Kāmasūtra · Chapter 6.5

gamya-bāhulye bahu prati:dinaṃ ca labhamānā naikaṃ pratigṛhṇīyāt.

deśaṃ kālaṃ sthitim ātmano guṇān saubhāgyaṃ cānyābhyo nyūnātiriktāṃ cāvekṣya rajanyām((174)) arthaṃ sthāpayet.

gamye dūtāṃś ca prayojayet. tat-pratibaddhāṃś ca svayaṃ prahiṇuyāt.

dvis triś catur iti lābhātiśaya-grahārtham ekasyāpi gacchet. parigrahaṃ ca caret.

gamya-yaugapadye tu lābha-sāmye yad dravyārthinī syāt tad dāyini viśeṣaḥ praty:akṣa ity ācāryāḥ.

a:praty:ādeyatvāt sarva-kāryāṇāṃ tan-mūlatvād hiraṇya-da iti vātsyāyanaḥ.

suvarṇa-rajata-tāmra-kāṃsya-loha-bhāṇḍopaskārāstaraṇa-prāvaraṇa-vāso-viśeṣa-gandha-dravya- kaṭuka-bhāṇḍa-vṛta-taila-dhānya-paśu-jātīnāṃ pūrva-pūrvato viśeṣaḥ.

yat tatra sāmyād vā dravya-sāmye mitra-vākyād ati:pātitvād āyatito gamya-guṇataḥ prītitaś ca viśeṣaḥ.

rāgi-tyāginos tyāgini viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.

śakyo hi rāgiṇi tyāga ādhātum.

lubdho 'pi hi raktas tyajati na tu tyāgī nirbandhād rājyata iti vātsyāyanaḥ.

tatrāpi dhanavad-a:dhanavator dhanavati viśeṣaḥ. tyāgi-prayojana-kartroḥ prayojana-kartari viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.

prayojana-kartā sakṛt kṛtvā kṛtinam ātmānaṃ manyate tyāgī punar atītaṃ nāpekṣata iti vātsyāyanaḥ.

tatrāpy ātyayikato viśeṣaḥ.

kṛtajña-tyāginos tyāgini viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.

ciram ārādhito 'pi tyāgī vyalīkam ekam upalabhya pratigaṇikayā vā mithyā-dūṣitaḥ śramam atītaṃ nāpekṣate.

prāyeṇa hi tejasvina ṛjavo 'n:ādṛtāś ca tyāgino bhavanti.

kṛtajñas tu pūrva-śramāpekṣī na sahasā virajyate. parīkṣita-śīlatvāc ca na mithyā dūṣyata iti vātsyāyanaḥ.

tatrāpy āyatito viśeṣaḥ.

mitra-vacanārthāgamayor arthāgame viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.

so pi hy arthāgāmo bhavitā. mitraṃ tu sakṛd-vākye pratihate kaluṣitaṃ syād iti vātsyāyanaḥ.

tatrāpy atipātato viśeṣaḥ.

tatra kārya-saṃdarśanena mitram anunīya śvo-bhūte vacanam astv iti tato 'tipātinam arthaṃ pratigṛhṇīyāt.

arthāgamān:artha-pratighātayor arthāgame viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.

arthaḥ parimitāvacchedaḥ an:arthaḥ punaḥ sakṛt-prasṛto na jñāyate kvāvatiṣṭhata iti vātsyāyanaḥ.

tatrāpi guru-lāghava-kṛto viśeṣaḥ.

etenārtha-saṃśayād an:artha-pratīkāre viśeṣo vyākhyātaḥ.

deva-kula-taḍāgārāmāṇāṃ karaṇam sthalīnām agni-caityānāṃ nibandhanam go-sahasrāṇāṃ pātrāntaritaṃ brāhmaṇebhyo dānam devatānāṃ pūjopahāra-pravartanam tad-vyaya-sahiṣṇor vā dhanasya parigrahaṇam ity uttama-gaṇikānāṃ lābhātiśayaḥ.

sārvāṅgiko 'kaṅkāra-yogo gṛhasyodārasya karaṇam. mahārhair bhāṇḍaiḥ paricārakaiś ca gṛha-paricchādasyojjvalateti rūpa-jīvānāṃ lābhātiśayaḥ.

nityaṃ śuklam ācchādanam apakṣudam anna-pānaṃ nityaṃ saugandhikena tāmbūlena ca yogaḥ sa:hiraṇya-bhāgam alaṅkaraṇam iti kumbha-dāsīnāṃ lābhātiśayaḥ.

etena pradeśena madhyamādhamānām api lābhātiśayān sarvāsām eva yojayed ity ācāryāḥ.

deśa-kāla-vibhāva-sāmarthyānurāga-loka-pravṛtti-vaśād a:niyata-lābhād iyam a:vṛttir iti vātsyāyanaḥ.

gamyam anyato nivārayitu-kāmā saktam anyasyām apahartu-kāmā vā anyāṃ vā lābhato viyuyukṣamāṇā:gamya-saṃsargād ātmanaḥ sthānaṃ vṛddhim āyatim abhigamyatāṃ ca manyamānā an:artha-pratīkāre vā sāhāyyam enaṃ kārayitu-kāmā saktasya vānyasya vyalīkārthinī pūrvopakāram a:kṛtam iva paśyantī kevala-prīty-arthinī vā kalyāṇa-buddher alpam api lābhaṃ pratigṛhṇīyāt.

āyaty-arthinī tu tam āśritya cān:arthaṃ praticikīrṣantī naiva pratigṛhṇīyāt.

tyakṣyāmy enam anyataḥ pratisandhāsyāmi gamiṣyati dārair yokṣyate nāśayiṣyaty an:arthān aṅkuśa-bhūta uttarādhyakṣo 'syāgamiṣyati svāmī pitā vā sthāna-bhraṃśo vāsya bhaviṣyati cala-cittaś ceti manyamānā tadātve tasmāl lābham icchet..6.5.36 pratijñātam īśvareṇa pratigrahaṃ lapsyate adhikaraṇaṃ sthānaṃ vā prāpsyati vṛtti-kālo 'sya vā āsannaḥ vāhanam asyāgamiṣyati sthala-pattraṃ vā sasyam asya pakṣyate kṛtam asmin na naśyati nityam a:visaṃvādako vety āyatyām icchet. parigraha-kalpaṃ vācaret.

bhavanti cātra ślokāḥ
kṛcchrādhigata-vittāṃś ca rāja-vallabha-niṣṭhurān. āyatyāṃ ca tadātve ca dūrād eva vivarjayet..

a:artho varjane yeṣāṃ gamane 'bhyudayas tathā. prayatnenāpi tān gṛhya sāpadeśam upakramet..

prasannā ye prayacchanti sv:alpe 'py a:gaṇitaṃ vasu. sthūla-lakṣān mahotsāhāṃs tān gacchet svair api vyayaiḥ((175))..