કામસૂત્ર · અધ્યાય 3.4

દર્શિતેઙ્ગિતાકારાં કન્યામ્ ઉપાયતો ઽભિયુઞ્જીત.

દ્યૂતે ક્રીડનકેષુ ચ વિવદમાનઃ સાકારમ્ અસ્યાઃ પાણિમ્ અવલમ્બેત.

યથોક્તં ચ સ્પૃષ્ટકાદિકમ્((81)) આલિઙ્ગન-વિધિં વિદધ્યાત્.

પત્ત્ર-ચ્છેદ્ય-ક્રિયાયાં ચ સ્વાભિપ્રાય-સૂચકં મિથુનમ્ અસ્યા દર્શયેત્.

એવમ્ અન્યદ્ વિરલશો((82)) દર્શયેત્.

જલ-ક્રીડાયાં તદ્-દૂરતો ઽપ્સુ નિમગ્નઃ સમીપમ્ અસ્યા ગત્વા સ્પૃષ્ટ્વા ચૈનાં તત્રૈવોન્મજ્જયેત્.

નવપત્ત્રિકાદિષુ ચ સ:વિશેષ-ભાવ-નિવેદનમ્.

આત્મ-દુઃખસ્યાનિર્વેદેન કથનમ્.

સ્વપ્નસ્ય ચ ભાવ-યુક્તસ્યાન્યાપદેશેન.

પ્રેક્ષણકે સ્વ-જન-સમાજે વા સમીપોપવેશનમ્. તત્રાન્યાપદિષ્ટં સ્પર્શનમ્.

અપાશ્રયાર્થં ચ ચરણેન ચરણસ્ય પીડનમ્.

તતઃ શનકૈર્ એકૈકામ્ અઙ્ગુલિમ્ અભિસ્પૃશેત્.

પાદાઙુષ્ઠેન ચ નખાગ્રાણિ ઘટ્ટયેત્.

તત્ર સિદ્ધઃ પદાત્ પદમ્ અધિકમ્ આકાઙ્ક્ષેત્.

ક્ષાન્ત્ય્-અર્થં ચ તદ્ એવાભ્યસેત્.

પાદ-શૌચે પાદાઙ્ગુલિ-સંદંશેન તદ્-અઙ્ગુલિ-પીડનમ્.

દ્રવ્યસ્ય સમર્પણે પ્રતિગ્રહે વા તદ્-ગતો વિકારઃ.

આચમનાન્તે ચોદકેનાસેકઃ.

વિજને તમસિ ચ દ્વન્દ્વમ્ આસીનઃ ક્ષાન્તિં કુર્વીત. સમાન-દેશ-શય્યાયાં ચ.

તત્ર યથાર્થમ્ અન્:ઉદ્વેજયતો ભાવ-નિવેદનમ્.

વિવિક્તે ચ કિં ચિદ્ અસ્તિ કથયિતવ્યમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નિર્વચનં ભાવં ચ તત્રોપલક્ષયેત્. યથા પારદારિકે વક્ષ્યામઃ.

વિદિત-ભાવસ્ તુ વ્યાધિમ્ અપદિશ્યૈનાં વાર્તા-ગ્રહણાર્થં સ્વમ્ ઉદવસિતમ્ આનયેત્.

આગતાયાશ્ ચ શિરઃ-પીડને નિયોગઃ. પાણિમ્ અવલમ્બ્ય ચાશ્યાઃ સાકારં નયનયોર્ લલાટે ચ નિદધ્યાત્.

ઔશાધાપદેશાર્થં ચાસ્યાઃ કર્મ વિનિર્દિશેત્.

ઇદં ત્વયા કર્તવ્યમ્. ન હ્ય્ એતદ્-ઋતે કન્યાયા અન્યેન કાર્યમ્ ઇતિ ગચ્છન્તીં પુનર્ આગમનાનુબન્ધમ્ એનાં વિસૃજેત્.

અસ્ય ચ યોગસ્ય ત્રિરાત્રં ત્રિસંધ્યં ચ પ્રયુક્તિઃ.

અભીક્ષ્ણ-દર્શનાર્થમ્ આગતાયાશ્ ચ ગોષ્ઠીં વર્ધયેત્.

અન્યાભિર્ અપિ સહ વિશ્વાસનાર્થમ્ અધિકમ્ અધિકં ચાભિયુઞ્જીત. ન તુ વચા નિર્વદેત્.

દૂર-ગત-ભાવો ઽપિ હિ કન્યાસુ ન નિર્વેદેન સિધ્યાતીતિ ઘોટકમુખઃ.

યદા તુ બહુ-સિદ્ધાં મન્યેત તદૈવોપક્રમેત્..3.4.31 પ્રદોષે નિશિ તમસિ ચ યોષિતો મન્દ-સાધ્વસાઃ((83)) સુ:રત-વ્યવસાયિન્યો રાગવત્યશ્ ચ ભવન્તિ. ન તુ પુરુષં પ્રત્યાચક્ષતે. તસ્માત્ તત્-કાલં પ્રયોજયિતવ્યા ઇતિ પ્રાયોવાદઃ.

એક-પુરુષાભિયોગાનાં ત્વ્ અ:સંભવે ગૃહીતાર્થયા ધાત્રેયિકયા સખ્યા વા તસ્યામ્ અન્તર્:ભૂતયા તમ્ અર્થમ્ અ:નિર્વદન્ત્યા સહૈનામ્ અઙ્કમ્ આનાયયેત્. તતો યથોક્તમ્ અભિયુઞ્જીત.

સ્વાં વા પરિચારિકામ્ આદાવ્ એવ સખીત્વેનાસ્યાઃ પ્રણિદધ્યાત્.

યજ્ઞે વિવાહે યાત્રાયામ્ ઉત્સવે વ્યસને પ્રેક્ષણક-વ્યાપૃતે((84)) જને તત્ર તત્ર ચ દૃષ્ટેઙ્ગિતાકારાં પરીક્ષિત-ભાવામ્ એકાકિનીમ્ ઉપક્રમેત.

ન હિ દૃષ્ટ-ભાવા યોષિતો દેશે કાલે ચ પ્રયુજ્યમાના((85)) વ્યાવર્તન્ત ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
# 28 ઇત્ય્ એકપુરુષાભિયોગઃ((86)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)29

મન્દાપદેશા((87)) ગુણવત્ય્ અપિ કન્યા ધન-હીના કુલીનાપિ સમાનૈર્ અ:યાચ્યમાના માતાપિતૃ-વિયુક્તા વા જ્ઞાતિ-કુલ-વર્તિની વા પ્રાપ્ત-યૌવના પાણિ-ગ્રહણં સ્વયમ્ અભીપ્સેત.

સા તુ ગુણવન્તં શક્તં સુ:દર્શનં બાલ-પ્રીત્યાભિયોજયેત્.

યં વા મન્યેત માતાપિત્રોર્ અ:સમીક્ષયા સ્વયમ્ અપ્ય્ અયમ્ ઇન્દ્રિય-દૌર્બલ્યાન્ મયિ પ્રવર્તિષ્યત ઇતિ પ્રિય-હિતોપચારૈર્ અભીક્ષ્ણ-સંદર્શનેન ચ તમ્ આવર્જયેત્.

માતા ચૈનાં સખીભિર્ ધાત્રેયિકાભિશ્ ચ સહ તદ્-અભિમુખીં કુર્યાત્.

પુષ્પ-ગન્ધ-તામ્બૂલ-હસ્તાયા વિ:જને વિ:કાલે ચ તદ્-ઉપસ્થાનમ્. કલા-કૌશલ-પ્રકાશને વા સંવાહને શિરસઃ પીડને ચૌચિત્ય-દર્શનમ્. પ્રયોજ્યસ્ય સાત્મ્ય-યુક્તાઃ કથા-યોગાઃ બાલાયામ્ ઉપક્રમેષુ યથોક્તમ્ આચરેત્((88)).

ન ચૈવાન્તરાપિ((89)) પુરુષં સ્વયમ્ અભિયુઞ્જીત. સ્વયમ્ અભિયોગિની હિ યુવતિઃ સૌભાગ્યં જહાતીત્ય્ આચાર્યાઃ.

તત્-પ્રયુક્તાનાં ત્વ્ અભિયોગાનામ્ આનુલોમ્યેન ગ્રહણમ્.

પરિષ્વક્તા((90)) ચ ન વિકૃતિં ભજેત્. શ્લક્ષ્ણમ્((91)) આકારમ્ અ:જાનતીવ પ્રતિગૃહીયાત્. વદન-ગ્રહણે બલાત્-કારઃ.

રતિ-ભાવનામ્ અભ્યર્થ્યમાનાયાઃ કૃચ્છ્રાદ્ ગુહ્ય-સંસ્પર્શનમ્.

અભ્યર્થિતાપિ નાતિવિવૃતા સ્વયં સ્યાત્. અન્યત્રા:નિશ્ચય-કાલાત્((92)).

યદા તુ મન્યેતાનુરક્તો મયિ ન વ્યાવર્તયિષ્યત ઇતિ તદૈવૈનમ્ અભિયુઞ્જાનં બાલ-ભાવ- મોક્ષાય ત્વરેત્.

વિમુક્ત-કન્યા-ભાવા ચ વિશ્વાસ્યેષુ પ્રકાશયેત્.
ઇતિ પ્રયોજ્યસ્યોપાવર્તનમ્((93)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)30

ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ.
કન્યાભિયુજ્યમાના તુ યં મન્યેતાશ્રયં સુખમ્. અનુકૂલં ચ વશ્યં ચ તસ્ય કુર્યાત્ પરિગ્રહમ્..

અન્:અપેક્ષ્ય ગુણાન્ યત્ર રૂપમ્ ઔચિત્યમ્ એવ ચ. કુર્વીત ધન-લોભેન પતિં સાપત્નકેષ્વ્ અપિ..

તત્ર યુક્ત-ગુણં વશ્યં શક્તમ્ બલવદ્ અર્થિનમ્. ઉપાયૈર્ અભિયુઞ્જાનં કન્યા ન પ્રતિલોભયેત્..

વરં વશ્યો દરિદ્રો ઽપિ નિર્:ગુણો ઽપ્ય્ આત્મ-ધારણઃ. ગુણૈર્ યુક્તો ઽપિ ન ત્વ્ એવં બહુ-સાધારણઃ..

પ્રાયેણ ધનિનાં દારા બહવો નિર્:અવગ્રહાઃ. બાહ્યે સત્ય્ ઉપભોગે ઽપિ નિર્વિસ્રમ્ભા બહિઃ-સુખાઃ..

નીચો યસ્ ત્વ્ અભિયુઞ્જીત પુરુષઃ પલિતો ઽપિ વા. વિ:દેશ-ગતિ-શીલશ્ ચ ન સ સંયોગમ્ અર્હતિ..

યદૃચ્છયાભિયુક્તો યો દમ્ભ-દ્યૂતાધિકો ઽપિ. સ:પત્નીકશ્ ચ સાપત્યો ન સ સંયોગમ્ અર્હતિ..

ગુણ-સામ્યે ઽભિયોક્તૄણામ્ એકો વરયિતા વરઃ. તત્રાભિયોક્તરિ શ્રૈષ્ઠ્યમ્ અનુરાગાત્મકો હિ સઃ((94))..