Kāmasūtra · Part 2140

3.5.16 tad-bāndhavāś ca yathā kulasyāghaṃ pariharanto daṇḍa-bhayāc((98)) ca tasmā evaināṃ dadyus tathā yojayet.
3.5.17 an:antaraṃ ca prīty-upagraheṇa rāgeṇa tad-bāndhavān prīṇayed((99)) iti.
3.5.18 gāndharveṇa vivāhena vā ceṣṭeta.
3.5.19 a:pratipadyamānāyām antaś-cāriṇīm anyāṃ kula-pramadāṃ pūrva saṃsṛṣṭāṃ prīyamāṇāṃ copagṛhya tayā saha viṣahyam avakāśam enām anya-kāryāpadeśenānāyayet.
3.5.20 tataḥ śrotriyāgārād agnim iti samānaṃ pūrveṇa((100)).
3.5.21 āsanne ca vivāhe mātaram asyās tad-abhimata-doṣair anuśayaṃ((101)) grāhayet.
3.5.22 tatas tad-anumatena prātiveśyā-bhāvane((102)) niśi nāyakam ānāyya śrotriyāgārād agnim iti sam~ānaṃ pūrveṇa.
3.5.23 bhrātaram asyā vā samāna-vayasaṃ veśyāsu para-strīṣu vā prasaktam a:sukareṇa sāhāyya-dānena priyopagrahaś ca su:dīrgha-kālam anurañjayet. ante ca svābhiprāyaṃ grāhayet.
3.5.24 prāyeṇa hi yuvānaḥ samāna-śīla-vyasana-vayasāṃ vayasyānām arthe jīvitam api tyajanti. tatas tenaivānya-kāryāt tām ānāyayet. viṣahyaṃ sāvakāśam((103)) iti samānaṃ pūrveṇa.
3.5.25 aṣṭamī-candrikādiṣu ca dhātreyikā madanīyam enāṃ pāyayitvā kiṃ cid ātmanaḥ kāryam uddiśya nāyakasya viṣahyaṃ deśam ānayet. tatraināṃ madāt saṃjñām a:pratipadyamānāṃ dūṣayitveti samānaṃ pūrveṇa.
3.5.26 suptāṃ caikacāriṇīṃ dhātreyikāṃ vārayitvā saṃjñām a:pratipadyamānāṃ dūṣayitveti samānaṃ pūrveṇa((104)).
3.5.27 grāmāntaram udyānaṃ vā gacchantīṃ viditvā su:saṃbhṛta-sahāyo nāyakas tadā rakṣiṇo vitrāsya hatvā vā kanyām apaharet((105)).
3.5.27c iti vivāha-yogāḥ.
3.5.28v pūrvaḥ pūrvaḥ pradhānaṃ syād vivāho dharmataḥ sthiteḥ. pūrvābhāve tataḥ kāryo yo ya uttara uttaraḥ..
3.5.29v vyūḍhānāṃ hi vivāhānām anurāgaḥ phalaṃ yataḥ. madhyamo 'pi hi sad-yogo gāndharvas tena pūjitaḥ..
3.5.30v sukhatvād a:bahu-kleśād api cāvaraṇād iha. anurāgātmakatvāc ca gāndharvaḥ pravaro mataḥ((106))..
3.5c iti śrīvātsyāyanīye kāma-sūtre kanyā-saṃprayuktake tṛtīye 'dhikaraṇe vivāha-yogāḥ pañcamo 'dhyāyaḥ..livre 4 bhāryādhikārikaṃ caturtham adhikaraṇam.
leçon 1 prathamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)32 [eka-cāriṇī-vṛtta-prakaraṇam]
4.1.1 bhāryaikacariṇī gūḍha-viśrambhā((107)) devavat patim ānukulyena varteta.
4.1.2 tan-matena kuṭumba-cintām ātmani saṃniveśayet.
4.1.3 veśma ca śuci su:saṃmṛṣṭa-sthānaṃ viracita-vividha-kusumaṃ ślakṣṇa-bhūmi-talaṃ hṛdya-darśanaṃ((108)) triṣavaṇācarita-bali-karma pūjita-devatāyatanaṃ kuryāt.
4.1.4 na hy ato 'nyad gṛhasthānāṃ citta-grāhakam astīti gonardīyaḥ.
4.1.5 guruṣu bhṛtya-vargeṣu nāyaka-bhaginīṣu((109)) tat-patiṣu ca yathārhaṃ pratipattiḥ((110)).
4.1.6 paripūteṣu ca harita-śāka-vaprān ikṣu-stambāñ jīraka-sarṣapājamoda-śatapuṣpā-tamāla-gulmāṃś ca kārayet((111)).
4.1.7 kubjakāmalaka-mallikā-jātī-kuraṇṭaka-navamālikā-tagara-nandyāvartajapā-gulmān anyāṃś ca bahu-puṣpān bāla-kośīraka-pātālikāṃś ca vṛkṣa-vāṭikāyāṃ ca sthaṇḍilāṇi mano-jñāni kārayet((112)).
4.1.8 madhye kūpaṃ vāpīṃ dīrghikāṃ vā khānayet.
4.1.9 bhikṣukī-śramāṇā-kṣapaṇā-kulaṭā-kuhakekṣaṇikā-mūla-kārikābhir na saṃsṛjyeta.
4.1.10 bhojane ca rucitam idam asmai dveṣyam idaṃ pathyam idam a:pathyam idam iti ca vindyāt.
4.1.11 svaraṃ bahir upaśrutya bhavanam āgacchataḥ kiṃ kṛtyam iti bruvatī sajjā((113)) bhavana-madhye tiṣṭhet.
4.1.12 paricārikam apanudya svayaṃ pādau prakṣālayet.
4.1.13 nāyakasya ca na vimukta-bhūṣaṇaṃ vijane saṃdarśane tiṣṭhet.
4.1.14 ati:vyayam a:sad-vyayaṃ vā kurvāṇaṃ rahasi bodhayet.
4.1.15 āvāhe vivāhe yajñe gamanaṃ sakhībhiḥ saha goṣṭhīṃ devatābhigamanm ity anujñātā kuryāt.
4.1.16 sarva-krīḍāsu ca tad-ānulomyena pravṛttiḥ.
4.1.17 paścāt saṃveśanaṃ pūrvam utthānam an:avabodhanaṃ ca suptasya.
4.1.18 mahānasaṃ ca su:guptaṃ syād darśanīyaṃ ca.
4.1.19 nāyakāpacāreṣu kiṃ cit kaluṣitā nāty:arthaṃ nirvadet.
4.1.20 sādhikṣepa-vacanaṃ tv enaṃ mitra-jana-madhya-stham ekākinaṃ vāpy upālabheta. na ca mūla-kārikā syāt.
4.1.21 na hy ato 'nyad a:pratyaya-kāraṇam astīti gonardīyaḥ.

4.1.22 dur:vyāhṛtaṃ dur:nirīkṣitam anyato mantraṇaṃ dvāra-deśāvasthānaṃ nirīkṣaṇaṃ vā niṣkuṭeṣu((114)) mantraṇaṃ vivikteṣu ciram avasthānam iti varjayet.
4.1.23 sveda-danta-paṅka-dur:gandhāṃś ca budhyeteti virāga-kāraṇam.
4.1.24 bahu-bhūṣaṇaṃ vividha-kusumānulepanaṃ vividhāṅga-rāga-samujjvalaṃ vāsa ity ābhigāmiko veṣaḥ.
4.1.25 pratanu-ślakṣṇālpa-dukūlatā parimitam ābharaṇaṃ su:gandhitā nāty:ulvaṇam((115)) anulepanam. tathā śuklāny anyāni puṣpāṇīti vaihāriko veṣaḥ.
4.1.26 nāyakasya vratam upavāsaṃ ca svayam api karaṇenānuvarteta. vāritāyāṃ ca nāham atra nirbandhanīyeti tad-vacaso nivartanam.
4.1.27 mṛd-vidala-kāṣṭha-carma-loha-bhāṇḍānāṃ ca kāle sam:argha-grahaṇam((116)).
4.1.28 tathā lavaṇa-snehayoś ca gandha-dravya-kaṭuka-bhāṇḍauṣadhānāṃ ca dur:labhānāṃ bhavaneṣu pracchannaṃ nidhānam.
4.1.29 mūlakāluka-pālaṅkī-damanakāmrātakairvāruka-trapu-savārtāka-kūṣmāṇḍālābu-sūraṇa-śukanāsā- svayamguptā-tila-parṇikāgnimantha-laśuna-palāṇḍu-prabhṛtīnāṃ sarvauṣadhīnāṃ ca bīja-grahaṇaṃ kāle vāpaś ca.
4.1.30 svasya ca sārasya parebhyo nākhyānaṃ bhartṛ-mantritasya ca.
4.1.31 samānāś ca striyaḥ kauśalenojjvalatayā pākena mānena tathopacārair atiśayīta.
4.1.32 sāṃvatsarikam āyaṃ saṃkhyāya tad-anurūpaṃ vyayaṃ kuryāt.
4.1.33 bhojanāvaśiṣṭād go-rasād ghṛta-karaṇam tathā tela-guḍayoḥ. karpāsasya ca sūtra-kartanam sūtrasya vānam. śikya-rajju-pāśa-valkala-saṃgrahaṇam. kuṭṭana-kaṇḍanāvekṣaṇam. āma-cāmaṇḍa-tuṣaka-khakuṭy-aṅgārāṇām upayojanam. bhṛtya-vetana- bharaṇa-jñānam. kṛṣi-paśu-pālana-cintā-vāhana-vidhāna-yogāḥ. meṣa-kukkuṭa-lāvaka- śuka-śārikā-parabhṛta-mayūra-vānara-mṛgāṇām avekṣaṇam. daivasikāya-vyaya-piṇḍī- karaṇam iti ca vidyāt.
4.1.34 taj-jaghanyānāṃ ca jīrṇa-vāsasāṃ saṃcayas tair vividha-rāgaiḥ śuddhair vā kṛta-karmaṇāṃ paricārakāṇām anugraho mānārtheṣu ca dānam anyatra vopayogaḥ..4.1.35 surā-kumbhīnām āsava-kumbhīnāṃ ca sthāpanaṃ tad-upayogaḥ kraya-vikrayāv āya-vyāyāvekṣaṇam.
4.1.36 nāyaka-mitrāṇāṃ ca srag-anulepana-tāmbūla-dānaiḥ pūjanaṃ nyāyataḥ.
4.1.37 śvaśrū-svaśura-paricaryā tat-pāratantryam an:uttara-vāditā parimitā:pracaṇḍālāpa-karaṇam an:uccair hāsaḥ tat-priyā:priyeṣu sva-priyā:priyeṣv iva vṛttiḥ.
4.1.38 bhogeṣv an:utsekaḥ.
4.1.39 parijane dākṣiṇyam.
4.1.40 nāyakasyā:nivedya na kasmai cid dānam.
4.1.41 sva-karmasu bhṛtya-jana-niyamanam utsaveṣu cāsya pūjanam.
4.1.41c ity ekacāriṇī-vṛttam((117)).
section (prakaraṇa)33 [pravāsa-caryyā-prakaraṇam]
4.1.42 pravāse maṅgala-mātrābharaṇā devatopavāsa-parā vārtāyāṃ sthitā gṛhān avekṣeta.
4.1.43 śayyā ca guru-jana-mūle. tad-abhimatā kārya-niṣpattiḥ. nāyakābhimatānāṃ cārthānām arjane pratisaṃskāre ca yatnaḥ.
4.1.44 nitya-naimittikeṣu karmasūcito vyayaḥ. tad-ārabdhānāṃ ca karmaṇāṃ samāpane matiḥ.
4.1.45 jñāti-kulasyān:abhigamanam anyatra vyasanotsavābhyām((118)). tatrāpi nāyaka-parijanādhiṣṭhitāyā nātikālam avasthānam a:parivartita-pravāsa-veṣatā ca.
4.1.46 guru-janānujñātānāṃ karaṇam upavāsānām. paricārakaiḥ śucibhir ājñādhiṣṭhitair anumatena kraya-vikraya-karmaṇā sārasyāpūraṇaṃ tanū-karaṇaṃ ca śaktyā vyayānām.
4.1.47 āgate ca prakṛtisthāyā eva prathamato darśanaṃ daivata-pūjanam upahārāṇāṃ cāharaṇam.
4.1.47c iti pravāsa-caryā((119)).
4.1.48 bhavataś cātra ślokau.
4.1.48v sad-vṛttam((120)) anuvarteta nāyakasya hitaiṣiṇī. kula-yoṣā punarbhūr vā veśyā vāpy ekacāriṇī.. dharmam arthaṃ tathā kāmaṃ labhante sthānam eva ca. niḥ:sapatnaṃ ca bhartāraṃ nāryaḥ sad-vṛttam āśritāḥ..
4.1c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre bhāryādhikārike caturthe 'dhikaraṇe ekacāriṇī-vṛttaṃ pravāsa-cāryā ca prathamo 'dhyāyaḥ.
leçon 2 dvitīyo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)34 [jyeṣṭhādi-vṛtta-prakaraṇam]
4.2.1 jāḍya-dauḥśīlya-daurbhāgyebhyaḥ prajān:utpatter ābhīkṣṇyena dārikotpatter nāyaka-cāpalād vā sapatny-adhivedanam.
4.2.2 tad ādita eva bhakti-śīla-vaidagdhya-khyāpanena parijihīrṣet. prajā:nutpattau ca svayam eva sāpatnake codayet.
4.2.3 adhividyamānā ca yāvac chakti-yogād ātmano 'dhikatvena sthitiṃ kārayet.
4.2.4 āgatāṃ caināṃ bhaginīvad īkṣeta. nayaka-viditaṃ ca prādoṣikaṃ vidhimatīva yatnād asyāḥ kārayet. saubhāgyajaṃ vaikṛtam utsekaṃ vāsyā nādriyeta.
4.2.5 bhartari pramādyantīm upekṣeta. yatra manyetārtham iyaṃ svayam api pratipatsyata iti tatrainām ādarata evānuśiṣyāt.
4.2.6 nāyaka-saṃśrave ca rahasi viśeṣān adhikān darśayet.
4.2.7 tad-apatyesv a:viśeṣaḥ. parijana-varge 'dhikānukampā. mitra-varge prītiḥ. ātma-jñātiṣu nāty:ādaraḥ. taj-jñātiṣu cāti:saṃbhramaḥ.

4.2.8 bahvībhis tv adhivinnā a:vyavahitayā saṃsṛjyeta.
4.2.9 yāṃ tu nāyako 'dhikāṃ cikīrṣet tāṃ bhūta-pūrva-subhagayā protsāhya kalahayet.
4.2.10 tataś cānukampeta.
4.2.11 tābhir ekatvenādhikāṃ cikirṣītāṃ svayam a:vivadamānā dur:janī:kuryāt.
4.2.12 nāyakena tu kalahitām enāṃ pakṣapātāvalambanopabṛmhitām āśvāsayet.
4.2.13 kalahaṃ ca vardhayet.
4.2.14 mandaṃ vā kalaham upalabhya svayam eva saṃdhukṣayet.
4.2.15 yadi nāyako 'syām adyāpi sānunaya iti manyeta tadā svayameva sandhau prayateta.
4.2.15c iti jyeṣṭhā-vṛttam((121)).
section (prakaraṇa)35
4.2.16 kaniṣṭhā tu mātṛvat sa:patnīṃ paśyet.
4.2.17 jñāti-dāyam api tasyā a:viditaṃ nopayuñjīta.
4.2.18 ātma-vṛttāntāṃs tad-adhiṣṭhitān kuryāt.
4.2.19 anujñātā patim adhiśayīta.
4.2.20 na vā tasyā vacanam anyasyāḥ kathayet.
4.2.21 tad-apatyāni svebhyo 'dhikāni paśyet..4.2.22 rahasi patim adhikam upacaret.
4.2.23 ātmanaś ca sapatnī-vikāra-jaṃ duḥkhaṃ nācakṣīta.
4.2.24 patyuṣ ca sa:viśeṣakaṃ gūḍhaṃ mānaṃ lipset.
4.2.25 anena khalu pathya-dānena jīvāmīti brūyāt.
4.2.26 tat tu ślāghayā rāgeṇa vā bāhir nācakṣīta.
4.2.27 bhinna-rahasyā hi bhartur avajñāṃ labhate.
4.2.28 jyeṣṭhā-bhayāc ca nigūḍha-saṃmānārthinī syād iti gonardīyaḥ.
4.2.29 dur:bhāgam an:apatyāṃ ca jyeṣṭhām anukampeta nāyakena cānukampayet.
4.2.30 prasahya tv enām ekacāriṇī-vṛttam anutiṣṭhet
4.2.30c iti kaniṣṭhā-vṛttam((122)).
section (prakaraṇa)36
4.2.31 vidhavā tv indriya-daurbalyād āturā bhoginaṃ guṇa-saṃpannaṃ ca yā punar vindet sā punarbhūḥ.
4.2.32 yatas tu svecchayā punar api niṣkramaṇaṃ nir:guṇo 'yam iti tadānyaṃ kāṅkṣed iti bābhravīyāḥ.
4.2.33 saukhyārthinī sā kilānyaṃ punar vindeta.
4.2.34 guṇeṣu sopabhogeṣu sukha-sākalyaṃ tasmāt tato viśeṣa iti gonardīyaḥ.
4.2.35 ātmanaś cittānukūlyād iti vātsyāyanaḥ.
4.2.36 sā bāndhavair nāyakād āpānakodyāna-śraddhā-dāna-mitra-pūjanādi vyaya-sahiṣṇu karma lipseta.
4.2.37 ātmanaḥ sāreṇa vālaṅkāraṃ tadīyam ātmīyaṃ vā bibhṛyāt.
4.2.38 prīti-dāyeṣv a:niyamaḥ.
4.2.39 svecchayā ca gṛhān nirgacchatī prīti-dāyād anyan nāyaka-dattaṃ jīyeta. niṣkāsyamānā tu na kiṃ cid dadyāt.
4.2.40 sā prabhaviṣṇur iva tasya bhavanam āpnuyāt.
4.2.41 kulajāsu tu prītyā varteta.
4.2.42 dākṣiṇyena parijane sarvatra sa:parihāsā mitreṣu pratipattiḥ. kalāsu kauśalam adhikasya ca jñānam.
4.2.43 kalaha-sthāneṣu ca nāyakaṃ svayam upalabheta.
4.2.44 rahasi ca kalayā catuḥṣaṣṭyānuvarteta. sa:patnīnāṃ ca svayam upakuryāt. tāsām apatyeṣv ābhāraṇa-dānam. teṣu svāmivad upacāraḥ. maṇḍanakāni veṣānādareṇa kurvīta. parijane mitravarge cādhikaṃ viśrāṇanam((123)). samājāpānakodyāna-yātrā-vihāra-śīlatā ca.

4.2.44c iti punarbhūvṛttam((124)).
section (prakaraṇa)37
4.2.45 durbhagā tu sāpatnaka-pīḍitā yā tāsām adhikam iva patyāv upacaret tām āśrayet. prakāśyāni ca kalā-vijñānāni darśayet. daurbhāgyād rahasyānām a:bhāvaḥ.
4.2.46 nāyakāpatyānāṃ dhātreyikāni kuryāt.
4.2.47 tan-mitrāṇi copagṛhya tair bhaktim ātmanaḥ prakāśayet.
4.2.48 dharma-kṛtyeṣu ca puraś-cāriṇī syād vratopavāsayoś ca.
4.2.49 parijane dākṣiṇyam. na cādhikam ātmānaṃ paśyet.
4.2.50 śayane tat-sātmyenātmano 'nurāga-pratyānayanam.
4.2.51 na copālabheta vāmatāṃ ca na darśayet.
4.2.52 yayā ca kalahitaḥ syāt kāmaṃ tām āvartayet.
4.2.53 yāṃ ca pracchannāṃ kāmayet tām anena saha saṃgamayed gopayec ca.
4.2.54 yathā ca pativratātvam a:śāṭhyaṃ nāyako manyeta tathā pratividadhyāt.
4.2.54c iti durbhagā-vṛttam((125)).
section (prakaraṇa)38
4.2.55 antaḥ-purāṇāṃ ca vṛttam eteṣv eva prakaraṇeṣu lakṣayet((126)).
4.2.56 mālyānulepana-vāsāṃśi cāsāṃ kañcukīyā mahattarikā vā rājño nivedayeyur devībhiḥ prahitam iti.
4.2.57 tad ādāya rājā nirmālyam āsāṃ pratiprābhṛtakaṃ dadyāt.
4.2.58 alaṃkṛtaś ca sv:alaṃkṛtāni cāparāhne sarvāṇy antaḥpurāṇy aikadhyena paśyet.
4.2.59 tāsāṃ yathā-kālaṃ yathārhaṃ ca sthāna-mānānuvṛttiḥ sa:parihāsāś ca kathāḥ kuryāt.
4.2.60 tad-an:antaraṃ punarbhuvas tathaiva paśyet.
4.2.61 tatpo veśyā ābhyantarikā nāṭakīyāś ca.
4.2.62 tāsāṃ yathokta-kakṣāṇi sthānāni.
4.2.63 vāsakapālyas tu yasyā vāsako yasyāś cātīto yasyāś ca ṛtus tat-paricārikānugatā divā śayyotthitasya rājñas tābhyāṃ prahitam aṅgulīyakāṅkam anulepanam ṛtuṃ vāsakaṃ ca nivedayeyuḥ.
4.2.64 tatra rājā yad gṛhṇīyāt tasyā vāsakam ājñāpayet.
4.2.65 utsaveṣu ca sarvāsām anurūpeṇa pūjāpānakaṃ ca. saṃgīta-darśaneṣu ca..4.2.66 antaḥ-pura-cāriṇīnāṃ bahir a:niṣkramo bāhyānāṃ cā:praveśaḥ. anyatra vidita-śaucābhyaḥ. a:parikliṣṭaś ca karmayogaḥ.
4.2.66c ity āntaḥpurikam((127)).
section (prakaraṇa)39
4.2.67 bhavanti cātra ślokāḥ.
4.2.67v puruṣas tu bahūn darān samāhṛtya samo bhavet. na cāvajnāṃ cared āsu vyālikān na saheta ca..
4.2.68v ekasyāṃ yā rati-krīḍā vaikṛtaṃ vā śarīrajam. visrambhād vāpy upālambhas tam anyāsu na kīrtayet..
4.2.69v na dadyāt prasaraṃ strīṇāṃ sa:patnyāḥ kāraṇe kva cit. tathopālabhamānāṃ ca doṣais tām eva yojayet..
4.2.70v anyāṃ rahasi visrambhair anyāṃ pratyakṣa-pūjanaiḥ. bahu-mānais tathā canyām ity evaṃ rañjayet striyaḥ..
4.2.71v udyāna-gamanair bhogair dānais taj-jñāti-pūjanaiḥ. rahasyaiḥ prīti-yogaiś cety ekaikām anurañjayet..
4.2.72v yuvatiś ca jita-krodhā yathā-śāstra-pravartinī. karoti vaśyaṃ bhartāraṃ sa:patnīś cādhitiṣṭhati((128))..
4.2c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre bhāryādhikārike caturthe 'dhikaraṇe sapatnīṣu jyeṣṭhā-vṛttaṃ kaniṣṭhā-vṛttaṃ punarbhū-vṛttaṃ dur :bhāgā-vṛttam āntaḥpurikaṃ puruṣasya bhvīṣu pratipattir dvitīyo 'dhyāyaḥ..livre 5 pāradārikaṃ pañcamam adhikaraṇam.
leçon 1 prathamo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)39((129)) [strī-puruṣa-śīlāvasthāpana-prakaraṇam]
5.1.1 vyākhyāta-kāraṇāḥ para-parigrahopagamāḥ((130)).
5.1.2 teṣu sādhyatvam an:atyayaṃ gamyatvam āyatiṃ vṛttiṃ cādita eva parīkṣeta.
5.1.3 yadā tu sthānāt sthānāntaraṃ kāmaṃ pratipadyamānaṃ paśyet tadātma-śarīropaghāta-trāṇārthaṃ para-parigrahān abhyupagacchet.

5.1.4 daśa tu kāmasya sthānāni.
5.1.5 [1]cakṣuḥ-prītir [2]manaḥ-saṅgaḥ [3]saṃkalpotpattir [4]nidrācchedas [5]tanutā [6]viṣayebhyo vyāvṛttir [7]lajjā-pranāśa [8]unmādo [9]mūrcchā [10]maraṇam iti teṣāṃ liṅgāni.
5.1.6 tatrākṛtito lakṣaṇataś ca yuvatyāḥ śīlaṃ satyaṃ śaucaṃ sādhyatāṃ caṇḍavegatāṃ ca lakṣayed ity ācāryāḥ.
5.1.7 vyabhicārād ākṛti-lakṣaṇa-yogānām iṅgitākārābhyām eva pravṛttir boddhavyā yoṣita iti vātsyāyanaḥ.
5.1.8 yaṃ kiṃ cid ujjvalaṃ puruṣaṃ dṛṣtvā strī kāmayate. tathā puruṣo 'pi yoṣitām. apekṣayā tu na pravartate iti goṇikāputraḥ.
5.1.9 tatra striyaṃ prati viśeṣaḥ.
5.1.10 na strī dharmam a:dharmaṃ cāpekṣate kāmayata eva. kāryāpekṣayā tu nābhiyuṅkte.
5.1.11 svabhāvāc ca puruṣeṇābhiyujyamānā cikīrṣanty api vyāvartate.
5.1.12 punaḥ punar abhiyuktā siddhyati.
5.1.13 puruṣas tu dharma-sthitim ārya-samayaṃ cāpekṣya kāmayamāno 'pi vyāvartate.
5.1.14 tathā-buddhiś cābhiyujyamāno 'pi na siddhyati.
5.1.15 niṣ:kāraṇam abhiyuṅkte. abhiyujyāpi punar nābhiyuṅkte. siddhāyāṃ ca mādhyasthyaṃ gacchati.
5.1.16 su:labhām avamanyate. dur:labhām ākaṅkṣata iti prāyovādaḥ((131)).
section (prakaraṇa)40
5.1.17 tatra vyāvartana-kāraṇāni((132)).
5.1.18 patyāv anurāgaḥ.
5.1.19 apatyāpekṣā.
5.1.20 atikrāntavayastvam.
5.1.21 duḥkhābhibhavaḥ.
5.1.22 virahān:upalambhaḥ.
5.1.23 avajñayopamantrayata iti krodhaḥ.
5.1.24 a:pratarkya iti saṃkalpa-varjanam.
5.1.25 gamiṣyatīty an:āyatir anyatra prasakta-matir iti ca.
5.1.26 asaṃvṛtākāra ity udvegaḥ.
5.1.27 mitreṣu nisṛṣta-bhāva iti teṣv apekṣā.
5.1.28 śuṣkābhiyogīty āśaṅkā.
5.1.29 tejasvīti sādhvasam.
5.1.30 caṇḍa-vegaḥ samartho veti bhayaṃ mṛgyāḥ.
5.1.31 nāgarakaḥ kalāsu vicakṣaṇa iti vrīḍā.
5.1.32 sakhitvenopacarita iti ca.
5.1.33 a:deśa-kāla-jña ity asūyā.
5.1.34 paribhava-sthānam ity a:bahu-mānaḥ.
5.1.35 ākārito 'pi nāvabudhyata ity avajñā.
5.1.36 śaso manda-vega iti ca hastinyāḥ.
5.1.37 matto 'sya mā bhūd an:iṣṭam ity anukampā.
5.1.38 ātmani doṣa-darśanān nirvedaḥ.
5.1.39 viditā satī sva-jana-bahiṣ:kṛtā bhaviṣyāmīti bhayam.
5.1.40 palita ity an:ādaraḥ.
5.1.41 patyā prayuktaḥ parīkṣata iti vimarśaḥ.
5.1.42 dharmāpekṣā ceti.

5.1.43 teṣu yadātmani lakṣayet tadādita eva paricchindyāt.
5.1.44 āryatva-yuktāni rāga-vardhanāt.
5.1.45 a:śakti-jāny upāya-pradarśanāt.
5.1.46 bahu-māna-kṛtāny ati:paricayāt.
5.1.47 paribhava-kṛtāny ati:śauṇḍīryād((133)) vaicakṣaṇyāc ca.
5.1.48 tat-paribhava-jāni praṇatyā..
5.1.49 bhaya-yuktāny āśvasanād iti((134)).
section (prakaraṇa)41
5.1.50 puruṣās tv amī prāyeṇa siddhāḥ ṇ kāmasūtra-jñaḥ kathākhyāna-kuśalo bālyāt prabhṛti saṃsṛṣṭaḥ pravṛddha-yauvanaḥ krīḍana-karmādināgata-viśvāsaḥ preṣaṇasya kartocita-saṃbhāṣaṇaḥ priyasya kartānyasya bhūta-pūrvo dūto marma-jña uttamayā prārthitaḥ sakhyā pracchannaṃ saṃsṛṣṭaḥ subhagābhikhyātaḥ saha-saṃvṛddhaḥ prātiveśyaḥ kāma-śīlas tathā-bhūtaś ca paricārako dhātreyikā-parigraho nava-varakaḥ prekṣodyāna-tyāga- śīlo vṛṣa iti siddha-pratāpaḥ sāhasikaḥ śūro vidyā-rūpa-guṇopabhogaiḥ patyur atiśayitā mahārha-veṣopacāraś ceti((135)).
section (prakaraṇa)42
5.1.51 yathātmanaḥ siddhatāṃ paśyed evaṃ yoṣito 'pi.
5.1.52 a:yatna-sādhyā yoṣitas tv imāḥ ṇ abhiyoga-mātra-sādhyāḥ. dvāra-deśāvasthāyinī. prāsādād rāja-mārgāvalokinī. taruṇa-prātiveśya-gṛhe goṣṭhī-yojinī. satata-prekṣiṇī. prekṣitā pārśva-vilokinī. niṣ:kāraṇaṃ sa:patnyādhivinnā. bhartṛ-dveṣiṇī vidviṣṭā ca. parihāra-hīnā. nir:apatyā.
5.1.53 jñāti-kula-nityā. vipannāpatyā. goṣṭhī-yojinī. prīti-yojinī. kuśīlava-bhāryā. mṛta-patikā bālā. daridrā bahūpabhogā. jyeṣṭha-bhāryā bahu-devarakā. bahu-māninī nyūna-bhartṛkā. kauśalābhimāninī bhartur maurkhyeṇodvignā. a:viśeṣatayā lobhena.
5.1.54 kanyā-kāle yatnena vāritā kathaṃ cid a:labdhābhiyuktā ca sā tadānīm. samāna-buddhi-śīla- medhā-pratipatti-sātmyā. prakṛtyā pakṣapātinī. an:aparādhe vimānitā.tulya-rupābhiś cādhaḥ kṛtā. proṣita-patiketi. īrṣyālu-pūti-cokṣa-klība-dīrgha-sūtra-kāpuruṣa-kubja-vāmana- virūpa-maṇikāra-grāmya-dur:gandhi-rogi-vṛddha-bhāryāś ceti.
5.1.55 ślokāv atra bhavataḥ.
5.1.55v icchā svabhāvato jātā kriyayā paribṛṃhitā. buddhyā saṃśodhitodvegā sthirā syād an:apāyinī..
5.1.56v siddhatām ātmano jñātvā liṅgāny unnīya yoṣitām. vyāvṛtti-kāraṇocchedī naro yoṣitsu sidhyati((136))..
5.1c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre pāradārike pañcame 'dhikaraṇe strī-puruṣa-śīlāvasthāpanaṃ vyāvartana-kāraṇāni strīṣu siddhāḥ puruṣā a:yatna-sādhyā yoṣitaḥ prathamo 'dhyāyaḥ.
leçon 2 dvitīyo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)43 [paricaya-kāraṇābhiyoga-prakaraṇam]
5.2.1 yathā kanyā svayam abhi-yoga-sādhyā na tathā dūtyā. para-striyas tu sūkṣma-bhāvā dūtī-sādhyā na tathātmanety ācāryāḥ.
5.2.2 sarvatra śakti-viṣaye svayaṃ sādhanam upapannatarakaṃ dur:upapādatvāt tasya dūtī-prayoga iti vātsyāyanaḥ.
5.2.3 prathama-sāhasā a:niyantraṇa-saṃbhāṣāś ca svayaṃ pratāryāḥ. tad-viparītāś((137)) ca dūtyeti prāyo-vādaḥ.
5.2.4 svayam abhiyokṣyamāṇas tv ādāv eva paricayaṃ kuryāt.
5.2.5 tasyāḥ svābhāvikaṃ darśanaṃ prāyatnikaṃ ca.
5.2.6 svābhāvikam ātmano bhavana-saṃnikarṣe prāyatnikaṃ mitra-jñāti-mahāmātra-vaidya-bhavana- saṃnikarṣe vivāha-yajñotsava-vyasanodyāna-gamanādiṣu.
5.2.7 darśane cāsyāḥ satataṃ sākāraṃ prekṣaṇaṃ keśa-saṃyamanaṃ nakhācchuraṇam ābharaṇa-prahlādanam adharauṣṭha-vimardanaṃ tās tāś ca līlā vayasyaiḥ saha prekṣamāṇāyās tat-saṃbaddhāḥ parāpadeśinyaś ca kathās tyāgopabhoga-prakāśanaṃ sakhyur utsaṅga-niṣaṇṇasya sāṅa-bhaṅgaṃ jṛmbhaṇam eka-bhrū-kṣepaṇaṃ manda-vākyatā tad-vākya-śravaṇaṃ tām uddiśya bālenānya-janena vā sahānyopadiṣṭā vyarthā kathā tasyāṃ svayaṃ manorathāvedanam anyāpadeśena tām evoddiśya bāla-cumbanam āliṅganaṃ ca jihvayā cāsya tāmbūla-dānaṃ pradeśinyā hanu-deśa-ghaṭṭanaṃ tat tad-yathā- yogaṃ yathāvakāśaṃ ca prayoktavyam.
5.2.8 tasyāś cāṅka-gatasya bālasya lālanaṃ bāla-krīḍanakānāṃ cāsya dānaṃ grahaṇaṃ tena saṃnikṛṣṭatvāt kathā-yojanaṃ tat-saṃbhāṣaṇa-kṣameṇa janena ca prītim āsādya kāryaṃ tad-anubandhaṃ ca gamanāgamanasya yojanaṃ saṃśraye cāsyās tām a:paśyato nāma kāma-sūtra-saṃkathā.
5.2.9 prasṛte tu paricaye tasyā haste nyāsaṃ nikṣepaṃ ca nidadhyāt. tat prati-dinaṃ prati-kṣaṇaṃ caikadeśato gṛhṇīyāt. saugandhikaṃ pūga-phalāni ca.
5.2.10 tām ātmano dāraiḥ saha visrambha-goṣṭhyāṃ viviktāsane ca yojayet.
5.2.11 nitya-darśanārthaṃ viśvāsanārthaṃ ca..5.2.12 suvarṇakāra-maṇikāra-vaikaṭika-nīlī-kusumbha-rañjakādiṣu ca kāmārthinyāṃ sahātmano vaśyaiś caiṣāṃ tat-saṃpādane svayaṃ prayateta.
5.2.13 tad-anuṣṭhāna-niratasya loka-vidito dīrgha-kālaṃ saṃdarśana-yogaḥ.
5.2.14 tasmiṃś cānyeṣām api karmaṇām anusandhānam.
5.2.15 yena karmaṇā dravyeṇa kauśalena cārthinī syāt tasya prayogam utpattim āgamam upāyaṃ vijñānaṃ cātmāyattaṃ darśayet.
5.2.16 pūrva-pravṛtteṣu loka-cariteṣu dravya-guṇa-parīkṣāsu ca tayā tat-parijanena ca saha vivādaḥ.
5.2.17 tatra nirdiṣṭāni paṇitāni teṣv enāṃ prāśnikatvena yojayet.
5.2.18 tayā tu vivadamāno 'ty:antādbhūtamiti brūyād.
5.2.18c iti paricaya-kāraṇāni((138)).
section (prakaraṇa)44
5.2.19 kṛta-paricayāṃ darśiteṅitākārāṃ kanyām ivopāyato 'bhiyuñjīteti. prāyeṇa tatra sūkṣmā abhiyogāḥ. kanyānām a:saṃprayuktatvāt. itarāsu tān eva sphuṭam upadadhyāt. saṃprayuktatvāt.

5.2.20 saṃdarśitākārāyāṃ nirbhinna-sad-bhāvāyāṃ samupabhoga-vyatikare tadīyāny upayuñjīta.
5.2.21 tatra mahārha-gandham uttarīyaṃ kusumaṃ syād aṅgulīyakaṃ ca. tad-dhastād gṛhīta-tāmbūlayā goṣṭhī-gamanodyatasya keśa-hasta-puṣpa-yācanam.
5.2.22 tatra mahārha-gandhaṃ spṛhaṇīyaṃ sva-nakha-daśana-pada-cihnitaṃ sākāraṃ dadyāt.
5.2.23 adhikair adhikaiś cābhiyogaiḥ sādhvasa-vicchedanam.
5.2.24 krameṇa ca vivikta-deśe gamanam āliṅganaṃ cumbanaṃ tāmbūlasya grāhaṇaṃ dānānte dravyāṇāṃ parivartanaṃ guhya-deśābhimarśanaṃ cety abhiyogāḥ.
5.2.25 yatra caikābhiyuktā na tatrāparām abhiyuñjīta.
5.2.26 tatra yā vṛddhānubhūta-viṣayā priyopagrahaiś ca tām upagṛhṇīyāt.
5.2.27 ślokāv atra bhavataḥ
5.2.27v anyatra dṛṣṭa-saṃcāras tad-bhartā yatra nāyakaḥ. na tatra yoṣitaṃ kāṃ cit suprāpām api laṅghayet..
5.2.28v śaṅkitāṃ rakṣitāṃ bhītāṃ sa:śvaśrūkāṃ ca yoṣitam. na tarkayeta medhāvī jānan pratyayam ātmanaḥ((139))..
5.2c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre pāradārike pañcame 'dhikaraṇe paricaya-kāraṇāny abhiyogāḥ dvitīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 3 tṛtīyo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)45 [bhāva-parīkṣāprakaraṇam]
5.3.1 abhiyuñjāno yoṣitaḥ pravṛttiṃ parīkṣeta. tayā bhāvaḥ parīkṣito bhavati. abhiyogāṃś ca pratigṛhṇīyāt.
5.3.2 mantram a:vrṇvānāṃ dūtyaināṃ sādhayet.
5.3.3 a:pratigṛhyābhiyogaṃ punar api saṃsṛjyamānāṃ dvidhā-bhūta-mānasāṃ vidyāt. tāṃ krameṇa sādhayet.
5.3.4 a:pratigṛhyābhiyogaṃ sa:viśeṣam alaṃkṛtā ca punar dṛśeta tathaiva tam abhigacchec ca vivikte balād grahaṇīyāṃ vidyāt.
5.3.5 bahūn api viṣahate 'abhiyogān na cireṇāpi prayacchaty ātmānaṃ sā śuṣka-pratigrāhiṇī paricaya-vighaṭana-sādhyā.
5.3.6 manuṣya-jāteś cittā:nityatvāt.
5.3.7 abhiyuktāpi pariharati na ca saṃsṛjyate. na ca pratyācaṣṭe. tasminn ātmani ca gauravābhimānāt. sātiparicayāt kṛcchra-sādhyā. marma-jñayā dūtyā tāṃ sādhayet.
5.3.8 sā ced abhiyujyamānā pāruṣyeṇa pratyādiśaty upekṣyā.
5.3.9 paruṣayitvāpi tu prīti-yojinīṃ sādhayet.
5.3.10 kāraṇāt saṃsparśanaṃ sahate nāvabudhyate nāma dvidhā-bhūta-manasā sātatyena kṣāntyā vā sādhyā.
5.3.11 samīpe śayānāyāḥ supto nāma karam upari vinyaset. sāpi suptevopekṣate. jāgratī tv apanuded bhūyo 'bhiyogākāṅkṣiṇī.
5.3.12 etena pādasyopari pādanyāso vyākhyātaḥ((140)).
5.3.13 tasmin prasṛte bhūyaḥ supta-saṃśleṣaṇam upakramet.
5.3.14 tad a:sahamānām utthitāṃ dvitīye 'hani prakṛti-vartinīm abhiyogārthinīṃ vidyāt. a:dṛśyamānāṃ tu dūtī-sādhyām.
5.3.15 ciram a:dṛṣṭāpi prakṛtisthaiva saṃsṛjyate kṛta-lakṣaṇāṃ tāṃ darśitākārām upakramet..5.3.16 a:nabhiyuktāpy ākārayati. vivikte cātmānaṃ darśayati. sa:vepathu-gadgadaṃ vadati. svinna-kara-caranāṅguliḥ svinna-mukhī ca bhavati. śiraḥ-pīḍane saṃvāhane corvor ātmānaṃ nāyake niyojayati.
5.3.17 āturāsaṃvāhikā caikena hastena saṃvāhayantī dvitīyena bāhunā sparśam āvedayati śleṣayati ca. vismita-bhāvā.
5.3.18 nidrāndhā vā parispṛśyorubhyāṃ bāhubhyām api tiṣṭhati. alikaikadeśam ūrvor upari pātayati. ūru-mūla-saṃvāhane niyuktā na pratilomayati. tatraiva hastam ekam a:vicalaṃ nyasyati. aṅga-saṃdaṃśena ca pīḍitaṃ cirād apanayati.
5.3.19 pratigṛhyaivaṃ nāyakābhiyogān punar dvitīye 'hani saṃvāhanāyopagacchati.
5.3.20 nātyarthaṃ saṃsṛjyate. na ca pariharati.
5.3.21 vivikte bhāvaṃ darśayati niṣkāraṇaṃ cā:gūḍham anyatra prachanna-pradeśāt.
5.3.22 saṃnikṛṣṭa-paricārakopabhogyā sā ced ākāritāpi tathaiva syāt sā marmajñayā dūtyā sādhyā.
5.3.23 vyāvartamānā tu tarkaṇīyā
5.3.23c iti bhāva-parīkṣā((141)).
5.3.24 bhavanti cātra ślokāḥ
5.3.24v ādau paricayaṃ kuryāt tataś ca paribhāṣaṇam. paribhāṣaṇa-saṃmiśraṃ mithaś cākāravedanam..
5.3.25v pratyuttareṇa paśyec ced ākārasya parigraham. tato 'bhiyuñjīta naraḥ striyaṃ vigata-sādhvasaḥ..
5.3.26v ākāreṇātmano bhāvaṃ yā nārī prāk prayojayet. kṣipram evābhiyojyā sā prathame tv eva darśane..

5.3.27v ślakṣṇam ākāritā yā tu darśayet sphuṭam uttaram. sāpi tat-kṣaṇa-siddheti vijñeyā rati-lālasā..
5.3.28v dhīrāyām a:pragalbhāyāṃ parīkṣiṇyāṃ ca yoṣiti. eṣa sūkṣmo vidhiḥ proktāḥ siddhā eva sphuṭaṃ striyaḥ..
5.3c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre pāradārike pañcame 'dhikaraṇe bhāva-parīkṣā tṛitīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 4 caturtho 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)46 [dūtī-karma-prakaraṇam]
5.4.1 darśiteṅgitākāraṃ tu pravirala-darśanām((142)) a:pūrvāṃ ca dūtyopasarpayet.
5.4.2 saināṃ śīlato 'nupraviśyākhyāna-kapaṭaiḥ subhagaṃ-karaṇa-yogair loka-vṛttāntaiḥ kavi-kathābhiḥ pāradārika-kathābhiś ca tasyāś ca rūpa-vijñāna-dākṣiṇya-śīlānupraśaṃsābhiś ca tāṃ rañjayet.
5.4.3 katham evaṃ-vidhāyās tavāyam itthaṃ-bhūtaḥ patir iti cānuśayaṃ grāhayet.
5.4.4 na tava subhage dāsyam api kartuṃ yukta iti brūyāt.
5.4.5 manda-vegatām īrṣyālutāṃ śaṭhatām a:kṛta-jñatāṃ cāsaṃbhoga-śīlatāṃ kadaryatāṃ capalatām anyāni ca yāni tasmin guptāny asyā abhyāśe sati sad-bhāve 'tiśayena bhāṣeta.
5.4.6 yena ca doṣeṇodvignāṃ lakṣayet tenaivānupraviśet.
5.4.7 yadāsau mṛgī tadā naiva śaśatā-doṣaḥ.
5.4.8 etenaiva baḍava-hastinī-viṣayaś coktaḥ.
5.4.9 nāyikāyā eva tu viśvāsyatām upalabhya dūtītvenopasarpayet prathama-sāhasāyāṃ sūkṣma-bhāvāyāṃ ceti goṇikāputraḥ.
5.4.10 sā nāyakasya caritam anulomatāṃ kāmitāni ca kathayet.
5.4.11 prasṛta-sadbhāvāyāṃ ca yuktyā kārya-śarīram itthaṃ vadet.
5.4.12 śṛṇu vicitram idaṃ subhage tvāṃ kila dṛṣtvāmutrāsāv itthaṃ gotra-putro nāyakaś cittonmādam anubhavati. prakṛtyā su:kumāraḥ kadā cid anyatrāparikliṣṭa-pūrvas tapasvī. tato 'dhunā śakyam anena maraṇam apy anubhavitum iti varṇayet.
5.4.13 tatra siddhā dvitīye 'hani vāci vaktre dṛṣṭyāṃ ca prasādam upalakṣya punar api kathāṃ pravartayet.
5.4.14 śṛṇvatyāṃ cāhalyāvimāraka-śākuntalādīny anyāny api laukikāni ca kathayet tad-yuktāni.
5.4.15 vṛṣatāṃ catuḥṣaṣṭi-vijñatāṃ saubhāgyaṃ ca nāyakasya. ślāghanīyatāṃ cāsya pracchannaṃ saṃprayogaṃ bhūtam a:bhūta-pūrvaṃ vā varṇayet.
5.4.16 ākāraṃ cāsya lakṣayet.
5.4.17 sa:vihasitaṃ dṛṣṭvā saṃbhāṣate.
5.4.18 āsane copanimantrayate.
5.4.19 kvāsitaṃ kva śayitaṃ kva bhuktaṃ kva ceṣṭitaṃ kiṃ vā kṛtam iti pṛcchati.
5.4.20 vivikte darśayaty ātmānam.
5.4.21 ākhyānakāni niyuṅkte..5.4.22 cintayantī niḥśvāsīti vijṛmbhate ca.
5.4.23 prīti-dāyaṃ ca dadāti.
5.4.24 iṣṭeṣūtsaveṣu ca smarati.
5.4.25 punar-darśanānubandhaṃ visṛjati.
5.4.26 sādhu-vādinī satī kim idam a:śobhanam abhidhatsa iti kathām anubadhnāti.
5.4.27 nāyakasya śāṭhya-cāpalya-saṃbaddhān doṣān dadāti.
5.4.28 pūrva-pravṛttaṃ ca tat-saṃdarśanaṃ kathābhiyogaṃ ca svayam a:kathayantī tayocyamānam ākāṅkṣati.
5.4.29 nāyaka-manoratheṣu ca kathyamāneṣu sa:paribhavaṃ nāma hasati. na ca nirvadatīti.
5.4.30 dūty enāṃ darśitākārāṃ nāyakābhijñānair upabṛṃhayet.
5.4.31 a:saṃstutāṃ tu guṇa-kathanair anurāga-kathābhiś cāvarjayet.
5.4.32 nāsaṃstutādṛṣṭākārayor dūtyam astīty auddālakiḥ.
5.4.33 a:saṃstutayor api saṃsṛṣṭākārayor astīti bābhravīyāḥ.
5.4.34 saṃstutayor apy a:saṃsṛṣṭākārayor astīti goṇikāputraḥ.
5.4.35 a:saṃstutayor a:dṛṣṭākārayor api dūtī-pratyayād iti vātsyāyanaḥ.
5.4.36 tāsāṃ mano-harāṇy upāyanāni tāmbūlam anulepanaṃ srajam aṅgulīyakaṃ vāso vā tena prahitaṃ darśayet.

5.4.37 teṣu nāyakasya yathārthaṃ nakha-daśana-padāni tāni tāni ca cihnāni syuḥ.
5.4.38 vāsasi ca kuṅkumāṅkam añjaliṃ nidadyāt.
5.4.39 patra-cchedyāni nānābhiprāyākṛtīni darśayet. lekha-pattra-garbhāṇi karṇa-pattrāṇy āpīḍāṃś ca.
5.4.40 teṣu sva-manorathākhyāpanam. pratiprābhṛta-dāne((143)) caināṃ niyojayet.
5.4.41 evaṃ kṛta-paraspara-parigrahayoś ca dūtī-pratyayaḥ samāgamaḥ.
5.4.42 sa tu devatābhigamane yātrāyām udyāna-krīḍāyāṃ jalāvataraṇe vivāhe yajña-vyasanotsaveṣv agny-utpāte caura-vibhrame janapadasya cakrārohaṇe prekṣa-vyāpāreṣu teṣu teṣu ca kāryeṣv iti bābhravīyāḥ.
5.4.43 sakhī-bhikṣukī-kṣapaṇikā-tāpasī-bhavaneṣu sukhopāya iti goṇikāputraḥ.
5.4.44 tasyā eva tu gehe vidita-niṣkrama-praveśe cintitātyaya-pratīkāre praveśanam upapannaṃ niṣkramaṇam a:vijñāta-kālaṃ ca tan nityaṃ sukhopāyaṃ ceti vātsyāyanaḥ.
5.4.45 nisṛṣṭārthā[1] parimitārthā[2] patra-hārī[3] svayaṃdūtī[4] mūḍha-dūtī[5] bhāryā-dūtī[6] mūka-dūtī[7] vāta-dūtī[8] ceti dūtī-viśeṣāḥ.
5.4.46 nāyakasya nāyikāyāś ca yathāmanīṣitam artham upalabhya sva-buddhyā kārya-saṃpādinī nisṛṣṭārthā[1].
5.4.47 sā prāyeṇa saṃstuta-saṃbhāṣaṇayoḥ.
5.4.48 nāyikayā prayuktā a:saṃstuta-saṃbhāṣaṇayor api.
5.4.49 kautukāc cānurūpau yuktāv imau parasparasyety a:saṃstutayor api.
5.4.50 kāryaikadeśam abhiyogaikadeśaṃ copalabhya śeṣaṃ saṃpādayatīti parimitārthā[2].
5.4.51 sā dṛṣṭa-parasparākārayoḥ pravirala-darśanayoḥ.
5.4.52 saṃdeśa-mātraṃ prāpayatīti patra-hārī[3].
5.4.53 sā pragāḍha-sadbhāvayoḥ saṃsṛṣṭayoś ca deśa-kāla-saṃbodhanārtham.
5.4.54 dautyena prahitānyayā svayam eva nāyakam abhigacched ajānatī nāma tena sahopabhogaṃ svāpne vā kathayet. gotra-skhalitaṃ bhāryāṃ cāsya nindet. td-vyapadeśena svayam īrṣyāṃ darśayet. nakha-daśana-cihnitaṃ vā kiṃ cid dadyāt. bhavate 'ham ādau dātuṃ saṃkalpiteti cābhidadhīta. mama bhāryāyā kā ramaṇīyeti vivikte paryanuyuñjīta sā svayaṃ-dūtī[4].
5.4.55 tasya vivikte darśanaṃ pratigrahaś ca.
5.4.56 pratigraha-cchalenānyām abhisaṃdhāyāsyāḥ saṃdeśāśravaṇa-dvāreṇa nāyakaṃ sādhayet tāṃ copahanyāt sāpi svayaṃ-dūtī[4].
5.4.57 etayā nāyako 'py anya-dūtaś ca vyākhyātaḥ.
5.4.58 nāyaka-bhāryāṃ mugdhāṃ viśvāsyāyantraṇayānupraviśya nāyakasya ceṣṭitāni pṛcchet. yogāñ śikṣayet. sākāraṃ maṇḍayet. kopam enāṃ grāhayet. evaṃ ca pratipadyasveti śrāvayet. svayaṃ cāsyāṃ nakha-daśanapadāni nirvartayet. tena dvāreṇa nāyākam ākārayet sā mūḍha-dūtī[5].
5.4.59 tasyās tayaiva pratyuttarāṇi yojayet.
5.4.60 sva-bhāryāṃ vā mūḍhaṃ prayojya tayā saha viśvāsena yojayitvā tayaivākārayet. ātmanaś ca vaicakṣaṇyaṃ prakāśayet. sā bhāryā-dutī[6] tasyās tayaivākāra-grahaṇam.
5.4.61 bālāṃ vā paricārikām a:doṣa-jñām a:duṣṭenopāyena prahiṇuyāt. tatra sraji karṇapattre vā gūḍha-lekha-nidhānaṃ nakha-daśana-padam vā sā mūka-dūtī[7]. tasyās tayaiva pratyuttara-prārthanam.
5.4.62 pūrva-prastutārtha-liṅga-saṃbaddham anya-janā:grahaṇīyaṃ laukikārthaṃ vyarthaṃ vā vacanam udāsīnā yā śrāvayet sā vāta-dūtī[8]. tasyā api tayaiva pratyuttara-prārthanam
5.4.62c iti tāsāṃ viśeṣāḥ..5.4.63 bhavanti cātra ślokāḥ
5.4.63v vidhavekṣaṇikā dāsī bhikṣukī śilpa-kārikā. praviśaty āsu viśvāsaṃ dūtī-kāryaṃ ca vindati..
5.4.64 saṃkṣepeṇa dūtī-karmāṇy āha
5.4.64v vidveṣaṃ grāhayet patyau ramaṇīyāni varṇayet. citrān surata-saṃbhogān anyāsām api darśayet..
5.4.65v nāyakasyānurāgaṃ ca punaś ca rati-kauśalam. prārthanāṃ cādhika-strībhir avaṣṭambhaṃ ca varṇayet..
5.4.66v a:saṃkalpitam apy artham utsṛṣṭaṃ doṣa-kāraṇāt. punar āvartayaty eva dūtī vacana-kauśalāt((144))..
5.4c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre pāradārike pañcame 'dhikaraṇe dūtī-karmāṇi caturtho 'dhyāyaḥ.
leçon 5 pañcamo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)47 [īśvara-kāmita-prakaraṇam]
5.5.1 na rājñāṃ mahāmātrāṇāṃ vā para-bhavana-praveśo vidyate.mahājanena hi caritam eṣāṃ dṛśyate 'nuvidhīyate ca.
5.5.2 savitāram udyantaṃ trayo lokāḥ paśyanti anūdyante ca. gacchantam api paśyanty anupratiṣṭhante ca.
5.5.3 tasmād a:śakyatvād garhaṇīyatvāc ceti na te vṛthā kiṃ cid ācareyuḥ.
5.5.4 a:vaśyaṃ tv ācaritavye yogān prayuñjīran.
5.5.5 grāmādhipater āyuktakasya halotthavṛtti-putrasya((145)) yūno grāmīṇa-yoṣito vacana-mātra- sādhyāḥ. tāś carṣaṇya((146)) ity ācakṣate viṭāḥ.

5.5.6 tābhiḥ saha viṣṭi-karmasu koṣṭhāgāra-praveśe dravyāṇāṃ niṣkramaṇa-praveśanayor bhavana-pratisaṃskāre kṣetra-karmaṇi karpāsorṇātasī-śaṇa-valkalādāne sūtra-pratigrahe dravyāṇāṃ kraya-vikraya-vinimayeṣu teṣu teṣu ca karmasu prayogaḥ.
5.5.7 tathā vraja-yoṣidbhiḥ gavādhyakṣasya.
5.5.8 vidhavānāthā-pravrajitābhiḥ saha sūtrādhyakṣasya.
5.5.9 marmajñātvād rātrāv aṭane cāṭantībhir nāgarasya.
5.5.10 kraya-vikraye paṇyādhyakṣasya.
5.5.11 aṣṭamī-candrakaumudī-su:vasantakādiṣu pattana-nagara-kharvaṭa-yoṣitām īśvara-bhavane sahāntaḥ:purikābhiḥ prāyeṇa krīḍā.
5.5.12 tatra cāpānakānte nagara-striyo yathā-paricayam antaḥ:purikānāṃ pṛthak pṛthag bhogāvāsakān praviśya kathābhir āsitvā pūjitāḥ pratītāś copapradoṣaṃ niṣkrāmayeyuḥ.
5.5.13 tatra praṇihitā rāja-dāsī prayojyāyāḥ pūrva-saṃsṛṣṭā tāṃ tatra saṃbhāṣeta.
5.5.14 rāmaṇīyaka-darśanena yojayet.
5.5.15 prāg eva sva-bhavana-sthāṃ brūyāt. amuṣyāṃ krīḍāyāṃ tava rāja-bhavana-sthānāni rāmaṇīyakāni darśayiṣyāmīti kāle ca yojayet. bahiḥ:pravāla-kuṭṭimaṃ((147)) te darśayiṣyāmi.
5.5.16 maṇi-bhūmikāṃ vṛkṣa-vāṭikāṃ mṛdvīkā-maṇḍapaṃ((148)) samudra-gṛha-prāsādān gūḍha-bhitti-saṃcārāṃś citra-karmāṇi krīḍā-mṛgān yantrāṇi śakunān vyāghra-siṃha-pañjarādīni ca yāni purastād varṇitāni syuḥ.
5.5.17 ekānte ca tad-gatam īśvarānurāgaṃ śrāvayet.
5.5.18 saṃprayoge cāturyaṃ cābhivarṇayet.
5.5.19 a:mantra-śravaṃ ca pratipannāṃ yojayet.
5.5.20 a:pratipadyamānāṃ svayam eveśvara āgatyopacāraiḥ sāntvitāṃ rañjayitvā saṃbhūya ca sānurāgaṃ visṛjet.
5.5.21 prayojyāyāś ca patyur anugrahocitasya dārān nityam antaḥ:puram aucityāt praveśayet. tatra praṇihitā rāja-dāsīti samānaṃ pūrveṇa.
5.5.22 antaḥ:purikā vā prayojyayā saha sva:ceṭikā-saṃpreṣaṇena prītiṃ kuryāt. prasṛta-prītiṃ ca sāpadeśaṃ darśane niyojayet. praviṣṭāṃ pūjitāṃ pītavatīṃ praṇihitā rāja-dāsīti samānaṃ pūrveṇa.
5.5.23 yasmin vā vijñāne prayojyā vikhyātā syāt tad-darśanārtham antaḥ:purikā sopacāraṃ tām āhvayet. praviṣṭāṃ praṇihitā rāja-dāsīti samānaṃ pūrveṇa.
5.5.24 udbhūtān:arthasya bhītasya vā bhāryāṃ bhikṣukī brūyāt asāv antaḥ:purikā rājani siddhā gṛhīta-vākyā mama vacanaṃ śṛṇoti. sva-bhāvataś ca kṛpā-śīlā tām anenopāyenādhigamiṣyāmi. aham eva te praveśaṃ kārayiṣyāmi. sā ca te bhartur mahāntam an:arthaṃ nivartayiṣyatīti pratipannāṃ dvis trir iti praveśayet. antaḥ:purikā cāsyā a:bhayaṃ dadyāt. a:bhaya-śravaṇāc ca saṃprahṛṣṭāṃ praṇihitā rāja-dāsīti samānaṃ pūrveṇa..5.5.25 etayā vṛtty-arthināṃ mahāmātrābhitaptānāṃ balād vigṛhītānāṃ vyavahāre dur:balānāṃ sva-bhogenā:saṃtuṣṭānāṃ rājani prīti-kāmānāṃ rājya-janeṣu paṅktim icchatāṃ sa-jātair bādhyamānānāṃ sa:jātān bādhitu-kāmānāṃ sūcakānām anyeṣām kārya-vaśināṃ jāyā vyākhyātāḥ.
5.5.26 anyena vā prayojyāṃ saha saṃsṛṣṭāṃ saṃgrāhya dāsyam upanītāṃ krameṇāntaḥ:puraṃ praveśayet.
5.5.27 praṇidhinā cāyatim asyāḥ saṃdūṣya rājani vidviṣṭa iti kalatrāvagrahopāyenainām antaḥ:puraṃ praveśayet. iti pracchanna-yogāḥ((149)). ete rāja-putreṣu prāyeṇa.
5.5.28 na tv evaṃ para-bhavanam īśvaraḥ praviśet.
5.5.29 ābhīraṃ koṭṭa-rājaṃ((150)) para-bhavana-gataṃ bhrātṛ-prayukto rajako jaghāna. kāśi-rājaṃ jayasenam aśvādhyakṣa iti.
5.5.30 prakāśa-kāmitāni tu deśa-pravṛtti-yogāt.
5.5.31 prattā janapada-kanyā daśame 'hani kiṃ cid aupāyanikam upagṛhya praviśanty antaḥ:puram upabhuktā eva visṛjyanta ity āndhrāṇām((151)).
5.5.32 mahāmātreśvarāṇām antaḥ:purāṇi niśi sevārthaṃ rājānam upagacchanti vātsagulmakānām.
5.5.33 rūpavatīr janapada-yoṣitaḥ prīty-apadeśena māsaṃ māsārdhaṃ vātivāsayanty antaḥ:purikā vaidarbhāṇām.
5.5.34 darśanīyāḥ sva-bhāryāḥ prīti-dāyam eva mahāmātra-rājabhyo dadaty aparāntakānām.
5.5.35 rāja-krīḍārthaṃ nagara-striyo janapada-striyaś ca saṅghaśa ekaśaś ca rājakulaṃ praviśanti saurāṣṭrakāṇām iti.
5.5.36 ślokāv atra bhavataḥ
5.5.36v ete cānye ca bahavaḥ prayogāḥ pāradārikāḥ. deśe deśe pravartante rājabhiḥ saṃpravartitāḥ..
5.5.37v na tv evaitān prayuñjīta rājā loka-hite rataḥ. nigṛhītāri-ṣaḍ-vargas tathā vijayate mahīm((152))..
5.5c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre pāradārike pañcame 'dhikaraṇe īśvara-kāmitam pañcamo 'dhyāyaḥ.
leçon 6 ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)48 [antaḥ:purikā-vṛtta-prakaraṇam]
5.6.1 nāntaḥ:purāṇāṃ rakṣaṇa-yogāt puruṣa-saṃdarśanaṃ vidyate patyuś caikatvād an:eka-sādhāraṇatvāc cā:tṛptiḥ. tasmāt tāni prayogata eva paras-paraṃ rañjayeyuḥ.
5.6.2 dhātreyikāṃ sakhīṃ dāsīṃ vā puruṣavad alaṃkṛtyākṛti-saṃyuktaiḥ kanda-mūla-phalāvayavair apadravyair vātmābhiprāyaṃ nivartayeyuḥ.
5.6.3 puruṣa-pratimā a:vyakta-liṅgāś cādhiśayīran.
5.6.4 rājānaś ca kṛpā-śīlā vināpi bhāva-yogād āyojitāpadravyā yāvad artham ekayā rātryā bahvībhir api gacchanti. yasyāṃ tu prītir vāsaka ṛtur vā tatrābhiprāyataḥ pravartanta iti prācyopacārāḥ.
5.6.5 strī-yogeṇaiva puruṣāṇām apy a:labdha-vṛttīnāṃ viyoniṣu vijātiṣu strī-pratimāsu kevalopamardanāc cābhiprāya-nivṛttir vyākhyātā.

5.6.6 yoṣāveṣāṃś ca nāgarakān prāyeṇānta:purikāḥ paricārikābhiḥ saha praveśayanti.
5.6.7 teṣām upāvartane dhātreyikāś cābhyantara-saṃsṛṣṭā āyatiṃ darśayantyaḥ prayateran.
5.6.8 sukha-praveśitām apasāra-bhūmiṃ viśalatāṃ veśmanaḥ pramādaṃ rakṣiṇām a:nityatāṃ parijanasya varṇayeyuḥ.
5.6.9 na cā:sad-bhūtenārthena praveśayituṃ janam āvartayeyur doṣāt.
5.6.10 nāgarakas tu su:prāpam apy antaḥ:puram apāya-bhūyiṣṭhatvān na praviśed iti vātsyāyanaḥ.
5.6.11 sāpasāraṃ tu pramada-vanāvagāḍhaṃ vibhakta-dīrgha-kākṣyam alpa-pramatta-rakṣakaṃ proṣita-rājakaṃ kāraṇāni samīkṣya bahuṣa āhūyamāno 'rtha-buddhyā kakṣyā-praveśaṃ ca dṛṣṭvā tābhir eva vihitopāyaḥ praviśet.
5.6.12 śakti-viṣaye ca prati:dinaṃ niṣkrāmet.
5.6.13 bahiś ca rakṣibhir anyad eva kāraṇam apadiśya saṃsṛjeta.
5.6.14 antaś:cāriṇyāṃ ca paricārikāyāṃ viditārthāyāṃ saktam ātmānaṃ rūpayet. tad-a:lābhāc ca śokam antaḥ:praveśinībhiś ca dūtī-kalpaṃ sakalam ācaret.
5.6.15 rāja-pranidhīṃś ca budhyeta.
5.6.16 dūtyās tv a:saṃcāre yatra gṛhītākārāyāḥ prayojyāyā darśana-yogas tatrāvasthānam.
5.6.17 tasminn api tu rakṣiṣu paricārikā-vyapadeśaḥ.
5.6.18 cakṣur anubadhnantyām iṅgitākāra-nivedanam..5.6.19 yatra saṃpāto 'syās tatra citra-karmaṇas tad-yuktasya vyarthānāṃ gīta-vastukānāṃ krīḍanakānāṃ kṛta-cihnānām āpīnakānām((153)) aṅgulīyakasya ca nidhānam.
5.6.20 praty:uttaraṃ tayā dattaṃ prapaśyet. tataḥ praveśane yateta.
5.6.21 yatra cāsya niyataṃ gamanam iti vidyāt tatra prachannasya prāg evāvasthānam.
5.6.22 rakṣi-puruṣa-rūpo vā tad-anujñāta-velāyāṃ praviśet.
5.6.23 āstaraṇa-prāvaraṇa-veṣṭitasya vā praveśa-nirhārau.
5.6.24 puṭā:puṭa-yogair vā naṣṭacchāyā-rūpaḥ.
5.6.25 tatrāyaṃ prayogaḥ ṇ nakula-hṛdayaṃ corakatumbī-phalāni sarpākṣīṇi cāntardhūmena pacet. tato 'ñjanena sama-bhāgena peṣayet. anenābhyakta-nayano naṣṭa-cchāyā-rūpaś carati [anyaiṣ ca jala-brahma-kṣema-śiraḥ-praṇītair bāhya-pānakair vā.
5.6.26 rātri-kaumudīṣu ca dīpikā-saṃbādhe suraṅgayā vā.
5.6.27 tatraitad bhavati((154)).
5.6.27v dravyāṇām api nirhāre pānakānāṃ praveśane. āpānakotsavārthe 'pi ceṭikānāṃ ca saṃbhrame..
5.6.27v vyatyāse veśmanāṃ caiva rakṣiṇāṃ ca viparyaye. udyāna-yātrā-gamane yātrātaś ca praveśane..
5.6.27v dīrgha-kālodayāṃ yātrāṃ proṣite cāpi rājani. praveśanaṃ bhavet prāyo yūnāṃ niṣkramaṇaṃ tathā..
5.6.28v parasparasya kāryāṇi jñātvā cāntaḥpurālayāḥ. eka-kāryās tataḥ kuryuḥ śeṣāṇām api bhedanam..
5.6.28v dūṣayitvā tato 'nyonyam eka-kāryārpaṇe sthiraḥ. a:bhedyatāṃ gataḥ sadyo yatheṣṭaṃ phalam aśnute..
5.6.29 tatra rāja-kula-cāriṇya eva lakṣaṇyān puruṣān antaḥ:puraṃ praveśayanti nāti:su:rakṣatvād aparāntikānām.
5.6.30 kṣatriya-saṃjñakair antaḥ:pura-rakṣibhir evārthaṃ sādhayanty ābhīrakāṇām.
5.6.31 preṣyābhiḥ saha tad-veṣān nāgaraka-putrān praveśayanti vātsagulmakānām.
5.6.32 svair eva putrair antaḥ:purāṇi kāma-cārair jananī-varjam upayujyante vaidarbhakānām.
5.6.33 tathā praveśibhir eva jñāti-saṃbandhibhir nānyair upayujyante strairājakānām.
5.6.34 brāhmaṇair mitrair bhṛtyair dāsa-ceṭaiś ca gauḍānām.
5.6.35 parispandāḥ karmakarāś cāntaḥ:pureṣv a:niṣidddhā anye 'pi tad-rūpāś ca saindhavānām.
5.6.36 arthena rakṣiṇam upagṛhya sāhasikāḥ saṃhatāḥ praviśanti haimavatānām.
5.6.37 puṣpa-dāna-niyogān nagara-brāhmaṇā rāja-viditam antaḥ:purāṇi gacchanti. paṭāntaritaś caiṣām ālāpaḥ. tena prasaṅgena vyatikaro bhavati baṅga-aṅga-kaliṅgakānām.
5.6.38 saṃhatya navadaśety ekaikaṃ yuvānaṃ pracchādayanti prācyānām iti. evaṃ para-striyaḥ prakurvīta.
5.6.38c ity antaḥ:purikā-vṛttam((155)).
section (prakaraṇa)49
5.6.39 ebhya eva ca kāraṇebhyaḥ sva-dārān rakṣet.
5.6.40 kāmopadhā-śuddhān((156)) rakṣiṇo 'ntaḥ:pure sthāpayed ity ācāryāḥ.

5.6.41 te hi bhayena cārthena cānyaṃ prayojayeyus tasmāt kāma-bhayārthopadhā-śuddhān iti goṇikāputraḥ((157)).
5.6.42 a:droho dharmas tam api bhayāj jahyād ato dharma-bhayopadhā-śuddhān iti vātsyāyanaḥ.
5.6.43 vākyābhidhāyinībhiś ca gūḍhākārābhiḥ pramādabhir ātma-dārān((158)) upadadhyāc chaucā:śauca-parijñānārtham iti bābhravīyāḥ
5.6.44 duṣṭānāṃ yuvatiṣu siddhatvān nā:kasmād a:duṣṭa-dūṣaṇam ācared iti vātsyāyanaḥ((159)).
5.6.45 ati:goṣṭhī nir:aṅkuśatvaṃ bhartuḥ svairatā puruṣaiḥ sahā:niyantraṇatā pravāse 'vasthānaṃ videśe nivāsaḥ sva-vṛtty-upaghātaḥ svairiṇī-saṃsargaḥ patyur īrṣyālutā ceti strīṇāṃ vināśa-kāraṇāni.
5.6.46v saṃdṛśya śāstrato yogān pāradārika-lakṣitān. na yāti cchalanāṃ kaś cid sva-dārān prati śāstravit..
5.6.47v pākṣikatvāt prayogāṇām apāyānāṃ ca darśanāt. dharmārthayoś ca vailomyān nācaret pāradārikam..
5.6.48v tad etad dāra-gupty-artham ārabdhaṃ śreyase nṛṇām. prajānāṃ dūṣaṇāyaiva na vijñeyo 'sya saṃvidhiḥ((160))..
5.6c iti śrivātsyāyanīye kāmasūtre pāradārike pañcame 'dhikaraṇe īśvarkāmitaṃ pañcamo 'dhyāyaḥ..livre 6 vaiśikaṃ ṣaṣṭam adhikaraṇam.
leçon 1 prathamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)50 [sahāya-gamyā:gamya-gamana-kāraṇa-cintā-prakaraṇam]
6.1.1 veśyānāṃ puruṣādhigame ratir vṛttiś ca sargāt.
6.1.2 ratitaḥ pravartanaṃ svābhāvikaṃ kṛtrimam arthārtham.
6.1.3 tad api svābhāvikavad rūpayet.
6.1.4 kāma-parāsu hi puṃsāṃ viśvāsa-yogāt.
6.1.5 a:lubdhatāṃ ca khyāpayet tasya nidarśanārtham.
6.1.6 na cān:upāyenārthān sādhayed āyati-saṃrakṣaṇārtham.
6.1.7 nityam alaṅkāra-yoginī rāja-mārgāvalokinī dṛśyamānā na cātivṛttā tiṣṭhet. paṇya-sa: dharmatvāt.
6.1.8 yair nāyakam āvarjayed anyābhyaś cāvacchindyād ātmanaś cān:arthaṃ pratikuryād arthaṃ ca sādhayen na ca gamyaiḥ paribhūyeta tān sahāyān kuryāt.
6.1.9 te tv ārakṣaka-puruṣā dharmādhikaraṇasthā((161)) daiva-jñā vikrāntāḥ śūrāḥ samāna-vidyāḥ kalā-grāhiṇaḥ pīṭhamarda-vīṭa-vidūṣaka-mālākāra-gāndhika-śauṇḍika-rajaka-nāpita- bhikṣukās teca te ca kārya-yogāt.
6.1.10 kevalārthās tv amī gamyāḥ ṇ sva-tantraḥ pūrve vayasi vartamāno vittavān a:parokṣa-vṛttir adhikaraṇavān a:kṛcchrādhigata-vittaḥ. saṃgharṣavān santatāyaḥ subhaga-mānī ślāghanakaḥ paṇḍakaś((162)) ca puṃ-śabdārthī. samāna-spardhī sva-bhāvatas tyāgī. rājani mahāmātre vā siddho daiva-pramāṇo vittāvamānī gurūṇāṃ śāsanātigaḥ sa:jātānāṃ lakṣya-bhūtaḥ sa:vitta eka-putro liṅgī pracchanna-kāmaḥ śūro vaidyaś ceti.
6.1.11 prīti-yaśo-'rthās tu guṇato 'dhigamyāḥ.
6.1.12 mahā-kulīno vidvān sarva-samaya-jñaḥ kavir ākhyāna-kuśalo vāgmī pragalbho vividha-śilpa- jño vṛddha-darśī sthūla-lakṣo mahotsāho dṛḍha-bhaktir an:asūyakas tyāgī mitra-vatsalo ghaṭā-goṣṭhī-prekṣaṇaka-samāja-samasyā-krīḍana-śīlo nīrujo ':vyaṅga-śarīraḥ prāṇavān a:madya-po vṛṣo maitraḥ strīṇāṃ pranetā lālayitā ca. na cāsāṃ vaśa-gaḥ sva-tantra- vṛttir a:niṣṭhuro 'n:īrṣyālur an:avaśaṅkī ceti nāyaka-guṇāḥ.
6.1.13 nāyikāyāḥ punā rūpa-yauvana-lakṣaṇa-mādhurya-yoginī guṇeṣv anuraktā na tathārtheṣu prīti-saṃyoga-śīlā sthira-matir eka-jātīyā viśeṣārthinī nityam a:kadarya-vṛttir goṣṭhī-kalā-priyā ceti nāyikā-guṇāḥ.
6.1.14 nāyikā punar buddhi-śīlācāra ārjavaṃ kṛta-jñatā dīrgha-dūra-darśitvaṃ a:visaṃvāditā deśa-kāla-jñatā nāgarakatā dainyātihāsa-paiśunya-parivāda-krodha-lobha-stambha-cāpala- varjanaṃ pūrvābhibhāṣitā kāma-sūtra-kauśalaṃ tad-aṅga-vidyāsu ceti sādhāraṇa-guṇāḥ.
6.1.15 guṇa-viparyaye doṣāḥ.
6.1.16 kṣayī rogī kṛmi-śakrd vāyasāsyaḥ priya-kalatraḥ paruṣa-vāk kadaryo nirghṛṇo guru-jana-parityaktaḥ steno dambha-śīlo mūla-karmaṇi prasakto mānāpamānayor an:apekṣī dveṣyair apy artha-hāryo vilajja ity a:gamyāḥ.
6.1.17 rāgo bhayam arthaḥ saṃgharṣo vaira-niryātanaṃ jijñāsā pakṣaḥ khedo dharmo yaśo 'nukampā suhṛd-vākyaṃ hrīḥ priya-sādṛśyaṃ dhanyatā rāgāpanayaḥ sājātyaṃ sāhaveśyaṃ sātatyam āyatiś ca gamana-kāraṇāni bhavantīty ācāryāḥ.
6.1.18 artho 'n:artha-pratīghātaḥ prītiś ceti vātsyāyanaḥ.
6.1.19 arthas tu prītyā na bādhitaḥ. asya prādhānyāt.
6.1.20 bhayādiṣu tu guru-lāghavaṃ parīkṣyam
# 50c iti sahāya-gamyāgamya-[gamana-]kāraṇa-cintā((163)).
section (prakaraṇa)51
6.1.21 upamantritāpi gamyena sahasā na pratijānīyāt. puruṣāṇāṃ su:labhāvamānitvāt.
6.1.22 bhāva-jijñāsārthaṃ paricāraka-mukhān saṃvāhaka-gāyana-vaihāsikān gamye tad-bhaktān vā praṇidadhyāt.
6.1.23 tad-a:bhāve pīṭhamardādīn. tebhyo nāyakasya śaucā:śaucaṃ rāgāparāgau saktā:saktatāṃ dānā:dāne ca vidyāt.
6.1.24 saṃbhāvitena ca saha viṭa-purogāṃ prītiṃ yojayet.
6.1.25 lāvaka-kukkuṭa-meṣa-yuddha-śuka-śārikā-pralāpana-prekṣaṇaka-kalā-vyapadeśena pīṭhamardo nāyakaṃ tasyā udavasitam ānayet.
6.1.26 tāṃ vā tasya.
6.1.27 āgatasya prīti-kautuka-jananaṃ kiṃ cid dravya-jātaṃ svayam idam a:sādhāraṇopabhogyam iti prīti-dāyaṃ dadyāt.

6.1.28 yatra ca ramate tayā goṣṭhyainam upacāraiś ca rañjayet.
6.1.29 gate ca sa:parihāsa-pralāpāṃ sopāyanāṃ paricārikām abhīkṣṇaṃ preṣayet..6.1.30 sa:pīṭhamardāyāś ca kāraṇāpadeśena svayaṃ gamanam
# 51c iti gamyopāvartanam((164)).
6.1.31 bhavanti cātra ślokāḥ.
6.1.31v tāmbūlāni srajaś caiva saṃskṛtaṃ cānulepanam. āgatasyāharet prītyā kalā-goṣṭhīś ca yojayet..
6.1.32v dravyāṇi praṇaye dadyāt kuryāc ca parivartanam. saṃprayogasya cākūtam nijenaiva prayojayet..
6.1.33v prīti-dāyair upanyāsair upacāraiś ca kevalaiḥ. gamyena saha saṃsṛṣṭā rañjayet taṃ tataḥ param((165))..
6.1c iti śrī vātsyāyanīye kāmasūtre vaiśike ṣaṣṭhe 'dhikaraṇe sahāya-gamyā:gamya-cintā gamana-kāraṇaṃ gamyopāvartanaṃ prathamo 'dhyāyaḥ.
leçon 2 dvitīyo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)52 [kāntānuvṛtta-prakaraṇam]
6.2.1 saṃyuktā nāyakena tad-raṇjanārtham ekacāriṇī-vṛttam anutiṣṭhet((166)).
6.2.2 rañjayen na tu sajjeta saktavac ca viceṣṭeteti saṃkṣepoktiḥ.
6.2.3 mātari ca krūra-śīlāyām artha-parāyāṃ cāyattā syāt.
6.2.4 tad-a:bhāve mātṛkāyām.
6.2.5 sā tu gamyena nātiprīyeta.
6.2.6 prasahya ca duhitaram ānayet.
6.2.7 tatra tu nāyikāyāḥ saṃtatam a:ratir nirvedo vrīḍāṃ bhayaṃ ca.
6.2.8 na tv eva śāsanātivṛttiḥ.
6.2.9 vyādhiṃ caikam a:nimittam a:jugupsitam a:cakṣur-grāhyam a:nityaṃ ca khyāpayet.
6.2.10 sati kāraṇe tad-apadeśaṃ ca nāyakān:abhigamanam.
6.2.11 nir:mālyasya tu nāyikā ceṭikāṃ preṣayet tāmbūlasya ca.
6.2.12 vyavāye tad-upacāreṣu vismayaḥ.
6.2.13 catuḥṣaṣṭyāṃ śiṣyatvam.
6.2.14 tad-upadiṣṭānāṃ ca yogānām ābhīkṣṇyenānuyogaḥ.
6.2.15 tat-sātmyād rahasi vṛttiḥ.
6.2.16 manorathānām ākhyānam.
6.2.17 guhyānāṃ vaikṛta-pracchādanam.
6.2.18 śayane parāvṛttasyānupekṣaṇam.
6.2.19 ānulomyaṃ guhya-sparśane.
6.2.20 suptasya cumbanam āliṅganaṃ ca.
6.2.21 prekṣaṇam anya-manaskasya. rāja-mārge ca prāsāda-sthāyās tatra viditāyā vrīḍā śāṭhya-nāśaḥ.
6.2.22 tad-dveṣye dveṣyatā. tat-priye priyatā. tad-ramya ratiḥ. tam anu harṣa-śokau. strīṣu jijñāsā. kopaś cā:dīrgaḥ.
6.2.23 sva-kṛteṣv api nakha-daśana-cihneṣv anyāśaṅkā.
6.2.24 anuragasyā:vacanam.
6.2.25 ākāratas tu darśayet.
6.2.26 mada-svapna-vyādhiṣu tu nirvacanam.
6.2.27 ślāghyānāṃ nāyaka-karmaṇāṃ ca.
6.2.28 tasmin bruvāṇe vākyārtha-grahaṇam. tad avadhārya praśaṃsāviṣaye bhāṣaṇam. tad-vākyasya cottareṇa yojanam. bhaktimāṃś cet.
6.2.29 kathāsv anuvṛttir anyatra sa:patnyāḥ.
6.2.30 niḥśvāse jṛmbhate skhalite patite vā tasya cārtim āśaṃsīta.

6.2.31 kṣuta-vyāhṛta-vismiteṣu jīvety udāharaṇam.
6.2.32 daurmanasye vyādhi-daurhṛdāpadeśaḥ.
6.2.33 guṇataḥ parasyā:kīrtanam.
6.2.34 na nindā samāna-doṣasya.
6.2.35 dattasya dhāraṇam.
6.2.36 vṛthāparādhe tad-vyasane vālaṅkārasyā:grahaṇam a:bhojanaṃ ca.
6.2.37 tad-yuktāś ca vilāpāḥ.
6.2.38 tena saha deśa-mokṣaṃ rocayet rājani niṣkrayaṃ ca.
6.2.39 sāmarthyam āyuṣyas tad-avāptau.
6.2.40 tasyārthādhigame 'bhipreta-siddhau śarīropacaye vā pūrva-saṃbhāṣita iṣṭa-devatopahāraḥ.
6.2.41 nityam alaṅkāra-yogaḥ. parimito 'bhyavahāraḥ..6.2.42 gīte ca nāma-gotrayor grahaṇam. glānyām urasi lalāṭe ca karaṃ kurvīta. tat-sukham upalabhya nidrā-lābhaḥ.
6.2.43 autsaṅge cāsyopaveśanaṃ svapanaṃ ca. gamanaṃ viyoge.
6.2.44 tasmāt putrārthinī syāt. āyuṣo nādhikyam icchet.
6.2.45 etasyā:vijñātam arthaṃ rahasi na brūyāt.
6.2.46 vratam upavāsaṃ cāsya nirvartayet mayi doṣa iti. a:śakye svayam api tad-rūpā syāt.
6.2.47 vivāde tenāpy a:śakyam ity artha-nirdeśaḥ.
6.2.48 tadīyam ātmīyaṃ vā svayam a:viśeṣeṇa paśyet.
6.2.49 tena vinā goṣṭhy-ādīnām a:gamanam iti.
6.2.50 nir:mālya-dhāraṇe ślāghā ucchiṣṭa-bhojane ca.
6.2.51 kula-śīla-śilpa-jāti-vidyā-varṇa-vitta-deśa-mitra-guṇa-vayo-mādhurya-pūjā.
6.2.52 gītādiṣu codanam abhijñasya.
6.2.53 bhaya-śītoṣṇa-varṣāṇy an:apekṣya tad-abhigamanam.
6.2.54 sa eva ca me syād ity aurdhvadehikeṣu vacanam.
6.2.55 tad-iṣṭa-rasa-bhāva-śīlānuvartanam.
6.2.56 mūla-karmābhiśaṅkā.
6.2.57 tad-abhigamane ca jananyā saha nityo vivādaḥ.
6.2.58 balātkāreṇa ca yady anyatra tayā nīyeta tadā viṣam an:aśanaṃ śastraṃ rajjum iti kāmayeta.
6.2.59 pratyāyanaṃ ca praṇidhibhir nāyakasya. svayaṃ vātmano vṛtti-grahaṇam.
6.2.60 na tv evārtheṣu vivādaḥ.
6.2.61 mātrā vinā kiṃ cin na ceṣṭeta.
6.2.62 pravāse śīghrāgamanāya śāpa-dānam.
6.2.63 proṣite mṛjāniyamaś cālaṅkārasya pratiṣedhaḥ. maṅgalaṃ tv apekṣyam. ekaṃ śaṅkha-valayaṃ vā dhārayet.
6.2.64 smaraṇam atītānām. gamanam īkṣaṇikopaśrutīnām. nakṣatra-candra-sūrya-tārābhyaḥ spṛhaṇam.
6.2.65 iṣṭasvapnapradarśane tat-saṅgamo mamāstv iti vacanam.
6.2.66 udvego 'n:iṣṭe sānti-karma ca.
6.2.67 pratyāgate kāma-pūjā.
6.2.68 devatopahārāṇāṃ karaṇam.
6.2.69 sakhībhiḥ pūrṇa-pātrasyāharaṇam.
6.2.70 vāyasa-pūjā ca.
6.2.71 prathama-samāgamān:antaraṃ caitad eva vāyasa-pūjā-varjam.

6.2.72 saktasya cānumaraṇaṃ brūyāt.
6.2.73 nisṛṣṭa-bhāvaḥ samāna-vṛttiḥ prayojana-kārī nir:āśaṅko nir:apekṣo 'rtheṣv iti sakta-lakṣaṇāni.
6.2.74 tad etan nidarśanārthaṃ dattaka-śāsanād uktam. an:uktaṃ ca lokataḥ śīlayet puruṣa-prakṛtitaś ca.
6.2.75 bhavataś cātra ślokau
6.2.75v sūkṣmatvād ati:lobhāc ca prakṛtyājñānatas tathā. kāma-lakṣma tu dur:jānaṃ strīṇāṃ tad-bhāvitair api..
6.2.76v kāmayante virajyante rañjayanti tyajanti ca. karṣayantyo 'pi sarvārthāñ jñāyante naiva yoṣitaḥ((167))..
6.2c iti śrī vātsyāyanīye kāmasūtre vaiśike ṣaṣṭhe 'dhikaraṇe kāntānuvṛttaṃ dvitīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 3 tṛtīyo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)53 [arthāgamopāya-prakaraṇam]
6.3.1 saktād vittādānaṃ svābhāvikam upāyataś ca.
6.3.2 tatra svābhāvikaṃ saṃkalpāt samadhikaṃ vā labhamānā nopāyān prayuñjītety ācāryāḥ.
6.3.3 viditam apy upāyaiḥ pariṣkṛtaṃ dvi-guṇaṃ dāsyatīti vātsyāyanaḥ.
6.3.4 alaṃkāra-bhakṣya-bhojya-peya-mālya-vastra-gandha-dravyādīnāṃ vyavahāriṣu kālikam uddhārārttham artha-pratinayanena.
6.3.5 tat-samakṣaṃ tad-vitta-praśaṃsā.
6.3.6 vrata-vṛkṣārāma-devakula-taḍāgodyānotsava-prīti-dāya-vyapadeśaḥ.
6.3.7 tad-abhigamana-nimitto rakṣibhiś caurair vālaṅkāra-parimoṣaḥ.
6.3.8 dāhāt kuḍya-cchedāt pramādād bhavane cārtha-nāśaḥ.
6.3.9 tathā yācitālaṅkārāṇāṃ nāyakālaṅkārāṇāṃ ca tad-abhigamanārthasya vyayasya praṇidhibhir nivedanam.
6.3.10 tad-artham ṛṇa-grahaṇam. jananyā saha tad-udbhavasya vyayasya vivādaḥ..6.3.11 suhṛt-kāryeṣv an:abhigamanam an:abhihāra-hetoḥ.
6.3.12 taiś ca pūrvam āhṛtā guravo 'bhihārāḥ pūrvam upanītāḥ pūrvaṃ śrāvitāḥ syuḥ.
6.3.13 ucitānāṃ kriyāṇāṃ vicchittiḥ.
6.3.14 nāyakārthaṃ ca śilpiṣu kāryam.
6.3.15 vaidya-mahāmātrayor upakāra-kriyā kārya-hetoḥ.
6.3.16 mitrāṇāṃ copakāriṇāṃ vyasaneṣv abhyupapattiḥ.
6.3.17 gṛha-karma sakhyāḥ putrasyotsañjanam dohado vyādhir mitrasya duḥkhāpanayanam iti.
6.3.18 alaṃkāraika-deśa-vikrayo nāyakasyārthe.
6.3.19 tayā śīlitasya cālaṅkārasya bhāṇḍopaskarasya vā vaṇijo vikrayārthaṃ darśanam.
6.3.20 prati:gaṇikānāṃ ca sadṛśasya bhāṇḍasya vyatikare prativiśiṣṭasya grahaṇam.
6.3.21 pūrvopakārāṇām a:vismaraṇam anukīrtanaṃ ca.
6.3.22 praṇidhibhiḥ prati:gaṇikānāṃ lābhātiśayaṃ śrāvayet.
6.3.23 tāsu nāyaka-samakṣam ātmano 'bhyadhikaṃ lābhaṃ bhūtam a:bhūtaṃ vā vrīḍitā nāma varṇayet.
6.3.24 pūrva-yogināṃ ca lābhātiśayena punaḥ sandhāne yatamānānām āviṣ:kṛtaḥ pratiṣedhaḥ.
6.3.25 tat-spardhināṃ tyāga-yogināṃ nidarśanam.
6.3.26 na punar eṣyatīti bāla-yācitakam.
# 53 ity arthāgamopāyāḥ((168)).
section (prakaraṇa)54
6.3.27 vi:raktaṃ ca nityam eva prakṛti-vikriyāto vidyān mukha-varṇāc ca.
6.3.28 ūnam atiriktaṃ vā dadāti.
6.3.29 pratilomaiḥ sambadhyate.
6.3.30 vyapadiśyānyat karoti.

6.3.31 ucitam ācchinatti.
6.3.32 pratijñātaṃ vismarati. anyathā vā yojayati.
6.3.33 sv:pakṣaiḥ saṃjñayā bhāṣate.
6.3.34 mitra-kāryam apadiśyānyatra śete.
6.3.35 pūrva-saṃsṛṣṭāyāś ca parijanena mithaḥ kathayati.
6.3.36 tasya sāra-dravyāṇi prāg avabodhād anyāpadeśena haste kurvīta.
6.3.37 tāni cāsyā hastād uttama-rṇaḥ prasahya gṛhṇīyāt.
6.3.38 vivadamānena saha dharmastheṣu((169)) vyavahared
# 54 iti virakta-pratipattiḥ((170)).
section (prakaraṇa)55
6.3.39 saktaṃ tu pūrvopakāriṇam apy alpa-phalaṃ vyālīkenānupālayet.
6.3.40 a:sāraṃ tu niṣpratipattikam upāyato 'pavāhayet. anyam avaṣṭabhya.
6.3.41 tad-an:iṣṭa-sevā. ninditābhyāsaḥ. oṣṭha-nirbhogaḥ. pādena bhūmer abhighātaḥ. a:vijñāta-viṣayasya saṃkathā. tad-vijñāteṣv a:vismayaḥ kutsā ca. darpa-vighātaḥ adhikaiḥ saha saṃvāsaḥ. an:apekṣaṇam. samāna-doṣāṇāṃ nindā. rahasi cāvasthānam.
6.3.42 jugupsā. pariṣvaṅge bhujamayyā sūcyā vyavadhānam. stabdhatā gātrāṇām. sakthnor vyatyāsaḥ. nidrā-paratvaṃ ca. śrāntam upalabhya codanā. a:śaktau hāsaḥ. śaktāv an:abhinandanam. divāpi. bhāvam upalabhya mahājanābhigamanam.
6.3.43 vākyeṣu cchala-grahaṇam. a:narmaṇi hāsaḥ. narmaṇi cānyam apadiśya hasati vadati tasmin kaṭākṣeṇa parijanasya prekṣaṇaṃ tāḍanaṃ ca. āhatya cāsya kathām anyāḥ kathāḥ. tad-vyālīkānāṃ vyasanānāṃ cā:parihāryāṇām anukīrtanam. marmaṇāṃ ca ceṭikayopakṣepaṇam.
6.3.44 āgate cā:darśanam. a:yācya-yācanam. ante svayaṃ mokṣaś ceti parigrahakasyeti dattakasya.
6.3.45 bhavataś cātra ślokau
6.3.45v parīkṣya gamyaiḥ saṃyogaḥ saṃyuktasyānurañjanam. raktād arthasya cādānam ante mokṣaś ca vaiśikam..
6.3.46v evam etena kalpena sthitā veśyā parigrahe. nātisandhīyate gamyaiḥ karoty arthāṃś ca puṣkalān((171))..
6.3c iti śrī vātsyāyanīye kāmasūtre vaiśike ṣaṣṭhe 'dhikaraṇe 'rthāgamopāyā virakta-liṅgāni virakta-pratipattir niṣkāsana-kramās tṛtīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 4 caturthe 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)56 [viśīrṇa-pratisaṃdhāna-prakaraṇam]
6.4.1 vartamānaṃ niṣpīḍitārtham utsṛjantī pūrva-saṃsṛṣṭena saha sandadhyāt.
6.4.2 sa ced avasitārtho vittavān sānurāgaś ca tataḥ sandheyaḥ.
6.4.3 anyatra gatas tarkayitavyaḥ. sa kārya-yuktyā ṣaḍ-vidhaḥ.
6.4.4 itaḥ svayam apasṛtas tato 'pi svayam evāpasṛtaḥ [1]..6.4.5 itas tataś ca niṣkāsitāpasṛtaḥ [2.]
6.4.6 itaḥ svayam apasṛtas tato niṣkāsitāpasṛtaḥ [3].
6.4.7 itaḥ svayam apasṛtas tatra sthitaḥ [4].
6.4.8 ito niṣkāsitāpasṛtas tataḥ svayam apasṛtaḥ [5].
6.4.9 ito niṣkāsitāpasṛtas tatra sthitaḥ [6].
6.4.10 itas tataś ca svayam evāpasṛtyopajapati ced ubhayor guṇān apekṣī cala-buddhir a:sandheyaḥ [1].
6.4.11 itas tataś ca niṣkāsitāpasṛtaḥ sthira-buddhiḥ. sa ced anyato bahu labhamānayā niṣkāsitaḥ syāt sa:sāro 'pi tayā roṣito mamā:marṣād bahu dāsyatīti saṃdheyaḥ [2a].
6.4.12 niḥsāratayā kadaryatayā vā tyakto na śreyān [2b].
6.4.13 itaḥ svayam apasṛtas tato niṣkāsitāpasṛto yady atiriktam ādau ca dadyāt tataḥ pratigrāhyaḥ [3].
6.4.14 itaḥ svayam apasṛtya tatra sthita upajapaṃs tarkayitavyaḥ.
6.4.15 viśeṣārthī cāgatas tato viśeṣam a:pasyann āgantu-kāmo mayi māṃ jijñāsitu-kāmaḥ sā āgatya sānurāgatvād dāsyati. tasyāṃ vā doṣān dṛṣṭvā mayi bhūyiṣṭhān guṇān adhunā paśyati sa guṇa-darśī bhūyiṣṭhaṃ dasyāti [4a].
6.4.16 bālo vā naikatra-dṛṣṭir atisaṃdhāna-pradhāno vā haridrā-rāgo vā yat-kiṃ-cana-kārī vety avetya saṃdadhyān na vā [4b].
6.4.17 ito niṣkāsitāpasṛtas tataḥ svayam upasṛta upajapaṃs tarkayitavyaḥ.
6.4.18 anurāgād āgantu-kāmaḥ sa bahu dāsyati. mama guṇair bhāvito yo 'nyasyāṃ na ramate [5a].
6.4.19 pūrvam a:yogena vā mayā niṣkāsitaḥ sa māṃ śīlayitvā vairaṃ niryātayitu-kāmo dhanam abhiyogād vā mayāsyāpahṛtaṃ tad-viśvāsya pratīpam ādātu-kāmo nirveṣṭu-kāmo vā māṃ vartamānād bhedayitvā tyaktu-kāma ity a:kalyāṇa-buddhir a:sandheyaḥ [5b].

6.4.20 anyathā-buddhiḥ kālena lambhayitavyaḥ [5c].
6.4.21 ito niṣkāsitas tatra sthita upajapann etena vyākhyātaḥ [6].
6.4.22 teṣūpajapatsv anyatra sthitaḥ svayam upajapet.
6.4.23 vyālīkārthaṃ niṣkāsito mayāsāv anyatra gato yatnād ānetavyaḥ.
6.4.24 itaḥ pravṛtta-saṃbhāṣo vā tato bhedam avāpsyati.
6.4.25 tad-arthābhighātaṃ kariṣyati.
6.4.26 arthāgama-kāle vāsya. sthāna-vṛddhir asya jātā. labdham anenādhikaraṇam. dārair viyuktaḥ pāratantryād vyāvṛttaḥ. pitrā bhrātrā vā vibhaktaḥ.
6.4.27 anena vā pratibaddham anena sandhiṃ kṛtvā nāyakaṃ dhaninam avāpsyāmi.
6.4.28 vimānitā vā bhāryayā tam eva tasyāṃ vikramayiṣyāmi.
6.4.29 asya vā mitraṃ mad-dveṣiṇīṃsa:patnīṃ kāmayate tad amunā bhedayiṣyāmi.
6.4.30 cala-cittatayā vā lāghavam enam āpādayiṣyāmīti.
6.4.31 tasya pīṭhamardādayo mātur dauḥśīlyena nāyikāyāḥ saty apy anurāge vivaśāyāḥ pūrvaṃ niṣkāsanaṃ varṇayeyuḥ.
6.4.32 vartamānena cā:kāmāyāḥ saṃsargaṃ vidveṣaṃ ca.
6.4.33 tasyāś ca sābhijñānaiḥ pūrvānurāgair enaṃ pratyāpayeyuḥ.
6.4.34 abhijñānaṃ ca ta-kṛtopakāra-saṃbaddhaṃ syād
# 56 iti viśīrṇa-pratisaṃdhānam((172)).
6.4.35 a:pūrva-pūrva-saṃsṛṣṭayoḥ pūrva-saṃsṛṣṭaḥ śreyān. sa hi vidita-śīlo dṛṣṭa-rāgaś ca sūpacāro bhavatīty ācāryāḥ.
6.4.36 pūrva-saṃsṛṣṭaḥ sarvato niṣpīḍitārthatvān nāty:artham artha-do duḥkhaṃ ca punar viśvāsayitum. a:pūrvas tu sukhenānurajyata iti vātsyāyanaḥ.
6.4.37 tathāpi puruṣa-prakṛtito viśeṣaḥ.
6.4.38 bhavanti cātra ślokāḥ
6.4.38v anyāṃ bhedayituṃ gamyād anyato gamyam eva vā. sthitasya copaghātārthaṃ punaḥ saṃdhānam iṣyate..
6.4.39v bibhety anyasya saṃyogād vyālīkāni ca nekṣate. ati:saktaḥ pumān yatra bayād bahu dadāti ca..
6.4.40v a:saktam abhinandeta saktaṃ paribhavet tathā. anya-dūtānupāte ca yaḥ syād ati:viśāradaḥ..
6.4.41v tatropayāyinaṃ pūrvaṃ nārī kālena yojayet. bhavec cā:cchinna-saṃdhānā na ca saktaṃ parityajet..
6.4.42v saktaṃ tu vaśinaṃ nārī saṃbhāvyāpy anyato vrajet. tataś cārtham upādāya saktam evānurañjayet..
6.4.43v āyatiṃ prasamīkṣyādau lābhaṃ prītiṃ ca puṣkalām. sauhṛdaṃ pratisaṃdadhyād viśīrṇaṃ strī vicakṣaṇā((173))..
6.4c iti śrī vātsyāyanīye kāmasūtre vaiśike ṣaṣṭhe 'dhikaraṇe viśīrṇa-pratisaṃdhānaṃ caturtho 'dhyāyaḥ..leçon 5 pañcamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)57 [lābha-viśeṣa-prakaraṇam]
6.5.1 gamya-bāhulye bahu prati:dinaṃ ca labhamānā naikaṃ pratigṛhṇīyāt.
6.5.2 deśaṃ kālaṃ sthitim ātmano guṇān saubhāgyaṃ cānyābhyo nyūnātiriktāṃ cāvekṣya rajanyām((174)) arthaṃ sthāpayet.
6.5.3 gamye dūtāṃś ca prayojayet. tat-pratibaddhāṃś ca svayaṃ prahiṇuyāt.
6.5.4 dvis triś catur iti lābhātiśaya-grahārtham ekasyāpi gacchet. parigrahaṃ ca caret.
6.5.5 gamya-yaugapadye tu lābha-sāmye yad dravyārthinī syāt tad dāyini viśeṣaḥ praty:akṣa ity ācāryāḥ.
6.5.6 a:praty:ādeyatvāt sarva-kāryāṇāṃ tan-mūlatvād hiraṇya-da iti vātsyāyanaḥ.
6.5.7 suvarṇa-rajata-tāmra-kāṃsya-loha-bhāṇḍopaskārāstaraṇa-prāvaraṇa-vāso-viśeṣa-gandha-dravya- kaṭuka-bhāṇḍa-vṛta-taila-dhānya-paśu-jātīnāṃ pūrva-pūrvato viśeṣaḥ.
6.5.8 yat tatra sāmyād vā dravya-sāmye mitra-vākyād ati:pātitvād āyatito gamya-guṇataḥ prītitaś ca viśeṣaḥ.
6.5.9 rāgi-tyāginos tyāgini viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
6.5.10 śakyo hi rāgiṇi tyāga ādhātum.
6.5.11 lubdho 'pi hi raktas tyajati na tu tyāgī nirbandhād rājyata iti vātsyāyanaḥ.
6.5.12 tatrāpi dhanavad-a:dhanavator dhanavati viśeṣaḥ. tyāgi-prayojana-kartroḥ prayojana-kartari viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.

6.5.13 prayojana-kartā sakṛt kṛtvā kṛtinam ātmānaṃ manyate tyāgī punar atītaṃ nāpekṣata iti vātsyāyanaḥ.
6.5.14 tatrāpy ātyayikato viśeṣaḥ.
6.5.15 kṛtajña-tyāginos tyāgini viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
6.5.16 ciram ārādhito 'pi tyāgī vyalīkam ekam upalabhya pratigaṇikayā vā mithyā-dūṣitaḥ śramam atītaṃ nāpekṣate.
6.5.17 prāyeṇa hi tejasvina ṛjavo 'n:ādṛtāś ca tyāgino bhavanti.
6.5.18 kṛtajñas tu pūrva-śramāpekṣī na sahasā virajyate. parīkṣita-śīlatvāc ca na mithyā dūṣyata iti vātsyāyanaḥ.
6.5.19 tatrāpy āyatito viśeṣaḥ.
6.5.20 mitra-vacanārthāgamayor arthāgame viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
6.5.21 so pi hy arthāgāmo bhavitā. mitraṃ tu sakṛd-vākye pratihate kaluṣitaṃ syād iti vātsyāyanaḥ.
6.5.22 tatrāpy atipātato viśeṣaḥ.
6.5.23 tatra kārya-saṃdarśanena mitram anunīya śvo-bhūte vacanam astv iti tato 'tipātinam arthaṃ pratigṛhṇīyāt.
6.5.24 arthāgamān:artha-pratighātayor arthāgame viśeṣaḥ pratyakṣa ity ācāryāḥ.
6.5.25 arthaḥ parimitāvacchedaḥ an:arthaḥ punaḥ sakṛt-prasṛto na jñāyate kvāvatiṣṭhata iti vātsyāyanaḥ.
6.5.26 tatrāpi guru-lāghava-kṛto viśeṣaḥ.
6.5.27 etenārtha-saṃśayād an:artha-pratīkāre viśeṣo vyākhyātaḥ.
6.5.28 deva-kula-taḍāgārāmāṇāṃ karaṇam sthalīnām agni-caityānāṃ nibandhanam go-sahasrāṇāṃ pātrāntaritaṃ brāhmaṇebhyo dānam devatānāṃ pūjopahāra-pravartanam tad-vyaya-sahiṣṇor vā dhanasya parigrahaṇam ity uttama-gaṇikānāṃ lābhātiśayaḥ.
6.5.29 sārvāṅgiko 'kaṅkāra-yogo gṛhasyodārasya karaṇam. mahārhair bhāṇḍaiḥ paricārakaiś ca gṛha-paricchādasyojjvalateti rūpa-jīvānāṃ lābhātiśayaḥ.
6.5.30 nityaṃ śuklam ācchādanam apakṣudam anna-pānaṃ nityaṃ saugandhikena tāmbūlena ca yogaḥ sa:hiraṇya-bhāgam alaṅkaraṇam iti kumbha-dāsīnāṃ lābhātiśayaḥ.
6.5.31 etena pradeśena madhyamādhamānām api lābhātiśayān sarvāsām eva yojayed ity ācāryāḥ.
6.5.32 deśa-kāla-vibhāva-sāmarthyānurāga-loka-pravṛtti-vaśād a:niyata-lābhād iyam a:vṛttir iti vātsyāyanaḥ.
6.5.33 gamyam anyato nivārayitu-kāmā saktam anyasyām apahartu-kāmā vā anyāṃ vā lābhato viyuyukṣamāṇā:gamya-saṃsargād ātmanaḥ sthānaṃ vṛddhim āyatim abhigamyatāṃ ca manyamānā an:artha-pratīkāre vā sāhāyyam enaṃ kārayitu-kāmā saktasya vānyasya vyalīkārthinī pūrvopakāram a:kṛtam iva paśyantī kevala-prīty-arthinī vā kalyāṇa-buddher alpam api lābhaṃ pratigṛhṇīyāt.
6.5.34 āyaty-arthinī tu tam āśritya cān:arthaṃ praticikīrṣantī naiva pratigṛhṇīyāt.
6.5.35 tyakṣyāmy enam anyataḥ pratisandhāsyāmi gamiṣyati dārair yokṣyate nāśayiṣyaty an:arthān aṅkuśa-bhūta uttarādhyakṣo 'syāgamiṣyati svāmī pitā vā sthāna-bhraṃśo vāsya bhaviṣyati cala-cittaś ceti manyamānā tadātve tasmāl lābham icchet..6.5.36 pratijñātam īśvareṇa pratigrahaṃ lapsyate adhikaraṇaṃ sthānaṃ vā prāpsyati vṛtti-kālo 'sya vā āsannaḥ vāhanam asyāgamiṣyati sthala-pattraṃ vā sasyam asya pakṣyate kṛtam asmin na naśyati nityam a:visaṃvādako vety āyatyām icchet. parigraha-kalpaṃ vācaret.
6.5.37 bhavanti cātra ślokāḥ
6.5.37v kṛcchrādhigata-vittāṃś ca rāja-vallabha-niṣṭhurān. āyatyāṃ ca tadātve ca dūrād eva vivarjayet..
6.5.38v a:artho varjane yeṣāṃ gamane 'bhyudayas tathā. prayatnenāpi tān gṛhya sāpadeśam upakramet..
6.5.39v prasannā ye prayacchanti sv:alpe 'py a:gaṇitaṃ vasu. sthūla-lakṣān mahotsāhāṃs tān gacchet svair api vyayaiḥ((175))..
6.5c iti śrī vātsyāyanīye kāmasūtre vaiśike ṣaṣṭhe 'dhikaraṇe lābha-viśeṣāḥ pañcamo 'dhyāyaḥ.
leçon 6 ṣaṣṭho 'dyāyaḥ
section (prakaraṇa)58 [arthān:arthānubandha-saṃśaya-vicāra-prakaraṇam]
6.6.1 arthān ācaryamāṇān an:arthā apyanūdbhavanty anubandhāḥ saṃśayāś ca((176)).
6.6.2 te buddhi-daurbalyād ati:rāgād aty:abhimānād ati:dambhād aty:ārjavād ati:viśvāsād ati:krodhāt pramādāt sāhasād daiva-yogāc ca syuḥ.
6.6.3 teṣāṃ phalaṃ kṛtasya vyayasya niṣ:phalatvam an:āyatir āgamiṣyato 'rthasya nivartanam āptasya niṣkramaṇaṃ pāruṣyasya prāptir gamyatā śarīrasya praghātaḥ keśānāṃ chedanaṃ pātanam aṅga-vaikalyāpattiḥ.
6.6.4 tasmāt tān ādita eva parijihīrṣed artha-bhūyiṣṭhāṃś copekṣeta.
6.6.5 artho dharmaḥ kāma ity artha-trivargaḥ.
6.6.6 an:artho ':dharmo dveṣa ity an:artha-trivargaḥ.
6.6.7 teṣv ācaryamāṇeṣv anyasyāpi niṣpattir anubandhaḥ.
6.6.8 saṃdigdhāyāṃ tu phala-prāptau syād vā na veti śuddha-saṃśayaḥ.
6.6.9 idaṃ vā syād idaṃ veti saṃkīrṇaḥ.
6.6.10 ekasmin kriyamāṇe kārye kārya-dvayasyotpattir ubhayato:yogaḥ.

6.6.11 samantād utpattiḥ samantato:yoga iti tān udāhariṣyāmaḥ.
6.6.12 vicārita-rūpo 'rtha-trivargaḥ. tad-viparīta evān:artha-trivargaḥ.
6.6.13 yasyottamasyābhigamane praty:akṣato 'rtha-lābho grahaṇīyatvam āyatir āgamaḥ prārthanīyatvaṃ cānyeṣāṃ syāt so 'rtho 'rthānubandhaḥ.
6.6.14 lābha-mātre kasya cid anyasya gamanaṃ so 'rtho nir:anubandhaḥ.
6.6.15 anyārtha-parigrahe saktād āyati-cchedanam arthasya niṣkramaṇaṃ loka-vidviṣṭasya vā nīcasya gamanam āyati-ghnam artho 'n:arthānubandhaḥ.
6.6.16 svena vyayena śūrasya mahāmātrasya prabhavato vā lubdhasya gamanaṃ niṣ:phalam api vyasana-pratīkārārthaṃ mahataś cārtha-ghnasya nimittasya praśamanam āyati-jananaṃ so 'n:artho 'rthānubandhaḥ.
6.6.17 kadaryasya subhaga-māninaḥ kṛta-ghnasya vāti:sandhāna-śīlasya svair api vyayais tathārādhanam ante niṣ:phalaṃ so 'n:artho nir:anubandhaḥ.
6.6.18 tasyaiva rāja-vallabhasya kraurya-prabhāvādhikasya tathaivārādhanam ante niṣ:phalaṃ niṣkāsanaṃ ca doṣa-karaṃ so 'n:artho 'n:arthānubandhaḥ.
6.6.19 evaṃ dharma-kāmayor apy anubandhān yojayet.
6.6.20 paraspareṇa ca yuktyā saṃkired
6.6.20c ity anubandhāḥ((177)).
6.6.21 paritoṣito 'pi dāsyati na vety artha-saṃśayaḥ.
6.6.22 niṣpīḍitārtham a:phalam utsṛjantyā artham a:labhamānāyā dharmaḥ syān na veti dharma-saṃśayaḥ.
6.6.23 abhipretam upalabhya paricārakam anyaṃ vā kṣudraṃ gatvā kāaḥ syān na veti kāma-saṃśayaḥ.
6.6.24 prabhāvavān kṣudro 'n:abhigato 'n:arthaṃ kariṣyati na vety an:artha-saṃśayaḥ.
6.6.25 aty:anta-niṣ:phalaḥ saktaḥ parityaktaḥ pitṛ-lokaṃ yāyāt tatrā:dharmaḥ syān na vety a:dharma-saṃśayaḥ.
6.6.26 rāgasyāpi vivakṣāyām abhipretaman:upalabhya virāgaḥ syān na veti dveṣa-saṃśayaḥ.
6.6.26c iti śuddha-saṃśayāḥ.
6.6.27 atha saṃkīrṇāḥ((178)).
6.6.28 āgantor a:vidita-śīlasya vallabha-saṃśrayasya prabhaviṣṇor vā samupasthitasyārādhanam artho 'n:artha iti saṃśayaḥ.
6.6.29 śrotriyasya brahmacāriṇo dīkṣitasya vratino liṅgino vā māṃ dṛṣṭvā jāta-rāgasya mumūrṣor mitra-vākyād ānṛśaṃsyāc ca gamanaṃ dharmo ':dharma iti saṃśayaḥ..6.6.30 lokād evā:kṛta-pratyayād a:guṇo guṇavān vety an:avekṣya gamanaṃ kāmo dveṣa iti saṃśayaḥ.
6.6.31 saṃkirec ca paraspareṇa.
6.6.31c iti saṃkīrṇa-saṃśayāḥ.
6.6.32 yatra parasyābhigamane 'rthaḥ saktāc ca saṃgharṣataḥ sa ubhayato 'rthaḥ.
6.6.33 yatra svena vyayena niṣ:phalam abhigamanaṃ saktāc cā:marṣitād vitta-pratyādānaṃ sa ubhayato 'n:arthaḥ.
6.6.34 yatrābhigamane 'rtho bhaviṣyati na vety āśaṅkā sakto 'pi saṃgharṣād dāsyati na veti sa ubhayato 'rtha-saṃśayaḥ.
6.6.35 yatrābhigamane vyayavati pūrvo viruddhaḥ krodhād apakāraṃ kariṣyati na veti sakto vāmarṣito dattaṃ praty:ādāsyati na veti sa ubhayato 'n:artha-saṃśayaḥ.
6.6.35c ity auddālaker ubhayato-yogāḥ.
6.6.36 bābhravīyās tu((179)).
6.6.37 yatrābhigamane 'rtho 'n:abhigamane ca saktād arthaḥ sa ubhayato:'rthaḥ.
6.6.38 yatrābhigamane niṣ:phalo vyayo 'n:abhigamane ca niṣ:pratīkāro 'n:arthaḥ sa ubhayato:'n:arthaḥ
6.6.39 yatrābhigamane nir:vyayo dāsyati na veti saṃśayo 'n:abhigamane sakto dāsyati na veti sa ubhayato:'rtha-saṃśayaḥ.
6.6.40 yatrābhigamane vyayavati pūrvo viruddhaḥ prabhāvavān prāpsyate na veti saṃśayo 'n:abhigamane ca krodhād an:arthaṃ kariṣyati na veti sa ubhayato:'n:artha-saṃśayaḥ.
6.6.41 eteṣām eva vyatikare 'nyato 'rtho 'nyato 'n:arthaḥ anyato 'rtho 'nyato 'rtha-saṃśayaḥ anyato 'rtho 'nyato 'n:artha-saṃśayaḥ.
6.6.41c iti ṣaṭ-saṃkīrṇa-yogāḥ.
6.6.42 teṣu sahāyaiḥ saha vimṛśya yato 'rtha-bhūyiṣṭho 'rtha-saṃśayo gurur an:artha-praśamo vā tataḥ pravarteta.
6.6.43 evaṃ dharma-kāmāv apy anayaiva yuktyodāharet((180)). saṃkirec ca paraspareṇa vyatiṣañjayec ca
6.6.43c ity ubhayato:yogāḥ.
6.6.44 saṃbhūya ca viṭāḥ parigṛhṇānty ekām asau goṣṭhī-parigrahaḥ.
6.6.45 sā teṣām itas tataḥ saṃsṛjyamānā praty:ekaṃ saṃgharṣād arthaṃ nirvartayet.

6.6.46 su:vasantakādiṣu ca yoge yo me imam amuṃ ca saṃpādayiṣyati tasyādya gamiṣyati me duhiteti mātrā vācayet.
6.6.47 teṣāṃ ca saṃgharṣaje 'bhigamane kāryāṇi lakṣayet.
6.6.48 ekato 'rthaḥ sarvato 'rthaḥ ekato 'n:arthaḥ sarvato 'n:arthaḥ. ardhato 'rthaḥ sarvato 'rthaḥ ardhato 'n:arthaḥ sarvato 'n:arthaḥ.
6.6.48c iti samantato yogāḥ.
6.6.49 artha-saṃśayam an:artha-saṃśayaṃ ca pūrvavad yojayet. saṃkirec ca tathā dharma-kāmāv api.
6.6.49c ity arthān:arthānubandha-saṃśaya-vicārāḥ((181)).
6.6.50 kumbhadāsī paricārikā kulaṭā svairiṇī naṭī śilpakārikā prakāśavinaṣṭā rūpājīvā gaṇikā ceti veṣyā-viśeṣāḥ.
6.6.51 sarvāsāṃ cānurūpeṇa gamyāḥ sahāyās tas-uparañjanam arthāgamopāyā niṣkāsanaṃ punaḥ saṃdhānaṃ lābha-viśeṣānubandhā arthān:arthānubandha-saṃśaya-vicārāś ca
# 58 iti vaiśikam((182)).
6.6.52 bhavataś cātra ślokau
6.6.52v raty-arthāḥ puruṣā yena raty-arthāś caiva yoṣitaḥ. śāstrasyārtha-pradhānatvāt tena yogo 'tra yoṣitām..
6.6.53v santi rāga-parā nāryaḥ santi cārtha-parā api. prāk tatra varṇito rāgo veśyā-yogāś ca vaiśike((183))..
6.6c iti śrī vātsyāyanīye kāmasūtre vaiśike ṣaṣṭhe 'dhikaraṇe 'thān:arthānubandha-saṃśaya-vicārā veśyā-viśeṣāś ca ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ..livre 7 aupaniṣadikaṃ nāma saptamam adhikaraṇam
leçon 1 prathamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)59 [subhagaṃ-karaṇādi-prakaraṇam]
7.1.1 vyākhyātaṃ ca kāma-sūtram.
7.1.2 tatroktes tu vidhibhir abhipretam artham an:adhigacchan aupaniṣadikam ācaret.
7.1.3 rūpaṃ guṇo vayas-tyāga iti subhagaṃ-karaṇam.
7.1.4 tagara-kuṣṭha-tālīsa-pattrakānulepanaṃ subhagaṃ-karaṇam.
7.1.5 etair eva su:piṣṭair vartim ālipyākṣa-tailena narakapāle sādhitam añjanaṃ ca.
7.1.6 punar navāsahadevīsārivākuraṇṭotpala-pattraiś ca siddhaṃ tailam abhyañjanam.
7.1.7 tad-yuktā eva srajaś ca.
7.1.8 padmotpala-nāgakesarāṇāṃ śoṣitānāṃ cūrṇaṃ madhu-ghṛtābhyām avalihya subhago bhavati.
7.1.9 tāny eva nagaratālīsa-tamāla-pattra-yuktāny anulipya.
7.1.10 mayūrasyākṣi tarakṣor vā suvarṇenāvalipya dakṣiṇa-hastena dhārayed
7.1.10c iti subhagaṃ-karaṇam((184)).
7.1.11 tathā bādara-maṇiṃ śaṅkha-maṇiṃ ca tathaiva teṣu cātharvaṇān yogān gamayet.
7.1.12 vidyā-tantrāc ca vidyā-yogāt prāpta-yauvanāṃ paricārikāṃ svāmī saṃvatsara-mātram anyato vārayet. tato vātitāṃ bālāṃ vāmatvāl lālasī:bhūteṣu gamyeṣu yo 'syai saṃgharṣeṇa bahu dadyāt tasmai visṛjed iti saubhāgya-vardhanam.
7.1.13 gaṇikā prāpta-yauvanāṃ svāṃ duhitaraṃ tasyā vijñāna-śīla-rūpānurūpyeṇa tān abhinimantrya sāreṇa yo 'syā idam idaṃ ca dadyāt sa pāṇiṃ gṛhṇīyād iti saṃbhāṣya rakṣayed iti.
7.1.14 sā ca mātur a:viditā nāma nāgarika-putrair dhanibhir aty:arthaṃ prīyeta.
7.1.15 teṣāṃ kalā-grahaṇe gandharva-śālāyāṃ bhīkṣukī-bhavane tatra tatra ca saṃdarśana-yogāḥ.
7.1.16 teṣāṃ yathokta-dāyināṃ mātā pāṇiṃ grāhayet.
7.1.17 tāvad artham a:labhamānā tu svenāpy eka-deśena duhitra etad dattam aneneti khyāpayet.
7.1.18 ūḍhāyā vā kanyā-bhāvaṃ vimocayet.
7.1.19 pracchannaṃ vā taiḥ saṃyojya svayam a:jānatī bhūtvā tato viditeṣv etaṃ dharmastheṣu((185)) nivedayet.
7.1.20 sakhyaiva tu dāsyā vā mocita-kanyā-bhāvāṃ su:gṛhīta-kāma-sūtrām ābhyāsikeṣu yogeṣu pratiṣṭhitāṃ pratiṣṭhite vayasi saubhāgye ca duhitaram avasṛjanti gaṇikā iti prācyopacārāḥ.
7.1.21 pāṇi-grahaś ca saṃvatsaram a:vyabhicāryas tato yathā kāminī syāt.
7.1.22 ūrdhvam api saṃvatsarāt pariṇītena nimantryamāṇā lābham apy utsṛjya tāṃ rātriṃ tasyāgacchet.
7.1.22c iti veśyāyāḥ pāṇi-grahaṇa-vidhiḥ saubhāgya-vardhanaṃ ca.
7.1.23 etena raṅgopajīvināṃ kanyā vyākhyātāḥ.