Kāmasūtra · Chapter 4.2

jāḍya-dauḥśīlya-daurbhāgyebhyaḥ prajān:utpatter ābhīkṣṇyena dārikotpatter nāyaka-cāpalād vā sapatny-adhivedanam.

tad ādita eva bhakti-śīla-vaidagdhya-khyāpanena parijihīrṣet. prajā:nutpattau ca svayam eva sāpatnake codayet.

adhividyamānā ca yāvac chakti-yogād ātmano 'dhikatvena sthitiṃ kārayet.

āgatāṃ caināṃ bhaginīvad īkṣeta. nayaka-viditaṃ ca prādoṣikaṃ vidhimatīva yatnād asyāḥ kārayet. saubhāgyajaṃ vaikṛtam utsekaṃ vāsyā nādriyeta.

bhartari pramādyantīm upekṣeta. yatra manyetārtham iyaṃ svayam api pratipatsyata iti tatrainām ādarata evānuśiṣyāt.

nāyaka-saṃśrave ca rahasi viśeṣān adhikān darśayet.

tad-apatyesv a:viśeṣaḥ. parijana-varge 'dhikānukampā. mitra-varge prītiḥ. ātma-jñātiṣu nāty:ādaraḥ. taj-jñātiṣu cāti:saṃbhramaḥ.

bahvībhis tv adhivinnā a:vyavahitayā saṃsṛjyeta.

yāṃ tu nāyako 'dhikāṃ cikīrṣet tāṃ bhūta-pūrva-subhagayā protsāhya kalahayet.

tataś cānukampeta.

tābhir ekatvenādhikāṃ cikirṣītāṃ svayam a:vivadamānā dur:janī:kuryāt.

nāyakena tu kalahitām enāṃ pakṣapātāvalambanopabṛmhitām āśvāsayet.

kalahaṃ ca vardhayet.

mandaṃ vā kalaham upalabhya svayam eva saṃdhukṣayet.

yadi nāyako 'syām adyāpi sānunaya iti manyeta tadā svayameva sandhau prayateta.
iti jyeṣṭhā-vṛttam((121)).
section (prakaraṇa)35

kaniṣṭhā tu mātṛvat sa:patnīṃ paśyet.

jñāti-dāyam api tasyā a:viditaṃ nopayuñjīta.

ātma-vṛttāntāṃs tad-adhiṣṭhitān kuryāt.

anujñātā patim adhiśayīta.

na vā tasyā vacanam anyasyāḥ kathayet.

tad-apatyāni svebhyo 'dhikāni paśyet..4.2.22 rahasi patim adhikam upacaret.

ātmanaś ca sapatnī-vikāra-jaṃ duḥkhaṃ nācakṣīta.

patyuṣ ca sa:viśeṣakaṃ gūḍhaṃ mānaṃ lipset.

anena khalu pathya-dānena jīvāmīti brūyāt.

tat tu ślāghayā rāgeṇa vā bāhir nācakṣīta.

bhinna-rahasyā hi bhartur avajñāṃ labhate.

jyeṣṭhā-bhayāc ca nigūḍha-saṃmānārthinī syād iti gonardīyaḥ.

dur:bhāgam an:apatyāṃ ca jyeṣṭhām anukampeta nāyakena cānukampayet.

prasahya tv enām ekacāriṇī-vṛttam anutiṣṭhet
iti kaniṣṭhā-vṛttam((122)).
section (prakaraṇa)36

vidhavā tv indriya-daurbalyād āturā bhoginaṃ guṇa-saṃpannaṃ ca yā punar vindet sā punarbhūḥ.

yatas tu svecchayā punar api niṣkramaṇaṃ nir:guṇo 'yam iti tadānyaṃ kāṅkṣed iti bābhravīyāḥ.

saukhyārthinī sā kilānyaṃ punar vindeta.

guṇeṣu sopabhogeṣu sukha-sākalyaṃ tasmāt tato viśeṣa iti gonardīyaḥ.

ātmanaś cittānukūlyād iti vātsyāyanaḥ.

sā bāndhavair nāyakād āpānakodyāna-śraddhā-dāna-mitra-pūjanādi vyaya-sahiṣṇu karma lipseta.

ātmanaḥ sāreṇa vālaṅkāraṃ tadīyam ātmīyaṃ vā bibhṛyāt.

prīti-dāyeṣv a:niyamaḥ.

svecchayā ca gṛhān nirgacchatī prīti-dāyād anyan nāyaka-dattaṃ jīyeta. niṣkāsyamānā tu na kiṃ cid dadyāt.

sā prabhaviṣṇur iva tasya bhavanam āpnuyāt.

kulajāsu tu prītyā varteta.

dākṣiṇyena parijane sarvatra sa:parihāsā mitreṣu pratipattiḥ. kalāsu kauśalam adhikasya ca jñānam.

kalaha-sthāneṣu ca nāyakaṃ svayam upalabheta.

rahasi ca kalayā catuḥṣaṣṭyānuvarteta. sa:patnīnāṃ ca svayam upakuryāt. tāsām apatyeṣv ābhāraṇa-dānam. teṣu svāmivad upacāraḥ. maṇḍanakāni veṣānādareṇa kurvīta. parijane mitravarge cādhikaṃ viśrāṇanam((123)). samājāpānakodyāna-yātrā-vihāra-śīlatā ca.
iti punarbhūvṛttam((124)).
section (prakaraṇa)37

durbhagā tu sāpatnaka-pīḍitā yā tāsām adhikam iva patyāv upacaret tām āśrayet. prakāśyāni ca kalā-vijñānāni darśayet. daurbhāgyād rahasyānām a:bhāvaḥ.

nāyakāpatyānāṃ dhātreyikāni kuryāt.

tan-mitrāṇi copagṛhya tair bhaktim ātmanaḥ prakāśayet.

dharma-kṛtyeṣu ca puraś-cāriṇī syād vratopavāsayoś ca.

parijane dākṣiṇyam. na cādhikam ātmānaṃ paśyet.

śayane tat-sātmyenātmano 'nurāga-pratyānayanam.

na copālabheta vāmatāṃ ca na darśayet.

yayā ca kalahitaḥ syāt kāmaṃ tām āvartayet.

yāṃ ca pracchannāṃ kāmayet tām anena saha saṃgamayed gopayec ca.

yathā ca pativratātvam a:śāṭhyaṃ nāyako manyeta tathā pratividadhyāt.
iti durbhagā-vṛttam((125)).
section (prakaraṇa)38

antaḥ-purāṇāṃ ca vṛttam eteṣv eva prakaraṇeṣu lakṣayet((126)).

mālyānulepana-vāsāṃśi cāsāṃ kañcukīyā mahattarikā vā rājño nivedayeyur devībhiḥ prahitam iti.

tad ādāya rājā nirmālyam āsāṃ pratiprābhṛtakaṃ dadyāt.

alaṃkṛtaś ca sv:alaṃkṛtāni cāparāhne sarvāṇy antaḥpurāṇy aikadhyena paśyet.

tāsāṃ yathā-kālaṃ yathārhaṃ ca sthāna-mānānuvṛttiḥ sa:parihāsāś ca kathāḥ kuryāt.

tad-an:antaraṃ punarbhuvas tathaiva paśyet.

tatpo veśyā ābhyantarikā nāṭakīyāś ca.

tāsāṃ yathokta-kakṣāṇi sthānāni.

vāsakapālyas tu yasyā vāsako yasyāś cātīto yasyāś ca ṛtus tat-paricārikānugatā divā śayyotthitasya rājñas tābhyāṃ prahitam aṅgulīyakāṅkam anulepanam ṛtuṃ vāsakaṃ ca nivedayeyuḥ.

tatra rājā yad gṛhṇīyāt tasyā vāsakam ājñāpayet.

utsaveṣu ca sarvāsām anurūpeṇa pūjāpānakaṃ ca. saṃgīta-darśaneṣu ca..4.2.66 antaḥ-pura-cāriṇīnāṃ bahir a:niṣkramo bāhyānāṃ cā:praveśaḥ. anyatra vidita-śaucābhyaḥ. a:parikliṣṭaś ca karmayogaḥ.

ity āntaḥpurikam((127)).
section (prakaraṇa)39

bhavanti cātra ślokāḥ.
puruṣas tu bahūn darān samāhṛtya samo bhavet. na cāvajnāṃ cared āsu vyālikān na saheta ca..

ekasyāṃ yā rati-krīḍā vaikṛtaṃ vā śarīrajam. visrambhād vāpy upālambhas tam anyāsu na kīrtayet..

na dadyāt prasaraṃ strīṇāṃ sa:patnyāḥ kāraṇe kva cit. tathopālabhamānāṃ ca doṣais tām eva yojayet..

anyāṃ rahasi visrambhair anyāṃ pratyakṣa-pūjanaiḥ. bahu-mānais tathā canyām ity evaṃ rañjayet striyaḥ..

udyāna-gamanair bhogair dānais taj-jñāti-pūjanaiḥ. rahasyaiḥ prīti-yogaiś cety ekaikām anurañjayet..

yuvatiś ca jita-krodhā yathā-śāstra-pravartinī. karoti vaśyaṃ bhartāraṃ sa:patnīś cādhitiṣṭhati((128))..