Kāmasūtra · Chapter 3.4

darśiteṅgitākārāṃ kanyām upāyato 'bhiyuñjīta.

dyūte krīḍanakeṣu ca vivadamānaḥ sākāram asyāḥ pāṇim avalambeta.

yathoktaṃ ca spṛṣṭakādikam((81)) āliṅgana-vidhiṃ vidadhyāt.

pattra-cchedya-kriyāyāṃ ca svābhiprāya-sūcakaṃ mithunam asyā darśayet.

evam anyad viralaśo((82)) darśayet.

jala-krīḍāyāṃ tad-dūrato 'psu nimagnaḥ samīpam asyā gatvā spṛṣṭvā caināṃ tatraivonmajjayet.

navapattrikādiṣu ca sa:viśeṣa-bhāva-nivedanam.

ātma-duḥkhasyānirvedena kathanam.

svapnasya ca bhāva-yuktasyānyāpadeśena.

prekṣaṇake sva-jana-samāje vā samīpopaveśanam. tatrānyāpadiṣṭaṃ sparśanam.

apāśrayārthaṃ ca caraṇena caraṇasya pīḍanam.

tataḥ śanakair ekaikām aṅgulim abhispṛśet.

pādāṅuṣṭhena ca nakhāgrāṇi ghaṭṭayet.

tatra siddhaḥ padāt padam adhikam ākāṅkṣet.

kṣānty-arthaṃ ca tad evābhyaset.

pāda-śauce pādāṅguli-saṃdaṃśena tad-aṅguli-pīḍanam.

dravyasya samarpaṇe pratigrahe vā tad-gato vikāraḥ.

ācamanānte codakenāsekaḥ.

vijane tamasi ca dvandvam āsīnaḥ kṣāntiṃ kurvīta. samāna-deśa-śayyāyāṃ ca.

tatra yathārtham an:udvejayato bhāva-nivedanam.

vivikte ca kiṃ cid asti kathayitavyam ity uktvā nirvacanaṃ bhāvaṃ ca tatropalakṣayet. yathā pāradārike vakṣyāmaḥ.

vidita-bhāvas tu vyādhim apadiśyaināṃ vārtā-grahaṇārthaṃ svam udavasitam ānayet.

āgatāyāś ca śiraḥ-pīḍane niyogaḥ. pāṇim avalambya cāśyāḥ sākāraṃ nayanayor lalāṭe ca nidadhyāt.

auśādhāpadeśārthaṃ cāsyāḥ karma vinirdiśet.

idaṃ tvayā kartavyam. na hy etad-ṛte kanyāyā anyena kāryam iti gacchantīṃ punar āgamanānubandham enāṃ visṛjet.

asya ca yogasya trirātraṃ trisaṃdhyaṃ ca prayuktiḥ.

abhīkṣṇa-darśanārtham āgatāyāś ca goṣṭhīṃ vardhayet.

anyābhir api saha viśvāsanārtham adhikam adhikaṃ cābhiyuñjīta. na tu vacā nirvadet.

dūra-gata-bhāvo 'pi hi kanyāsu na nirvedena sidhyātīti ghoṭakamukhaḥ.

yadā tu bahu-siddhāṃ manyeta tadaivopakramet..3.4.31 pradoṣe niśi tamasi ca yoṣito manda-sādhvasāḥ((83)) su:rata-vyavasāyinyo rāgavatyaś ca bhavanti. na tu puruṣaṃ pratyācakṣate. tasmāt tat-kālaṃ prayojayitavyā iti prāyovādaḥ.

eka-puruṣābhiyogānāṃ tv a:saṃbhave gṛhītārthayā dhātreyikayā sakhyā vā tasyām antar:bhūtayā tam artham a:nirvadantyā sahainām aṅkam ānāyayet. tato yathoktam abhiyuñjīta.

svāṃ vā paricārikām ādāv eva sakhītvenāsyāḥ praṇidadhyāt.

yajñe vivāhe yātrāyām utsave vyasane prekṣaṇaka-vyāpṛte((84)) jane tatra tatra ca dṛṣṭeṅgitākārāṃ parīkṣita-bhāvām ekākinīm upakrameta.

na hi dṛṣṭa-bhāvā yoṣito deśe kāle ca prayujyamānā((85)) vyāvartanta iti vātsyāyanaḥ.
# 28 ity ekapuruṣābhiyogaḥ((86)).
section (prakaraṇa)29

mandāpadeśā((87)) guṇavaty api kanyā dhana-hīnā kulīnāpi samānair a:yācyamānā mātāpitṛ-viyuktā vā jñāti-kula-vartinī vā prāpta-yauvanā pāṇi-grahaṇaṃ svayam abhīpseta.

sā tu guṇavantaṃ śaktaṃ su:darśanaṃ bāla-prītyābhiyojayet.

yaṃ vā manyeta mātāpitror a:samīkṣayā svayam apy ayam indriya-daurbalyān mayi pravartiṣyata iti priya-hitopacārair abhīkṣṇa-saṃdarśanena ca tam āvarjayet.

mātā caināṃ sakhībhir dhātreyikābhiś ca saha tad-abhimukhīṃ kuryāt.

puṣpa-gandha-tāmbūla-hastāyā vi:jane vi:kāle ca tad-upasthānam. kalā-kauśala-prakāśane vā saṃvāhane śirasaḥ pīḍane caucitya-darśanam. prayojyasya sātmya-yuktāḥ kathā-yogāḥ bālāyām upakrameṣu yathoktam ācaret((88)).

na caivāntarāpi((89)) puruṣaṃ svayam abhiyuñjīta. svayam abhiyoginī hi yuvatiḥ saubhāgyaṃ jahātīty ācāryāḥ.

tat-prayuktānāṃ tv abhiyogānām ānulomyena grahaṇam.

pariṣvaktā((90)) ca na vikṛtiṃ bhajet. ślakṣṇam((91)) ākāram a:jānatīva pratigṛhīyāt. vadana-grahaṇe balāt-kāraḥ.

rati-bhāvanām abhyarthyamānāyāḥ kṛcchrād guhya-saṃsparśanam.

abhyarthitāpi nātivivṛtā svayaṃ syāt. anyatrā:niścaya-kālāt((92)).

yadā tu manyetānurakto mayi na vyāvartayiṣyata iti tadaivainam abhiyuñjānaṃ bāla-bhāva- mokṣāya tvaret.

vimukta-kanyā-bhāvā ca viśvāsyeṣu prakāśayet.
iti prayojyasyopāvartanam((93)).
section (prakaraṇa)30

bhavanti cātra ślokāḥ.
kanyābhiyujyamānā tu yaṃ manyetāśrayaṃ sukham. anukūlaṃ ca vaśyaṃ ca tasya kuryāt parigraham..

an:apekṣya guṇān yatra rūpam aucityam eva ca. kurvīta dhana-lobhena patiṃ sāpatnakeṣv api..

tatra yukta-guṇaṃ vaśyaṃ śaktam balavad arthinam. upāyair abhiyuñjānaṃ kanyā na pratilobhayet..

varaṃ vaśyo daridro 'pi nir:guṇo 'py ātma-dhāraṇaḥ. guṇair yukto 'pi na tv evaṃ bahu-sādhāraṇaḥ..

prāyeṇa dhanināṃ dārā bahavo nir:avagrahāḥ. bāhye saty upabhoge 'pi nirvisrambhā bahiḥ-sukhāḥ..

nīco yas tv abhiyuñjīta puruṣaḥ palito 'pi vā. vi:deśa-gati-śīlaś ca na sa saṃyogam arhati..

yadṛcchayābhiyukto yo dambha-dyūtādhiko 'pi. sa:patnīkaś ca sāpatyo na sa saṃyogam arhati..

guṇa-sāmye 'bhiyoktṝṇām eko varayitā varaḥ. tatrābhiyoktari śraiṣṭhyam anurāgātmako hi saḥ((94))..