahmavarcasamavarunddha evamiva vai brahmavarcasaṃ babhrviva kṣudramiva haritamiva brahmavarcasameva saṃdadhāti yadaṣṭākapālastenāgneyo yacchyāmākastena saumyastenobhayasmānnaityagnīṣomīye yājyānuvākye bhavatassomāgnī saṃyājye tejo vā agnirindriyam̐ somastejasā caivendriyeṇa ca brahmavarcasamubhayataḥ parigṛhyātmandhatte

agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedyo'nannamadyādyo vā jighatset saṃvatsaro vā agnirvaiśvānarassaṃvatsareṇaiva pūtam̐ svāditamatti yadi jagdhvā nirvapati saṃvatsara evāsmai jagdhaṃ svadayatyagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedyassamāntamabhidruhyedyo vābhidudrukṣet saṃvatsaro vā agnirvaiśvānarassaṃvatsarāyaiṣa samamate yassamamate saṃvatsaramevāptvā kāmamavaruṇamabhidruhyatyagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedyaḥ pratigṛhītassyāt sanikāmassaṃvatsaro vā agnirvaiśvānarassaṃvatsarāyaitaṃ pratigṛhṇanti yaṃ pratigṛhṇanti saṃvatsaramevāptvā sātām̐ saniṃ vanute'gnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet saniṃ nidadhat saṃvatsaro vā agnirvaiśvānarassaṃvatsarameṣa prayuṅkte yo yācati saṃvatsarameva vimuñcati saṃvatsaro vā etadetasmai sanoti yad vanute tameva bhāginaṃ karoti yamuttamamārjat tam̐ sa rajjumapriyāya bhrātṛvyāya dadyāt pāśena vā eṣa carati yo yācati pāśamevāpriyāya bhrātṛvyāya pratimuñcatyagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayetānena rājñā vā grāmaṇyā vedam̐ sasyamādadīyeti saṃvatsaro vā agnirvaiśvānarassaṃvatsaro'nnādyasya pradātā tameva bhāgadheyenopadhāvati so'smā annādyaṃ prayacchati saṃvatsaraṃ hyanamanuprajāyate'gnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvaped vṛṣṭikāmassaṃvatsaro vā agnirvaiśvānara eṣā saṃvatsarasya krūrā tanūryā vaiśvānarī tayaitadabhitapannabhiśocauyam̐stiṣṭhati bhāgadheyamicchamānastāmevāsya prīṇāti sāsmai prītā vṛṣṭiṃ ninayatyagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāme saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaro yatarassaṃyattayoranāyatano bhavati parā sa jayate saṃvatsaramevāyatanaṃ kṛtvā jayati saṃgrāmam

agnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedgrāmakāmo bhūtikāmo brahmavarcasakāmastasya haritam̐ hiraṇyaṃ madhye kuryād rajatamupariṣṭāt saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaro vīryam̐ saṃvatsara ātmā haritam̐ hiraṇyaṃ vīryasyaivainaṃ madhyato dadhāti bhūtyai bhavatyeva yad rajataṃ tat saha bhasmanāpohati śamalagṛhīto vā eṣa yo'laṃ brahmavarcasāya sanna brahmavarcasī bhavati śamalamevāsmādapahanti brahmavarcasenainam̐ sam̐sṛjati yathā vai nābhimarā abhisam̐śritā evam̐ saṃvatsaraṃ māsāścartavaścābhisam̐śritā yaddhiraṇyaṃ madhye karoti nābhimevainaṃ karoti// yathā nābhimarā abhisam̐śritā evamenam̐ sajātairabhisaṃśrayati vāruṇaṃ yavamayaṃ caruṃ nirvapedagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālamāmayāvī varuṇagṛhīto vā eṣa ya āmayāvī yad vāruṇo varuṇādevainaṃ muñcati yavamayo bhavatyetadvai varuṇasya bhāgadheyaṃ yadyavāssvenaiva bhāgadheyena varuṇaṃ niravadayate prādeśamātro bhavatyetāvān vai puruṣo yāvadasya prāṇā abhi yāvānevāsyātmā taṃ varuṇānmuñcati saṃvatsaro vā agnirvaiśvānara āyussaṃvatsarassaṃvatsara evainamāyuṣi pratiṣṭhāpayati sarvamāyureti vāruṇaṃ yavamayaṃ caruṃ nirvapedagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ rājanyāyābhicarate vā bubhūṣate vā varuṇagṛhīto vā eṣa yo'nyasyādadāna upaharamāṇaścarati yad vāruṇo varuṇādevainaṃ muñcati yavamayo bhavati prādeśamātro bhavati saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaro vīryam̐ saṃvatsarassaṃvatsara evainaṃ vīrye pratiṣṭhāpayati bhūtyai bhavatyevāgnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedagnimutsādayiṣyan saṃvatsaro vā agnirvaiśvānarassaṃvatsarameṣa utsādyamāno'nutsīdati bhāginamevainaṃ kṛtvā saṃvatsaramanūtsādayatyagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ nirvapedyaḥ puruṣaṃ pratigṛhṇīyādāptāṃ vā eṣa ātmanā dākṣiṇāṃ pratigṛhṇāti yaḥ puruṣaṃ pratigṛhṇātyāptāṃ dakṣiṇāṃ pratigṛhītām̐ hinasti saṃvatsaro vā agnirvaiśvānarassaṃvatsarassvaditasya svadayitā tameva bhāgadheyenopadhāvati so'smai tat sarvaṃ svadayati

agnaye pathikṛte'ṣṭākapālaṃ nirvapedyasya paurṇamāsī vāmāvasyā vātipadyeta bahiṣpathaṃ vā eṣa eti yasya paurṇamāsī vāmāvasyā vātipadyate'gnirdevānāṃ pathikṛt tamevānvārabhate sa enaṃ panthāmapinayati vi vā etadyajñaṃ chinatti yadyajñe pratata etamantareṣṭiṃ nirvapati ya evāsā āgneyo'ṣṭākapālaḥ pūrṇamāse yo'māvasyāyāṃ tamagnaye pathikṛte kuryāt tenaiva punaḥ panthāmavaiti na yajñaṃ vicchinattyagnaye vājasṛte'ṣṭākapālaṃ nirvapet saṃgrāme'gnirvai devānāṃ vājasṛdvājameṣa dhāvati yassaṃgrāmaṃ jayati tameva bhāgadheyenopadhāvati vājameva dhāvati jayati saṃgrāmamatho agniriva na pratidhṛṣe bhavatyagnaye vratapataye'ṣṭākapālaṃ nirvapedya āhitāgnissannavratyaṃ caredānīto vā eṣa devānāṃ ya āhitāgniradantyasyānnaṃ vratapatimetasya vrataṃ gacchati ya āhitāgnissannavratyaṃ caratyagnirdevānāṃ vratapatistameva bhāgadheyenopadhāvati vratapaterevādhi vratamālabhate'gnaye rakṣoghne'ṣṭākapālaṃ nirvapedāmayāvīndraṃ vai jātaṃ rakṣām̐syasacanta sa ādīyamāno rakṣobhissaṃmṛśyamāno'gniṃ prāviśat tasmādagnī rakṣām̐syapāhan rakṣām̐syetam̐ sacante ya āmayāvyagnirdevānāṃ rakṣohā tameva bhāgadheyenopadhāvati so'smād rakṣām̐syapahantyamāvasyāṃ rātrīṃ niśi yajetāmāvasyāṃ vai rātrīṃ niśi rakṣām̐si prerate pūrṇānyevainānyapavapati pariśrite yajeta rakṣasāmantarhityai// vāmadevasyaitat pañcadaśaṃ rākṣoghnam̐ sāmidhenyo bhavanti vāmadevaśca vai kusidāyī cātmanorājimayātāṃ tasya kusidāyī pūrvasyātidrutasya kūbaraṃ nyamṛṇat sā dvitīyamupaparyāvartateṣāṃ vākṣaṃ vā chetsyāmīti sa vāmadeva ukhyamagnimabibhastamavaikṣata sa etat sūktamapaśyat kṛṇuṣva pājaḥ prasitiṃ na pṛthvīmiti tāmagniranūddrutya samadahat sā dahyamānā hradaṃ kausidaṃ prāmajjadyadetadanūcyate rakṣasāṃ duṣṭyai

naimiṣyā vai satramāsata ta utthāya saptaviṃśatiṃ kurupañcāleṣu vatsatarānavanvata tānvako dālbhirabravīdyūyamevaitān vibhajadhvamimamahaṃ dhṛtarāṣṭraṃ vaicitravīryaṃ gamiṣyāmi sa mahyaṃ gṛhān kariṣyatīti tamāgacchat tannāsūrkṣat taṃ prākālayataitā gā brahmabandha ityabravīt paśupatirgā hanti tāḥ paraḥ pacamānaścareti tāsāṃ devasūrme rājānnaṃ prāsupoditi sakthānyutkartamapacata tasmin pacamāne vyudasyat so'gnaye rudravate'ṣṭākapālaṃ niravapat kṛṣṇānāṃ vrīhīṇāṃ tasya yat kiṃca dhṛtarāṣṭrasyāsīt tat sarvamavakarṇaṃ vidrāṇamabhivyaucchat tā vipraśnikā avindan brāhmaṇo vai tvāyamabhicarati tasmināthasveti tamupāśikṣat tasmai bahvadadāt so'gnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ niravapacchuklānāṃ vrīhīṇāṃ tato vai tadvyudasyadagnaye rudravate'ṣṭākapālaṃ nirvapet kṛṣṇānāṃ vrīhīṇāmabhicarannagnirvai rudro rudrāyaivainamapidadhāti kṛṣṇānāṃ vrīhīṇāṃ bhavati kṛṣṇamiva vai tamastamo mṛtyurmṛtyunaivainaṃ grahayatyagnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ nirvapedyarhyayaṃ devaḥ prajā abhimanyeta yadā kāmayeta vidasyedityeṣā vā agnerbhiṣajyā tanūryā surabhimatī tāmeva bhāgadheyenopadhāvati tayainā bhiṣajyatyagnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ nirvapedyaṃ pramītam̐ śṛṇuyuḥ pūtirvā eṣa śrūyate yaḥ pramītaśśrūyate yaivāgnessurabhimatī tanūstāmeva bhāgadheyenopadhāvati tayainam̐ surabhiṃ karotyagnaye surabhimate'ṣṭākapālaṃ nirvapedyamajaghnivām̐samabhiśam̐seyuśśamalagṛhīto vā eṣa yamajaghnivām̐samabhiśam̐santi yaivāgnessurabhimatī tanūstāmeva bhāgadheyenopadhāvati tayainaṃ punātyagnaye'nnādāyāṣṭākapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayetānnādassyāmityagnirvai devānāmannādastameva bhāgadheyenopadhāvati sa enamannādaṃ karotyagnaye'nnavate'ṣṭākapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayetānnavān syāmityagnirvai devānāmannavām̐stameva bhāgadheyenopadhāvati sa enamannavantaṃ karotyagnaye'nnapataye'ṣṭākapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayetānnapatissyāmityagnirvai devānāmannapatistameva bhāgadheyenopadhāvati sa enamannapatiṃ karoti saṃvatsaraṃ parinirvapet saṃvatsaro vā annādyasya pradātā tameva bhāgadheyenopadhāvati sa enamannādamannavantamannapatiṃ karotyagnaye vasumate'ṣṭākapālaṃ nirvapet sarvebhyaḥ kāmebhyo brāhmaṇo yadvai kiṃca vindate tadvasvagnirdevānāṃ vasumām̐stameva bhāgadheyenopadhāvati so'smai sarvān kāmān prayacchati

agnaye yaviṣṭhāyāṣṭākapālaṃ nirvapedabhicaran vābhicaryamāṇo vā devāśca vā asurāśca vyabhyacaranta te'surā devebhyo visṛṣṭīrvyasṛjam̐ste devā avidurvisṛṣṭīrvai no'surā vyasrākṣuriti te'gnaye yaviṣṭhāyāṣṭākapālaṃ niravapam̐stena vai te tā visṛṣṭīrayāvayantātmano'dhi visṛṣṭimetasmai visṛjanti yamabhicaranti yadagnaye yaviṣṭhāya nirvapati tenaiva tāṃ visṛṣṭiṃ yāvayata ātmano'dhyagnaye yaviṣṭhāyāṣṭākapālaṃ nirvapet samṛtasome devatāsu vā ete samṛcchante yeṣām̐ somau samṛcchete agnissarvā devatā agninevaiṣāṃ yaviṣṭhena devatā vṛṅkte// devāśca vā asurāśca saṃyattā āsan yān devānāmaghnam̐stadeva te'bhavan yānasurāṇāṃ punasta utpattyāyudhyanta te devā avidurye vai na ime keca mriyante'gnirvāvaitān hantīti te'bruvan mā naśśamnīthāḥ kathā naśśamnīṣa iti bhāgo me'stvityabravīnna vo'bhāgadheyaḥ kṣamiṣya iti te'gnaye kṣamavate'ṣṭākapālaṃ niravapam̐stato vai sa tebhyo'kṣamatāgnaye kṣamavate'ṣṭākapālaṃ nirvapedyarhyayaṃ devaḥ prajā abhimanyeta yadā kāmayeta vidsyediti ye vā ime keca mriyante'gnirvāvaitān hantyagnirdevānāṃ kṣamavām̐stameva bhāgadheyenopadhāvati so'smai prītaḥ kṣamata eva devāḥ pitaro manuṣyāste'nyata āsannasurā rakṣām̐si piśācāste'nyataste samayatanta te yaddevānāmapyalpakaṃ lohitamasurā akurvam̐stadrātrībhī rakṣām̐syasumbham̐stān subdhān mṛtānabhivyaucchat te devā avidurye vai na ime keca mriyante rakṣām̐si vāvaitān sumbhantīti tānyupāmantrayanta tānyabruvan vāryaṃ vṛṇāmahai yadevemānasurāñjayāma tannassahāsaditi tato devā asurānajayam̐ste'surāñjitvā rakṣām̐syapānudanta tānyanṛtamakarteti samantaṃ devān paryaviśam̐ste devā agnā evānāthanta te'gnaye pravate'ṣṭākapālaṃ niravapannagnaye vibādhavate'ṣṭākapālamagnaye pratīkavate'ṣṭākapālaṃ yadagnaye pravate yānyeva purastādrakṣām̐syāsam̐stāni tena praṇudanta yadvibādhavate yānyevābhita āsam̐stāni tena vyabādhanta yat pratīkavate yānyeva paścādrakṣām̐syāsam̐stāni tenāpānudantaitayā yajeta bhrātṛvyavān yo bahubhrātṛvyassyādagnaye pravate'ṣṭākapālaṃ nirvapedagnaye vibādhavate'ṣṭākapālamagnaye pratīkavate'ṣṭākapālaṃ yadagnaye pravate ya evainaṃ pūrvo'tikrānto bhrātṛvyasta tena praṇudate yadvibādhavate ya evainena sadṛṅ taṃ tena vibādhate yat pratīkavate ya evāsya paścādbhrātavyastaṃ tenāpanudate pra śreyām̐saṃ bhrātṛvyaṃ nudate'ti sadṛśaṃ krāmati nainaṃ pāpīyānāpnoti ya evaṃ vidvānetayā yajate devāśca vā asurāśca saṃyattā āsam̐stān gāyatryantarātiṣṭhadojo vīryamannādyaṃ parigṛhya saṃvatsaro vāvainān so'ntarātiṣṭhaccaturviṃśatirgāyatryā akṣarāṇi caturvim̐śatissaṃvatsarasyārdhamāsāste'viduryatarānvā iyamupāvartsyati ta idaṃ bhaviṣyantīti tāṃ vyahvayanta dābhītyasurā ahvayan viśvakarmanniti devāssā nānyatarām̐ścanopāvartata te devā etadyajurapaśyannojo'si saho'si balasasi bhrājo'si devānāṃ dhāma nāmāsi viśvamasi viśvāyussarvamasi sarvāyurabhibhūriti sā devānupāvartata tato devā abhavan parāsurā abhavannāgneyamaṣṭakapālaṃ nirvapedbhrātṛvyavān vā spardhamāno vā tamāsādyaitairyajurbhirabhimṛśedojo vai vīryam̐ saṃvatsara oja eva vīrya bhrātṛvyasya vṛṅkte sa nirvīryaḥ parābhavati saiṣā gāyatrī nāmeṣṭiratho āhuḥ kṣatrasya saṃvarga iti

indrāya gharmavata ekādaśakapālaṃ nivapedbrahmavarcasakāmo'sau vā ādityo gharma eṣa indra eṣa brahmavarcasasya pradātā tameva bhāgadheyenopadhāvati so'smai brahmavarcasaṃ prayacchatīndrāyendriyavata ekādaśakapālaṃ nirvapet paśukāma indriyaṃ vai paśava indraḥ paśūnāṃ pradātā tameva bhāgadheyenopadhāvati so'smai paśūn prayacchatīndrāyārkavata ekādaśakapālaṃ nirvepedannakāmo'nnaṃ vā arka indro'nādyasya pradātā tameva bhāgadheyenopadhāvati so'smā annādyaṃ prayacchatīndrāyārkavata ekādaśakapālaṃ nirvapedaparuddho'vagamakāmo'ntaṃ vā eṣa gacchati yamaparundhantyeṣendrasyāntyā tanūryārkavatyanta evāsmā antaṃ kalpayati vaśā dakṣiṇā vaśaṃ mā nayāditīndrāya gharmavata ekādaśakapālaṃ nirvapedindrāyendriyavata ekādaśakapālamindrāyārkavata ekādaśakapālam̐ samānabarhīm̐ṣi bubhūṣan yadindrāya gharmavate'sau vā ādityo gharma eṣa indra eṣa śiraḥ prajānāṃ śira eva tena kurute yadindrāyendriyavata indriyameva tenātman dhatte yadindrāyārkavata iyaṃ vā arko'syāmeva tena pratitiṣṭhati carurmadhye syāda jāmitvāyendrāya manyumata ekādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāme manyunā vai vīryaṃ karotīndriyeṇa jayati manyuṃ caiveṣvindriyaṃ ca jityai dadhātīndrāya manyumate manasvata ekādaśakapālaṃ nirvapet saṃgrāme manyunā vai vīryaṃ karotīndriyeṇa jayati manyuṃ caiveṣvindriyaṃ ca sayujau kṛtvā tayormano jityai dadhātīndrāya manasvate tviṣīmata ekādaśakapālaṃ nivepedyaḥ kāmayeta manasvī tviṣīmān syāmiti mano vai śrīstviṣirmana evāsmiñchriyaṃ tviṣiṃ dadhāti saṃvatsaraṃ purā manaso na kīrtayet saṃvatsareṇa vā anāptamāpyate saṃvatsaramevāptvāvarunddhe

indrāya sutrāmṇa ekādaśakapālaṃ nirvapedaparuddho vāparurutsyamāno vendro vai trātendro'paroddhā tameva bhāgadheyenopadhāvati sa enaṃ trāyata indrāyām̐homuca ekādakapālaṃ nirvapedāmayāvyam̐hasā vā eṣa gṛhīto ya āmayāvyeṣendrasya bhiṣajyā tanūryām̐homugindrom̐'haso moktā tameva bhāgadheyenopadhāvati sa enamam̐haso muñcatīndrāyām̐homuca ekādaśakapālaṃ nivapedya ātmanā vā gṛhairvām̐hūraṇamaveyādam̐hasā vāeṣa gṛhīto ya ātmanā vā gṛhairvām̐hūraṇamavaitīndrom̐'haso moktā tameva bhāgadheyenopadhāvati sa enamam̐haso muñcatīndrāyārkavate'śvamedhavata ekādaśakapālaṃ nirvapedyaḥ kāmayeta mahāyajño mopanameditīyaṃ vā arkāsā aśvamedha aindro yajño'ntametasya yajño gacchati yaṃ yajñakāmaṃ yajño nopanamatyete indrasyāntye tanvau ye arkavatī ye evendrasyāntye tanvau tābhyāmeva yajñamālabhata upainaṃ yajño namatīndrāyānvṛjava ekādaśakapālaṃ nivapet sajātakāma indriyaṃ vai jyaiṣṭhyamindriyeṇaiva sajātānanvṛjūn kuruta indrāya prababhrāyaikādaśakapālaṃ nirvepedbhrātṛvyavān vajro vai prababhraḥ prababhreṇa vā indro'surebhyo vajraṃ prāharadvajrameva bhrātṛvyāya praharati stṛṇuta enamāgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedindrāya vimṛdhāyaikādaśakapālam̐ saṃgrāma ṛddhyā evāgneya indraṃ vai vṛtraṃ jaghnivām̐saṃ mṛdho'sacanta sa etaṃ vaimṛdhamapaśyat tena tā mṛdho'pāhata vṛtrameṣa jighām̐sati yassaṃgrāmaṃ jigīṣati yaivendrasya vimṛdhā tanūstāmeva bhāgadheyenopadhāvati tayā mṛdho'pahate hanti vṛtraṃ jayati saṃgrāmamāgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedindrāya vimṛdhāyaikādaśakapālaṃ yam̐ sarvato bhayamāgacchedṛddhyā evāgneya indraṃ vai vṛtraṃ jaghnivām̐saṃ tam̐ samantaṃ mṛdhassaṃprākampanta sa etaṃ vaimṛdhamapaśyat tena tā mṛdho'pāhata samantametaṃ mṛdhassaṃprakampante yam̐ sarvato bhayamāgacchati yaivendrasya vimṛdhā tanūstāmeva bhāgadheyenopadhāvati tayā mṛdho'pahata ātmano'dhi

prajāpatirvā indrāya vajraṃ pratyamuñcanmahānāmnīstena vyajayata tato vai so'bhavat so'bibhedvajro me'śānto grīvā apidhakṣyatīti tato revatīrniramimīta śāntyā aindraṃ caruṃ nirvapedrājanyāya bubhūṣata aindro vai rājanyo devatayā svādevainaṃ yonerjanayati bhūtyai bhavatyeva revatyanuvākyā śakkarī yājyā vajro vai revatī vajraśśakkarī vajrameva saṃdadhāti tena vijayate bhavatyeva carurbhavati śāntyā anuddāhāyendrāṇyai caruṃ nirvapet senāyāmutthitāyāṃ rājño gṛhe senā vā indrāṇī brahmaṇaivaināṃ vittyai sam̐śyati balbajā idhme ca barhiṣi cāpibhavanti śakro vā ete jātā nyāyenaivaināmabhinayati yat sā vindeta tato dakṣiṇā samṛddhyā indrāya cendrāṇyai ca caruṃ nirvapet senāyāmutthitāyāṃ rājño gṛha eṣā vā indrasya parivṛktī jāyā goṣvevaināmadhinayati balbajā idhme ca barhiṣi cāpibhavanti śakro vā ete jātā nyāyenaivaināmabhinayati yat sā vindeta tato dakṣiṇā samṛddhyai prajāpatirvai devebhyo bhāgadheyāni vyādiśat tadindriyamatyaricyata tadindro'bravīnmayādamastviti tadasminnadadhāt tadenamatyatyevāricyata tadimāṃllokānūrdhvamanūdaśrayata tannaikenāpnonna dvitīyena tat tṛtīyenāptvāvārunddha trīn puroḍāśānnirvaped bubhūṣam̐straya ime lokā imāneva lokānāptvaujo vīryamavaruddha uttara uttaro jyāyān bhavatyuttara uttaro hyeṣāṃ lokānāṃ jyāyānindrāya rājñe prathamamathendrāya svarāje'thendrāyādhirājāyaitāni vai sarvāṇīndro'bhavannodetānyeva sarvāṇi bhavati ya evaṃ vidvānetayā jayate // tisro'nuvākyāstā yājyāstāsāṃ prathamāmanūcya madhyamayā yajati madhyamāmanūcyottamayā yajatyuttamāmanūcya punaḥ prathamayā yajatyeṣāṃ lokānām̐ saṃtatyai pratiprajñātyai sarvā evānuvākyāḥ karoti sarva yājyā devāśca vā asurāśca saṃyattā āsam̐ste'surā bhūyām̐so'jitamanasa āsan kanīyām̐saḥ parājitamanastarā iva devāste devā abruvam̐ścikitsata yo no vīryavattamastamanusamārabhāmahā iti ta indramabruvam̐stvaṃ vai no vīryavattamo'si tvāmanu samārabhāmahā iti so'bravīt tisro ma imāstanvo vīryāvatīstā me prīṇītāthaitānabhibhaviṣyāma iti tā vai brūhītyabruvanniyaṃ vimṛdhetyabravīdiyamam̐homugiyamindriyāvatīti ta indrāya vimṛdhāyaikādaśakapālaṃ niravapannindrāyām̐homuca ekādaśakapālamindrāyendriyavata ekādaśakapālaṃ yadindrāya vimṛdhāya mṛdhā vai te'bhiṣaṇṇā āsan ye śreyobhirasurairaspardhanta mṛdha eva tenāpāghnata yadindrāyām̐homucem̐'hasā vai te gṛhītā āsannam̐hasa eva tenāmucyanta yadindrāyendriyavata indriyameva tenātmannadadhataitayā yajeta bhrātṛvyavān yo bahubhrātṛvyassyādindrāya vimṛdhāyaikādaśakapālaṃ nirvapedindrāyām̐homuca ekādaśakapālamindrāyendriyavata ekādaśakapālam // yadindrāya vimṛdhāya mṛdhā vā eṣo'bhiṣaṇṇo yaśśreyasā bhrātṛvyeṇa spardhate mṛdha eva tenāpahate yadindrāyām̐homucem̐'hasā vā eṣa gṛhīto yo bhrātṛvyavānam̐hasa eva tena mucyate yadindrāyendriyavata indriyameva tenātman dhatte trayastriṃśadvai devatāstāstam̐ sarvā vīryairanusamārabhanta sa uttamāṃ vijitimasurairvyajayata tato vai so'bhavadyat trayastrim̐śat kapālāni bhavanti yāvatīreva devatāstāssarvā vīryairātmānamanusamārambhayate bhavatyeva saiṣā vijitirnāmeṣṭiruttamāmeva vijitiṃ bhrātṛvyeṇa vijayate ya evaṃ vidvānetayā yajate

prajāpatiḥ paśūnasṛjata te'smādapākrāmam̐steṣāṃ bṛhaspatiśca padenānvaitāṃ te yatrāvasam̐stadgarmutam̐ śakno jātāmavindatāṃ tāmācchidyāharatāṃ te bṛhaspatirabravīdanayā tvāyā jayānyupa vai tvaite paśavaḥ punarnam̐syantīti sa prājāpatyaṃ caruṃ niravapadgārmutamapsu tato vai taṃ paśavaḥ punarupānaman prājāpatyaṃ caruṃ nirvapedgārmutamapsu paśukāmo'pakrāntā vā etasmāt paśavo yo'paśuḥ prajāpatiḥ paśūnāṃ pradātā tameva bhāgadheyenopadhāvati so'smai paśūn punarupāvartayati gomūtrasyāpi syāt sayonitvāya prajāpatiḥ paśūn sṛṣṭvā teṣāṃ pūṣaṇamadhipāmakarot te'smādapākrāmam̐steṣāṃ pūṣā padenānvait te yatrāvasam̐stadgarmutam̐ śakno jātāmavindat tāmācchidyāharat tayā prajāpatimabravīdanayā mā pratiṣṭhasvopa vai tvaite paśavaḥ purnanasyantīti tat somo'bhyārtīyata / mama vā etadyadakṛṣṭapacyamiti sa saumāpauṣṇaṃ caruṃ niravapadgārmutamapsu tato vai taṃ paśavaḥ punarupānaman saumāpauṣṇaṃ caruṃ nirvapedgārmutamapsu prajākāmo vā paśukāmo vā somo vai retodhāḥ pūṣā prajanayitā soma evāsmai reto dadhāti pūṣā prajanayati vindate prajā vā paśūn vā yatarasmai kāmāya nirvapati gomūtrasyāpi syāt sayonitvāya mārutaṃ praiyaṅgavaṃ caruṃ nirvapet pṛśnyā dugdhe sajātakāmaḥ pṛśnyā vai maruto jātā vāco vāsyā vā pṛthivyā mārutāssajātā etanmarutām̐ svaṃ payo yat priyaṅgavassvenaivainān payasācchaiti yathā vatsa ūdho'bhyāyacchatyevamenam̐ sajātā abhyāyacchanti // priyavatyanuvākyā śrīvatī yājyā yat priyavatī priyamevainam̐ sajātānāṃ karoti yacchrīvatī śriyamevainaṃ gamayati dvipadānuvākyā catuṣpadā yājyā dvipadaścaiva catuṣpadaśca paśūnavarunddha aindramaikādaśakapālaṃ nirvapenmārutaṃ praiyaṅgavaṃ caruṃ taṃ paścā śṛtaṃ kuryuryasmāt kṣatriyādviḍabhyardhaścaret kṣatraṃ vā indro viṇmarutaḥ kṣatrāyaiva viśamanuniyunakti tamanūcyamāne paścāt prāñcamudāharanti viśamevāsmai paścādupadadhātyasam̐sargāya mārutam̐ saptakapālaṃ nirvapedaindramaikādaśakapālaṃ yaḥ kāmayeta viśe ca kṣatrāya ca samadaṃ kuryāmiti kṣatraṃ vā indro viṇmaruto bhāgadheya evaibhyassamadaṃ karoti mārutasya mārutīmanūcyaindryā yajedaindrasyaindrīmanūcya mārutyā yajet kṣatrameva viśaḥ parihāyādatte viṭ kṣatrasya te anyānyāṃ nirṇayata ubhayataḥ puroḍāśasyāvadyedyatarān kāmayeta parājayerannityubhayata evaṃ viśamupadīpayati tājak parājayanta etameva nirvapedyadā kāmayeta kalperanniti tasyāḥ prasatiṃ yajedbhāgadheyenaivainān kalpayati mārutam̐ saptakapālaṃ nirvapedyaḥ kṣatriyo viśo jyānyā bibhīyādbrāhmaṇo vā viḍvai maruto bhāgadheyenaivaināñchamayatyagastyasyaitat sūktaṃ kayāśubhīyaṃ tasya sāmidhenīṣvapyanubrūyāt tasya yājyānuvākye syātāmagastyo vai marudbhyaśśatamukṣṇaḥ pṛśnīn praukṣat tānindrāyalabhata taṃ marutaḥ kruddhā vajramudyatyābhyapatan sa etat sūktamapaśyat tenainānaśamayadyadetadanūcyate śāntyai

asmai te pratiharyate jātavedo vicarṣaṇe / agne janāmi suṣṭutim //
yasmai tvam̐ sukṛte jātaveda u lokamagne kṛṇavassyonam //
aśvinam̐ sa putriṇaṃ vīravantaṃ gomantaṃ rayiṃ naśate svasti //
ya imā viśvā jātānyāśrāvayati ślokena / pra ca suvāti savitā //
viśvā rūpāṇi //
vāyuragregā yajñaprīssākaṃ ganmanasā yajñam / śivo niyudbhiśśivābhiḥ //
pra yābhiryāsi dāśvām̐samacchā niyudbhirvāya iṣṭaye duroṇe //
ni no rayiṃ subhojasaṃ yuvasva ni vīraṃ gavyamaśvyaṃ ca rādhaḥ //
baḍitthā parvatānāṃ khidraṃ bibharṣi pṛthivi / pra yā bhūmiṃ pravatvati mahnā jinoṣi mahini//
dṛḍhā cidyā vanaspatīn kṣmayā dardharṣyojasā //
yat te abhrasya vidyuto divo varṣanti vṛṣṭayaḥ //
ā no agne rayiṃ bhara satrāsāhaṃ vareṇyam / viśvāsu pṛtsu duṣṭaram //
gomām̐ agne /
made made hi no dadiryūthā gavāmṛjukratuḥ //
saṃgṛbhāya purū śatobhayāhastyā vasu śiśīhi rāya ābhara //
śiprin vājānāṃ pate śacīvastava dam̐sanā //
ā tū na indra śam̐saya goṣvaśveṣu śubhriṣu sahasreṣu tuvīmagha //
revatīrnaḥ pra sasāhiṣe //
saṃjñānaṃ no divā paśossaṃjñānaṃ naktamarvataḥ /
saṃjñānaṃ nassvebhyassaṃjñānamaraṇebhyassaṃjñānamaśvinā yuvamihāsmāsu niyacchatam //
samindra rāyā samiṣā rabhemahi saṃ vājebhiḥ puruścandrairabhidyubhiḥ /
saṃ devyā pramatyā vīraśuṣmayā goagrayāśvāvatyā rabhemahi //
indravāyū susaṃdṛśā suhaveha havāmahe / yathā nassarva ijjanassaṃgame sumanā asat //
agniḥ prathamo vasubhirno avyāt somo rudrairabhirakṣatu tmanā /
indro marudbhirṛtuthā kṛṇotvādityairno varuṇaśśarma yam̐sat //
samagnirvasubhirno avyāta sam̐ somo rudriyābhistanūbhiḥ //
samindro rātahavyo marudbhissamādityairvaruṇo viśvavedāḥ //
samānā va ākūtāni samānā hṛdayāni vaḥ //
samānamastu vo mano yathā vassusahāsati //
saṃ vo manām̐si saṃ vratā samu cittānyākaram //
amī ye vivratāsthana tān vassaṃnamayāmasi //
yathādityamādityā āpyāyayanti yathākṣitimakṣitayo madanti /
evā māmindro varuṇo bṛhaspatirāpyāyayantu bhuvanasya gopāḥ //
navo navo bhavati jāyamāno'hnāṃ keturuṣasāmetyagram /
bhāgaṃ devebhyo vidadhātyāyan pra candramāstirate dīrghamāyuḥ

pra yo jajñe vidvām̐ asya bandhuṃ viśvā devānāṃ janimā vivakti /
brahma brahmaṇa ujjabhāra madhyānnīcāduccā svadhayābhi pratasthau //
mahānmahī askabhāyad vi jāto dyāṃ dvitā pārthivaṃ ca rajaḥ /
sa budhnādāṣṭa januṣābhyagraṃ bṛhaspatirdevatā tasya samrāṭ //
gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmahe kaviṃ kavīnāmupamaśravastamam /
jyeṣṭharājaṃ brahmaṇāṃ brahmaṇaspata ā naśśṛṇvannūtibhissīda sādanam //
sa suṣṭubhā sa ṛkvatā gaṇena valaṃ ruroja phaligaṃ raveṇa /
bṛhaspatirusriyā havyasūdaḥ kanikradad vāvaśatīrudājat //
agnirukthe purohito grāvāṇo barhiradhvare //
ṛcā yāmi maruto brahmaṇaspatiṃ devām̐ avo vareṇyam /
uttiṣṭha brahmaṇaspate devayantastvemahe /
upa prayantu marutassudānava indra prāśūrbhavā sacā//
āryamā yātu vṛṣabhastuviṣmān yantā vasūni vidhate tanūpāḥ //
sahasrākṣo gotrabhid vajrabāhurasmāsu devo draviṇaṃ dadhātu //
ye te aryaman bahavo devayānāḥ panthāno rājan diva ācaranti /
tebhirno adya pathibhissugebhī rakṣā ca no adhi ca brūhi deva //
asme indrābṛhaspatī rayiṃ dhattam̐ śatagvinam / aśvāvantam̐ sahasriṇam //
bṛhaspatirnaḥ paripātu paścādutottaramādadharādaghāyoḥ /
indraḥ purastāduta madhyato nassakhā sakhibhyo varivaḥ kṛṇotu //
hiraṇyagarbho yaḥ prāṇata udu tyaṃ citraṃ devānām //
taraṇirviśvadarśato jyotiṣkṛdasi sūrya / viśvamābhāsi rocanam //
divo rukma urucakṣā udeti dūre arthastaraṇirbhrājamānaḥ /
nūnaṃ janāssūryeṇa prasūtā ayannarthāni kṛṇavannapām̐si

iti śrīyajuṣi kāṭhake carakaśākhāyāmiṭhimikāyāmāgnāvaiṣṇavaṃ nāma daśamaṃ sthānakaṃ saṃpūrṇam