Kāmasūtra · Chapter 5.1

vyākhyāta-kāraṇāḥ para-parigrahopagamāḥ((130)).

teṣu sādhyatvam an:atyayaṃ gamyatvam āyatiṃ vṛttiṃ cādita eva parīkṣeta.

yadā tu sthānāt sthānāntaraṃ kāmaṃ pratipadyamānaṃ paśyet tadātma-śarīropaghāta-trāṇārthaṃ para-parigrahān abhyupagacchet.

daśa tu kāmasya sthānāni.

[1]cakṣuḥ-prītir [2]manaḥ-saṅgaḥ [3]saṃkalpotpattir [4]nidrācchedas [5]tanutā [6]viṣayebhyo vyāvṛttir [7]lajjā-pranāśa [8]unmādo [9]mūrcchā [10]maraṇam iti teṣāṃ liṅgāni.

tatrākṛtito lakṣaṇataś ca yuvatyāḥ śīlaṃ satyaṃ śaucaṃ sādhyatāṃ caṇḍavegatāṃ ca lakṣayed ity ācāryāḥ.

vyabhicārād ākṛti-lakṣaṇa-yogānām iṅgitākārābhyām eva pravṛttir boddhavyā yoṣita iti vātsyāyanaḥ.

yaṃ kiṃ cid ujjvalaṃ puruṣaṃ dṛṣtvā strī kāmayate. tathā puruṣo 'pi yoṣitām. apekṣayā tu na pravartate iti goṇikāputraḥ.

tatra striyaṃ prati viśeṣaḥ.

na strī dharmam a:dharmaṃ cāpekṣate kāmayata eva. kāryāpekṣayā tu nābhiyuṅkte.

svabhāvāc ca puruṣeṇābhiyujyamānā cikīrṣanty api vyāvartate.

punaḥ punar abhiyuktā siddhyati.

puruṣas tu dharma-sthitim ārya-samayaṃ cāpekṣya kāmayamāno 'pi vyāvartate.

tathā-buddhiś cābhiyujyamāno 'pi na siddhyati.

niṣ:kāraṇam abhiyuṅkte. abhiyujyāpi punar nābhiyuṅkte. siddhāyāṃ ca mādhyasthyaṃ gacchati.

su:labhām avamanyate. dur:labhām ākaṅkṣata iti prāyovādaḥ((131)).
section (prakaraṇa)40

tatra vyāvartana-kāraṇāni((132)).

patyāv anurāgaḥ.

apatyāpekṣā.

atikrāntavayastvam.

duḥkhābhibhavaḥ.

virahān:upalambhaḥ.

avajñayopamantrayata iti krodhaḥ.

a:pratarkya iti saṃkalpa-varjanam.

gamiṣyatīty an:āyatir anyatra prasakta-matir iti ca.

asaṃvṛtākāra ity udvegaḥ.

mitreṣu nisṛṣta-bhāva iti teṣv apekṣā.

śuṣkābhiyogīty āśaṅkā.

tejasvīti sādhvasam.

caṇḍa-vegaḥ samartho veti bhayaṃ mṛgyāḥ.

nāgarakaḥ kalāsu vicakṣaṇa iti vrīḍā.

sakhitvenopacarita iti ca.

a:deśa-kāla-jña ity asūyā.

paribhava-sthānam ity a:bahu-mānaḥ.

ākārito 'pi nāvabudhyata ity avajñā.

śaso manda-vega iti ca hastinyāḥ.

matto 'sya mā bhūd an:iṣṭam ity anukampā.

ātmani doṣa-darśanān nirvedaḥ.

viditā satī sva-jana-bahiṣ:kṛtā bhaviṣyāmīti bhayam.

palita ity an:ādaraḥ.

patyā prayuktaḥ parīkṣata iti vimarśaḥ.

dharmāpekṣā ceti.

teṣu yadātmani lakṣayet tadādita eva paricchindyāt.

āryatva-yuktāni rāga-vardhanāt.

a:śakti-jāny upāya-pradarśanāt.

bahu-māna-kṛtāny ati:paricayāt.

paribhava-kṛtāny ati:śauṇḍīryād((133)) vaicakṣaṇyāc ca.

tat-paribhava-jāni praṇatyā..

bhaya-yuktāny āśvasanād iti((134)).
section (prakaraṇa)41

puruṣās tv amī prāyeṇa siddhāḥ ṇ kāmasūtra-jñaḥ kathākhyāna-kuśalo bālyāt prabhṛti saṃsṛṣṭaḥ pravṛddha-yauvanaḥ krīḍana-karmādināgata-viśvāsaḥ preṣaṇasya kartocita-saṃbhāṣaṇaḥ priyasya kartānyasya bhūta-pūrvo dūto marma-jña uttamayā prārthitaḥ sakhyā pracchannaṃ saṃsṛṣṭaḥ subhagābhikhyātaḥ saha-saṃvṛddhaḥ prātiveśyaḥ kāma-śīlas tathā-bhūtaś ca paricārako dhātreyikā-parigraho nava-varakaḥ prekṣodyāna-tyāga- śīlo vṛṣa iti siddha-pratāpaḥ sāhasikaḥ śūro vidyā-rūpa-guṇopabhogaiḥ patyur atiśayitā mahārha-veṣopacāraś ceti((135)).
section (prakaraṇa)42

yathātmanaḥ siddhatāṃ paśyed evaṃ yoṣito 'pi.

a:yatna-sādhyā yoṣitas tv imāḥ ṇ abhiyoga-mātra-sādhyāḥ. dvāra-deśāvasthāyinī. prāsādād rāja-mārgāvalokinī. taruṇa-prātiveśya-gṛhe goṣṭhī-yojinī. satata-prekṣiṇī. prekṣitā pārśva-vilokinī. niṣ:kāraṇaṃ sa:patnyādhivinnā. bhartṛ-dveṣiṇī vidviṣṭā ca. parihāra-hīnā. nir:apatyā.

jñāti-kula-nityā. vipannāpatyā. goṣṭhī-yojinī. prīti-yojinī. kuśīlava-bhāryā. mṛta-patikā bālā. daridrā bahūpabhogā. jyeṣṭha-bhāryā bahu-devarakā. bahu-māninī nyūna-bhartṛkā. kauśalābhimāninī bhartur maurkhyeṇodvignā. a:viśeṣatayā lobhena.

kanyā-kāle yatnena vāritā kathaṃ cid a:labdhābhiyuktā ca sā tadānīm. samāna-buddhi-śīla- medhā-pratipatti-sātmyā. prakṛtyā pakṣapātinī. an:aparādhe vimānitā.tulya-rupābhiś cādhaḥ kṛtā. proṣita-patiketi. īrṣyālu-pūti-cokṣa-klība-dīrgha-sūtra-kāpuruṣa-kubja-vāmana- virūpa-maṇikāra-grāmya-dur:gandhi-rogi-vṛddha-bhāryāś ceti.

ślokāv atra bhavataḥ.
icchā svabhāvato jātā kriyayā paribṛṃhitā. buddhyā saṃśodhitodvegā sthirā syād an:apāyinī..

siddhatām ātmano jñātvā liṅgāny unnīya yoṣitām. vyāvṛtti-kāraṇocchedī naro yoṣitsu sidhyati((136))..