કાઠકસંહિતા · શ્લોક 10-2

અથ દશમં સ્થાનકમ્ ।
આગ્નાવૈષ્ણવમ્ ॥
આગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સારસ્વતં ચરું બાર્હસ્પત્યં ચરુમભિચરન્વાભિચર્યમાણો વાગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો વાક્ સરસ્વતી બ્રહ્મ બૃહસ્પતિરગ્નિનૈવાસ્ય દેવતાભિર્દેવતાઃ પ્રતિચરતિ વિષ્ણુના યજ્ઞેન યજ્ઞઁ સરસ્વત્યા વાચા વાચં બૃહસ્પતિના બ્રહ્મણા બ્રહ્મ સમમેવ કૃત્વા યત્ કિંચ તતઃ કરોતિ તેનાતિપ્રયુઙ્ક્ત એતામેવ નિર્વપેદભિચરન્નગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો વાક્ સરસ્વતી બ્રહ્મ બૃહસ્પતિરગ્નિનૈવૈનં દેવતાભિરભિપ્રયુઙ્ક્તે વિષ્ણુના યજ્ઞેન સરસ્વત્યા વાચા બૃહસ્પતિના બ્રહ્મણા સ્તૃણુત એનમાગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ પશુમાલપ્સ્યમાનો વ્યૃદ્ધેન વા એષ પશુના ચરતિ યો દેવતાશ્ચ યજ્ઞં ચાનવરુધ્ય પશુમાલભતેઽગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞં ચાવરુધ્ય પશુમાલભત આગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સંગ્રામેઽગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો દેવતાભિશ્ચૈવૈનં યજ્ઞેન ચ જયતિ યદિ મન્યેત પ્રતિ પુરસ્તાચ્ચરન્તીતિ દ્વે અનુવાક્યે કુર્યાદેકાં યાજ્યાં સમમેવ દ્વાભ્યાં કરોત્યેકયા પ્રયુઙ્ક્ત આગ્નાવૈષ્ણવં ઘૃતે ચરું નિર્વપેદભિચર્યમાણોઽગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞં ચ મધ્યતઃ પ્રવિશતિ । મિથુનં વા એતદ્યદ્ ઘૃતં ચ તણ્ડુલાશ્ચ ધેન્વા ઘૃતં પયોઽનડુહસ્તણ્ડુલા મિથુનેનૈવાત્માનમભિતઃ પર્યૂહતે સ્તૃત્યા આગ્નાવૈષ્ણવં ઘૃતે ચરું નિર્વપેચ્ચક્ષુષ્કામોઽગ્નેર્વૈ મનુષ્યાશ્ચક્ષુષા પશ્યન્તિ વિષ્ણોર્દેવતાસ્તૌ ચક્ષુષઃ પ્રદાતારૌ તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ ચક્ષુઃ પ્રયચ્છતો મિથુનં વા એતદ્યદ્ ઘૃતં ચ તણ્ડુલાશ્ચ ધેન્વા ઘૃતં પયોઽનડુહસ્તણ્ડુલા મિથુનં ચક્ષુર્મિથુનેનૈવાસ્મૈ મિથુનં જનયતિ ઘૃતે ભવતિ તેજો વૈ ઘૃતં તેજશ્ચક્ષુસ્તેજસૈવાસ્મિંસ્તેજો દધાત્યાગ્નાવૈષ્ણવમષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્ પ્રાતસ્સારસ્વતં ચરું બાર્હસ્પત્યં ચરુમાગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં મધ્યંદિન એતૌ ચ ચરૂ આગ્નાવૈષ્ણવં દ્વાદશકપાલમપરાહ્ણ એતૌ ચ ચરૂ યસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્સોમેન યજેતાગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો વાક્ સરસ્વતી બ્રહ્મ બૃહસ્પતિરગ્નિનૈવાસ્ય દેવતાભિર્દેવતા આપ્નોતિ વિષ્ણુના યજ્ઞેન યજ્ઞઁ સરસ્વત્યા વાચા વાચં બૃહસ્પતિના બ્રહ્મણા બ્રહ્મ પુરોડાશૈસ્સવનાનિ કપાલૈશ્છન્દાઁસિ સૈષાધ્વરકલ્પા નામેષ્ટિર્યજ્ઞમેવૈતયાપ્નોતિ તત્ર યત્ કિંચ દદાતિ તદ્દક્ષિણા મૈત્રાવરુણમેકકપાલમનુનિર્વપતિ યૈવાસૌ મૈત્રાવરુણી વશાનૂબન્ધ્યા તામેવ તેનાપ્નોત્યેકકપાલો ભવતિ ન વૈ પુરુષં કપાલૈરાપ્તુમર્હત્યેકધૈવૈનમાપ્નોતિ

દેવા વૈ સત્રમાસત યશસ્કામા અગ્નિસ્સોમ ઇન્દ્રસ્તેઽબ્રુવન્ યન્નો યશ ઋચ્છાત્ તન્નસ્સહેતિ તેષાઁ સોમં યશ આર્ચ્છત્ તસ્માત્ સ યશસ્વી સ ગિરિમગચ્છત્ તસ્માત્ સ ગિરૌ તમગ્નિરન્વાગચ્છત અગ્નીષોમૌ સમભવતામથેન્દ્રોઽધૃતશ્શિથિલ ઇવામન્યત સોઽન્વગચ્છત્ સોઽગ્નૌ ચૈવ સોમે ચાનાથત તમેતયેષ્ટ્યાયાજયતામગ્નીષોમીયેણૈકાદશકપાલેન તેજો વા અગ્નિરિન્દ્રિયઁ સોમસ્તેજ એવાસ્મિન્નગ્નિરાગ્નેયેનાદધાદિન્દ્રિયઁ સોમસ્સૌમ્યેન તતો વૈ સોઽભવદેતેન યજેત બુભૂષન્નગ્નીષોમીયેણૈકાદશકપાલેન તેજો વા અગ્નિરિન્દ્રિયઁ સોમસ્તેજ એવાસ્મિન્નગ્નિરાગ્નેયેનાદધાતીન્દ્રિયઁ સોમસ્સૌમ્યેન ભવત્યેવાગ્નીષોમીયમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સર્વેભ્યઃ કામેભ્યો બ્રાહ્મણોઽગ્નીષોમૌ વૈ બ્રાહ્મણસ્ય સ્વા દેવતા તા એવં ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ સર્વાન્ કામાન્ પ્રયચ્છતોઽગ્નીષોમીયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેચ્છ્યામાકં વસન્તા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસકામોઽગ્નીષોમૌ વૈ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પ્રદાતારૌ તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસં પ્રયચ્છતો વસન્તા યજેત વસન્તો વૈ બ્રાહ્મણસ્યર્તુસ્સ્વ એવર્તૌ બ્રહ્મવર્ચસમવરુન્દ્ધ એવમિવ વૈ બ્રહ્મવર્ચસં બભ્ર્વિવ ક્ષુદ્રમિવ હરિતમિવ બ્રહ્મવર્ચસમેવ સંદધાતિ યદષ્ટાકપાલસ્તેનાગ્નેયો યચ્છ્યામાકસ્તેન સૌમ્યસ્તેનોભયસ્માન્નૈત્યગ્નીષોમીયે યાજ્યાનુવાક્યે ભવતસ્સોમાગ્ની સંયાજ્યે તેજો વા અગ્નિરિન્દ્રિયઁ સોમસ્તેજસા ચૈવેન્દ્રિયેણ ચ બ્રહ્મવર્ચસમુભયતઃ પરિગૃહ્યાત્મન્ધત્તે

અગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્યોઽનન્નમદ્યાદ્યો વા જિઘત્સેત્ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરેણૈવ પૂતઁ સ્વાદિતમત્તિ યદિ જગ્ધ્વા નિર્વપતિ સંવત્સર એવાસ્મૈ જગ્ધં સ્વદયત્યગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્યસ્સમાન્તમભિદ્રુહ્યેદ્યો વાભિદુદ્રુક્ષેત્ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરાયૈષ સમમતે યસ્સમમતે સંવત્સરમેવાપ્ત્વા કામમવરુણમભિદ્રુહ્યત્યગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્યઃ પ્રતિગૃહીતસ્સ્યાત્ સનિકામસ્સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરાયૈતં પ્રતિગૃહ્ણન્તિ યં પ્રતિગૃહ્ણન્તિ સંવત્સરમેવાપ્ત્વા સાતાઁ સનિં વનુતેઽગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેત્ સનિં નિદધત્ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરમેષ પ્રયુઙ્ક્તે યો યાચતિ સંવત્સરમેવ વિમુઞ્ચતિ સંવત્સરો વા એતદેતસ્મૈ સનોતિ યદ્ વનુતે તમેવ ભાગિનં કરોતિ યમુત્તમમાર્જત્ તઁ સ રજ્જુમપ્રિયાય ભ્રાતૃવ્યાય દદ્યાત્ પાશેન વા એષ ચરતિ યો યાચતિ પાશમેવાપ્રિયાય ભ્રાતૃવ્યાય પ્રતિમુઞ્ચત્યગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્યઃ કામયેતાનેન રાજ્ઞા વા ગ્રામણ્યા વેદઁ સસ્યમાદદીયેતિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરોઽન્નાદ્યસ્ય પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મા અન્નાદ્યં પ્રયચ્છતિ સંવત્સરં હ્યનમનુપ્રજાયતેઽગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્ વૃષ્ટિકામસ્સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનર એષા સંવત્સરસ્ય ક્રૂરા તનૂર્યા વૈશ્વાનરી તયૈતદભિતપન્નભિશોચૌયઁસ્તિષ્ઠતિ ભાગધેયમિચ્છમાનસ્તામેવાસ્ય પ્રીણાતિ સાસ્મૈ પ્રીતા વૃષ્ટિં નિનયત્યગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેત્ સંગ્રામે સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરો યતરસ્સંયત્તયોરનાયતનો ભવતિ પરા સ જયતે સંવત્સરમેવાયતનં કૃત્વા જયતિ સંગ્રામમ્

અગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્ગ્રામકામો ભૂતિકામો બ્રહ્મવર્ચસકામસ્તસ્ય હરિતઁ હિરણ્યં મધ્યે કુર્યાદ્ રજતમુપરિષ્ટાત્ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરો વીર્યઁ સંવત્સર આત્મા હરિતઁ હિરણ્યં વીર્યસ્યૈવૈનં મધ્યતો દધાતિ ભૂત્યૈ ભવત્યેવ યદ્ રજતં તત્ સહ ભસ્મનાપોહતિ શમલગૃહીતો વા એષ યોઽલં બ્રહ્મવર્ચસાય સન્ન બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ શમલમેવાસ્માદપહન્તિ બ્રહ્મવર્ચસેનૈનઁ સઁસૃજતિ યથા વૈ નાભિમરા અભિસઁશ્રિતા એવઁ સંવત્સરં માસાશ્ચર્તવશ્ચાભિસઁશ્રિતા યદ્ધિરણ્યં મધ્યે કરોતિ નાભિમેવૈનં કરોતિ॥ યથા નાભિમરા અભિસઁશ્રિતા એવમેનઁ સજાતૈરભિસંશ્રયતિ વારુણં યવમયં ચરું નિર્વપેદગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલમામયાવી વરુણગૃહીતો વા એષ ય આમયાવી યદ્ વારુણો વરુણાદેવૈનં મુઞ્ચતિ યવમયો ભવત્યેતદ્વૈ વરુણસ્ય ભાગધેયં યદ્યવાસ્સ્વેનૈવ ભાગધેયેન વરુણં નિરવદયતે પ્રાદેશમાત્રો ભવત્યેતાવાન્ વૈ પુરુષો યાવદસ્ય પ્રાણા અભિ યાવાનેવાસ્યાત્મા તં વરુણાન્મુઞ્ચતિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનર આયુસ્સંવત્સરસ્સંવત્સર એવૈનમાયુષિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ સર્વમાયુરેતિ વારુણં યવમયં ચરું નિર્વપેદગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં રાજન્યાયાભિચરતે વા બુભૂષતે વા વરુણગૃહીતો વા એષ યોઽન્યસ્યાદદાન ઉપહરમાણશ્ચરતિ યદ્ વારુણો વરુણાદેવૈનં મુઞ્ચતિ યવમયો ભવતિ પ્રાદેશમાત્રો ભવતિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરો વીર્યઁ સંવત્સરસ્સંવત્સર એવૈનં વીર્યે પ્રતિષ્ઠાપયતિ ભૂત્યૈ ભવત્યેવાગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદગ્નિમુત્સાદયિષ્યન્ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરમેષ ઉત્સાદ્યમાનોઽનુત્સીદતિ ભાગિનમેવૈનં કૃત્વા સંવત્સરમનૂત્સાદયત્યગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેદ્યઃ પુરુષં પ્રતિગૃહ્ણીયાદાપ્તાં વા એષ આત્મના દાક્ષિણાં પ્રતિગૃહ્ણાતિ યઃ પુરુષં પ્રતિગૃહ્ણાત્યાપ્તાં દક્ષિણાં પ્રતિગૃહીતાઁ હિનસ્તિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરસ્સ્વદિતસ્ય સ્વદયિતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ તત્ સર્વં સ્વદયતિ

અગ્નયે પથિકૃતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યસ્ય પૌર્ણમાસી વામાવસ્યા વાતિપદ્યેત બહિષ્પથં વા એષ એતિ યસ્ય પૌર્ણમાસી વામાવસ્યા વાતિપદ્યતેઽગ્નિર્દેવાનાં પથિકૃત્ તમેવાન્વારભતે સ એનં પન્થામપિનયતિ વિ વા એતદ્યજ્ઞં છિનત્તિ યદ્યજ્ઞે પ્રતત એતમન્તરેષ્ટિં નિર્વપતિ ય એવાસા આગ્નેયોઽષ્ટાકપાલઃ પૂર્ણમાસે યોઽમાવસ્યાયાં તમગ્નયે પથિકૃતે કુર્યાત્ તેનૈવ પુનઃ પન્થામવૈતિ ન યજ્ઞં વિચ્છિનત્ત્યગ્નયે વાજસૃતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્ સંગ્રામેઽગ્નિર્વૈ દેવાનાં વાજસૃદ્વાજમેષ ધાવતિ યસ્સંગ્રામં જયતિ તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ વાજમેવ ધાવતિ જયતિ સંગ્રામમથો અગ્નિરિવ ન પ્રતિધૃષે ભવત્યગ્નયે વ્રતપતયેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્ય આહિતાગ્નિસ્સન્નવ્રત્યં ચરેદાનીતો વા એષ દેવાનાં ય આહિતાગ્નિરદન્ત્યસ્યાન્નં વ્રતપતિમેતસ્ય વ્રતં ગચ્છતિ ય આહિતાગ્નિસ્સન્નવ્રત્યં ચરત્યગ્નિર્દેવાનાં વ્રતપતિસ્તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ વ્રતપતેરેવાધિ વ્રતમાલભતેઽગ્નયે રક્ષોઘ્નેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદામયાવીન્દ્રં વૈ જાતં રક્ષાઁસ્યસચન્ત સ આદીયમાનો રક્ષોભિસ્સંમૃશ્યમાનોઽગ્નિં પ્રાવિશત્ તસ્માદગ્ની રક્ષાઁસ્યપાહન્ રક્ષાઁસ્યેતઁ સચન્તે ય આમયાવ્યગ્નિર્દેવાનાં રક્ષોહા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્માદ્ રક્ષાઁસ્યપહન્ત્યમાવસ્યાં રાત્રીં નિશિ યજેતામાવસ્યાં વૈ રાત્રીં નિશિ રક્ષાઁસિ પ્રેરતે પૂર્ણાન્યેવૈનાન્યપવપતિ પરિશ્રિતે યજેત રક્ષસામન્તર્હિત્યૈ॥ વામદેવસ્યૈતત્ પઞ્ચદશં રાક્ષોઘ્નઁ સામિધેન્યો ભવન્તિ વામદેવશ્ચ વૈ કુસિદાયી ચાત્મનોરાજિમયાતાં તસ્ય કુસિદાયી પૂર્વસ્યાતિદ્રુતસ્ય કૂબરં ન્યમૃણત્ સા દ્વિતીયમુપપર્યાવર્તતેષાં વાક્ષં વા છેત્સ્યામીતિ સ વામદેવ ઉખ્યમગ્નિમબિભસ્તમવૈક્ષત સ એતત્ સૂક્તમપશ્યત્ કૃણુષ્વ પાજઃ પ્રસિતિં ન પૃથ્વીમિતિ તામગ્નિરનૂદ્દ્રુત્ય સમદહત્ સા દહ્યમાના હ્રદં કૌસિદં પ્રામજ્જદ્યદેતદનૂચ્યતે રક્ષસાં દુષ્ટ્યૈ

નૈમિષ્યા વૈ સત્રમાસત ત ઉત્થાય સપ્તવિંશતિં કુરુપઞ્ચાલેષુ વત્સતરાનવન્વત તાન્વકો દાલ્ભિરબ્રવીદ્યૂયમેવૈતાન્ વિભજધ્વમિમમહં ધૃતરાષ્ટ્રં વૈચિત્રવીર્યં ગમિષ્યામિ સ મહ્યં ગૃહાન્ કરિષ્યતીતિ તમાગચ્છત્ તન્નાસૂર્ક્ષત્ તં પ્રાકાલયતૈતા ગા બ્રહ્મબન્ધ ઇત્યબ્રવીત્ પશુપતિર્ગા હન્તિ તાઃ પરઃ પચમાનશ્ચરેતિ તાસાં દેવસૂર્મે રાજાન્નં પ્રાસુપોદિતિ સક્થાન્યુત્કર્તમપચત તસ્મિન્ પચમાને વ્યુદસ્યત્ સોઽગ્નયે રુદ્રવતેઽષ્ટાકપાલં નિરવપત્ કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણાં તસ્ય યત્ કિંચ ધૃતરાષ્ટ્રસ્યાસીત્ તત્ સર્વમવકર્ણં વિદ્રાણમભિવ્યૌચ્છત્ તા વિપ્રશ્નિકા અવિન્દન્ બ્રાહ્મણો વૈ ત્વાયમભિચરતિ તસ્મિનાથસ્વેતિ તમુપાશિક્ષત્ તસ્મૈ બહ્વદદાત્ સોઽગ્નયે સુરભિમતેઽષ્ટાકપાલં નિરવપચ્છુક્લાનાં વ્રીહીણાં તતો વૈ તદ્વ્યુદસ્યદગ્નયે રુદ્રવતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્ કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણામભિચરન્નગ્નિર્વૈ રુદ્રો રુદ્રાયૈવૈનમપિદધાતિ કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણાં ભવતિ કૃષ્ણમિવ વૈ તમસ્તમો મૃત્યુર્મૃત્યુનૈવૈનં ગ્રહયત્યગ્નયે સુરભિમતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યર્હ્યયં દેવઃ પ્રજા અભિમન્યેત યદા કામયેત વિદસ્યેદિત્યેષા વા અગ્નેર્ભિષજ્યા તનૂર્યા સુરભિમતી તામેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તયૈના ભિષજ્યત્યગ્નયે સુરભિમતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યં પ્રમીતઁ શૃણુયુઃ પૂતિર્વા એષ શ્રૂયતે યઃ પ્રમીતશ્શ્રૂયતે યૈવાગ્નેસ્સુરભિમતી તનૂસ્તામેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તયૈનઁ સુરભિં કરોત્યગ્નયે સુરભિમતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યમજઘ્નિવાઁસમભિશઁસેયુશ્શમલગૃહીતો વા એષ યમજઘ્નિવાઁસમભિશઁસન્તિ યૈવાગ્નેસ્સુરભિમતી તનૂસ્તામેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તયૈનં પુનાત્યગ્નયેઽન્નાદાયાષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યઃ કામયેતાન્નાદસ્સ્યામિત્યગ્નિર્વૈ દેવાનામન્નાદસ્તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનમન્નાદં કરોત્યગ્નયેઽન્નવતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યઃ કામયેતાન્નવાન્ સ્યામિત્યગ્નિર્વૈ દેવાનામન્નવાઁસ્તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનમન્નવન્તં કરોત્યગ્નયેઽન્નપતયેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યઃ કામયેતાન્નપતિસ્સ્યામિત્યગ્નિર્વૈ દેવાનામન્નપતિસ્તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનમન્નપતિં કરોતિ સંવત્સરં પરિનિર્વપેત્ સંવત્સરો વા અન્નાદ્યસ્ય પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનમન્નાદમન્નવન્તમન્નપતિં કરોત્યગ્નયે વસુમતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્ સર્વેભ્યઃ કામેભ્યો બ્રાહ્મણો યદ્વૈ કિંચ વિન્દતે તદ્વસ્વગ્નિર્દેવાનાં વસુમાઁસ્તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ સર્વાન્ કામાન્ પ્રયચ્છતિ

અગ્નયે યવિષ્ઠાયાષ્ટાકપાલં નિર્વપેદભિચરન્ વાભિચર્યમાણો વા દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ વ્યભ્યચરન્ત તેઽસુરા દેવેભ્યો વિસૃષ્ટીર્વ્યસૃજઁસ્તે દેવા અવિદુર્વિસૃષ્ટીર્વૈ નોઽસુરા વ્યસ્રાક્ષુરિતિ તેઽગ્નયે યવિષ્ઠાયાષ્ટાકપાલં નિરવપઁસ્તેન વૈ તે તા વિસૃષ્ટીરયાવયન્તાત્મનોઽધિ વિસૃષ્ટિમેતસ્મૈ વિસૃજન્તિ યમભિચરન્તિ યદગ્નયે યવિષ્ઠાય નિર્વપતિ તેનૈવ તાં વિસૃષ્ટિં યાવયત આત્મનોઽધ્યગ્નયે યવિષ્ઠાયાષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્ સમૃતસોમે દેવતાસુ વા એતે સમૃચ્છન્તે યેષાઁ સોમૌ સમૃચ્છેતે અગ્નિસ્સર્વા દેવતા અગ્નિનેવૈષાં યવિષ્ઠેન દેવતા વૃઙ્ક્તે॥ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસન્ યાન્ દેવાનામઘ્નઁસ્તદેવ તેઽભવન્ યાનસુરાણાં પુનસ્ત ઉત્પત્ત્યાયુધ્યન્ત તે દેવા અવિદુર્યે વૈ ન ઇમે કેચ મ્રિયન્તેઽગ્નિર્વાવૈતાન્ હન્તીતિ તેઽબ્રુવન્ મા નશ્શમ્નીથાઃ કથા નશ્શમ્નીષ ઇતિ ભાગો મેઽસ્ત્વિત્યબ્રવીન્ન વોઽભાગધેયઃ ક્ષમિષ્ય ઇતિ તેઽગ્નયે ક્ષમવતેઽષ્ટાકપાલં નિરવપઁસ્તતો વૈ સ તેભ્યોઽક્ષમતાગ્નયે ક્ષમવતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદ્યર્હ્યયં દેવઃ પ્રજા અભિમન્યેત યદા કામયેત વિદ્સ્યેદિતિ યે વા ઇમે કેચ મ્રિયન્તેઽગ્નિર્વાવૈતાન્ હન્ત્યગ્નિર્દેવાનાં ક્ષમવાઁસ્તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ પ્રીતઃ ક્ષમત એવ દેવાઃ પિતરો મનુષ્યાસ્તેઽન્યત આસન્નસુરા રક્ષાઁસિ પિશાચાસ્તેઽન્યતસ્તે સમયતન્ત તે યદ્દેવાનામપ્યલ્પકં લોહિતમસુરા અકુર્વઁસ્તદ્રાત્રીભી રક્ષાઁસ્યસુમ્ભઁસ્તાન્ સુબ્ધાન્ મૃતાનભિવ્યૌચ્છત્ તે દેવા અવિદુર્યે વૈ ન ઇમે કેચ મ્રિયન્તે રક્ષાઁસિ વાવૈતાન્ સુમ્ભન્તીતિ તાન્યુપામન્ત્રયન્ત તાન્યબ્રુવન્ વાર્યં વૃણામહૈ યદેવેમાનસુરાઞ્જયામ તન્નસ્સહાસદિતિ તતો દેવા અસુરાનજયઁસ્તેઽસુરાઞ્જિત્વા રક્ષાઁસ્યપાનુદન્ત તાન્યનૃતમકર્તેતિ સમન્તં દેવાન્ પર્યવિશઁસ્તે દેવા અગ્ના એવાનાથન્ત તેઽગ્નયે પ્રવતેઽષ્ટાકપાલં નિરવપન્નગ્નયે વિબાધવતેઽષ્ટાકપાલમગ્નયે પ્રતીકવતેઽષ્ટાકપાલં યદગ્નયે પ્રવતે યાન્યેવ પુરસ્તાદ્રક્ષાઁસ્યાસઁસ્તાનિ તેન પ્રણુદન્ત યદ્વિબાધવતે યાન્યેવાભિત આસઁસ્તાનિ તેન વ્યબાધન્ત યત્ પ્રતીકવતે યાન્યેવ પશ્ચાદ્રક્ષાઁસ્યાસઁસ્તાનિ તેનાપાનુદન્તૈતયા યજેત ભ્રાતૃવ્યવાન્ યો બહુભ્રાતૃવ્યસ્સ્યાદગ્નયે પ્રવતેઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેદગ્નયે વિબાધવતેઽષ્ટાકપાલમગ્નયે પ્રતીકવતેઽષ્ટાકપાલં યદગ્નયે પ્રવતે ય એવૈનં પૂર્વોઽતિક્રાન્તો ભ્રાતૃવ્યસ્ત તેન પ્રણુદતે યદ્વિબાધવતે ય એવૈનેન સદૃઙ્ તં તેન વિબાધતે યત્ પ્રતીકવતે ય એવાસ્ય પશ્ચાદ્ભ્રાતવ્યસ્તં તેનાપનુદતે પ્ર શ્રેયાઁસં ભ્રાતૃવ્યં નુદતેઽતિ સદૃશં ક્રામતિ નૈનં પાપીયાનાપ્નોતિ ય એવં વિદ્વાનેતયા યજતે દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસઁસ્તાન્ ગાયત્ર્યન્તરાતિષ્ઠદોજો વીર્યમન્નાદ્યં પરિગૃહ્ય સંવત્સરો વાવૈનાન્ સોઽન્તરાતિષ્ઠચ્ચતુર્વિંશતિર્ગાયત્ર્યા અક્ષરાણિ ચતુર્વિઁશતિસ્સંવત્સરસ્યાર્ધમાસાસ્તેઽવિદુર્યતરાન્વા ઇયમુપાવર્ત્સ્યતિ ત ઇદં ભવિષ્યન્તીતિ તાં વ્યહ્વયન્ત દાભીત્યસુરા અહ્વયન્ વિશ્વકર્મન્નિતિ દેવાસ્સા નાન્યતરાઁશ્ચનોપાવર્તત તે દેવા એતદ્યજુરપશ્યન્નોજોઽસિ સહોઽસિ બલસસિ ભ્રાજોઽસિ દેવાનાં ધામ નામાસિ વિશ્વમસિ વિશ્વાયુસ્સર્વમસિ સર્વાયુરભિભૂરિતિ સા દેવાનુપાવર્તત તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્નાગ્નેયમષ્ટકપાલં નિર્વપેદ્ભ્રાતૃવ્યવાન્ વા સ્પર્ધમાનો વા તમાસાદ્યૈતૈર્યજુર્ભિરભિમૃશેદોજો વૈ વીર્યઁ સંવત્સર ઓજ એવ વીર્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે સ નિર્વીર્યઃ પરાભવતિ સૈષા ગાયત્રી નામેષ્ટિરથો આહુઃ ક્ષત્રસ્ય સંવર્ગ ઇતિ

ઇન્દ્રાય ઘર્મવત એકાદશકપાલં નિવપેદ્બ્રહ્મવર્ચસકામોઽસૌ વા આદિત્યો ઘર્મ એષ ઇન્દ્ર એષ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસં પ્રયચ્છતીન્દ્રાયેન્દ્રિયવત એકાદશકપાલં નિર્વપેત્ પશુકામ ઇન્દ્રિયં વૈ પશવ ઇન્દ્રઃ પશૂનાં પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ પશૂન્ પ્રયચ્છતીન્દ્રાયાર્કવત એકાદશકપાલં નિર્વેપેદન્નકામોઽન્નં વા અર્ક ઇન્દ્રોઽનાદ્યસ્ય પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મા અન્નાદ્યં પ્રયચ્છતીન્દ્રાયાર્કવત એકાદશકપાલં નિર્વપેદપરુદ્ધોઽવગમકામોઽન્તં વા એષ ગચ્છતિ યમપરુન્ધન્ત્યેષેન્દ્રસ્યાન્ત્યા તનૂર્યાર્કવત્યન્ત એવાસ્મા અન્તં કલ્પયતિ વશા દક્ષિણા વશં મા નયાદિતીન્દ્રાય ઘર્મવત એકાદશકપાલં નિર્વપેદિન્દ્રાયેન્દ્રિયવત એકાદશકપાલમિન્દ્રાયાર્કવત એકાદશકપાલઁ સમાનબર્હીઁષિ બુભૂષન્ યદિન્દ્રાય ઘર્મવતેઽસૌ વા આદિત્યો ઘર્મ એષ ઇન્દ્ર એષ શિરઃ પ્રજાનાં શિર એવ તેન કુરુતે યદિન્દ્રાયેન્દ્રિયવત ઇન્દ્રિયમેવ તેનાત્મન્ ધત્તે યદિન્દ્રાયાર્કવત ઇયં વા અર્કોઽસ્યામેવ તેન પ્રતિતિષ્ઠતિ ચરુર્મધ્યે સ્યાદ જામિત્વાયેન્દ્રાય મન્યુમત એકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સંગ્રામે મન્યુના વૈ વીર્યં કરોતીન્દ્રિયેણ જયતિ મન્યું ચૈવેષ્વિન્દ્રિયં ચ જિત્યૈ દધાતીન્દ્રાય મન્યુમતે મનસ્વત એકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સંગ્રામે મન્યુના વૈ વીર્યં કરોતીન્દ્રિયેણ જયતિ મન્યું ચૈવેષ્વિન્દ્રિયં ચ સયુજૌ કૃત્વા તયોર્મનો જિત્યૈ દધાતીન્દ્રાય મનસ્વતે ત્વિષીમત એકાદશકપાલં નિવેપેદ્યઃ કામયેત મનસ્વી ત્વિષીમાન્ સ્યામિતિ મનો વૈ શ્રીસ્ત્વિષિર્મન એવાસ્મિઞ્છ્રિયં ત્વિષિં દધાતિ સંવત્સરં પુરા મનસો ન કીર્તયેત્ સંવત્સરેણ વા અનાપ્તમાપ્યતે સંવત્સરમેવાપ્ત્વાવરુન્દ્ધે

ઇન્દ્રાય સુત્રામ્ણ એકાદશકપાલં નિર્વપેદપરુદ્ધો વાપરુરુત્સ્યમાનો વેન્દ્રો વૈ ત્રાતેન્દ્રોઽપરોદ્ધા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનં ત્રાયત ઇન્દ્રાયાઁહોમુચ એકાદકપાલં નિર્વપેદામયાવ્યઁહસા વા એષ ગૃહીતો ય આમયાવ્યેષેન્દ્રસ્ય ભિષજ્યા તનૂર્યાઁહોમુગિન્દ્રોઁઽહસો મોક્તા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનમઁહસો મુઞ્ચતીન્દ્રાયાઁહોમુચ એકાદશકપાલં નિવપેદ્ય આત્મના વા ગૃહૈર્વાઁહૂરણમવેયાદઁહસા વાએષ ગૃહીતો ય આત્મના વા ગૃહૈર્વાઁહૂરણમવૈતીન્દ્રોઁઽહસો મોક્તા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનમઁહસો મુઞ્ચતીન્દ્રાયાર્કવતેઽશ્વમેધવત એકાદશકપાલં નિર્વપેદ્યઃ કામયેત મહાયજ્ઞો મોપનમેદિતીયં વા અર્કાસા અશ્વમેધ ઐન્દ્રો યજ્ઞોઽન્તમેતસ્ય યજ્ઞો ગચ્છતિ યં યજ્ઞકામં યજ્ઞો નોપનમત્યેતે ઇન્દ્રસ્યાન્ત્યે તન્વૌ યે અર્કવતી યે એવેન્દ્રસ્યાન્ત્યે તન્વૌ તાભ્યામેવ યજ્ઞમાલભત ઉપૈનં યજ્ઞો નમતીન્દ્રાયાન્વૃજવ એકાદશકપાલં નિવપેત્ સજાતકામ ઇન્દ્રિયં વૈ જ્યૈષ્ઠ્યમિન્દ્રિયેણૈવ સજાતાનન્વૃજૂન્ કુરુત ઇન્દ્રાય પ્રબભ્રાયૈકાદશકપાલં નિર્વેપેદ્ભ્રાતૃવ્યવાન્ વજ્રો વૈ પ્રબભ્રઃ પ્રબભ્રેણ વા ઇન્દ્રોઽસુરેભ્યો વજ્રં પ્રાહરદ્વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરતિ સ્તૃણુત એનમાગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદિન્દ્રાય વિમૃધાયૈકાદશકપાલઁ સંગ્રામ ઋદ્ધ્યા એવાગ્નેય ઇન્દ્રં વૈ વૃત્રં જઘ્નિવાઁસં મૃધોઽસચન્ત સ એતં વૈમૃધમપશ્યત્ તેન તા મૃધોઽપાહત વૃત્રમેષ જિઘાઁસતિ યસ્સંગ્રામં જિગીષતિ યૈવેન્દ્રસ્ય વિમૃધા તનૂસ્તામેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તયા મૃધોઽપહતે હન્તિ વૃત્રં જયતિ સંગ્રામમાગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદિન્દ્રાય વિમૃધાયૈકાદશકપાલં યઁ સર્વતો ભયમાગચ્છેદૃદ્ધ્યા એવાગ્નેય ઇન્દ્રં વૈ વૃત્રં જઘ્નિવાઁસં તઁ સમન્તં મૃધસ્સંપ્રાકમ્પન્ત સ એતં વૈમૃધમપશ્યત્ તેન તા મૃધોઽપાહત સમન્તમેતં મૃધસ્સંપ્રકમ્પન્તે યઁ સર્વતો ભયમાગચ્છતિ યૈવેન્દ્રસ્ય વિમૃધા તનૂસ્તામેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તયા મૃધોઽપહત આત્મનોઽધિ

પ્રજાપતિર્વા ઇન્દ્રાય વજ્રં પ્રત્યમુઞ્ચન્મહાનામ્નીસ્તેન વ્યજયત તતો વૈ સોઽભવત્ સોઽબિભેદ્વજ્રો મેઽશાન્તો ગ્રીવા અપિધક્ષ્યતીતિ તતો રેવતીર્નિરમિમીત શાન્ત્યા ઐન્દ્રં ચરું નિર્વપેદ્રાજન્યાય બુભૂષત ઐન્દ્રો વૈ રાજન્યો દેવતયા સ્વાદેવૈનં યોનેર્જનયતિ ભૂત્યૈ ભવત્યેવ રેવત્યનુવાક્યા શક્કરી યાજ્યા વજ્રો વૈ રેવતી વજ્રશ્શક્કરી વજ્રમેવ સંદધાતિ તેન વિજયતે ભવત્યેવ ચરુર્ભવતિ શાન્ત્યા અનુદ્દાહાયેન્દ્રાણ્યૈ ચરું નિર્વપેત્ સેનાયામુત્થિતાયાં રાજ્ઞો ગૃહે સેના વા ઇન્દ્રાણી બ્રહ્મણૈવૈનાં વિત્ત્યૈ સઁશ્યતિ બલ્બજા ઇધ્મે ચ બર્હિષિ ચાપિભવન્તિ શક્રો વા એતે જાતા ન્યાયેનૈવૈનામભિનયતિ યત્ સા વિન્દેત તતો દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યા ઇન્દ્રાય ચેન્દ્રાણ્યૈ ચ ચરું નિર્વપેત્ સેનાયામુત્થિતાયાં રાજ્ઞો ગૃહ એષા વા ઇન્દ્રસ્ય પરિવૃક્તી જાયા ગોષ્વેવૈનામધિનયતિ બલ્બજા ઇધ્મે ચ બર્હિષિ ચાપિભવન્તિ શક્રો વા એતે જાતા ન્યાયેનૈવૈનામભિનયતિ યત્ સા વિન્દેત તતો દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ પ્રજાપતિર્વૈ દેવેભ્યો ભાગધેયાનિ વ્યાદિશત્ તદિન્દ્રિયમત્યરિચ્યત તદિન્દ્રોઽબ્રવીન્મયાદમસ્ત્વિતિ તદસ્મિન્નદધાત્ તદેનમત્યત્યેવારિચ્યત તદિમાંલ્લોકાનૂર્ધ્વમનૂદશ્રયત તન્નૈકેનાપ્નોન્ન દ્વિતીયેન તત્ તૃતીયેનાપ્ત્વાવારુન્દ્ધ ત્રીન્ પુરોડાશાન્નિર્વપેદ્ બુભૂષઁસ્ત્રય ઇમે લોકા ઇમાનેવ લોકાનાપ્ત્વૌજો વીર્યમવરુદ્ધ ઉત્તર ઉત્તરો જ્યાયાન્ ભવત્યુત્તર ઉત્તરો હ્યેષાં લોકાનાં જ્યાયાનિન્દ્રાય રાજ્ઞે પ્રથમમથેન્દ્રાય સ્વરાજેઽથેન્દ્રાયાધિરાજાયૈતાનિ વૈ સર્વાણીન્દ્રોઽભવન્નોદેતાન્યેવ સર્વાણિ ભવતિ ય એવં વિદ્વાનેતયા જયતે ॥ તિસ્રોઽનુવાક્યાસ્તા યાજ્યાસ્તાસાં પ્રથમામનૂચ્ય મધ્યમયા યજતિ મધ્યમામનૂચ્યોત્તમયા યજત્યુત્તમામનૂચ્ય પુનઃ પ્રથમયા યજત્યેષાં લોકાનાઁ સંતત્યૈ પ્રતિપ્રજ્ઞાત્યૈ સર્વા એવાનુવાક્યાઃ કરોતિ સર્વ યાજ્યા દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસઁસ્તેઽસુરા ભૂયાઁસોઽજિતમનસ આસન્ કનીયાઁસઃ પરાજિતમનસ્તરા ઇવ દેવાસ્તે દેવા અબ્રુવઁશ્ચિકિત્સત યો નો વીર્યવત્તમસ્તમનુસમારભામહા ઇતિ ત ઇન્દ્રમબ્રુવઁસ્ત્વં વૈ નો વીર્યવત્તમોઽસિ ત્વામનુ સમારભામહા ઇતિ સોઽબ્રવીત્ તિસ્રો મ ઇમાસ્તન્વો વીર્યાવતીસ્તા મે પ્રીણીતાથૈતાનભિભવિષ્યામ ઇતિ તા વૈ બ્રૂહીત્યબ્રુવન્નિયં વિમૃધેત્યબ્રવીદિયમઁહોમુગિયમિન્દ્રિયાવતીતિ ત ઇન્દ્રાય વિમૃધાયૈકાદશકપાલં નિરવપન્નિન્દ્રાયાઁહોમુચ એકાદશકપાલમિન્દ્રાયેન્દ્રિયવત એકાદશકપાલં યદિન્દ્રાય વિમૃધાય મૃધા વૈ તેઽભિષણ્ણા આસન્ યે શ્રેયોભિરસુરૈરસ્પર્ધન્ત મૃધ એવ તેનાપાઘ્નત યદિન્દ્રાયાઁહોમુચેઁઽહસા વૈ તે ગૃહીતા આસન્નઁહસ એવ તેનામુચ્યન્ત યદિન્દ્રાયેન્દ્રિયવત ઇન્દ્રિયમેવ તેનાત્મન્નદધતૈતયા યજેત ભ્રાતૃવ્યવાન્ યો બહુભ્રાતૃવ્યસ્સ્યાદિન્દ્રાય વિમૃધાયૈકાદશકપાલં નિર્વપેદિન્દ્રાયાઁહોમુચ એકાદશકપાલમિન્દ્રાયેન્દ્રિયવત એકાદશકપાલમ્ ॥ યદિન્દ્રાય વિમૃધાય મૃધા વા એષોઽભિષણ્ણો યશ્શ્રેયસા ભ્રાતૃવ્યેણ સ્પર્ધતે મૃધ એવ તેનાપહતે યદિન્દ્રાયાઁહોમુચેઁઽહસા વા એષ ગૃહીતો યો ભ્રાતૃવ્યવાનઁહસ એવ તેન મુચ્યતે યદિન્દ્રાયેન્દ્રિયવત ઇન્દ્રિયમેવ તેનાત્મન્ ધત્તે ત્રયસ્ત્રિંશદ્વૈ દેવતાસ્તાસ્તઁ સર્વા વીર્યૈરનુસમારભન્ત સ ઉત્તમાં વિજિતિમસુરૈર્વ્યજયત તતો વૈ સોઽભવદ્યત્ ત્રયસ્ત્રિઁશત્ કપાલાનિ ભવન્તિ યાવતીરેવ દેવતાસ્તાસ્સર્વા વીર્યૈરાત્માનમનુસમારમ્ભયતે ભવત્યેવ સૈષા વિજિતિર્નામેષ્ટિરુત્તમામેવ વિજિતિં ભ્રાતૃવ્યેણ વિજયતે ય એવં વિદ્વાનેતયા યજતે

પ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત તેઽસ્માદપાક્રામઁસ્તેષાં બૃહસ્પતિશ્ચ પદેનાન્વૈતાં તે યત્રાવસઁસ્તદ્ગર્મુતઁ શક્નો જાતામવિન્દતાં તામાચ્છિદ્યાહરતાં તે બૃહસ્પતિરબ્રવીદનયા ત્વાયા જયાન્યુપ વૈ ત્વૈતે પશવઃ પુનર્નઁસ્યન્તીતિ સ પ્રાજાપત્યં ચરું નિરવપદ્ગાર્મુતમપ્સુ તતો વૈ તં પશવઃ પુનરુપાનમન્ પ્રાજાપત્યં ચરું નિર્વપેદ્ગાર્મુતમપ્સુ પશુકામોઽપક્રાન્તા વા એતસ્માત્ પશવો યોઽપશુઃ પ્રજાપતિઃ પશૂનાં પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ પશૂન્ પુનરુપાવર્તયતિ ગોમૂત્રસ્યાપિ સ્યાત્ સયોનિત્વાય પ્રજાપતિઃ પશૂન્ સૃષ્ટ્વા તેષાં પૂષણમધિપામકરોત્ તેઽસ્માદપાક્રામઁસ્તેષાં પૂષા પદેનાન્વૈત્ તે યત્રાવસઁસ્તદ્ગર્મુતઁ શક્નો જાતામવિન્દત્ તામાચ્છિદ્યાહરત્ તયા પ્રજાપતિમબ્રવીદનયા મા પ્રતિષ્ઠસ્વોપ વૈ ત્વૈતે પશવઃ પુર્નનસ્યન્તીતિ તત્ સોમોઽભ્યાર્તીયત । મમ વા એતદ્યદકૃષ્ટપચ્યમિતિ સ સૌમાપૌષ્ણં ચરું નિરવપદ્ગાર્મુતમપ્સુ તતો વૈ તં પશવઃ પુનરુપાનમન્ સૌમાપૌષ્ણં ચરું નિર્વપેદ્ગાર્મુતમપ્સુ પ્રજાકામો વા પશુકામો વા સોમો વૈ રેતોધાઃ પૂષા પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાતિ પૂષા પ્રજનયતિ વિન્દતે પ્રજા વા પશૂન્ વા યતરસ્મૈ કામાય નિર્વપતિ ગોમૂત્રસ્યાપિ સ્યાત્ સયોનિત્વાય મારુતં પ્રૈયઙ્ગવં ચરું નિર્વપેત્ પૃશ્ન્યા દુગ્ધે સજાતકામઃ પૃશ્ન્યા વૈ મરુતો જાતા વાચો વાસ્યા વા પૃથિવ્યા મારુતાસ્સજાતા એતન્મરુતાઁ સ્વં પયો યત્ પ્રિયઙ્ગવસ્સ્વેનૈવૈનાન્ પયસાચ્છૈતિ યથા વત્સ ઊધોઽભ્યાયચ્છત્યેવમેનઁ સજાતા અભ્યાયચ્છન્તિ ॥ પ્રિયવત્યનુવાક્યા શ્રીવતી યાજ્યા યત્ પ્રિયવતી પ્રિયમેવૈનઁ સજાતાનાં કરોતિ યચ્છ્રીવતી શ્રિયમેવૈનં ગમયતિ દ્વિપદાનુવાક્યા ચતુષ્પદા યાજ્યા દ્વિપદશ્ચૈવ ચતુષ્પદશ્ચ પશૂનવરુન્દ્ધ ઐન્દ્રમૈકાદશકપાલં નિર્વપેન્મારુતં પ્રૈયઙ્ગવં ચરું તં પશ્ચા શૃતં કુર્યુર્યસ્માત્ ક્ષત્રિયાદ્વિડભ્યર્ધશ્ચરેત્ ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વિણ્મરુતઃ ક્ષત્રાયૈવ વિશમનુનિયુનક્તિ તમનૂચ્યમાને પશ્ચાત્ પ્રાઞ્ચમુદાહરન્તિ વિશમેવાસ્મૈ પશ્ચાદુપદધાત્યસઁસર્ગાય મારુતઁ સપ્તકપાલં નિર્વપેદૈન્દ્રમૈકાદશકપાલં યઃ કામયેત વિશે ચ ક્ષત્રાય ચ સમદં કુર્યામિતિ ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વિણ્મરુતો ભાગધેય એવૈભ્યસ્સમદં કરોતિ મારુતસ્ય મારુતીમનૂચ્યૈન્દ્ર્યા યજેદૈન્દ્રસ્યૈન્દ્રીમનૂચ્ય મારુત્યા યજેત્ ક્ષત્રમેવ વિશઃ પરિહાયાદત્તે વિટ્ ક્ષત્રસ્ય તે અન્યાન્યાં નિર્ણયત ઉભયતઃ પુરોડાશસ્યાવદ્યેદ્યતરાન્ કામયેત પરાજયેરન્નિત્યુભયત એવં વિશમુપદીપયતિ તાજક્ પરાજયન્ત એતમેવ નિર્વપેદ્યદા કામયેત કલ્પેરન્નિતિ તસ્યાઃ પ્રસતિં યજેદ્ભાગધેયેનૈવૈનાન્ કલ્પયતિ મારુતઁ સપ્તકપાલં નિર્વપેદ્યઃ ક્ષત્રિયો વિશો જ્યાન્યા બિભીયાદ્બ્રાહ્મણો વા વિડ્વૈ મરુતો ભાગધેયેનૈવૈનાઞ્છમયત્યગસ્ત્યસ્યૈતત્ સૂક્તં કયાશુભીયં તસ્ય સામિધેનીષ્વપ્યનુબ્રૂયાત્ તસ્ય યાજ્યાનુવાક્યે સ્યાતામગસ્ત્યો વૈ મરુદ્ભ્યશ્શતમુક્ષ્ણઃ પૃશ્નીન્ પ્રૌક્ષત્ તાનિન્દ્રાયલભત તં મરુતઃ ક્રુદ્ધા વજ્રમુદ્યત્યાભ્યપતન્ સ એતત્ સૂક્તમપશ્યત્ તેનૈનાનશમયદ્યદેતદનૂચ્યતે શાન્ત્યૈ

અસ્મૈ તે પ્રતિહર્યતે જાતવેદો વિચર્ષણે । અગ્ને જનામિ સુષ્ટુતિમ્ ॥
યસ્મૈ ત્વઁ સુકૃતે જાતવેદ ઉ લોકમગ્ને કૃણવસ્સ્યોનમ્ ॥
અશ્વિનઁ સ પુત્રિણં વીરવન્તં ગોમન્તં રયિં નશતે સ્વસ્તિ ॥
ય ઇમા વિશ્વા જાતાન્યાશ્રાવયતિ શ્લોકેન । પ્ર ચ સુવાતિ સવિતા ॥
વિશ્વા રૂપાણિ ॥
વાયુરગ્રેગા યજ્ઞપ્રીસ્સાકં ગન્મનસા યજ્ઞમ્ । શિવો નિયુદ્ભિશ્શિવાભિઃ ॥
પ્ર યાભિર્યાસિ દાશ્વાઁસમચ્છા નિયુદ્ભિર્વાય ઇષ્ટયે દુરોણે ॥
નિ નો રયિં સુભોજસં યુવસ્વ નિ વીરં ગવ્યમશ્વ્યં ચ રાધઃ ॥
બડિત્થા પર્વતાનાં ખિદ્રં બિભર્ષિ પૃથિવિ । પ્ર યા ભૂમિં પ્રવત્વતિ મહ્ના જિનોષિ મહિનિ॥
દૃઢા ચિદ્યા વનસ્પતીન્ ક્ષ્મયા દર્ધર્ષ્યોજસા ॥
યત્ તે અભ્રસ્ય વિદ્યુતો દિવો વર્ષન્તિ વૃષ્ટયઃ ॥
આ નો અગ્ને રયિં ભર સત્રાસાહં વરેણ્યમ્ । વિશ્વાસુ પૃત્સુ દુષ્ટરમ્ ॥
ગોમાઁ અગ્ને ।
મદે મદે હિ નો દદિર્યૂથા ગવામૃજુક્રતુઃ ॥
સંગૃભાય પુરૂ શતોભયાહસ્ત્યા વસુ શિશીહિ રાય આભર ॥
શિપ્રિન્ વાજાનાં પતે શચીવસ્તવ દઁસના ॥
આ તૂ ન ઇન્દ્ર શઁસય ગોષ્વશ્વેષુ શુભ્રિષુ સહસ્રેષુ તુવીમઘ ॥
રેવતીર્નઃ પ્ર સસાહિષે ॥
સંજ્ઞાનં નો દિવા પશોસ્સંજ્ઞાનં નક્તમર્વતઃ ।
સંજ્ઞાનં નસ્સ્વેભ્યસ્સંજ્ઞાનમરણેભ્યસ્સંજ્ઞાનમશ્વિના યુવમિહાસ્માસુ નિયચ્છતમ્ ॥
સમિન્દ્ર રાયા સમિષા રભેમહિ સં વાજેભિઃ પુરુશ્ચન્દ્રૈરભિદ્યુભિઃ ।
સં દેવ્યા પ્રમત્યા વીરશુષ્મયા ગોઅગ્રયાશ્વાવત્યા રભેમહિ ॥
ઇન્દ્રવાયૂ સુસંદૃશા સુહવેહ હવામહે । યથા નસ્સર્વ ઇજ્જનસ્સંગમે સુમના અસત્ ॥
અગ્નિઃ પ્રથમો વસુભિર્નો અવ્યાત્ સોમો રુદ્રૈરભિરક્ષતુ ત્મના ।
ઇન્દ્રો મરુદ્ભિરૃતુથા કૃણોત્વાદિત્યૈર્નો વરુણશ્શર્મ યઁસત્ ॥
સમગ્નિર્વસુભિર્નો અવ્યાત સઁ સોમો રુદ્રિયાભિસ્તનૂભિઃ ॥
સમિન્દ્રો રાતહવ્યો મરુદ્ભિસ્સમાદિત્યૈર્વરુણો વિશ્વવેદાઃ ॥
સમાના વ આકૂતાનિ સમાના હૃદયાનિ વઃ ॥
સમાનમસ્તુ વો મનો યથા વસ્સુસહાસતિ ॥
સં વો મનાઁસિ સં વ્રતા સમુ ચિત્તાન્યાકરમ્ ॥
અમી યે વિવ્રતાસ્થન તાન્ વસ્સંનમયામસિ ॥
યથાદિત્યમાદિત્યા આપ્યાયયન્તિ યથાક્ષિતિમક્ષિતયો મદન્તિ ।
એવા મામિન્દ્રો વરુણો બૃહસ્પતિરાપ્યાયયન્તુ ભુવનસ્ય ગોપાઃ ॥
નવો નવો ભવતિ જાયમાનોઽહ્નાં કેતુરુષસામેત્યગ્રમ્ ।
ભાગં દેવેભ્યો વિદધાત્યાયન્ પ્ર ચન્દ્રમાસ્તિરતે દીર્ઘમાયુઃ

પ્ર યો જજ્ઞે વિદ્વાઁ અસ્ય બન્ધું વિશ્વા દેવાનાં જનિમા વિવક્તિ ।
બ્રહ્મ બ્રહ્મણ ઉજ્જભાર મધ્યાન્નીચાદુચ્ચા સ્વધયાભિ પ્રતસ્થૌ ॥
મહાન્મહી અસ્કભાયદ્ વિ જાતો દ્યાં દ્વિતા પાર્થિવં ચ રજઃ ।
સ બુધ્નાદાષ્ટ જનુષાભ્યગ્રં બૃહસ્પતિર્દેવતા તસ્ય સમ્રાટ્ ॥
ગણાનાં ત્વા ગણપતિં હવામહે કવિં કવીનામુપમશ્રવસ્તમમ્ ।
જ્યેષ્ઠરાજં બ્રહ્મણાં બ્રહ્મણસ્પત આ નશ્શૃણ્વન્નૂતિભિસ્સીદ સાદનમ્ ॥
સ સુષ્ટુભા સ ઋક્વતા ગણેન વલં રુરોજ ફલિગં રવેણ ।
બૃહસ્પતિરુસ્રિયા હવ્યસૂદઃ કનિક્રદદ્ વાવશતીરુદાજત્ ॥
અગ્નિરુક્થે પુરોહિતો ગ્રાવાણો બર્હિરધ્વરે ॥
ઋચા યામિ મરુતો બ્રહ્મણસ્પતિં દેવાઁ અવો વરેણ્યમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પતે દેવયન્તસ્ત્વેમહે ।
ઉપ પ્રયન્તુ મરુતસ્સુદાનવ ઇન્દ્ર પ્રાશૂર્ભવા સચા॥
આર્યમા યાતુ વૃષભસ્તુવિષ્માન્ યન્તા વસૂનિ વિધતે તનૂપાઃ ॥
સહસ્રાક્ષો ગોત્રભિદ્ વજ્રબાહુરસ્માસુ દેવો દ્રવિણં દધાતુ ॥
યે તે અર્યમન્ બહવો દેવયાનાઃ પન્થાનો રાજન્ દિવ આચરન્તિ ।
તેભિર્નો અદ્ય પથિભિસ્સુગેભી રક્ષા ચ નો અધિ ચ બ્રૂહિ દેવ ॥
અસ્મે ઇન્દ્રાબૃહસ્પતી રયિં ધત્તઁ શતગ્વિનમ્ । અશ્વાવન્તઁ સહસ્રિણમ્ ॥
બૃહસ્પતિર્નઃ પરિપાતુ પશ્ચાદુતોત્તરમાદધરાદઘાયોઃ ।
ઇન્દ્રઃ પુરસ્તાદુત મધ્યતો નસ્સખા સખિભ્યો વરિવઃ કૃણોતુ ॥
હિરણ્યગર્ભો યઃ પ્રાણત ઉદુ ત્યં ચિત્રં દેવાનામ્ ॥
તરણિર્વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદસિ સૂર્ય । વિશ્વમાભાસિ રોચનમ્ ॥
દિવો રુક્મ ઉરુચક્ષા ઉદેતિ દૂરે અર્થસ્તરણિર્ભ્રાજમાનઃ ।
નૂનં જનાસ્સૂર્યેણ પ્રસૂતા અયન્નર્થાનિ કૃણવન્નપાઁસિ

ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાયામાગ્નાવૈષ્ણવં નામ દશમં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્