કામસૂત્ર · ભાગ 2140

3.5.16 તદ્-બાન્ધવાશ્ ચ યથા કુલસ્યાઘં પરિહરન્તો દણ્ડ-ભયાચ્((98)) ચ તસ્મા એવૈનાં દદ્યુસ્ તથા યોજયેત્.
3.5.17 અન્:અન્તરં ચ પ્રીત્ય્-ઉપગ્રહેણ રાગેણ તદ્-બાન્ધવાન્ પ્રીણયેદ્((99)) ઇતિ.
3.5.18 ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન વા ચેષ્ટેત.
3.5.19 અ:પ્રતિપદ્યમાનાયામ્ અન્તશ્-ચારિણીમ્ અન્યાં કુલ-પ્રમદાં પૂર્વ સંસૃષ્ટાં પ્રીયમાણાં ચોપગૃહ્ય તયા સહ વિષહ્યમ્ અવકાશમ્ એનામ્ અન્ય-કાર્યાપદેશેનાનાયયેત્.
3.5.20 તતઃ શ્રોત્રિયાગારાદ્ અગ્નિમ્ ઇતિ સમાનં પૂર્વેણ((100)).
3.5.21 આસન્ને ચ વિવાહે માતરમ્ અસ્યાસ્ તદ્-અભિમત-દોષૈર્ અનુશયં((101)) ગ્રાહયેત્.
3.5.22 તતસ્ તદ્-અનુમતેન પ્રાતિવેશ્યા-ભાવને((102)) નિશિ નાયકમ્ આનાય્ય શ્રોત્રિયાગારાદ્ અગ્નિમ્ ઇતિ સમ્~આનં પૂર્વેણ.
3.5.23 ભ્રાતરમ્ અસ્યા વા સમાન-વયસં વેશ્યાસુ પર-સ્ત્રીષુ વા પ્રસક્તમ્ અ:સુકરેણ સાહાય્ય-દાનેન પ્રિયોપગ્રહશ્ ચ સુ:દીર્ઘ-કાલમ્ અનુરઞ્જયેત્. અન્તે ચ સ્વાભિપ્રાયં ગ્રાહયેત્.
3.5.24 પ્રાયેણ હિ યુવાનઃ સમાન-શીલ-વ્યસન-વયસાં વયસ્યાનામ્ અર્થે જીવિતમ્ અપિ ત્યજન્તિ. તતસ્ તેનૈવાન્ય-કાર્યાત્ તામ્ આનાયયેત્. વિષહ્યં સાવકાશમ્((103)) ઇતિ સમાનં પૂર્વેણ.
3.5.25 અષ્ટમી-ચન્દ્રિકાદિષુ ચ ધાત્રેયિકા મદનીયમ્ એનાં પાયયિત્વા કિં ચિદ્ આત્મનઃ કાર્યમ્ ઉદ્દિશ્ય નાયકસ્ય વિષહ્યં દેશમ્ આનયેત્. તત્રૈનાં મદાત્ સંજ્ઞામ્ અ:પ્રતિપદ્યમાનાં દૂષયિત્વેતિ સમાનં પૂર્વેણ.
3.5.26 સુપ્તાં ચૈકચારિણીં ધાત્રેયિકાં વારયિત્વા સંજ્ઞામ્ અ:પ્રતિપદ્યમાનાં દૂષયિત્વેતિ સમાનં પૂર્વેણ((104)).
3.5.27 ગ્રામાન્તરમ્ ઉદ્યાનં વા ગચ્છન્તીં વિદિત્વા સુ:સંભૃત-સહાયો નાયકસ્ તદા રક્ષિણો વિત્રાસ્ય હત્વા વા કન્યામ્ અપહરેત્((105)).
3.5.27ચ્ ઇતિ વિવાહ-યોગાઃ.
3.5.28વ્ પૂર્વઃ પૂર્વઃ પ્રધાનં સ્યાદ્ વિવાહો ધર્મતઃ સ્થિતેઃ. પૂર્વાભાવે તતઃ કાર્યો યો ય ઉત્તર ઉત્તરઃ..
3.5.29વ્ વ્યૂઢાનાં હિ વિવાહાનામ્ અનુરાગઃ ફલં યતઃ. મધ્યમો ઽપિ હિ સદ્-યોગો ગાન્ધર્વસ્ તેન પૂજિતઃ..
3.5.30વ્ સુખત્વાદ્ અ:બહુ-ક્લેશાદ્ અપિ ચાવરણાદ્ ઇહ. અનુરાગાત્મકત્વાચ્ ચ ગાન્ધર્વઃ પ્રવરો મતઃ((106))..
3.5ચ્ ઇતિ શ્રીવાત્સ્યાયનીયે કામ-સૂત્રે કન્યા-સંપ્રયુક્તકે તૃતીયે ઽધિકરણે વિવાહ-યોગાઃ પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ..લિવ્રે 4 ભાર્યાધિકારિકં ચતુર્થમ્ અધિકરણમ્.
લેçઓન્ 1 પ્રથમો ઽધ્યાયઃ
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)32 [એક-ચારિણી-વૃત્ત-પ્રકરણમ્]
4.1.1 ભાર્યૈકચરિણી ગૂઢ-વિશ્રમ્ભા((107)) દેવવત્ પતિમ્ આનુકુલ્યેન વર્તેત.
4.1.2 તન્-મતેન કુટુમ્બ-ચિન્તામ્ આત્મનિ સંનિવેશયેત્.
4.1.3 વેશ્મ ચ શુચિ સુ:સંમૃષ્ટ-સ્થાનં વિરચિત-વિવિધ-કુસુમં શ્લક્ષ્ણ-ભૂમિ-તલં હૃદ્ય-દર્શનં((108)) ત્રિષવણાચરિત-બલિ-કર્મ પૂજિત-દેવતાયતનં કુર્યાત્.
4.1.4 ન હ્ય્ અતો ઽન્યદ્ ગૃહસ્થાનાં ચિત્ત-ગ્રાહકમ્ અસ્તીતિ ગોનર્દીયઃ.
4.1.5 ગુરુષુ ભૃત્ય-વર્ગેષુ નાયક-ભગિનીષુ((109)) તત્-પતિષુ ચ યથાર્હં પ્રતિપત્તિઃ((110)).
4.1.6 પરિપૂતેષુ ચ હરિત-શાક-વપ્રાન્ ઇક્ષુ-સ્તમ્બાઞ્ જીરક-સર્ષપાજમોદ-શતપુષ્પા-તમાલ-ગુલ્માંશ્ ચ કારયેત્((111)).
4.1.7 કુબ્જકામલક-મલ્લિકા-જાતી-કુરણ્ટક-નવમાલિકા-તગર-નન્દ્યાવર્તજપા-ગુલ્માન્ અન્યાંશ્ ચ બહુ-પુષ્પાન્ બાલ-કોશીરક-પાતાલિકાંશ્ ચ વૃક્ષ-વાટિકાયાં ચ સ્થણ્ડિલાણિ મનો-જ્ઞાનિ કારયેત્((112)).
4.1.8 મધ્યે કૂપં વાપીં દીર્ઘિકાં વા ખાનયેત્.
4.1.9 ભિક્ષુકી-શ્રમાણા-ક્ષપણા-કુલટા-કુહકેક્ષણિકા-મૂલ-કારિકાભિર્ ન સંસૃજ્યેત.
4.1.10 ભોજને ચ રુચિતમ્ ઇદમ્ અસ્મૈ દ્વેષ્યમ્ ઇદં પથ્યમ્ ઇદમ્ અ:પથ્યમ્ ઇદમ્ ઇતિ ચ વિન્દ્યાત્.
4.1.11 સ્વરં બહિર્ ઉપશ્રુત્ય ભવનમ્ આગચ્છતઃ કિં કૃત્યમ્ ઇતિ બ્રુવતી સજ્જા((113)) ભવન-મધ્યે તિષ્ઠેત્.
4.1.12 પરિચારિકમ્ અપનુદ્ય સ્વયં પાદૌ પ્રક્ષાલયેત્.
4.1.13 નાયકસ્ય ચ ન વિમુક્ત-ભૂષણં વિજને સંદર્શને તિષ્ઠેત્.
4.1.14 અતિ:વ્યયમ્ અ:સદ્-વ્યયં વા કુર્વાણં રહસિ બોધયેત્.
4.1.15 આવાહે વિવાહે યજ્ઞે ગમનં સખીભિઃ સહ ગોષ્ઠીં દેવતાભિગમન્મ્ ઇત્ય્ અનુજ્ઞાતા કુર્યાત્.
4.1.16 સર્વ-ક્રીડાસુ ચ તદ્-આનુલોમ્યેન પ્રવૃત્તિઃ.
4.1.17 પશ્ચાત્ સંવેશનં પૂર્વમ્ ઉત્થાનમ્ અન્:અવબોધનં ચ સુપ્તસ્ય.
4.1.18 મહાનસં ચ સુ:ગુપ્તં સ્યાદ્ દર્શનીયં ચ.
4.1.19 નાયકાપચારેષુ કિં ચિત્ કલુષિતા નાત્ય્:અર્થં નિર્વદેત્.
4.1.20 સાધિક્ષેપ-વચનં ત્વ્ એનં મિત્ર-જન-મધ્ય-સ્થમ્ એકાકિનં વાપ્ય્ ઉપાલભેત. ન ચ મૂલ-કારિકા સ્યાત્.
4.1.21 ન હ્ય્ અતો ઽન્યદ્ અ:પ્રત્યય-કારણમ્ અસ્તીતિ ગોનર્દીયઃ.

4.1.22 દુર્:વ્યાહૃતં દુર્:નિરીક્ષિતમ્ અન્યતો મન્ત્રણં દ્વાર-દેશાવસ્થાનં નિરીક્ષણં વા નિષ્કુટેષુ((114)) મન્ત્રણં વિવિક્તેષુ ચિરમ્ અવસ્થાનમ્ ઇતિ વર્જયેત્.
4.1.23 સ્વેદ-દન્ત-પઙ્ક-દુર્:ગન્ધાંશ્ ચ બુધ્યેતેતિ વિરાગ-કારણમ્.
4.1.24 બહુ-ભૂષણં વિવિધ-કુસુમાનુલેપનં વિવિધાઙ્ગ-રાગ-સમુજ્જ્વલં વાસ ઇત્ય્ આભિગામિકો વેષઃ.
4.1.25 પ્રતનુ-શ્લક્ષ્ણાલ્પ-દુકૂલતા પરિમિતમ્ આભરણં સુ:ગન્ધિતા નાત્ય્:ઉલ્વણમ્((115)) અનુલેપનમ્. તથા શુક્લાન્ય્ અન્યાનિ પુષ્પાણીતિ વૈહારિકો વેષઃ.
4.1.26 નાયકસ્ય વ્રતમ્ ઉપવાસં ચ સ્વયમ્ અપિ કરણેનાનુવર્તેત. વારિતાયાં ચ નાહમ્ અત્ર નિર્બન્ધનીયેતિ તદ્-વચસો નિવર્તનમ્.
4.1.27 મૃદ્-વિદલ-કાષ્ઠ-ચર્મ-લોહ-ભાણ્ડાનાં ચ કાલે સમ્:અર્ઘ-ગ્રહણમ્((116)).
4.1.28 તથા લવણ-સ્નેહયોશ્ ચ ગન્ધ-દ્રવ્ય-કટુક-ભાણ્ડૌષધાનાં ચ દુર્:લભાનાં ભવનેષુ પ્રચ્છન્નં નિધાનમ્.
4.1.29 મૂલકાલુક-પાલઙ્કી-દમનકામ્રાતકૈર્વારુક-ત્રપુ-સવાર્તાક-કૂષ્માણ્ડાલાબુ-સૂરણ-શુકનાસા- સ્વયમ્ગુપ્તા-તિલ-પર્ણિકાગ્નિમન્થ-લશુન-પલાણ્ડુ-પ્રભૃતીનાં સર્વૌષધીનાં ચ બીજ-ગ્રહણં કાલે વાપશ્ ચ.
4.1.30 સ્વસ્ય ચ સારસ્ય પરેભ્યો નાખ્યાનં ભર્તૃ-મન્ત્રિતસ્ય ચ.
4.1.31 સમાનાશ્ ચ સ્ત્રિયઃ કૌશલેનોજ્જ્વલતયા પાકેન માનેન તથોપચારૈર્ અતિશયીત.
4.1.32 સાંવત્સરિકમ્ આયં સંખ્યાય તદ્-અનુરૂપં વ્યયં કુર્યાત્.
4.1.33 ભોજનાવશિષ્ટાદ્ ગો-રસાદ્ ઘૃત-કરણમ્ તથા તેલ-ગુડયોઃ. કર્પાસસ્ય ચ સૂત્ર-કર્તનમ્ સૂત્રસ્ય વાનમ્. શિક્ય-રજ્જુ-પાશ-વલ્કલ-સંગ્રહણમ્. કુટ્ટન-કણ્ડનાવેક્ષણમ્. આમ-ચામણ્ડ-તુષક-ખકુટ્ય્-અઙ્ગારાણામ્ ઉપયોજનમ્. ભૃત્ય-વેતન- ભરણ-જ્ઞાનમ્. કૃષિ-પશુ-પાલન-ચિન્તા-વાહન-વિધાન-યોગાઃ. મેષ-કુક્કુટ-લાવક- શુક-શારિકા-પરભૃત-મયૂર-વાનર-મૃગાણામ્ અવેક્ષણમ્. દૈવસિકાય-વ્યય-પિણ્ડી- કરણમ્ ઇતિ ચ વિદ્યાત્.
4.1.34 તજ્-જઘન્યાનાં ચ જીર્ણ-વાસસાં સંચયસ્ તૈર્ વિવિધ-રાગૈઃ શુદ્ધૈર્ વા કૃત-કર્મણાં પરિચારકાણામ્ અનુગ્રહો માનાર્થેષુ ચ દાનમ્ અન્યત્ર વોપયોગઃ..4.1.35 સુરા-કુમ્ભીનામ્ આસવ-કુમ્ભીનાં ચ સ્થાપનં તદ્-ઉપયોગઃ ક્રય-વિક્રયાવ્ આય-વ્યાયાવેક્ષણમ્.
4.1.36 નાયક-મિત્રાણાં ચ સ્રગ્-અનુલેપન-તામ્બૂલ-દાનૈઃ પૂજનં ન્યાયતઃ.
4.1.37 શ્વશ્રૂ-સ્વશુર-પરિચર્યા તત્-પારતન્ત્ર્યમ્ અન્:ઉત્તર-વાદિતા પરિમિતા:પ્રચણ્ડાલાપ-કરણમ્ અન્:ઉચ્ચૈર્ હાસઃ તત્-પ્રિયા:પ્રિયેષુ સ્વ-પ્રિયા:પ્રિયેષ્વ્ ઇવ વૃત્તિઃ.
4.1.38 ભોગેષ્વ્ અન્:ઉત્સેકઃ.
4.1.39 પરિજને દાક્ષિણ્યમ્.
4.1.40 નાયકસ્યા:નિવેદ્ય ન કસ્મૈ ચિદ્ દાનમ્.
4.1.41 સ્વ-કર્મસુ ભૃત્ય-જન-નિયમનમ્ ઉત્સવેષુ ચાસ્ય પૂજનમ્.
4.1.41ચ્ ઇત્ય્ એકચારિણી-વૃત્તમ્((117)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)33 [પ્રવાસ-ચર્ય્યા-પ્રકરણમ્]
4.1.42 પ્રવાસે મઙ્ગલ-માત્રાભરણા દેવતોપવાસ-પરા વાર્તાયાં સ્થિતા ગૃહાન્ અવેક્ષેત.
4.1.43 શય્યા ચ ગુરુ-જન-મૂલે. તદ્-અભિમતા કાર્ય-નિષ્પત્તિઃ. નાયકાભિમતાનાં ચાર્થાનામ્ અર્જને પ્રતિસંસ્કારે ચ યત્નઃ.
4.1.44 નિત્ય-નૈમિત્તિકેષુ કર્મસૂચિતો વ્યયઃ. તદ્-આરબ્ધાનાં ચ કર્મણાં સમાપને મતિઃ.
4.1.45 જ્ઞાતિ-કુલસ્યાન્:અભિગમનમ્ અન્યત્ર વ્યસનોત્સવાભ્યામ્((118)). તત્રાપિ નાયક-પરિજનાધિષ્ઠિતાયા નાતિકાલમ્ અવસ્થાનમ્ અ:પરિવર્તિત-પ્રવાસ-વેષતા ચ.
4.1.46 ગુરુ-જનાનુજ્ઞાતાનાં કરણમ્ ઉપવાસાનામ્. પરિચારકૈઃ શુચિભિર્ આજ્ઞાધિષ્ઠિતૈર્ અનુમતેન ક્રય-વિક્રય-કર્મણા સારસ્યાપૂરણં તનૂ-કરણં ચ શક્ત્યા વ્યયાનામ્.
4.1.47 આગતે ચ પ્રકૃતિસ્થાયા એવ પ્રથમતો દર્શનં દૈવત-પૂજનમ્ ઉપહારાણાં ચાહરણમ્.
4.1.47ચ્ ઇતિ પ્રવાસ-ચર્યા((119)).
4.1.48 ભવતશ્ ચાત્ર શ્લોકૌ.
4.1.48વ્ સદ્-વૃત્તમ્((120)) અનુવર્તેત નાયકસ્ય હિતૈષિણી. કુલ-યોષા પુનર્ભૂર્ વા વેશ્યા વાપ્ય્ એકચારિણી.. ધર્મમ્ અર્થં તથા કામં લભન્તે સ્થાનમ્ એવ ચ. નિઃ:સપત્નં ચ ભર્તારં નાર્યઃ સદ્-વૃત્તમ્ આશ્રિતાઃ..
4.1ચ્ ઇતિ શ્રીવાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે ભાર્યાધિકારિકે ચતુર્થે ઽધિકરણે એકચારિણી-વૃત્તં પ્રવાસ-ચાર્યા ચ પ્રથમો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 2 દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ.
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)34 [જ્યેષ્ઠાદિ-વૃત્ત-પ્રકરણમ્]
4.2.1 જાડ્ય-દૌઃશીલ્ય-દૌર્ભાગ્યેભ્યઃ પ્રજાન્:ઉત્પત્તેર્ આભીક્ષ્ણ્યેન દારિકોત્પત્તેર્ નાયક-ચાપલાદ્ વા સપત્ન્ય્-અધિવેદનમ્.
4.2.2 તદ્ આદિત એવ ભક્તિ-શીલ-વૈદગ્ધ્ય-ખ્યાપનેન પરિજિહીર્ષેત્. પ્રજા:નુત્પત્તૌ ચ સ્વયમ્ એવ સાપત્નકે ચોદયેત્.
4.2.3 અધિવિદ્યમાના ચ યાવચ્ છક્તિ-યોગાદ્ આત્મનો ઽધિકત્વેન સ્થિતિં કારયેત્.
4.2.4 આગતાં ચૈનાં ભગિનીવદ્ ઈક્ષેત. નયક-વિદિતં ચ પ્રાદોષિકં વિધિમતીવ યત્નાદ્ અસ્યાઃ કારયેત્. સૌભાગ્યજં વૈકૃતમ્ ઉત્સેકં વાસ્યા નાદ્રિયેત.
4.2.5 ભર્તરિ પ્રમાદ્યન્તીમ્ ઉપેક્ષેત. યત્ર મન્યેતાર્થમ્ ઇયં સ્વયમ્ અપિ પ્રતિપત્સ્યત ઇતિ તત્રૈનામ્ આદરત એવાનુશિષ્યાત્.
4.2.6 નાયક-સંશ્રવે ચ રહસિ વિશેષાન્ અધિકાન્ દર્શયેત્.
4.2.7 તદ્-અપત્યેસ્વ્ અ:વિશેષઃ. પરિજન-વર્ગે ઽધિકાનુકમ્પા. મિત્ર-વર્ગે પ્રીતિઃ. આત્મ-જ્ઞાતિષુ નાત્ય્:આદરઃ. તજ્-જ્ઞાતિષુ ચાતિ:સંભ્રમઃ.

4.2.8 બહ્વીભિસ્ ત્વ્ અધિવિન્ના અ:વ્યવહિતયા સંસૃજ્યેત.
4.2.9 યાં તુ નાયકો ઽધિકાં ચિકીર્ષેત્ તાં ભૂત-પૂર્વ-સુભગયા પ્રોત્સાહ્ય કલહયેત્.
4.2.10 તતશ્ ચાનુકમ્પેત.
4.2.11 તાભિર્ એકત્વેનાધિકાં ચિકિર્ષીતાં સ્વયમ્ અ:વિવદમાના દુર્:જની:કુર્યાત્.
4.2.12 નાયકેન તુ કલહિતામ્ એનાં પક્ષપાતાવલમ્બનોપબૃમ્હિતામ્ આશ્વાસયેત્.
4.2.13 કલહં ચ વર્ધયેત્.
4.2.14 મન્દં વા કલહમ્ ઉપલભ્ય સ્વયમ્ એવ સંધુક્ષયેત્.
4.2.15 યદિ નાયકો ઽસ્યામ્ અદ્યાપિ સાનુનય ઇતિ મન્યેત તદા સ્વયમેવ સન્ધૌ પ્રયતેત.
4.2.15ચ્ ઇતિ જ્યેષ્ઠા-વૃત્તમ્((121)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)35
4.2.16 કનિષ્ઠા તુ માતૃવત્ સ:પત્નીં પશ્યેત્.
4.2.17 જ્ઞાતિ-દાયમ્ અપિ તસ્યા અ:વિદિતં નોપયુઞ્જીત.
4.2.18 આત્મ-વૃત્તાન્તાંસ્ તદ્-અધિષ્ઠિતાન્ કુર્યાત્.
4.2.19 અનુજ્ઞાતા પતિમ્ અધિશયીત.
4.2.20 ન વા તસ્યા વચનમ્ અન્યસ્યાઃ કથયેત્.
4.2.21 તદ્-અપત્યાનિ સ્વેભ્યો ઽધિકાનિ પશ્યેત્..4.2.22 રહસિ પતિમ્ અધિકમ્ ઉપચરેત્.
4.2.23 આત્મનશ્ ચ સપત્ની-વિકાર-જં દુઃખં નાચક્ષીત.
4.2.24 પત્યુષ્ ચ સ:વિશેષકં ગૂઢં માનં લિપ્સેત્.
4.2.25 અનેન ખલુ પથ્ય-દાનેન જીવામીતિ બ્રૂયાત્.
4.2.26 તત્ તુ શ્લાઘયા રાગેણ વા બાહિર્ નાચક્ષીત.
4.2.27 ભિન્ન-રહસ્યા હિ ભર્તુર્ અવજ્ઞાં લભતે.
4.2.28 જ્યેષ્ઠા-ભયાચ્ ચ નિગૂઢ-સંમાનાર્થિની સ્યાદ્ ઇતિ ગોનર્દીયઃ.
4.2.29 દુર્:ભાગમ્ અન્:અપત્યાં ચ જ્યેષ્ઠામ્ અનુકમ્પેત નાયકેન ચાનુકમ્પયેત્.
4.2.30 પ્રસહ્ય ત્વ્ એનામ્ એકચારિણી-વૃત્તમ્ અનુતિષ્ઠેત્
4.2.30ચ્ ઇતિ કનિષ્ઠા-વૃત્તમ્((122)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)36
4.2.31 વિધવા ત્વ્ ઇન્દ્રિય-દૌર્બલ્યાદ્ આતુરા ભોગિનં ગુણ-સંપન્નં ચ યા પુનર્ વિન્દેત્ સા પુનર્ભૂઃ.
4.2.32 યતસ્ તુ સ્વેચ્છયા પુનર્ અપિ નિષ્ક્રમણં નિર્:ગુણો ઽયમ્ ઇતિ તદાન્યં કાઙ્ક્ષેદ્ ઇતિ બાભ્રવીયાઃ.
4.2.33 સૌખ્યાર્થિની સા કિલાન્યં પુનર્ વિન્દેત.
4.2.34 ગુણેષુ સોપભોગેષુ સુખ-સાકલ્યં તસ્માત્ તતો વિશેષ ઇતિ ગોનર્દીયઃ.
4.2.35 આત્મનશ્ ચિત્તાનુકૂલ્યાદ્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
4.2.36 સા બાન્ધવૈર્ નાયકાદ્ આપાનકોદ્યાન-શ્રદ્ધા-દાન-મિત્ર-પૂજનાદિ વ્યય-સહિષ્ણુ કર્મ લિપ્સેત.
4.2.37 આત્મનઃ સારેણ વાલઙ્કારં તદીયમ્ આત્મીયં વા બિભૃયાત્.
4.2.38 પ્રીતિ-દાયેષ્વ્ અ:નિયમઃ.
4.2.39 સ્વેચ્છયા ચ ગૃહાન્ નિર્ગચ્છતી પ્રીતિ-દાયાદ્ અન્યન્ નાયક-દત્તં જીયેત. નિષ્કાસ્યમાના તુ ન કિં ચિદ્ દદ્યાત્.
4.2.40 સા પ્રભવિષ્ણુર્ ઇવ તસ્ય ભવનમ્ આપ્નુયાત્.
4.2.41 કુલજાસુ તુ પ્રીત્યા વર્તેત.
4.2.42 દાક્ષિણ્યેન પરિજને સર્વત્ર સ:પરિહાસા મિત્રેષુ પ્રતિપત્તિઃ. કલાસુ કૌશલમ્ અધિકસ્ય ચ જ્ઞાનમ્.
4.2.43 કલહ-સ્થાનેષુ ચ નાયકં સ્વયમ્ ઉપલભેત.
4.2.44 રહસિ ચ કલયા ચતુઃષષ્ટ્યાનુવર્તેત. સ:પત્નીનાં ચ સ્વયમ્ ઉપકુર્યાત્. તાસામ્ અપત્યેષ્વ્ આભારણ-દાનમ્. તેષુ સ્વામિવદ્ ઉપચારઃ. મણ્ડનકાનિ વેષાનાદરેણ કુર્વીત. પરિજને મિત્રવર્ગે ચાધિકં વિશ્રાણનમ્((123)). સમાજાપાનકોદ્યાન-યાત્રા-વિહાર-શીલતા ચ.

4.2.44ચ્ ઇતિ પુનર્ભૂવૃત્તમ્((124)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)37
4.2.45 દુર્ભગા તુ સાપત્નક-પીડિતા યા તાસામ્ અધિકમ્ ઇવ પત્યાવ્ ઉપચરેત્ તામ્ આશ્રયેત્. પ્રકાશ્યાનિ ચ કલા-વિજ્ઞાનાનિ દર્શયેત્. દૌર્ભાગ્યાદ્ રહસ્યાનામ્ અ:ભાવઃ.
4.2.46 નાયકાપત્યાનાં ધાત્રેયિકાનિ કુર્યાત્.
4.2.47 તન્-મિત્રાણિ ચોપગૃહ્ય તૈર્ ભક્તિમ્ આત્મનઃ પ્રકાશયેત્.
4.2.48 ધર્મ-કૃત્યેષુ ચ પુરશ્-ચારિણી સ્યાદ્ વ્રતોપવાસયોશ્ ચ.
4.2.49 પરિજને દાક્ષિણ્યમ્. ન ચાધિકમ્ આત્માનં પશ્યેત્.
4.2.50 શયને તત્-સાત્મ્યેનાત્મનો ઽનુરાગ-પ્રત્યાનયનમ્.
4.2.51 ન ચોપાલભેત વામતાં ચ ન દર્શયેત્.
4.2.52 યયા ચ કલહિતઃ સ્યાત્ કામં તામ્ આવર્તયેત્.
4.2.53 યાં ચ પ્રચ્છન્નાં કામયેત્ તામ્ અનેન સહ સંગમયેદ્ ગોપયેચ્ ચ.
4.2.54 યથા ચ પતિવ્રતાત્વમ્ અ:શાઠ્યં નાયકો મન્યેત તથા પ્રતિવિદધ્યાત્.
4.2.54ચ્ ઇતિ દુર્ભગા-વૃત્તમ્((125)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)38
4.2.55 અન્તઃ-પુરાણાં ચ વૃત્તમ્ એતેષ્વ્ એવ પ્રકરણેષુ લક્ષયેત્((126)).
4.2.56 માલ્યાનુલેપન-વાસાંશિ ચાસાં કઞ્ચુકીયા મહત્તરિકા વા રાજ્ઞો નિવેદયેયુર્ દેવીભિઃ પ્રહિતમ્ ઇતિ.
4.2.57 તદ્ આદાય રાજા નિર્માલ્યમ્ આસાં પ્રતિપ્રાભૃતકં દદ્યાત્.
4.2.58 અલંકૃતશ્ ચ સ્વ્:અલંકૃતાનિ ચાપરાહ્ને સર્વાણ્ય્ અન્તઃપુરાણ્ય્ ઐકધ્યેન પશ્યેત્.
4.2.59 તાસાં યથા-કાલં યથાર્હં ચ સ્થાન-માનાનુવૃત્તિઃ સ:પરિહાસાશ્ ચ કથાઃ કુર્યાત્.
4.2.60 તદ્-અન્:અન્તરં પુનર્ભુવસ્ તથૈવ પશ્યેત્.
4.2.61 તત્પો વેશ્યા આભ્યન્તરિકા નાટકીયાશ્ ચ.
4.2.62 તાસાં યથોક્ત-કક્ષાણિ સ્થાનાનિ.
4.2.63 વાસકપાલ્યસ્ તુ યસ્યા વાસકો યસ્યાશ્ ચાતીતો યસ્યાશ્ ચ ઋતુસ્ તત્-પરિચારિકાનુગતા દિવા શય્યોત્થિતસ્ય રાજ્ઞસ્ તાભ્યાં પ્રહિતમ્ અઙ્ગુલીયકાઙ્કમ્ અનુલેપનમ્ ઋતું વાસકં ચ નિવેદયેયુઃ.
4.2.64 તત્ર રાજા યદ્ ગૃહ્ણીયાત્ તસ્યા વાસકમ્ આજ્ઞાપયેત્.
4.2.65 ઉત્સવેષુ ચ સર્વાસામ્ અનુરૂપેણ પૂજાપાનકં ચ. સંગીત-દર્શનેષુ ચ..4.2.66 અન્તઃ-પુર-ચારિણીનાં બહિર્ અ:નિષ્ક્રમો બાહ્યાનાં ચા:પ્રવેશઃ. અન્યત્ર વિદિત-શૌચાભ્યઃ. અ:પરિક્લિષ્ટશ્ ચ કર્મયોગઃ.
4.2.66ચ્ ઇત્ય્ આન્તઃપુરિકમ્((127)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)39
4.2.67 ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ.
4.2.67વ્ પુરુષસ્ તુ બહૂન્ દરાન્ સમાહૃત્ય સમો ભવેત્. ન ચાવજ્નાં ચરેદ્ આસુ વ્યાલિકાન્ ન સહેત ચ..
4.2.68વ્ એકસ્યાં યા રતિ-ક્રીડા વૈકૃતં વા શરીરજમ્. વિસ્રમ્ભાદ્ વાપ્ય્ ઉપાલમ્ભસ્ તમ્ અન્યાસુ ન કીર્તયેત્..
4.2.69વ્ ન દદ્યાત્ પ્રસરં સ્ત્રીણાં સ:પત્ન્યાઃ કારણે ક્વ ચિત્. તથોપાલભમાનાં ચ દોષૈસ્ તામ્ એવ યોજયેત્..
4.2.70વ્ અન્યાં રહસિ વિસ્રમ્ભૈર્ અન્યાં પ્રત્યક્ષ-પૂજનૈઃ. બહુ-માનૈસ્ તથા ચન્યામ્ ઇત્ય્ એવં રઞ્જયેત્ સ્ત્રિયઃ..
4.2.71વ્ ઉદ્યાન-ગમનૈર્ ભોગૈર્ દાનૈસ્ તજ્-જ્ઞાતિ-પૂજનૈઃ. રહસ્યૈઃ પ્રીતિ-યોગૈશ્ ચેત્ય્ એકૈકામ્ અનુરઞ્જયેત્..
4.2.72વ્ યુવતિશ્ ચ જિત-ક્રોધા યથા-શાસ્ત્ર-પ્રવર્તિની. કરોતિ વશ્યં ભર્તારં સ:પત્નીશ્ ચાધિતિષ્ઠતિ((128))..
4.2ચ્ ઇતિ શ્રીવાત્યાયનીયે કામસૂત્રે ભાર્યાધિકારિકે ચતુર્થે ઽધિકરણે સપત્નીષુ જ્યેષ્ઠા-વૃત્તં કનિષ્ઠા-વૃત્તં પુનર્ભૂ-વૃત્તં દુર્ :ભાગા-વૃત્તમ્ આન્તઃપુરિકં પુરુષસ્ય ભ્વીષુ પ્રતિપત્તિર્ દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ..લિવ્રે 5 પારદારિકં પઞ્ચમમ્ અધિકરણમ્.
લેçઓન્ 1 પ્રથમો ઽધ્યાયઃ.
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)39((129)) [સ્ત્રી-પુરુષ-શીલાવસ્થાપન-પ્રકરણમ્]
5.1.1 વ્યાખ્યાત-કારણાઃ પર-પરિગ્રહોપગમાઃ((130)).
5.1.2 તેષુ સાધ્યત્વમ્ અન્:અત્યયં ગમ્યત્વમ્ આયતિં વૃત્તિં ચાદિત એવ પરીક્ષેત.
5.1.3 યદા તુ સ્થાનાત્ સ્થાનાન્તરં કામં પ્રતિપદ્યમાનં પશ્યેત્ તદાત્મ-શરીરોપઘાત-ત્રાણાર્થં પર-પરિગ્રહાન્ અભ્યુપગચ્છેત્.

5.1.4 દશ તુ કામસ્ય સ્થાનાનિ.
5.1.5 [1]ચક્ષુઃ-પ્રીતિર્ [2]મનઃ-સઙ્ગઃ [3]સંકલ્પોત્પત્તિર્ [4]નિદ્રાચ્છેદસ્ [5]તનુતા [6]વિષયેભ્યો વ્યાવૃત્તિર્ [7]લજ્જા-પ્રનાશ [8]ઉન્માદો [9]મૂર્ચ્છા [10]મરણમ્ ઇતિ તેષાં લિઙ્ગાનિ.
5.1.6 તત્રાકૃતિતો લક્ષણતશ્ ચ યુવત્યાઃ શીલં સત્યં શૌચં સાધ્યતાં ચણ્ડવેગતાં ચ લક્ષયેદ્ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.
5.1.7 વ્યભિચારાદ્ આકૃતિ-લક્ષણ-યોગાનામ્ ઇઙ્ગિતાકારાભ્યામ્ એવ પ્રવૃત્તિર્ બોદ્ધવ્યા યોષિત ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
5.1.8 યં કિં ચિદ્ ઉજ્જ્વલં પુરુષં દૃષ્ત્વા સ્ત્રી કામયતે. તથા પુરુષો ઽપિ યોષિતામ્. અપેક્ષયા તુ ન પ્રવર્તતે ઇતિ ગોણિકાપુત્રઃ.
5.1.9 તત્ર સ્ત્રિયં પ્રતિ વિશેષઃ.
5.1.10 ન સ્ત્રી ધર્મમ્ અ:ધર્મં ચાપેક્ષતે કામયત એવ. કાર્યાપેક્ષયા તુ નાભિયુઙ્ક્તે.
5.1.11 સ્વભાવાચ્ ચ પુરુષેણાભિયુજ્યમાના ચિકીર્ષન્ત્ય્ અપિ વ્યાવર્તતે.
5.1.12 પુનઃ પુનર્ અભિયુક્તા સિદ્ધ્યતિ.
5.1.13 પુરુષસ્ તુ ધર્મ-સ્થિતિમ્ આર્ય-સમયં ચાપેક્ષ્ય કામયમાનો ઽપિ વ્યાવર્તતે.
5.1.14 તથા-બુદ્ધિશ્ ચાભિયુજ્યમાનો ઽપિ ન સિદ્ધ્યતિ.
5.1.15 નિષ્:કારણમ્ અભિયુઙ્ક્તે. અભિયુજ્યાપિ પુનર્ નાભિયુઙ્ક્તે. સિદ્ધાયાં ચ માધ્યસ્થ્યં ગચ્છતિ.
5.1.16 સુ:લભામ્ અવમન્યતે. દુર્:લભામ્ આકઙ્ક્ષત ઇતિ પ્રાયોવાદઃ((131)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)40
5.1.17 તત્ર વ્યાવર્તન-કારણાનિ((132)).
5.1.18 પત્યાવ્ અનુરાગઃ.
5.1.19 અપત્યાપેક્ષા.
5.1.20 અતિક્રાન્તવયસ્ત્વમ્.
5.1.21 દુઃખાભિભવઃ.
5.1.22 વિરહાન્:ઉપલમ્ભઃ.
5.1.23 અવજ્ઞયોપમન્ત્રયત ઇતિ ક્રોધઃ.
5.1.24 અ:પ્રતર્ક્ય ઇતિ સંકલ્પ-વર્જનમ્.
5.1.25 ગમિષ્યતીત્ય્ અન્:આયતિર્ અન્યત્ર પ્રસક્ત-મતિર્ ઇતિ ચ.
5.1.26 અસંવૃતાકાર ઇત્ય્ ઉદ્વેગઃ.
5.1.27 મિત્રેષુ નિસૃષ્ત-ભાવ ઇતિ તેષ્વ્ અપેક્ષા.
5.1.28 શુષ્કાભિયોગીત્ય્ આશઙ્કા.
5.1.29 તેજસ્વીતિ સાધ્વસમ્.
5.1.30 ચણ્ડ-વેગઃ સમર્થો વેતિ ભયં મૃગ્યાઃ.
5.1.31 નાગરકઃ કલાસુ વિચક્ષણ ઇતિ વ્રીડા.
5.1.32 સખિત્વેનોપચરિત ઇતિ ચ.
5.1.33 અ:દેશ-કાલ-જ્ઞ ઇત્ય્ અસૂયા.
5.1.34 પરિભવ-સ્થાનમ્ ઇત્ય્ અ:બહુ-માનઃ.
5.1.35 આકારિતો ઽપિ નાવબુધ્યત ઇત્ય્ અવજ્ઞા.
5.1.36 શસો મન્દ-વેગ ઇતિ ચ હસ્તિન્યાઃ.
5.1.37 મત્તો ઽસ્ય મા ભૂદ્ અન્:ઇષ્ટમ્ ઇત્ય્ અનુકમ્પા.
5.1.38 આત્મનિ દોષ-દર્શનાન્ નિર્વેદઃ.
5.1.39 વિદિતા સતી સ્વ-જન-બહિષ્:કૃતા ભવિષ્યામીતિ ભયમ્.
5.1.40 પલિત ઇત્ય્ અન્:આદરઃ.
5.1.41 પત્યા પ્રયુક્તઃ પરીક્ષત ઇતિ વિમર્શઃ.
5.1.42 ધર્માપેક્ષા ચેતિ.

5.1.43 તેષુ યદાત્મનિ લક્ષયેત્ તદાદિત એવ પરિચ્છિન્દ્યાત્.
5.1.44 આર્યત્વ-યુક્તાનિ રાગ-વર્ધનાત્.
5.1.45 અ:શક્તિ-જાન્ય્ ઉપાય-પ્રદર્શનાત્.
5.1.46 બહુ-માન-કૃતાન્ય્ અતિ:પરિચયાત્.
5.1.47 પરિભવ-કૃતાન્ય્ અતિ:શૌણ્ડીર્યાદ્((133)) વૈચક્ષણ્યાચ્ ચ.
5.1.48 તત્-પરિભવ-જાનિ પ્રણત્યા..
5.1.49 ભય-યુક્તાન્ય્ આશ્વસનાદ્ ઇતિ((134)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)41
5.1.50 પુરુષાસ્ ત્વ્ અમી પ્રાયેણ સિદ્ધાઃ ણ્ કામસૂત્ર-જ્ઞઃ કથાખ્યાન-કુશલો બાલ્યાત્ પ્રભૃતિ સંસૃષ્ટઃ પ્રવૃદ્ધ-યૌવનઃ ક્રીડન-કર્માદિનાગત-વિશ્વાસઃ પ્રેષણસ્ય કર્તોચિત-સંભાષણઃ પ્રિયસ્ય કર્તાન્યસ્ય ભૂત-પૂર્વો દૂતો મર્મ-જ્ઞ ઉત્તમયા પ્રાર્થિતઃ સખ્યા પ્રચ્છન્નં સંસૃષ્ટઃ સુભગાભિખ્યાતઃ સહ-સંવૃદ્ધઃ પ્રાતિવેશ્યઃ કામ-શીલસ્ તથા-ભૂતશ્ ચ પરિચારકો ધાત્રેયિકા-પરિગ્રહો નવ-વરકઃ પ્રેક્ષોદ્યાન-ત્યાગ- શીલો વૃષ ઇતિ સિદ્ધ-પ્રતાપઃ સાહસિકઃ શૂરો વિદ્યા-રૂપ-ગુણોપભોગૈઃ પત્યુર્ અતિશયિતા મહાર્હ-વેષોપચારશ્ ચેતિ((135)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)42
5.1.51 યથાત્મનઃ સિદ્ધતાં પશ્યેદ્ એવં યોષિતો ઽપિ.
5.1.52 અ:યત્ન-સાધ્યા યોષિતસ્ ત્વ્ ઇમાઃ ણ્ અભિયોગ-માત્ર-સાધ્યાઃ. દ્વાર-દેશાવસ્થાયિની. પ્રાસાદાદ્ રાજ-માર્ગાવલોકિની. તરુણ-પ્રાતિવેશ્ય-ગૃહે ગોષ્ઠી-યોજિની. સતત-પ્રેક્ષિણી. પ્રેક્ષિતા પાર્શ્વ-વિલોકિની. નિષ્:કારણં સ:પત્ન્યાધિવિન્ના. ભર્તૃ-દ્વેષિણી વિદ્વિષ્ટા ચ. પરિહાર-હીના. નિર્:અપત્યા.
5.1.53 જ્ઞાતિ-કુલ-નિત્યા. વિપન્નાપત્યા. ગોષ્ઠી-યોજિની. પ્રીતિ-યોજિની. કુશીલવ-ભાર્યા. મૃત-પતિકા બાલા. દરિદ્રા બહૂપભોગા. જ્યેષ્ઠ-ભાર્યા બહુ-દેવરકા. બહુ-માનિની ન્યૂન-ભર્તૃકા. કૌશલાભિમાનિની ભર્તુર્ મૌર્ખ્યેણોદ્વિગ્ના. અ:વિશેષતયા લોભેન.
5.1.54 કન્યા-કાલે યત્નેન વારિતા કથં ચિદ્ અ:લબ્ધાભિયુક્તા ચ સા તદાનીમ્. સમાન-બુદ્ધિ-શીલ- મેધા-પ્રતિપત્તિ-સાત્મ્યા. પ્રકૃત્યા પક્ષપાતિની. અન્:અપરાધે વિમાનિતા.તુલ્ય-રુપાભિશ્ ચાધઃ કૃતા. પ્રોષિત-પતિકેતિ. ઈર્ષ્યાલુ-પૂતિ-ચોક્ષ-ક્લીબ-દીર્ઘ-સૂત્ર-કાપુરુષ-કુબ્જ-વામન- વિરૂપ-મણિકાર-ગ્રામ્ય-દુર્:ગન્ધિ-રોગિ-વૃદ્ધ-ભાર્યાશ્ ચેતિ.
5.1.55 શ્લોકાવ્ અત્ર ભવતઃ.
5.1.55વ્ ઇચ્છા સ્વભાવતો જાતા ક્રિયયા પરિબૃંહિતા. બુદ્ધ્યા સંશોધિતોદ્વેગા સ્થિરા સ્યાદ્ અન્:અપાયિની..
5.1.56વ્ સિદ્ધતામ્ આત્મનો જ્ઞાત્વા લિઙ્ગાન્ય્ ઉન્નીય યોષિતામ્. વ્યાવૃત્તિ-કારણોચ્છેદી નરો યોષિત્સુ સિધ્યતિ((136))..
5.1ચ્ ઇતિ શ્રીવાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે પારદારિકે પઞ્ચમે ઽધિકરણે સ્ત્રી-પુરુષ-શીલાવસ્થાપનં વ્યાવર્તન-કારણાનિ સ્ત્રીષુ સિદ્ધાઃ પુરુષા અ:યત્ન-સાધ્યા યોષિતઃ પ્રથમો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 2 દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ.
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)43 [પરિચય-કારણાભિયોગ-પ્રકરણમ્]
5.2.1 યથા કન્યા સ્વયમ્ અભિ-યોગ-સાધ્યા ન તથા દૂત્યા. પર-સ્ત્રિયસ્ તુ સૂક્ષ્મ-ભાવા દૂતી-સાધ્યા ન તથાત્મનેત્ય્ આચાર્યાઃ.
5.2.2 સર્વત્ર શક્તિ-વિષયે સ્વયં સાધનમ્ ઉપપન્નતરકં દુર્:ઉપપાદત્વાત્ તસ્ય દૂતી-પ્રયોગ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
5.2.3 પ્રથમ-સાહસા અ:નિયન્ત્રણ-સંભાષાશ્ ચ સ્વયં પ્રતાર્યાઃ. તદ્-વિપરીતાશ્((137)) ચ દૂત્યેતિ પ્રાયો-વાદઃ.
5.2.4 સ્વયમ્ અભિયોક્ષ્યમાણસ્ ત્વ્ આદાવ્ એવ પરિચયં કુર્યાત્.
5.2.5 તસ્યાઃ સ્વાભાવિકં દર્શનં પ્રાયત્નિકં ચ.
5.2.6 સ્વાભાવિકમ્ આત્મનો ભવન-સંનિકર્ષે પ્રાયત્નિકં મિત્ર-જ્ઞાતિ-મહામાત્ર-વૈદ્ય-ભવન- સંનિકર્ષે વિવાહ-યજ્ઞોત્સવ-વ્યસનોદ્યાન-ગમનાદિષુ.
5.2.7 દર્શને ચાસ્યાઃ સતતં સાકારં પ્રેક્ષણં કેશ-સંયમનં નખાચ્છુરણમ્ આભરણ-પ્રહ્લાદનમ્ અધરૌષ્ઠ-વિમર્દનં તાસ્ તાશ્ ચ લીલા વયસ્યૈઃ સહ પ્રેક્ષમાણાયાસ્ તત્-સંબદ્ધાઃ પરાપદેશિન્યશ્ ચ કથાસ્ ત્યાગોપભોગ-પ્રકાશનં સખ્યુર્ ઉત્સઙ્ગ-નિષણ્ણસ્ય સાઙ-ભઙ્ગં જૃમ્ભણમ્ એક-ભ્રૂ-ક્ષેપણં મન્દ-વાક્યતા તદ્-વાક્ય-શ્રવણં તામ્ ઉદ્દિશ્ય બાલેનાન્ય-જનેન વા સહાન્યોપદિષ્ટા વ્યર્થા કથા તસ્યાં સ્વયં મનોરથાવેદનમ્ અન્યાપદેશેન તામ્ એવોદ્દિશ્ય બાલ-ચુમ્બનમ્ આલિઙ્ગનં ચ જિહ્વયા ચાસ્ય તામ્બૂલ-દાનં પ્રદેશિન્યા હનુ-દેશ-ઘટ્ટનં તત્ તદ્-યથા- યોગં યથાવકાશં ચ પ્રયોક્તવ્યમ્.
5.2.8 તસ્યાશ્ ચાઙ્ક-ગતસ્ય બાલસ્ય લાલનં બાલ-ક્રીડનકાનાં ચાસ્ય દાનં ગ્રહણં તેન સંનિકૃષ્ટત્વાત્ કથા-યોજનં તત્-સંભાષણ-ક્ષમેણ જનેન ચ પ્રીતિમ્ આસાદ્ય કાર્યં તદ્-અનુબન્ધં ચ ગમનાગમનસ્ય યોજનં સંશ્રયે ચાસ્યાસ્ તામ્ અ:પશ્યતો નામ કામ-સૂત્ર-સંકથા.
5.2.9 પ્રસૃતે તુ પરિચયે તસ્યા હસ્તે ન્યાસં નિક્ષેપં ચ નિદધ્યાત્. તત્ પ્રતિ-દિનં પ્રતિ-ક્ષણં ચૈકદેશતો ગૃહ્ણીયાત્. સૌગન્ધિકં પૂગ-ફલાનિ ચ.
5.2.10 તામ્ આત્મનો દારૈઃ સહ વિસ્રમ્ભ-ગોષ્ઠ્યાં વિવિક્તાસને ચ યોજયેત્.
5.2.11 નિત્ય-દર્શનાર્થં વિશ્વાસનાર્થં ચ..5.2.12 સુવર્ણકાર-મણિકાર-વૈકટિક-નીલી-કુસુમ્ભ-રઞ્જકાદિષુ ચ કામાર્થિન્યાં સહાત્મનો વશ્યૈશ્ ચૈષાં તત્-સંપાદને સ્વયં પ્રયતેત.
5.2.13 તદ્-અનુષ્ઠાન-નિરતસ્ય લોક-વિદિતો દીર્ઘ-કાલં સંદર્શન-યોગઃ.
5.2.14 તસ્મિંશ્ ચાન્યેષામ્ અપિ કર્મણામ્ અનુસન્ધાનમ્.
5.2.15 યેન કર્મણા દ્રવ્યેણ કૌશલેન ચાર્થિની સ્યાત્ તસ્ય પ્રયોગમ્ ઉત્પત્તિમ્ આગમમ્ ઉપાયં વિજ્ઞાનં ચાત્માયત્તં દર્શયેત્.
5.2.16 પૂર્વ-પ્રવૃત્તેષુ લોક-ચરિતેષુ દ્રવ્ય-ગુણ-પરીક્ષાસુ ચ તયા તત્-પરિજનેન ચ સહ વિવાદઃ.
5.2.17 તત્ર નિર્દિષ્ટાનિ પણિતાનિ તેષ્વ્ એનાં પ્રાશ્નિકત્વેન યોજયેત્.
5.2.18 તયા તુ વિવદમાનો ઽત્ય્:અન્તાદ્ભૂતમિતિ બ્રૂયાદ્.
5.2.18ચ્ ઇતિ પરિચય-કારણાનિ((138)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)44
5.2.19 કૃત-પરિચયાં દર્શિતેઙિતાકારાં કન્યામ્ ઇવોપાયતો ઽભિયુઞ્જીતેતિ. પ્રાયેણ તત્ર સૂક્ષ્મા અભિયોગાઃ. કન્યાનામ્ અ:સંપ્રયુક્તત્વાત્. ઇતરાસુ તાન્ એવ સ્ફુટમ્ ઉપદધ્યાત્. સંપ્રયુક્તત્વાત્.

5.2.20 સંદર્શિતાકારાયાં નિર્ભિન્ન-સદ્-ભાવાયાં સમુપભોગ-વ્યતિકરે તદીયાન્ય્ ઉપયુઞ્જીત.
5.2.21 તત્ર મહાર્હ-ગન્ધમ્ ઉત્તરીયં કુસુમં સ્યાદ્ અઙ્ગુલીયકં ચ. તદ્-ધસ્તાદ્ ગૃહીત-તામ્બૂલયા ગોષ્ઠી-ગમનોદ્યતસ્ય કેશ-હસ્ત-પુષ્પ-યાચનમ્.
5.2.22 તત્ર મહાર્હ-ગન્ધં સ્પૃહણીયં સ્વ-નખ-દશન-પદ-ચિહ્નિતં સાકારં દદ્યાત્.
5.2.23 અધિકૈર્ અધિકૈશ્ ચાભિયોગૈઃ સાધ્વસ-વિચ્છેદનમ્.
5.2.24 ક્રમેણ ચ વિવિક્ત-દેશે ગમનમ્ આલિઙ્ગનં ચુમ્બનં તામ્બૂલસ્ય ગ્રાહણં દાનાન્તે દ્રવ્યાણાં પરિવર્તનં ગુહ્ય-દેશાભિમર્શનં ચેત્ય્ અભિયોગાઃ.
5.2.25 યત્ર ચૈકાભિયુક્તા ન તત્રાપરામ્ અભિયુઞ્જીત.
5.2.26 તત્ર યા વૃદ્ધાનુભૂત-વિષયા પ્રિયોપગ્રહૈશ્ ચ તામ્ ઉપગૃહ્ણીયાત્.
5.2.27 શ્લોકાવ્ અત્ર ભવતઃ
5.2.27વ્ અન્યત્ર દૃષ્ટ-સંચારસ્ તદ્-ભર્તા યત્ર નાયકઃ. ન તત્ર યોષિતં કાં ચિત્ સુપ્રાપામ્ અપિ લઙ્ઘયેત્..
5.2.28વ્ શઙ્કિતાં રક્ષિતાં ભીતાં સ:શ્વશ્રૂકાં ચ યોષિતમ્. ન તર્કયેત મેધાવી જાનન્ પ્રત્યયમ્ આત્મનઃ((139))..
5.2ચ્ ઇતિ શ્રીવાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે પારદારિકે પઞ્ચમે ઽધિકરણે પરિચય-કારણાન્ય્ અભિયોગાઃ દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 3 તૃતીયો ઽધ્યાયઃ.
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)45 [ભાવ-પરીક્ષાપ્રકરણમ્]
5.3.1 અભિયુઞ્જાનો યોષિતઃ પ્રવૃત્તિં પરીક્ષેત. તયા ભાવઃ પરીક્ષિતો ભવતિ. અભિયોગાંશ્ ચ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્.
5.3.2 મન્ત્રમ્ અ:વ્ર્ણ્વાનાં દૂત્યૈનાં સાધયેત્.
5.3.3 અ:પ્રતિગૃહ્યાભિયોગં પુનર્ અપિ સંસૃજ્યમાનાં દ્વિધા-ભૂત-માનસાં વિદ્યાત્. તાં ક્રમેણ સાધયેત્.
5.3.4 અ:પ્રતિગૃહ્યાભિયોગં સ:વિશેષમ્ અલંકૃતા ચ પુનર્ દૃશેત તથૈવ તમ્ અભિગચ્છેચ્ ચ વિવિક્તે બલાદ્ ગ્રહણીયાં વિદ્યાત્.
5.3.5 બહૂન્ અપિ વિષહતે ઽઅભિયોગાન્ ન ચિરેણાપિ પ્રયચ્છત્ય્ આત્માનં સા શુષ્ક-પ્રતિગ્રાહિણી પરિચય-વિઘટન-સાધ્યા.
5.3.6 મનુષ્ય-જાતેશ્ ચિત્તા:નિત્યત્વાત્.
5.3.7 અભિયુક્તાપિ પરિહરતિ ન ચ સંસૃજ્યતે. ન ચ પ્રત્યાચષ્ટે. તસ્મિન્ન્ આત્મનિ ચ ગૌરવાભિમાનાત્. સાતિપરિચયાત્ કૃચ્છ્ર-સાધ્યા. મર્મ-જ્ઞયા દૂત્યા તાં સાધયેત્.
5.3.8 સા ચેદ્ અભિયુજ્યમાના પારુષ્યેણ પ્રત્યાદિશત્ય્ ઉપેક્ષ્યા.
5.3.9 પરુષયિત્વાપિ તુ પ્રીતિ-યોજિનીં સાધયેત્.
5.3.10 કારણાત્ સંસ્પર્શનં સહતે નાવબુધ્યતે નામ દ્વિધા-ભૂત-મનસા સાતત્યેન ક્ષાન્ત્યા વા સાધ્યા.
5.3.11 સમીપે શયાનાયાઃ સુપ્તો નામ કરમ્ ઉપરિ વિન્યસેત્. સાપિ સુપ્તેવોપેક્ષતે. જાગ્રતી ત્વ્ અપનુદેદ્ ભૂયો ઽભિયોગાકાઙ્ક્ષિણી.
5.3.12 એતેન પાદસ્યોપરિ પાદન્યાસો વ્યાખ્યાતઃ((140)).
5.3.13 તસ્મિન્ પ્રસૃતે ભૂયઃ સુપ્ત-સંશ્લેષણમ્ ઉપક્રમેત્.
5.3.14 તદ્ અ:સહમાનામ્ ઉત્થિતાં દ્વિતીયે ઽહનિ પ્રકૃતિ-વર્તિનીમ્ અભિયોગાર્થિનીં વિદ્યાત્. અ:દૃશ્યમાનાં તુ દૂતી-સાધ્યામ્.
5.3.15 ચિરમ્ અ:દૃષ્ટાપિ પ્રકૃતિસ્થૈવ સંસૃજ્યતે કૃત-લક્ષણાં તાં દર્શિતાકારામ્ ઉપક્રમેત્..5.3.16 અ:નભિયુક્તાપ્ય્ આકારયતિ. વિવિક્તે ચાત્માનં દર્શયતિ. સ:વેપથુ-ગદ્ગદં વદતિ. સ્વિન્ન-કર-ચરનાઙ્ગુલિઃ સ્વિન્ન-મુખી ચ ભવતિ. શિરઃ-પીડને સંવાહને ચોર્વોર્ આત્માનં નાયકે નિયોજયતિ.
5.3.17 આતુરાસંવાહિકા ચૈકેન હસ્તેન સંવાહયન્તી દ્વિતીયેન બાહુના સ્પર્શમ્ આવેદયતિ શ્લેષયતિ ચ. વિસ્મિત-ભાવા.
5.3.18 નિદ્રાન્ધા વા પરિસ્પૃશ્યોરુભ્યાં બાહુભ્યામ્ અપિ તિષ્ઠતિ. અલિકૈકદેશમ્ ઊર્વોર્ ઉપરિ પાતયતિ. ઊરુ-મૂલ-સંવાહને નિયુક્તા ન પ્રતિલોમયતિ. તત્રૈવ હસ્તમ્ એકમ્ અ:વિચલં ન્યસ્યતિ. અઙ્ગ-સંદંશેન ચ પીડિતં ચિરાદ્ અપનયતિ.
5.3.19 પ્રતિગૃહ્યૈવં નાયકાભિયોગાન્ પુનર્ દ્વિતીયે ઽહનિ સંવાહનાયોપગચ્છતિ.
5.3.20 નાત્યર્થં સંસૃજ્યતે. ન ચ પરિહરતિ.
5.3.21 વિવિક્તે ભાવં દર્શયતિ નિષ્કારણં ચા:ગૂઢમ્ અન્યત્ર પ્રછન્ન-પ્રદેશાત્.
5.3.22 સંનિકૃષ્ટ-પરિચારકોપભોગ્યા સા ચેદ્ આકારિતાપિ તથૈવ સ્યાત્ સા મર્મજ્ઞયા દૂત્યા સાધ્યા.
5.3.23 વ્યાવર્તમાના તુ તર્કણીયા
5.3.23ચ્ ઇતિ ભાવ-પરીક્ષા((141)).
5.3.24 ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ
5.3.24વ્ આદૌ પરિચયં કુર્યાત્ તતશ્ ચ પરિભાષણમ્. પરિભાષણ-સંમિશ્રં મિથશ્ ચાકારવેદનમ્..
5.3.25વ્ પ્રત્યુત્તરેણ પશ્યેચ્ ચેદ્ આકારસ્ય પરિગ્રહમ્. તતો ઽભિયુઞ્જીત નરઃ સ્ત્રિયં વિગત-સાધ્વસઃ..
5.3.26વ્ આકારેણાત્મનો ભાવં યા નારી પ્રાક્ પ્રયોજયેત્. ક્ષિપ્રમ્ એવાભિયોજ્યા સા પ્રથમે ત્વ્ એવ દર્શને..

5.3.27વ્ શ્લક્ષ્ણમ્ આકારિતા યા તુ દર્શયેત્ સ્ફુટમ્ ઉત્તરમ્. સાપિ તત્-ક્ષણ-સિદ્ધેતિ વિજ્ઞેયા રતિ-લાલસા..
5.3.28વ્ ધીરાયામ્ અ:પ્રગલ્ભાયાં પરીક્ષિણ્યાં ચ યોષિતિ. એષ સૂક્ષ્મો વિધિઃ પ્રોક્તાઃ સિદ્ધા એવ સ્ફુટં સ્ત્રિયઃ..
5.3ચ્ ઇતિ શ્રીવાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે પારદારિકે પઞ્ચમે ઽધિકરણે ભાવ-પરીક્ષા તૃઇતીયો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 4 ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)46 [દૂતી-કર્મ-પ્રકરણમ્]
5.4.1 દર્શિતેઙ્ગિતાકારં તુ પ્રવિરલ-દર્શનામ્((142)) અ:પૂર્વાં ચ દૂત્યોપસર્પયેત્.
5.4.2 સૈનાં શીલતો ઽનુપ્રવિશ્યાખ્યાન-કપટૈઃ સુભગં-કરણ-યોગૈર્ લોક-વૃત્તાન્તૈઃ કવિ-કથાભિઃ પારદારિક-કથાભિશ્ ચ તસ્યાશ્ ચ રૂપ-વિજ્ઞાન-દાક્ષિણ્ય-શીલાનુપ્રશંસાભિશ્ ચ તાં રઞ્જયેત્.
5.4.3 કથમ્ એવં-વિધાયાસ્ તવાયમ્ ઇત્થં-ભૂતઃ પતિર્ ઇતિ ચાનુશયં ગ્રાહયેત્.
5.4.4 ન તવ સુભગે દાસ્યમ્ અપિ કર્તું યુક્ત ઇતિ બ્રૂયાત્.
5.4.5 મન્દ-વેગતામ્ ઈર્ષ્યાલુતાં શઠતામ્ અ:કૃત-જ્ઞતાં ચાસંભોગ-શીલતાં કદર્યતાં ચપલતામ્ અન્યાનિ ચ યાનિ તસ્મિન્ ગુપ્તાન્ય્ અસ્યા અભ્યાશે સતિ સદ્-ભાવે ઽતિશયેન ભાષેત.
5.4.6 યેન ચ દોષેણોદ્વિગ્નાં લક્ષયેત્ તેનૈવાનુપ્રવિશેત્.
5.4.7 યદાસૌ મૃગી તદા નૈવ શશતા-દોષઃ.
5.4.8 એતેનૈવ બડવ-હસ્તિની-વિષયશ્ ચોક્તઃ.
5.4.9 નાયિકાયા એવ તુ વિશ્વાસ્યતામ્ ઉપલભ્ય દૂતીત્વેનોપસર્પયેત્ પ્રથમ-સાહસાયાં સૂક્ષ્મ-ભાવાયાં ચેતિ ગોણિકાપુત્રઃ.
5.4.10 સા નાયકસ્ય ચરિતમ્ અનુલોમતાં કામિતાનિ ચ કથયેત્.
5.4.11 પ્રસૃત-સદ્ભાવાયાં ચ યુક્ત્યા કાર્ય-શરીરમ્ ઇત્થં વદેત્.
5.4.12 શૃણુ વિચિત્રમ્ ઇદં સુભગે ત્વાં કિલ દૃષ્ત્વામુત્રાસાવ્ ઇત્થં ગોત્ર-પુત્રો નાયકશ્ ચિત્તોન્માદમ્ અનુભવતિ. પ્રકૃત્યા સુ:કુમારઃ કદા ચિદ્ અન્યત્રાપરિક્લિષ્ટ-પૂર્વસ્ તપસ્વી. તતો ઽધુના શક્યમ્ અનેન મરણમ્ અપ્ય્ અનુભવિતુમ્ ઇતિ વર્ણયેત્.
5.4.13 તત્ર સિદ્ધા દ્વિતીયે ઽહનિ વાચિ વક્ત્રે દૃષ્ટ્યાં ચ પ્રસાદમ્ ઉપલક્ષ્ય પુનર્ અપિ કથાં પ્રવર્તયેત્.
5.4.14 શૃણ્વત્યાં ચાહલ્યાવિમારક-શાકુન્તલાદીન્ય્ અન્યાન્ય્ અપિ લૌકિકાનિ ચ કથયેત્ તદ્-યુક્તાનિ.
5.4.15 વૃષતાં ચતુઃષષ્ટિ-વિજ્ઞતાં સૌભાગ્યં ચ નાયકસ્ય. શ્લાઘનીયતાં ચાસ્ય પ્રચ્છન્નં સંપ્રયોગં ભૂતમ્ અ:ભૂત-પૂર્વં વા વર્ણયેત્.
5.4.16 આકારં ચાસ્ય લક્ષયેત્.
5.4.17 સ:વિહસિતં દૃષ્ટ્વા સંભાષતે.
5.4.18 આસને ચોપનિમન્ત્રયતે.
5.4.19 ક્વાસિતં ક્વ શયિતં ક્વ ભુક્તં ક્વ ચેષ્ટિતં કિં વા કૃતમ્ ઇતિ પૃચ્છતિ.
5.4.20 વિવિક્તે દર્શયત્ય્ આત્માનમ્.
5.4.21 આખ્યાનકાનિ નિયુઙ્ક્તે..5.4.22 ચિન્તયન્તી નિઃશ્વાસીતિ વિજૃમ્ભતે ચ.
5.4.23 પ્રીતિ-દાયં ચ દદાતિ.
5.4.24 ઇષ્ટેષૂત્સવેષુ ચ સ્મરતિ.
5.4.25 પુનર્-દર્શનાનુબન્ધં વિસૃજતિ.
5.4.26 સાધુ-વાદિની સતી કિમ્ ઇદમ્ અ:શોભનમ્ અભિધત્સ ઇતિ કથામ્ અનુબધ્નાતિ.
5.4.27 નાયકસ્ય શાઠ્ય-ચાપલ્ય-સંબદ્ધાન્ દોષાન્ દદાતિ.
5.4.28 પૂર્વ-પ્રવૃત્તં ચ તત્-સંદર્શનં કથાભિયોગં ચ સ્વયમ્ અ:કથયન્તી તયોચ્યમાનમ્ આકાઙ્ક્ષતિ.
5.4.29 નાયક-મનોરથેષુ ચ કથ્યમાનેષુ સ:પરિભવં નામ હસતિ. ન ચ નિર્વદતીતિ.
5.4.30 દૂત્ય્ એનાં દર્શિતાકારાં નાયકાભિજ્ઞાનૈર્ ઉપબૃંહયેત્.
5.4.31 અ:સંસ્તુતાં તુ ગુણ-કથનૈર્ અનુરાગ-કથાભિશ્ ચાવર્જયેત્.
5.4.32 નાસંસ્તુતાદૃષ્ટાકારયોર્ દૂત્યમ્ અસ્તીત્ય્ ઔદ્દાલકિઃ.
5.4.33 અ:સંસ્તુતયોર્ અપિ સંસૃષ્ટાકારયોર્ અસ્તીતિ બાભ્રવીયાઃ.
5.4.34 સંસ્તુતયોર્ અપ્ય્ અ:સંસૃષ્ટાકારયોર્ અસ્તીતિ ગોણિકાપુત્રઃ.
5.4.35 અ:સંસ્તુતયોર્ અ:દૃષ્ટાકારયોર્ અપિ દૂતી-પ્રત્યયાદ્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
5.4.36 તાસાં મનો-હરાણ્ય્ ઉપાયનાનિ તામ્બૂલમ્ અનુલેપનં સ્રજમ્ અઙ્ગુલીયકં વાસો વા તેન પ્રહિતં દર્શયેત્.

5.4.37 તેષુ નાયકસ્ય યથાર્થં નખ-દશન-પદાનિ તાનિ તાનિ ચ ચિહ્નાનિ સ્યુઃ.
5.4.38 વાસસિ ચ કુઙ્કુમાઙ્કમ્ અઞ્જલિં નિદદ્યાત્.
5.4.39 પત્ર-ચ્છેદ્યાનિ નાનાભિપ્રાયાકૃતીનિ દર્શયેત્. લેખ-પત્ત્ર-ગર્ભાણિ કર્ણ-પત્ત્રાણ્ય્ આપીડાંશ્ ચ.
5.4.40 તેષુ સ્વ-મનોરથાખ્યાપનમ્. પ્રતિપ્રાભૃત-દાને((143)) ચૈનાં નિયોજયેત્.
5.4.41 એવં કૃત-પરસ્પર-પરિગ્રહયોશ્ ચ દૂતી-પ્રત્યયઃ સમાગમઃ.
5.4.42 સ તુ દેવતાભિગમને યાત્રાયામ્ ઉદ્યાન-ક્રીડાયાં જલાવતરણે વિવાહે યજ્ઞ-વ્યસનોત્સવેષ્વ્ અગ્ન્ય્-ઉત્પાતે ચૌર-વિભ્રમે જનપદસ્ય ચક્રારોહણે પ્રેક્ષ-વ્યાપારેષુ તેષુ તેષુ ચ કાર્યેષ્વ્ ઇતિ બાભ્રવીયાઃ.
5.4.43 સખી-ભિક્ષુકી-ક્ષપણિકા-તાપસી-ભવનેષુ સુખોપાય ઇતિ ગોણિકાપુત્રઃ.
5.4.44 તસ્યા એવ તુ ગેહે વિદિત-નિષ્ક્રમ-પ્રવેશે ચિન્તિતાત્યય-પ્રતીકારે પ્રવેશનમ્ ઉપપન્નં નિષ્ક્રમણમ્ અ:વિજ્ઞાત-કાલં ચ તન્ નિત્યં સુખોપાયં ચેતિ વાત્સ્યાયનઃ.
5.4.45 નિસૃષ્ટાર્થા[1] પરિમિતાર્થા[2] પત્ર-હારી[3] સ્વયંદૂતી[4] મૂઢ-દૂતી[5] ભાર્યા-દૂતી[6] મૂક-દૂતી[7] વાત-દૂતી[8] ચેતિ દૂતી-વિશેષાઃ.
5.4.46 નાયકસ્ય નાયિકાયાશ્ ચ યથામનીષિતમ્ અર્થમ્ ઉપલભ્ય સ્વ-બુદ્ધ્યા કાર્ય-સંપાદિની નિસૃષ્ટાર્થા[1].
5.4.47 સા પ્રાયેણ સંસ્તુત-સંભાષણયોઃ.
5.4.48 નાયિકયા પ્રયુક્તા અ:સંસ્તુત-સંભાષણયોર્ અપિ.
5.4.49 કૌતુકાચ્ ચાનુરૂપૌ યુક્તાવ્ ઇમૌ પરસ્પરસ્યેત્ય્ અ:સંસ્તુતયોર્ અપિ.
5.4.50 કાર્યૈકદેશમ્ અભિયોગૈકદેશં ચોપલભ્ય શેષં સંપાદયતીતિ પરિમિતાર્થા[2].
5.4.51 સા દૃષ્ટ-પરસ્પરાકારયોઃ પ્રવિરલ-દર્શનયોઃ.
5.4.52 સંદેશ-માત્રં પ્રાપયતીતિ પત્ર-હારી[3].
5.4.53 સા પ્રગાઢ-સદ્ભાવયોઃ સંસૃષ્ટયોશ્ ચ દેશ-કાલ-સંબોધનાર્થમ્.
5.4.54 દૌત્યેન પ્રહિતાન્યયા સ્વયમ્ એવ નાયકમ્ અભિગચ્છેદ્ અજાનતી નામ તેન સહોપભોગં સ્વાપ્ને વા કથયેત્. ગોત્ર-સ્ખલિતં ભાર્યાં ચાસ્ય નિન્દેત્. ત્દ્-વ્યપદેશેન સ્વયમ્ ઈર્ષ્યાં દર્શયેત્. નખ-દશન-ચિહ્નિતં વા કિં ચિદ્ દદ્યાત્. ભવતે ઽહમ્ આદૌ દાતું સંકલ્પિતેતિ ચાભિદધીત. મમ ભાર્યાયા કા રમણીયેતિ વિવિક્તે પર્યનુયુઞ્જીત સા સ્વયં-દૂતી[4].
5.4.55 તસ્ય વિવિક્તે દર્શનં પ્રતિગ્રહશ્ ચ.
5.4.56 પ્રતિગ્રહ-ચ્છલેનાન્યામ્ અભિસંધાયાસ્યાઃ સંદેશાશ્રવણ-દ્વારેણ નાયકં સાધયેત્ તાં ચોપહન્યાત્ સાપિ સ્વયં-દૂતી[4].
5.4.57 એતયા નાયકો ઽપ્ય્ અન્ય-દૂતશ્ ચ વ્યાખ્યાતઃ.
5.4.58 નાયક-ભાર્યાં મુગ્ધાં વિશ્વાસ્યાયન્ત્રણયાનુપ્રવિશ્ય નાયકસ્ય ચેષ્ટિતાનિ પૃચ્છેત્. યોગાઞ્ શિક્ષયેત્. સાકારં મણ્ડયેત્. કોપમ્ એનાં ગ્રાહયેત્. એવં ચ પ્રતિપદ્યસ્વેતિ શ્રાવયેત્. સ્વયં ચાસ્યાં નખ-દશનપદાનિ નિર્વર્તયેત્. તેન દ્વારેણ નાયાકમ્ આકારયેત્ સા મૂઢ-દૂતી[5].
5.4.59 તસ્યાસ્ તયૈવ પ્રત્યુત્તરાણિ યોજયેત્.
5.4.60 સ્વ-ભાર્યાં વા મૂઢં પ્રયોજ્ય તયા સહ વિશ્વાસેન યોજયિત્વા તયૈવાકારયેત્. આત્મનશ્ ચ વૈચક્ષણ્યં પ્રકાશયેત્. સા ભાર્યા-દુતી[6] તસ્યાસ્ તયૈવાકાર-ગ્રહણમ્.
5.4.61 બાલાં વા પરિચારિકામ્ અ:દોષ-જ્ઞામ્ અ:દુષ્ટેનોપાયેન પ્રહિણુયાત્. તત્ર સ્રજિ કર્ણપત્ત્રે વા ગૂઢ-લેખ-નિધાનં નખ-દશન-પદમ્ વા સા મૂક-દૂતી[7]. તસ્યાસ્ તયૈવ પ્રત્યુત્તર-પ્રાર્થનમ્.
5.4.62 પૂર્વ-પ્રસ્તુતાર્થ-લિઙ્ગ-સંબદ્ધમ્ અન્ય-જના:ગ્રહણીયં લૌકિકાર્થં વ્યર્થં વા વચનમ્ ઉદાસીના યા શ્રાવયેત્ સા વાત-દૂતી[8]. તસ્યા અપિ તયૈવ પ્રત્યુત્તર-પ્રાર્થનમ્
5.4.62ચ્ ઇતિ તાસાં વિશેષાઃ..5.4.63 ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ
5.4.63વ્ વિધવેક્ષણિકા દાસી ભિક્ષુકી શિલ્પ-કારિકા. પ્રવિશત્ય્ આસુ વિશ્વાસં દૂતી-કાર્યં ચ વિન્દતિ..
5.4.64 સંક્ષેપેણ દૂતી-કર્માણ્ય્ આહ
5.4.64વ્ વિદ્વેષં ગ્રાહયેત્ પત્યૌ રમણીયાનિ વર્ણયેત્. ચિત્રાન્ સુરત-સંભોગાન્ અન્યાસામ્ અપિ દર્શયેત્..
5.4.65વ્ નાયકસ્યાનુરાગં ચ પુનશ્ ચ રતિ-કૌશલમ્. પ્રાર્થનાં ચાધિક-સ્ત્રીભિર્ અવષ્ટમ્ભં ચ વર્ણયેત્..
5.4.66વ્ અ:સંકલ્પિતમ્ અપ્ય્ અર્થમ્ ઉત્સૃષ્ટં દોષ-કારણાત્. પુનર્ આવર્તયત્ય્ એવ દૂતી વચન-કૌશલાત્((144))..
5.4ચ્ ઇતિ શ્રીવાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે પારદારિકે પઞ્ચમે ઽધિકરણે દૂતી-કર્માણિ ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 5 પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ.
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)47 [ઈશ્વર-કામિત-પ્રકરણમ્]
5.5.1 ન રાજ્ઞાં મહામાત્રાણાં વા પર-ભવન-પ્રવેશો વિદ્યતે.મહાજનેન હિ ચરિતમ્ એષાં દૃશ્યતે ઽનુવિધીયતે ચ.
5.5.2 સવિતારમ્ ઉદ્યન્તં ત્રયો લોકાઃ પશ્યન્તિ અનૂદ્યન્તે ચ. ગચ્છન્તમ્ અપિ પશ્યન્ત્ય્ અનુપ્રતિષ્ઠન્તે ચ.
5.5.3 તસ્માદ્ અ:શક્યત્વાદ્ ગર્હણીયત્વાચ્ ચેતિ ન તે વૃથા કિં ચિદ્ આચરેયુઃ.
5.5.4 અ:વશ્યં ત્વ્ આચરિતવ્યે યોગાન્ પ્રયુઞ્જીરન્.
5.5.5 ગ્રામાધિપતેર્ આયુક્તકસ્ય હલોત્થવૃત્તિ-પુત્રસ્ય((145)) યૂનો ગ્રામીણ-યોષિતો વચન-માત્ર- સાધ્યાઃ. તાશ્ ચર્ષણ્ય((146)) ઇત્ય્ આચક્ષતે વિટાઃ.

5.5.6 તાભિઃ સહ વિષ્ટિ-કર્મસુ કોષ્ઠાગાર-પ્રવેશે દ્રવ્યાણાં નિષ્ક્રમણ-પ્રવેશનયોર્ ભવન-પ્રતિસંસ્કારે ક્ષેત્ર-કર્મણિ કર્પાસોર્ણાતસી-શણ-વલ્કલાદાને સૂત્ર-પ્રતિગ્રહે દ્રવ્યાણાં ક્રય-વિક્રય-વિનિમયેષુ તેષુ તેષુ ચ કર્મસુ પ્રયોગઃ.
5.5.7 તથા વ્રજ-યોષિદ્ભિઃ ગવાધ્યક્ષસ્ય.
5.5.8 વિધવાનાથા-પ્રવ્રજિતાભિઃ સહ સૂત્રાધ્યક્ષસ્ય.
5.5.9 મર્મજ્ઞાત્વાદ્ રાત્રાવ્ અટને ચાટન્તીભિર્ નાગરસ્ય.
5.5.10 ક્રય-વિક્રયે પણ્યાધ્યક્ષસ્ય.
5.5.11 અષ્ટમી-ચન્દ્રકૌમુદી-સુ:વસન્તકાદિષુ પત્તન-નગર-ખર્વટ-યોષિતામ્ ઈશ્વર-ભવને સહાન્તઃ:પુરિકાભિઃ પ્રાયેણ ક્રીડા.
5.5.12 તત્ર ચાપાનકાન્તે નગર-સ્ત્રિયો યથા-પરિચયમ્ અન્તઃ:પુરિકાનાં પૃથક્ પૃથગ્ ભોગાવાસકાન્ પ્રવિશ્ય કથાભિર્ આસિત્વા પૂજિતાઃ પ્રતીતાશ્ ચોપપ્રદોષં નિષ્ક્રામયેયુઃ.
5.5.13 તત્ર પ્રણિહિતા રાજ-દાસી પ્રયોજ્યાયાઃ પૂર્વ-સંસૃષ્ટા તાં તત્ર સંભાષેત.
5.5.14 રામણીયક-દર્શનેન યોજયેત્.
5.5.15 પ્રાગ્ એવ સ્વ-ભવન-સ્થાં બ્રૂયાત્. અમુષ્યાં ક્રીડાયાં તવ રાજ-ભવન-સ્થાનાનિ રામણીયકાનિ દર્શયિષ્યામીતિ કાલે ચ યોજયેત્. બહિઃ:પ્રવાલ-કુટ્ટિમં((147)) તે દર્શયિષ્યામિ.
5.5.16 મણિ-ભૂમિકાં વૃક્ષ-વાટિકાં મૃદ્વીકા-મણ્ડપં((148)) સમુદ્ર-ગૃહ-પ્રાસાદાન્ ગૂઢ-ભિત્તિ-સંચારાંશ્ ચિત્ર-કર્માણિ ક્રીડા-મૃગાન્ યન્ત્રાણિ શકુનાન્ વ્યાઘ્ર-સિંહ-પઞ્જરાદીનિ ચ યાનિ પુરસ્તાદ્ વર્ણિતાનિ સ્યુઃ.
5.5.17 એકાન્તે ચ તદ્-ગતમ્ ઈશ્વરાનુરાગં શ્રાવયેત્.
5.5.18 સંપ્રયોગે ચાતુર્યં ચાભિવર્ણયેત્.
5.5.19 અ:મન્ત્ર-શ્રવં ચ પ્રતિપન્નાં યોજયેત્.
5.5.20 અ:પ્રતિપદ્યમાનાં સ્વયમ્ એવેશ્વર આગત્યોપચારૈઃ સાન્ત્વિતાં રઞ્જયિત્વા સંભૂય ચ સાનુરાગં વિસૃજેત્.
5.5.21 પ્રયોજ્યાયાશ્ ચ પત્યુર્ અનુગ્રહોચિતસ્ય દારાન્ નિત્યમ્ અન્તઃ:પુરમ્ ઔચિત્યાત્ પ્રવેશયેત્. તત્ર પ્રણિહિતા રાજ-દાસીતિ સમાનં પૂર્વેણ.
5.5.22 અન્તઃ:પુરિકા વા પ્રયોજ્યયા સહ સ્વ:ચેટિકા-સંપ્રેષણેન પ્રીતિં કુર્યાત્. પ્રસૃત-પ્રીતિં ચ સાપદેશં દર્શને નિયોજયેત્. પ્રવિષ્ટાં પૂજિતાં પીતવતીં પ્રણિહિતા રાજ-દાસીતિ સમાનં પૂર્વેણ.
5.5.23 યસ્મિન્ વા વિજ્ઞાને પ્રયોજ્યા વિખ્યાતા સ્યાત્ તદ્-દર્શનાર્થમ્ અન્તઃ:પુરિકા સોપચારં તામ્ આહ્વયેત્. પ્રવિષ્ટાં પ્રણિહિતા રાજ-દાસીતિ સમાનં પૂર્વેણ.
5.5.24 ઉદ્ભૂતાન્:અર્થસ્ય ભીતસ્ય વા ભાર્યાં ભિક્ષુકી બ્રૂયાત્ અસાવ્ અન્તઃ:પુરિકા રાજનિ સિદ્ધા ગૃહીત-વાક્યા મમ વચનં શૃણોતિ. સ્વ-ભાવતશ્ ચ કૃપા-શીલા તામ્ અનેનોપાયેનાધિગમિષ્યામિ. અહમ્ એવ તે પ્રવેશં કારયિષ્યામિ. સા ચ તે ભર્તુર્ મહાન્તમ્ અન્:અર્થં નિવર્તયિષ્યતીતિ પ્રતિપન્નાં દ્વિસ્ ત્રિર્ ઇતિ પ્રવેશયેત્. અન્તઃ:પુરિકા ચાસ્યા અ:ભયં દદ્યાત્. અ:ભય-શ્રવણાચ્ ચ સંપ્રહૃષ્ટાં પ્રણિહિતા રાજ-દાસીતિ સમાનં પૂર્વેણ..5.5.25 એતયા વૃત્ત્ય્-અર્થિનાં મહામાત્રાભિતપ્તાનાં બલાદ્ વિગૃહીતાનાં વ્યવહારે દુર્:બલાનાં સ્વ-ભોગેના:સંતુષ્ટાનાં રાજનિ પ્રીતિ-કામાનાં રાજ્ય-જનેષુ પઙ્ક્તિમ્ ઇચ્છતાં સ-જાતૈર્ બાધ્યમાનાનાં સ:જાતાન્ બાધિતુ-કામાનાં સૂચકાનામ્ અન્યેષામ્ કાર્ય-વશિનાં જાયા વ્યાખ્યાતાઃ.
5.5.26 અન્યેન વા પ્રયોજ્યાં સહ સંસૃષ્ટાં સંગ્રાહ્ય દાસ્યમ્ ઉપનીતાં ક્રમેણાન્તઃ:પુરં પ્રવેશયેત્.
5.5.27 પ્રણિધિના ચાયતિમ્ અસ્યાઃ સંદૂષ્ય રાજનિ વિદ્વિષ્ટ ઇતિ કલત્રાવગ્રહોપાયેનૈનામ્ અન્તઃ:પુરં પ્રવેશયેત્. ઇતિ પ્રચ્છન્ન-યોગાઃ((149)). એતે રાજ-પુત્રેષુ પ્રાયેણ.
5.5.28 ન ત્વ્ એવં પર-ભવનમ્ ઈશ્વરઃ પ્રવિશેત્.
5.5.29 આભીરં કોટ્ટ-રાજં((150)) પર-ભવન-ગતં ભ્રાતૃ-પ્રયુક્તો રજકો જઘાન. કાશિ-રાજં જયસેનમ્ અશ્વાધ્યક્ષ ઇતિ.
5.5.30 પ્રકાશ-કામિતાનિ તુ દેશ-પ્રવૃત્તિ-યોગાત્.
5.5.31 પ્રત્તા જનપદ-કન્યા દશમે ઽહનિ કિં ચિદ્ ઔપાયનિકમ્ ઉપગૃહ્ય પ્રવિશન્ત્ય્ અન્તઃ:પુરમ્ ઉપભુક્તા એવ વિસૃજ્યન્ત ઇત્ય્ આન્ધ્રાણામ્((151)).
5.5.32 મહામાત્રેશ્વરાણામ્ અન્તઃ:પુરાણિ નિશિ સેવાર્થં રાજાનમ્ ઉપગચ્છન્તિ વાત્સગુલ્મકાનામ્.
5.5.33 રૂપવતીર્ જનપદ-યોષિતઃ પ્રીત્ય્-અપદેશેન માસં માસાર્ધં વાતિવાસયન્ત્ય્ અન્તઃ:પુરિકા વૈદર્ભાણામ્.
5.5.34 દર્શનીયાઃ સ્વ-ભાર્યાઃ પ્રીતિ-દાયમ્ એવ મહામાત્ર-રાજભ્યો દદત્ય્ અપરાન્તકાનામ્.
5.5.35 રાજ-ક્રીડાર્થં નગર-સ્ત્રિયો જનપદ-સ્ત્રિયશ્ ચ સઙ્ઘશ એકશશ્ ચ રાજકુલં પ્રવિશન્તિ સૌરાષ્ટ્રકાણામ્ ઇતિ.
5.5.36 શ્લોકાવ્ અત્ર ભવતઃ
5.5.36વ્ એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રયોગાઃ પારદારિકાઃ. દેશે દેશે પ્રવર્તન્તે રાજભિઃ સંપ્રવર્તિતાઃ..
5.5.37વ્ ન ત્વ્ એવૈતાન્ પ્રયુઞ્જીત રાજા લોક-હિતે રતઃ. નિગૃહીતારિ-ષડ્-વર્ગસ્ તથા વિજયતે મહીમ્((152))..
5.5ચ્ ઇતિ શ્રીવાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે પારદારિકે પઞ્ચમે ઽધિકરણે ઈશ્વર-કામિતમ્ પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 6 ષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ.
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)48 [અન્તઃ:પુરિકા-વૃત્ત-પ્રકરણમ્]
5.6.1 નાન્તઃ:પુરાણાં રક્ષણ-યોગાત્ પુરુષ-સંદર્શનં વિદ્યતે પત્યુશ્ ચૈકત્વાદ્ અન્:એક-સાધારણત્વાચ્ ચા:તૃપ્તિઃ. તસ્માત્ તાનિ પ્રયોગત એવ પરસ્-પરં રઞ્જયેયુઃ.
5.6.2 ધાત્રેયિકાં સખીં દાસીં વા પુરુષવદ્ અલંકૃત્યાકૃતિ-સંયુક્તૈઃ કન્દ-મૂલ-ફલાવયવૈર્ અપદ્રવ્યૈર્ વાત્માભિપ્રાયં નિવર્તયેયુઃ.
5.6.3 પુરુષ-પ્રતિમા અ:વ્યક્ત-લિઙ્ગાશ્ ચાધિશયીરન્.
5.6.4 રાજાનશ્ ચ કૃપા-શીલા વિનાપિ ભાવ-યોગાદ્ આયોજિતાપદ્રવ્યા યાવદ્ અર્થમ્ એકયા રાત્ર્યા બહ્વીભિર્ અપિ ગચ્છન્તિ. યસ્યાં તુ પ્રીતિર્ વાસક ઋતુર્ વા તત્રાભિપ્રાયતઃ પ્રવર્તન્ત ઇતિ પ્રાચ્યોપચારાઃ.
5.6.5 સ્ત્રી-યોગેણૈવ પુરુષાણામ્ અપ્ય્ અ:લબ્ધ-વૃત્તીનાં વિયોનિષુ વિજાતિષુ સ્ત્રી-પ્રતિમાસુ કેવલોપમર્દનાચ્ ચાભિપ્રાય-નિવૃત્તિર્ વ્યાખ્યાતા.

5.6.6 યોષાવેષાંશ્ ચ નાગરકાન્ પ્રાયેણાન્ત:પુરિકાઃ પરિચારિકાભિઃ સહ પ્રવેશયન્તિ.
5.6.7 તેષામ્ ઉપાવર્તને ધાત્રેયિકાશ્ ચાભ્યન્તર-સંસૃષ્ટા આયતિં દર્શયન્ત્યઃ પ્રયતેરન્.
5.6.8 સુખ-પ્રવેશિતામ્ અપસાર-ભૂમિં વિશલતાં વેશ્મનઃ પ્રમાદં રક્ષિણામ્ અ:નિત્યતાં પરિજનસ્ય વર્ણયેયુઃ.
5.6.9 ન ચા:સદ્-ભૂતેનાર્થેન પ્રવેશયિતું જનમ્ આવર્તયેયુર્ દોષાત્.
5.6.10 નાગરકસ્ તુ સુ:પ્રાપમ્ અપ્ય્ અન્તઃ:પુરમ્ અપાય-ભૂયિષ્ઠત્વાન્ ન પ્રવિશેદ્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
5.6.11 સાપસારં તુ પ્રમદ-વનાવગાઢં વિભક્ત-દીર્ઘ-કાક્ષ્યમ્ અલ્પ-પ્રમત્ત-રક્ષકં પ્રોષિત-રાજકં કારણાનિ સમીક્ષ્ય બહુષ આહૂયમાનો ઽર્થ-બુદ્ધ્યા કક્ષ્યા-પ્રવેશં ચ દૃષ્ટ્વા તાભિર્ એવ વિહિતોપાયઃ પ્રવિશેત્.
5.6.12 શક્તિ-વિષયે ચ પ્રતિ:દિનં નિષ્ક્રામેત્.
5.6.13 બહિશ્ ચ રક્ષિભિર્ અન્યદ્ એવ કારણમ્ અપદિશ્ય સંસૃજેત.
5.6.14 અન્તશ્:ચારિણ્યાં ચ પરિચારિકાયાં વિદિતાર્થાયાં સક્તમ્ આત્માનં રૂપયેત્. તદ્-અ:લાભાચ્ ચ શોકમ્ અન્તઃ:પ્રવેશિનીભિશ્ ચ દૂતી-કલ્પં સકલમ્ આચરેત્.
5.6.15 રાજ-પ્રનિધીંશ્ ચ બુધ્યેત.
5.6.16 દૂત્યાસ્ ત્વ્ અ:સંચારે યત્ર ગૃહીતાકારાયાઃ પ્રયોજ્યાયા દર્શન-યોગસ્ તત્રાવસ્થાનમ્.
5.6.17 તસ્મિન્ન્ અપિ તુ રક્ષિષુ પરિચારિકા-વ્યપદેશઃ.
5.6.18 ચક્ષુર્ અનુબધ્નન્ત્યામ્ ઇઙ્ગિતાકાર-નિવેદનમ્..5.6.19 યત્ર સંપાતો ઽસ્યાસ્ તત્ર ચિત્ર-કર્મણસ્ તદ્-યુક્તસ્ય વ્યર્થાનાં ગીત-વસ્તુકાનાં ક્રીડનકાનાં કૃત-ચિહ્નાનામ્ આપીનકાનામ્((153)) અઙ્ગુલીયકસ્ય ચ નિધાનમ્.
5.6.20 પ્રત્ય્:ઉત્તરં તયા દત્તં પ્રપશ્યેત્. તતઃ પ્રવેશને યતેત.
5.6.21 યત્ર ચાસ્ય નિયતં ગમનમ્ ઇતિ વિદ્યાત્ તત્ર પ્રછન્નસ્ય પ્રાગ્ એવાવસ્થાનમ્.
5.6.22 રક્ષિ-પુરુષ-રૂપો વા તદ્-અનુજ્ઞાત-વેલાયાં પ્રવિશેત્.
5.6.23 આસ્તરણ-પ્રાવરણ-વેષ્ટિતસ્ય વા પ્રવેશ-નિર્હારૌ.
5.6.24 પુટા:પુટ-યોગૈર્ વા નષ્ટચ્છાયા-રૂપઃ.
5.6.25 તત્રાયં પ્રયોગઃ ણ્ નકુલ-હૃદયં ચોરકતુમ્બી-ફલાનિ સર્પાક્ષીણિ ચાન્તર્ધૂમેન પચેત્. તતો ઽઞ્જનેન સમ-ભાગેન પેષયેત્. અનેનાભ્યક્ત-નયનો નષ્ટ-ચ્છાયા-રૂપશ્ ચરતિ [અન્યૈષ્ ચ જલ-બ્રહ્મ-ક્ષેમ-શિરઃ-પ્રણીતૈર્ બાહ્ય-પાનકૈર્ વા.
5.6.26 રાત્રિ-કૌમુદીષુ ચ દીપિકા-સંબાધે સુરઙ્ગયા વા.
5.6.27 તત્રૈતદ્ ભવતિ((154)).
5.6.27વ્ દ્રવ્યાણામ્ અપિ નિર્હારે પાનકાનાં પ્રવેશને. આપાનકોત્સવાર્થે ઽપિ ચેટિકાનાં ચ સંભ્રમે..
5.6.27વ્ વ્યત્યાસે વેશ્મનાં ચૈવ રક્ષિણાં ચ વિપર્યયે. ઉદ્યાન-યાત્રા-ગમને યાત્રાતશ્ ચ પ્રવેશને..
5.6.27વ્ દીર્ઘ-કાલોદયાં યાત્રાં પ્રોષિતે ચાપિ રાજનિ. પ્રવેશનં ભવેત્ પ્રાયો યૂનાં નિષ્ક્રમણં તથા..
5.6.28વ્ પરસ્પરસ્ય કાર્યાણિ જ્ઞાત્વા ચાન્તઃપુરાલયાઃ. એક-કાર્યાસ્ તતઃ કુર્યુઃ શેષાણામ્ અપિ ભેદનમ્..
5.6.28વ્ દૂષયિત્વા તતો ઽન્યોન્યમ્ એક-કાર્યાર્પણે સ્થિરઃ. અ:ભેદ્યતાં ગતઃ સદ્યો યથેષ્ટં ફલમ્ અશ્નુતે..
5.6.29 તત્ર રાજ-કુલ-ચારિણ્ય એવ લક્ષણ્યાન્ પુરુષાન્ અન્તઃ:પુરં પ્રવેશયન્તિ નાતિ:સુ:રક્ષત્વાદ્ અપરાન્તિકાનામ્.
5.6.30 ક્ષત્રિય-સંજ્ઞકૈર્ અન્તઃ:પુર-રક્ષિભિર્ એવાર્થં સાધયન્ત્ય્ આભીરકાણામ્.
5.6.31 પ્રેષ્યાભિઃ સહ તદ્-વેષાન્ નાગરક-પુત્રાન્ પ્રવેશયન્તિ વાત્સગુલ્મકાનામ્.
5.6.32 સ્વૈર્ એવ પુત્રૈર્ અન્તઃ:પુરાણિ કામ-ચારૈર્ જનની-વર્જમ્ ઉપયુજ્યન્તે વૈદર્ભકાનામ્.
5.6.33 તથા પ્રવેશિભિર્ એવ જ્ઞાતિ-સંબન્ધિભિર્ નાન્યૈર્ ઉપયુજ્યન્તે સ્ત્રૈરાજકાનામ્.
5.6.34 બ્રાહ્મણૈર્ મિત્રૈર્ ભૃત્યૈર્ દાસ-ચેટૈશ્ ચ ગૌડાનામ્.
5.6.35 પરિસ્પન્દાઃ કર્મકરાશ્ ચાન્તઃ:પુરેષ્વ્ અ:નિષિદ્દ્ધા અન્યે ઽપિ તદ્-રૂપાશ્ ચ સૈન્ધવાનામ્.
5.6.36 અર્થેન રક્ષિણમ્ ઉપગૃહ્ય સાહસિકાઃ સંહતાઃ પ્રવિશન્તિ હૈમવતાનામ્.
5.6.37 પુષ્પ-દાન-નિયોગાન્ નગર-બ્રાહ્મણા રાજ-વિદિતમ્ અન્તઃ:પુરાણિ ગચ્છન્તિ. પટાન્તરિતશ્ ચૈષામ્ આલાપઃ. તેન પ્રસઙ્ગેન વ્યતિકરો ભવતિ બઙ્ગ-અઙ્ગ-કલિઙ્ગકાનામ્.
5.6.38 સંહત્ય નવદશેત્ય્ એકૈકં યુવાનં પ્રચ્છાદયન્તિ પ્રાચ્યાનામ્ ઇતિ. એવં પર-સ્ત્રિયઃ પ્રકુર્વીત.
5.6.38ચ્ ઇત્ય્ અન્તઃ:પુરિકા-વૃત્તમ્((155)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)49
5.6.39 એભ્ય એવ ચ કારણેભ્યઃ સ્વ-દારાન્ રક્ષેત્.
5.6.40 કામોપધા-શુદ્ધાન્((156)) રક્ષિણો ઽન્તઃ:પુરે સ્થાપયેદ્ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.

5.6.41 તે હિ ભયેન ચાર્થેન ચાન્યં પ્રયોજયેયુસ્ તસ્માત્ કામ-ભયાર્થોપધા-શુદ્ધાન્ ઇતિ ગોણિકાપુત્રઃ((157)).
5.6.42 અ:દ્રોહો ધર્મસ્ તમ્ અપિ ભયાજ્ જહ્યાદ્ અતો ધર્મ-ભયોપધા-શુદ્ધાન્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
5.6.43 વાક્યાભિધાયિનીભિશ્ ચ ગૂઢાકારાભિઃ પ્રમાદભિર્ આત્મ-દારાન્((158)) ઉપદધ્યાચ્ છૌચા:શૌચ-પરિજ્ઞાનાર્થમ્ ઇતિ બાભ્રવીયાઃ
5.6.44 દુષ્ટાનાં યુવતિષુ સિદ્ધત્વાન્ ના:કસ્માદ્ અ:દુષ્ટ-દૂષણમ્ આચરેદ્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ((159)).
5.6.45 અતિ:ગોષ્ઠી નિર્:અઙ્કુશત્વં ભર્તુઃ સ્વૈરતા પુરુષૈઃ સહા:નિયન્ત્રણતા પ્રવાસે ઽવસ્થાનં વિદેશે નિવાસઃ સ્વ-વૃત્ત્ય્-ઉપઘાતઃ સ્વૈરિણી-સંસર્ગઃ પત્યુર્ ઈર્ષ્યાલુતા ચેતિ સ્ત્રીણાં વિનાશ-કારણાનિ.
5.6.46વ્ સંદૃશ્ય શાસ્ત્રતો યોગાન્ પારદારિક-લક્ષિતાન્. ન યાતિ ચ્છલનાં કશ્ ચિદ્ સ્વ-દારાન્ પ્રતિ શાસ્ત્રવિત્..
5.6.47વ્ પાક્ષિકત્વાત્ પ્રયોગાણામ્ અપાયાનાં ચ દર્શનાત્. ધર્માર્થયોશ્ ચ વૈલોમ્યાન્ નાચરેત્ પારદારિકમ્..
5.6.48વ્ તદ્ એતદ્ દાર-ગુપ્ત્ય્-અર્થમ્ આરબ્ધં શ્રેયસે નૃણામ્. પ્રજાનાં દૂષણાયૈવ ન વિજ્ઞેયો ઽસ્ય સંવિધિઃ((160))..
5.6ચ્ ઇતિ શ્રિવાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે પારદારિકે પઞ્ચમે ઽધિકરણે ઈશ્વર્કામિતં પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ..લિવ્રે 6 વૈશિકં ષષ્ટમ્ અધિકરણમ્.
લેçઓન્ 1 પ્રથમો ઽધ્યાયઃ
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)50 [સહાય-ગમ્યા:ગમ્ય-ગમન-કારણ-ચિન્તા-પ્રકરણમ્]
6.1.1 વેશ્યાનાં પુરુષાધિગમે રતિર્ વૃત્તિશ્ ચ સર્ગાત્.
6.1.2 રતિતઃ પ્રવર્તનં સ્વાભાવિકં કૃત્રિમમ્ અર્થાર્થમ્.
6.1.3 તદ્ અપિ સ્વાભાવિકવદ્ રૂપયેત્.
6.1.4 કામ-પરાસુ હિ પુંસાં વિશ્વાસ-યોગાત્.
6.1.5 અ:લુબ્ધતાં ચ ખ્યાપયેત્ તસ્ય નિદર્શનાર્થમ્.
6.1.6 ન ચાન્:ઉપાયેનાર્થાન્ સાધયેદ્ આયતિ-સંરક્ષણાર્થમ્.
6.1.7 નિત્યમ્ અલઙ્કાર-યોગિની રાજ-માર્ગાવલોકિની દૃશ્યમાના ન ચાતિવૃત્તા તિષ્ઠેત્. પણ્ય-સ: ધર્મત્વાત્.
6.1.8 યૈર્ નાયકમ્ આવર્જયેદ્ અન્યાભ્યશ્ ચાવચ્છિન્દ્યાદ્ આત્મનશ્ ચાન્:અર્થં પ્રતિકુર્યાદ્ અર્થં ચ સાધયેન્ ન ચ ગમ્યૈઃ પરિભૂયેત તાન્ સહાયાન્ કુર્યાત્.
6.1.9 તે ત્વ્ આરક્ષક-પુરુષા ધર્માધિકરણસ્થા((161)) દૈવ-જ્ઞા વિક્રાન્તાઃ શૂરાઃ સમાન-વિદ્યાઃ કલા-ગ્રાહિણઃ પીઠમર્દ-વીટ-વિદૂષક-માલાકાર-ગાન્ધિક-શૌણ્ડિક-રજક-નાપિત- ભિક્ષુકાસ્ તેચ તે ચ કાર્ય-યોગાત્.
6.1.10 કેવલાર્થાસ્ ત્વ્ અમી ગમ્યાઃ ણ્ સ્વ-તન્ત્રઃ પૂર્વે વયસિ વર્તમાનો વિત્તવાન્ અ:પરોક્ષ-વૃત્તિર્ અધિકરણવાન્ અ:કૃચ્છ્રાધિગત-વિત્તઃ. સંઘર્ષવાન્ સન્તતાયઃ સુભગ-માની શ્લાઘનકઃ પણ્ડકશ્((162)) ચ પું-શબ્દાર્થી. સમાન-સ્પર્ધી સ્વ-ભાવતસ્ ત્યાગી. રાજનિ મહામાત્રે વા સિદ્ધો દૈવ-પ્રમાણો વિત્તાવમાની ગુરૂણાં શાસનાતિગઃ સ:જાતાનાં લક્ષ્ય-ભૂતઃ સ:વિત્ત એક-પુત્રો લિઙ્ગી પ્રચ્છન્ન-કામઃ શૂરો વૈદ્યશ્ ચેતિ.
6.1.11 પ્રીતિ-યશો-ઽર્થાસ્ તુ ગુણતો ઽધિગમ્યાઃ.
6.1.12 મહા-કુલીનો વિદ્વાન્ સર્વ-સમય-જ્ઞઃ કવિર્ આખ્યાન-કુશલો વાગ્મી પ્રગલ્ભો વિવિધ-શિલ્પ- જ્ઞો વૃદ્ધ-દર્શી સ્થૂલ-લક્ષો મહોત્સાહો દૃઢ-ભક્તિર્ અન્:અસૂયકસ્ ત્યાગી મિત્ર-વત્સલો ઘટા-ગોષ્ઠી-પ્રેક્ષણક-સમાજ-સમસ્યા-ક્રીડન-શીલો નીરુજો ઽ:વ્યઙ્ગ-શરીરઃ પ્રાણવાન્ અ:મદ્ય-પો વૃષો મૈત્રઃ સ્ત્રીણાં પ્રનેતા લાલયિતા ચ. ન ચાસાં વશ-ગઃ સ્વ-તન્ત્ર- વૃત્તિર્ અ:નિષ્ઠુરો ઽન્:ઈર્ષ્યાલુર્ અન્:અવશઙ્કી ચેતિ નાયક-ગુણાઃ.
6.1.13 નાયિકાયાઃ પુના રૂપ-યૌવન-લક્ષણ-માધુર્ય-યોગિની ગુણેષ્વ્ અનુરક્તા ન તથાર્થેષુ પ્રીતિ-સંયોગ-શીલા સ્થિર-મતિર્ એક-જાતીયા વિશેષાર્થિની નિત્યમ્ અ:કદર્ય-વૃત્તિર્ ગોષ્ઠી-કલા-પ્રિયા ચેતિ નાયિકા-ગુણાઃ.
6.1.14 નાયિકા પુનર્ બુદ્ધિ-શીલાચાર આર્જવં કૃત-જ્ઞતા દીર્ઘ-દૂર-દર્શિત્વં અ:વિસંવાદિતા દેશ-કાલ-જ્ઞતા નાગરકતા દૈન્યાતિહાસ-પૈશુન્ય-પરિવાદ-ક્રોધ-લોભ-સ્તમ્ભ-ચાપલ- વર્જનં પૂર્વાભિભાષિતા કામ-સૂત્ર-કૌશલં તદ્-અઙ્ગ-વિદ્યાસુ ચેતિ સાધારણ-ગુણાઃ.
6.1.15 ગુણ-વિપર્યયે દોષાઃ.
6.1.16 ક્ષયી રોગી કૃમિ-શક્ર્દ્ વાયસાસ્યઃ પ્રિય-કલત્રઃ પરુષ-વાક્ કદર્યો નિર્ઘૃણો ગુરુ-જન-પરિત્યક્તઃ સ્તેનો દમ્ભ-શીલો મૂલ-કર્મણિ પ્રસક્તો માનાપમાનયોર્ અન્:અપેક્ષી દ્વેષ્યૈર્ અપ્ય્ અર્થ-હાર્યો વિલજ્જ ઇત્ય્ અ:ગમ્યાઃ.
6.1.17 રાગો ભયમ્ અર્થઃ સંઘર્ષો વૈર-નિર્યાતનં જિજ્ઞાસા પક્ષઃ ખેદો ધર્મો યશો ઽનુકમ્પા સુહૃદ્-વાક્યં હ્રીઃ પ્રિય-સાદૃશ્યં ધન્યતા રાગાપનયઃ સાજાત્યં સાહવેશ્યં સાતત્યમ્ આયતિશ્ ચ ગમન-કારણાનિ ભવન્તીત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.1.18 અર્થો ઽન્:અર્થ-પ્રતીઘાતઃ પ્રીતિશ્ ચેતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.1.19 અર્થસ્ તુ પ્રીત્યા ન બાધિતઃ. અસ્ય પ્રાધાન્યાત્.
6.1.20 ભયાદિષુ તુ ગુરુ-લાઘવં પરીક્ષ્યમ્
# 50ચ્ ઇતિ સહાય-ગમ્યાગમ્ય-[ગમન-]કારણ-ચિન્તા((163)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)51
6.1.21 ઉપમન્ત્રિતાપિ ગમ્યેન સહસા ન પ્રતિજાનીયાત્. પુરુષાણાં સુ:લભાવમાનિત્વાત્.
6.1.22 ભાવ-જિજ્ઞાસાર્થં પરિચારક-મુખાન્ સંવાહક-ગાયન-વૈહાસિકાન્ ગમ્યે તદ્-ભક્તાન્ વા પ્રણિદધ્યાત્.
6.1.23 તદ્-અ:ભાવે પીઠમર્દાદીન્. તેભ્યો નાયકસ્ય શૌચા:શૌચં રાગાપરાગૌ સક્તા:સક્તતાં દાના:દાને ચ વિદ્યાત્.
6.1.24 સંભાવિતેન ચ સહ વિટ-પુરોગાં પ્રીતિં યોજયેત્.
6.1.25 લાવક-કુક્કુટ-મેષ-યુદ્ધ-શુક-શારિકા-પ્રલાપન-પ્રેક્ષણક-કલા-વ્યપદેશેન પીઠમર્દો નાયકં તસ્યા ઉદવસિતમ્ આનયેત્.
6.1.26 તાં વા તસ્ય.
6.1.27 આગતસ્ય પ્રીતિ-કૌતુક-જનનં કિં ચિદ્ દ્રવ્ય-જાતં સ્વયમ્ ઇદમ્ અ:સાધારણોપભોગ્યમ્ ઇતિ પ્રીતિ-દાયં દદ્યાત્.

6.1.28 યત્ર ચ રમતે તયા ગોષ્ઠ્યૈનમ્ ઉપચારૈશ્ ચ રઞ્જયેત્.
6.1.29 ગતે ચ સ:પરિહાસ-પ્રલાપાં સોપાયનાં પરિચારિકામ્ અભીક્ષ્ણં પ્રેષયેત્..6.1.30 સ:પીઠમર્દાયાશ્ ચ કારણાપદેશેન સ્વયં ગમનમ્
# 51ચ્ ઇતિ ગમ્યોપાવર્તનમ્((164)).
6.1.31 ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ.
6.1.31વ્ તામ્બૂલાનિ સ્રજશ્ ચૈવ સંસ્કૃતં ચાનુલેપનમ્. આગતસ્યાહરેત્ પ્રીત્યા કલા-ગોષ્ઠીશ્ ચ યોજયેત્..
6.1.32વ્ દ્રવ્યાણિ પ્રણયે દદ્યાત્ કુર્યાચ્ ચ પરિવર્તનમ્. સંપ્રયોગસ્ય ચાકૂતમ્ નિજેનૈવ પ્રયોજયેત્..
6.1.33વ્ પ્રીતિ-દાયૈર્ ઉપન્યાસૈર્ ઉપચારૈશ્ ચ કેવલૈઃ. ગમ્યેન સહ સંસૃષ્ટા રઞ્જયેત્ તં તતઃ પરમ્((165))..
6.1ચ્ ઇતિ શ્રી વાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે વૈશિકે ષષ્ઠે ઽધિકરણે સહાય-ગમ્યા:ગમ્ય-ચિન્તા ગમન-કારણં ગમ્યોપાવર્તનં પ્રથમો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 2 દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ.
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)52 [કાન્તાનુવૃત્ત-પ્રકરણમ્]
6.2.1 સંયુક્તા નાયકેન તદ્-રણ્જનાર્થમ્ એકચારિણી-વૃત્તમ્ અનુતિષ્ઠેત્((166)).
6.2.2 રઞ્જયેન્ ન તુ સજ્જેત સક્તવચ્ ચ વિચેષ્ટેતેતિ સંક્ષેપોક્તિઃ.
6.2.3 માતરિ ચ ક્રૂર-શીલાયામ્ અર્થ-પરાયાં ચાયત્તા સ્યાત્.
6.2.4 તદ્-અ:ભાવે માતૃકાયામ્.
6.2.5 સા તુ ગમ્યેન નાતિપ્રીયેત.
6.2.6 પ્રસહ્ય ચ દુહિતરમ્ આનયેત્.
6.2.7 તત્ર તુ નાયિકાયાઃ સંતતમ્ અ:રતિર્ નિર્વેદો વ્રીડાં ભયં ચ.
6.2.8 ન ત્વ્ એવ શાસનાતિવૃત્તિઃ.
6.2.9 વ્યાધિં ચૈકમ્ અ:નિમિત્તમ્ અ:જુગુપ્સિતમ્ અ:ચક્ષુર્-ગ્રાહ્યમ્ અ:નિત્યં ચ ખ્યાપયેત્.
6.2.10 સતિ કારણે તદ્-અપદેશં ચ નાયકાન્:અભિગમનમ્.
6.2.11 નિર્:માલ્યસ્ય તુ નાયિકા ચેટિકાં પ્રેષયેત્ તામ્બૂલસ્ય ચ.
6.2.12 વ્યવાયે તદ્-ઉપચારેષુ વિસ્મયઃ.
6.2.13 ચતુઃષષ્ટ્યાં શિષ્યત્વમ્.
6.2.14 તદ્-ઉપદિષ્ટાનાં ચ યોગાનામ્ આભીક્ષ્ણ્યેનાનુયોગઃ.
6.2.15 તત્-સાત્મ્યાદ્ રહસિ વૃત્તિઃ.
6.2.16 મનોરથાનામ્ આખ્યાનમ્.
6.2.17 ગુહ્યાનાં વૈકૃત-પ્રચ્છાદનમ્.
6.2.18 શયને પરાવૃત્તસ્યાનુપેક્ષણમ્.
6.2.19 આનુલોમ્યં ગુહ્ય-સ્પર્શને.
6.2.20 સુપ્તસ્ય ચુમ્બનમ્ આલિઙ્ગનં ચ.
6.2.21 પ્રેક્ષણમ્ અન્ય-મનસ્કસ્ય. રાજ-માર્ગે ચ પ્રાસાદ-સ્થાયાસ્ તત્ર વિદિતાયા વ્રીડા શાઠ્ય-નાશઃ.
6.2.22 તદ્-દ્વેષ્યે દ્વેષ્યતા. તત્-પ્રિયે પ્રિયતા. તદ્-રમ્ય રતિઃ. તમ્ અનુ હર્ષ-શોકૌ. સ્ત્રીષુ જિજ્ઞાસા. કોપશ્ ચા:દીર્ગઃ.
6.2.23 સ્વ-કૃતેષ્વ્ અપિ નખ-દશન-ચિહ્નેષ્વ્ અન્યાશઙ્કા.
6.2.24 અનુરગસ્યા:વચનમ્.
6.2.25 આકારતસ્ તુ દર્શયેત્.
6.2.26 મદ-સ્વપ્ન-વ્યાધિષુ તુ નિર્વચનમ્.
6.2.27 શ્લાઘ્યાનાં નાયક-કર્મણાં ચ.
6.2.28 તસ્મિન્ બ્રુવાણે વાક્યાર્થ-ગ્રહણમ્. તદ્ અવધાર્ય પ્રશંસાવિષયે ભાષણમ્. તદ્-વાક્યસ્ય ચોત્તરેણ યોજનમ્. ભક્તિમાંશ્ ચેત્.
6.2.29 કથાસ્વ્ અનુવૃત્તિર્ અન્યત્ર સ:પત્ન્યાઃ.
6.2.30 નિઃશ્વાસે જૃમ્ભતે સ્ખલિતે પતિતે વા તસ્ય ચાર્તિમ્ આશંસીત.

6.2.31 ક્ષુત-વ્યાહૃત-વિસ્મિતેષુ જીવેત્ય્ ઉદાહરણમ્.
6.2.32 દૌર્મનસ્યે વ્યાધિ-દૌર્હૃદાપદેશઃ.
6.2.33 ગુણતઃ પરસ્યા:કીર્તનમ્.
6.2.34 ન નિન્દા સમાન-દોષસ્ય.
6.2.35 દત્તસ્ય ધારણમ્.
6.2.36 વૃથાપરાધે તદ્-વ્યસને વાલઙ્કારસ્યા:ગ્રહણમ્ અ:ભોજનં ચ.
6.2.37 તદ્-યુક્તાશ્ ચ વિલાપાઃ.
6.2.38 તેન સહ દેશ-મોક્ષં રોચયેત્ રાજનિ નિષ્ક્રયં ચ.
6.2.39 સામર્થ્યમ્ આયુષ્યસ્ તદ્-અવાપ્તૌ.
6.2.40 તસ્યાર્થાધિગમે ઽભિપ્રેત-સિદ્ધૌ શરીરોપચયે વા પૂર્વ-સંભાષિત ઇષ્ટ-દેવતોપહારઃ.
6.2.41 નિત્યમ્ અલઙ્કાર-યોગઃ. પરિમિતો ઽભ્યવહારઃ..6.2.42 ગીતે ચ નામ-ગોત્રયોર્ ગ્રહણમ્. ગ્લાન્યામ્ ઉરસિ લલાટે ચ કરં કુર્વીત. તત્-સુખમ્ ઉપલભ્ય નિદ્રા-લાભઃ.
6.2.43 ઔત્સઙ્ગે ચાસ્યોપવેશનં સ્વપનં ચ. ગમનં વિયોગે.
6.2.44 તસ્માત્ પુત્રાર્થિની સ્યાત્. આયુષો નાધિક્યમ્ ઇચ્છેત્.
6.2.45 એતસ્યા:વિજ્ઞાતમ્ અર્થં રહસિ ન બ્રૂયાત્.
6.2.46 વ્રતમ્ ઉપવાસં ચાસ્ય નિર્વર્તયેત્ મયિ દોષ ઇતિ. અ:શક્યે સ્વયમ્ અપિ તદ્-રૂપા સ્યાત્.
6.2.47 વિવાદે તેનાપ્ય્ અ:શક્યમ્ ઇત્ય્ અર્થ-નિર્દેશઃ.
6.2.48 તદીયમ્ આત્મીયં વા સ્વયમ્ અ:વિશેષેણ પશ્યેત્.
6.2.49 તેન વિના ગોષ્ઠ્ય્-આદીનામ્ અ:ગમનમ્ ઇતિ.
6.2.50 નિર્:માલ્ય-ધારણે શ્લાઘા ઉચ્છિષ્ટ-ભોજને ચ.
6.2.51 કુલ-શીલ-શિલ્પ-જાતિ-વિદ્યા-વર્ણ-વિત્ત-દેશ-મિત્ર-ગુણ-વયો-માધુર્ય-પૂજા.
6.2.52 ગીતાદિષુ ચોદનમ્ અભિજ્ઞસ્ય.
6.2.53 ભય-શીતોષ્ણ-વર્ષાણ્ય્ અન્:અપેક્ષ્ય તદ્-અભિગમનમ્.
6.2.54 સ એવ ચ મે સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઔર્ધ્વદેહિકેષુ વચનમ્.
6.2.55 તદ્-ઇષ્ટ-રસ-ભાવ-શીલાનુવર્તનમ્.
6.2.56 મૂલ-કર્માભિશઙ્કા.
6.2.57 તદ્-અભિગમને ચ જનન્યા સહ નિત્યો વિવાદઃ.
6.2.58 બલાત્કારેણ ચ યદ્ય્ અન્યત્ર તયા નીયેત તદા વિષમ્ અન્:અશનં શસ્ત્રં રજ્જુમ્ ઇતિ કામયેત.
6.2.59 પ્રત્યાયનં ચ પ્રણિધિભિર્ નાયકસ્ય. સ્વયં વાત્મનો વૃત્તિ-ગ્રહણમ્.
6.2.60 ન ત્વ્ એવાર્થેષુ વિવાદઃ.
6.2.61 માત્રા વિના કિં ચિન્ ન ચેષ્ટેત.
6.2.62 પ્રવાસે શીઘ્રાગમનાય શાપ-દાનમ્.
6.2.63 પ્રોષિતે મૃજાનિયમશ્ ચાલઙ્કારસ્ય પ્રતિષેધઃ. મઙ્ગલં ત્વ્ અપેક્ષ્યમ્. એકં શઙ્ખ-વલયં વા ધારયેત્.
6.2.64 સ્મરણમ્ અતીતાનામ્. ગમનમ્ ઈક્ષણિકોપશ્રુતીનામ્. નક્ષત્ર-ચન્દ્ર-સૂર્ય-તારાભ્યઃ સ્પૃહણમ્.
6.2.65 ઇષ્ટસ્વપ્નપ્રદર્શને તત્-સઙ્ગમો મમાસ્ત્વ્ ઇતિ વચનમ્.
6.2.66 ઉદ્વેગો ઽન્:ઇષ્ટે સાન્તિ-કર્મ ચ.
6.2.67 પ્રત્યાગતે કામ-પૂજા.
6.2.68 દેવતોપહારાણાં કરણમ્.
6.2.69 સખીભિઃ પૂર્ણ-પાત્રસ્યાહરણમ્.
6.2.70 વાયસ-પૂજા ચ.
6.2.71 પ્રથમ-સમાગમાન્:અન્તરં ચૈતદ્ એવ વાયસ-પૂજા-વર્જમ્.

6.2.72 સક્તસ્ય ચાનુમરણં બ્રૂયાત્.
6.2.73 નિસૃષ્ટ-ભાવઃ સમાન-વૃત્તિઃ પ્રયોજન-કારી નિર્:આશઙ્કો નિર્:અપેક્ષો ઽર્થેષ્વ્ ઇતિ સક્ત-લક્ષણાનિ.
6.2.74 તદ્ એતન્ નિદર્શનાર્થં દત્તક-શાસનાદ્ ઉક્તમ્. અન્:ઉક્તં ચ લોકતઃ શીલયેત્ પુરુષ-પ્રકૃતિતશ્ ચ.
6.2.75 ભવતશ્ ચાત્ર શ્લોકૌ
6.2.75વ્ સૂક્ષ્મત્વાદ્ અતિ:લોભાચ્ ચ પ્રકૃત્યાજ્ઞાનતસ્ તથા. કામ-લક્ષ્મ તુ દુર્:જાનં સ્ત્રીણાં તદ્-ભાવિતૈર્ અપિ..
6.2.76વ્ કામયન્તે વિરજ્યન્તે રઞ્જયન્તિ ત્યજન્તિ ચ. કર્ષયન્ત્યો ઽપિ સર્વાર્થાઞ્ જ્ઞાયન્તે નૈવ યોષિતઃ((167))..
6.2ચ્ ઇતિ શ્રી વાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે વૈશિકે ષષ્ઠે ઽધિકરણે કાન્તાનુવૃત્તં દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 3 તૃતીયો ઽધ્યાયઃ
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)53 [અર્થાગમોપાય-પ્રકરણમ્]
6.3.1 સક્તાદ્ વિત્તાદાનં સ્વાભાવિકમ્ ઉપાયતશ્ ચ.
6.3.2 તત્ર સ્વાભાવિકં સંકલ્પાત્ સમધિકં વા લભમાના નોપાયાન્ પ્રયુઞ્જીતેત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.3.3 વિદિતમ્ અપ્ય્ ઉપાયૈઃ પરિષ્કૃતં દ્વિ-ગુણં દાસ્યતીતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.3.4 અલંકાર-ભક્ષ્ય-ભોજ્ય-પેય-માલ્ય-વસ્ત્ર-ગન્ધ-દ્રવ્યાદીનાં વ્યવહારિષુ કાલિકમ્ ઉદ્ધારાર્ત્થમ્ અર્થ-પ્રતિનયનેન.
6.3.5 તત્-સમક્ષં તદ્-વિત્ત-પ્રશંસા.
6.3.6 વ્રત-વૃક્ષારામ-દેવકુલ-તડાગોદ્યાનોત્સવ-પ્રીતિ-દાય-વ્યપદેશઃ.
6.3.7 તદ્-અભિગમન-નિમિત્તો રક્ષિભિશ્ ચૌરૈર્ વાલઙ્કાર-પરિમોષઃ.
6.3.8 દાહાત્ કુડ્ય-ચ્છેદાત્ પ્રમાદાદ્ ભવને ચાર્થ-નાશઃ.
6.3.9 તથા યાચિતાલઙ્કારાણાં નાયકાલઙ્કારાણાં ચ તદ્-અભિગમનાર્થસ્ય વ્યયસ્ય પ્રણિધિભિર્ નિવેદનમ્.
6.3.10 તદ્-અર્થમ્ ઋણ-ગ્રહણમ્. જનન્યા સહ તદ્-ઉદ્ભવસ્ય વ્યયસ્ય વિવાદઃ..6.3.11 સુહૃત્-કાર્યેષ્વ્ અન્:અભિગમનમ્ અન્:અભિહાર-હેતોઃ.
6.3.12 તૈશ્ ચ પૂર્વમ્ આહૃતા ગુરવો ઽભિહારાઃ પૂર્વમ્ ઉપનીતાઃ પૂર્વં શ્રાવિતાઃ સ્યુઃ.
6.3.13 ઉચિતાનાં ક્રિયાણાં વિચ્છિત્તિઃ.
6.3.14 નાયકાર્થં ચ શિલ્પિષુ કાર્યમ્.
6.3.15 વૈદ્ય-મહામાત્રયોર્ ઉપકાર-ક્રિયા કાર્ય-હેતોઃ.
6.3.16 મિત્રાણાં ચોપકારિણાં વ્યસનેષ્વ્ અભ્યુપપત્તિઃ.
6.3.17 ગૃહ-કર્મ સખ્યાઃ પુત્રસ્યોત્સઞ્જનમ્ દોહદો વ્યાધિર્ મિત્રસ્ય દુઃખાપનયનમ્ ઇતિ.
6.3.18 અલંકારૈક-દેશ-વિક્રયો નાયકસ્યાર્થે.
6.3.19 તયા શીલિતસ્ય ચાલઙ્કારસ્ય ભાણ્ડોપસ્કરસ્ય વા વણિજો વિક્રયાર્થં દર્શનમ્.
6.3.20 પ્રતિ:ગણિકાનાં ચ સદૃશસ્ય ભાણ્ડસ્ય વ્યતિકરે પ્રતિવિશિષ્ટસ્ય ગ્રહણમ્.
6.3.21 પૂર્વોપકારાણામ્ અ:વિસ્મરણમ્ અનુકીર્તનં ચ.
6.3.22 પ્રણિધિભિઃ પ્રતિ:ગણિકાનાં લાભાતિશયં શ્રાવયેત્.
6.3.23 તાસુ નાયક-સમક્ષમ્ આત્મનો ઽભ્યધિકં લાભં ભૂતમ્ અ:ભૂતં વા વ્રીડિતા નામ વર્ણયેત્.
6.3.24 પૂર્વ-યોગિનાં ચ લાભાતિશયેન પુનઃ સન્ધાને યતમાનાનામ્ આવિષ્:કૃતઃ પ્રતિષેધઃ.
6.3.25 તત્-સ્પર્ધિનાં ત્યાગ-યોગિનાં નિદર્શનમ્.
6.3.26 ન પુનર્ એષ્યતીતિ બાલ-યાચિતકમ્.
# 53 ઇત્ય્ અર્થાગમોપાયાઃ((168)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)54
6.3.27 વિ:રક્તં ચ નિત્યમ્ એવ પ્રકૃતિ-વિક્રિયાતો વિદ્યાન્ મુખ-વર્ણાચ્ ચ.
6.3.28 ઊનમ્ અતિરિક્તં વા દદાતિ.
6.3.29 પ્રતિલોમૈઃ સમ્બધ્યતે.
6.3.30 વ્યપદિશ્યાન્યત્ કરોતિ.

6.3.31 ઉચિતમ્ આચ્છિનત્તિ.
6.3.32 પ્રતિજ્ઞાતં વિસ્મરતિ. અન્યથા વા યોજયતિ.
6.3.33 સ્વ્:પક્ષૈઃ સંજ્ઞયા ભાષતે.
6.3.34 મિત્ર-કાર્યમ્ અપદિશ્યાન્યત્ર શેતે.
6.3.35 પૂર્વ-સંસૃષ્ટાયાશ્ ચ પરિજનેન મિથઃ કથયતિ.
6.3.36 તસ્ય સાર-દ્રવ્યાણિ પ્રાગ્ અવબોધાદ્ અન્યાપદેશેન હસ્તે કુર્વીત.
6.3.37 તાનિ ચાસ્યા હસ્તાદ્ ઉત્તમ-ર્ણઃ પ્રસહ્ય ગૃહ્ણીયાત્.
6.3.38 વિવદમાનેન સહ ધર્મસ્થેષુ((169)) વ્યવહરેદ્
# 54 ઇતિ વિરક્ત-પ્રતિપત્તિઃ((170)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)55
6.3.39 સક્તં તુ પૂર્વોપકારિણમ્ અપ્ય્ અલ્પ-ફલં વ્યાલીકેનાનુપાલયેત્.
6.3.40 અ:સારં તુ નિષ્પ્રતિપત્તિકમ્ ઉપાયતો ઽપવાહયેત્. અન્યમ્ અવષ્ટભ્ય.
6.3.41 તદ્-અન્:ઇષ્ટ-સેવા. નિન્દિતાભ્યાસઃ. ઓષ્ઠ-નિર્ભોગઃ. પાદેન ભૂમેર્ અભિઘાતઃ. અ:વિજ્ઞાત-વિષયસ્ય સંકથા. તદ્-વિજ્ઞાતેષ્વ્ અ:વિસ્મયઃ કુત્સા ચ. દર્પ-વિઘાતઃ અધિકૈઃ સહ સંવાસઃ. અન્:અપેક્ષણમ્. સમાન-દોષાણાં નિન્દા. રહસિ ચાવસ્થાનમ્.
6.3.42 જુગુપ્સા. પરિષ્વઙ્ગે ભુજમય્યા સૂચ્યા વ્યવધાનમ્. સ્તબ્ધતા ગાત્રાણામ્. સક્થ્નોર્ વ્યત્યાસઃ. નિદ્રા-પરત્વં ચ. શ્રાન્તમ્ ઉપલભ્ય ચોદના. અ:શક્તૌ હાસઃ. શક્તાવ્ અન્:અભિનન્દનમ્. દિવાપિ. ભાવમ્ ઉપલભ્ય મહાજનાભિગમનમ્.
6.3.43 વાક્યેષુ ચ્છલ-ગ્રહણમ્. અ:નર્મણિ હાસઃ. નર્મણિ ચાન્યમ્ અપદિશ્ય હસતિ વદતિ તસ્મિન્ કટાક્ષેણ પરિજનસ્ય પ્રેક્ષણં તાડનં ચ. આહત્ય ચાસ્ય કથામ્ અન્યાઃ કથાઃ. તદ્-વ્યાલીકાનાં વ્યસનાનાં ચા:પરિહાર્યાણામ્ અનુકીર્તનમ્. મર્મણાં ચ ચેટિકયોપક્ષેપણમ્.
6.3.44 આગતે ચા:દર્શનમ્. અ:યાચ્ય-યાચનમ્. અન્તે સ્વયં મોક્ષશ્ ચેતિ પરિગ્રહકસ્યેતિ દત્તકસ્ય.
6.3.45 ભવતશ્ ચાત્ર શ્લોકૌ
6.3.45વ્ પરીક્ષ્ય ગમ્યૈઃ સંયોગઃ સંયુક્તસ્યાનુરઞ્જનમ્. રક્તાદ્ અર્થસ્ય ચાદાનમ્ અન્તે મોક્ષશ્ ચ વૈશિકમ્..
6.3.46વ્ એવમ્ એતેન કલ્પેન સ્થિતા વેશ્યા પરિગ્રહે. નાતિસન્ધીયતે ગમ્યૈઃ કરોત્ય્ અર્થાંશ્ ચ પુષ્કલાન્((171))..
6.3ચ્ ઇતિ શ્રી વાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે વૈશિકે ષષ્ઠે ઽધિકરણે ઽર્થાગમોપાયા વિરક્ત-લિઙ્ગાનિ વિરક્ત-પ્રતિપત્તિર્ નિષ્કાસન-ક્રમાસ્ તૃતીયો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 4 ચતુર્થે ઽધ્યાયઃ.
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)56 [વિશીર્ણ-પ્રતિસંધાન-પ્રકરણમ્]
6.4.1 વર્તમાનં નિષ્પીડિતાર્થમ્ ઉત્સૃજન્તી પૂર્વ-સંસૃષ્ટેન સહ સન્દધ્યાત્.
6.4.2 સ ચેદ્ અવસિતાર્થો વિત્તવાન્ સાનુરાગશ્ ચ તતઃ સન્ધેયઃ.
6.4.3 અન્યત્ર ગતસ્ તર્કયિતવ્યઃ. સ કાર્ય-યુક્ત્યા ષડ્-વિધઃ.
6.4.4 ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃતસ્ તતો ઽપિ સ્વયમ્ એવાપસૃતઃ [1]..6.4.5 ઇતસ્ તતશ્ ચ નિષ્કાસિતાપસૃતઃ [2.]
6.4.6 ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃતસ્ તતો નિષ્કાસિતાપસૃતઃ [3].
6.4.7 ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃતસ્ તત્ર સ્થિતઃ [4].
6.4.8 ઇતો નિષ્કાસિતાપસૃતસ્ તતઃ સ્વયમ્ અપસૃતઃ [5].
6.4.9 ઇતો નિષ્કાસિતાપસૃતસ્ તત્ર સ્થિતઃ [6].
6.4.10 ઇતસ્ તતશ્ ચ સ્વયમ્ એવાપસૃત્યોપજપતિ ચેદ્ ઉભયોર્ ગુણાન્ અપેક્ષી ચલ-બુદ્ધિર્ અ:સન્ધેયઃ [1].
6.4.11 ઇતસ્ તતશ્ ચ નિષ્કાસિતાપસૃતઃ સ્થિર-બુદ્ધિઃ. સ ચેદ્ અન્યતો બહુ લભમાનયા નિષ્કાસિતઃ સ્યાત્ સ:સારો ઽપિ તયા રોષિતો મમા:મર્ષાદ્ બહુ દાસ્યતીતિ સંધેયઃ [2અ].
6.4.12 નિઃસારતયા કદર્યતયા વા ત્યક્તો ન શ્રેયાન્ [2બ્].
6.4.13 ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃતસ્ તતો નિષ્કાસિતાપસૃતો યદ્ય્ અતિરિક્તમ્ આદૌ ચ દદ્યાત્ તતઃ પ્રતિગ્રાહ્યઃ [3].
6.4.14 ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃત્ય તત્ર સ્થિત ઉપજપંસ્ તર્કયિતવ્યઃ.
6.4.15 વિશેષાર્થી ચાગતસ્ તતો વિશેષમ્ અ:પસ્યન્ન્ આગન્તુ-કામો મયિ માં જિજ્ઞાસિતુ-કામઃ સા આગત્ય સાનુરાગત્વાદ્ દાસ્યતિ. તસ્યાં વા દોષાન્ દૃષ્ટ્વા મયિ ભૂયિષ્ઠાન્ ગુણાન્ અધુના પશ્યતિ સ ગુણ-દર્શી ભૂયિષ્ઠં દસ્યાતિ [4અ].
6.4.16 બાલો વા નૈકત્ર-દૃષ્ટિર્ અતિસંધાન-પ્રધાનો વા હરિદ્રા-રાગો વા યત્-કિં-ચન-કારી વેત્ય્ અવેત્ય સંદધ્યાન્ ન વા [4બ્].
6.4.17 ઇતો નિષ્કાસિતાપસૃતસ્ તતઃ સ્વયમ્ ઉપસૃત ઉપજપંસ્ તર્કયિતવ્યઃ.
6.4.18 અનુરાગાદ્ આગન્તુ-કામઃ સ બહુ દાસ્યતિ. મમ ગુણૈર્ ભાવિતો યો ઽન્યસ્યાં ન રમતે [5અ].
6.4.19 પૂર્વમ્ અ:યોગેન વા મયા નિષ્કાસિતઃ સ માં શીલયિત્વા વૈરં નિર્યાતયિતુ-કામો ધનમ્ અભિયોગાદ્ વા મયાસ્યાપહૃતં તદ્-વિશ્વાસ્ય પ્રતીપમ્ આદાતુ-કામો નિર્વેષ્ટુ-કામો વા માં વર્તમાનાદ્ ભેદયિત્વા ત્યક્તુ-કામ ઇત્ય્ અ:કલ્યાણ-બુદ્ધિર્ અ:સન્ધેયઃ [5બ્].

6.4.20 અન્યથા-બુદ્ધિઃ કાલેન લમ્ભયિતવ્યઃ [5ચ્].
6.4.21 ઇતો નિષ્કાસિતસ્ તત્ર સ્થિત ઉપજપન્ન્ એતેન વ્યાખ્યાતઃ [6].
6.4.22 તેષૂપજપત્સ્વ્ અન્યત્ર સ્થિતઃ સ્વયમ્ ઉપજપેત્.
6.4.23 વ્યાલીકાર્થં નિષ્કાસિતો મયાસાવ્ અન્યત્ર ગતો યત્નાદ્ આનેતવ્યઃ.
6.4.24 ઇતઃ પ્રવૃત્ત-સંભાષો વા તતો ભેદમ્ અવાપ્સ્યતિ.
6.4.25 તદ્-અર્થાભિઘાતં કરિષ્યતિ.
6.4.26 અર્થાગમ-કાલે વાસ્ય. સ્થાન-વૃદ્ધિર્ અસ્ય જાતા. લબ્ધમ્ અનેનાધિકરણમ્. દારૈર્ વિયુક્તઃ પારતન્ત્ર્યાદ્ વ્યાવૃત્તઃ. પિત્રા ભ્રાત્રા વા વિભક્તઃ.
6.4.27 અનેન વા પ્રતિબદ્ધમ્ અનેન સન્ધિં કૃત્વા નાયકં ધનિનમ્ અવાપ્સ્યામિ.
6.4.28 વિમાનિતા વા ભાર્યયા તમ્ એવ તસ્યાં વિક્રમયિષ્યામિ.
6.4.29 અસ્ય વા મિત્રં મદ્-દ્વેષિણીંસ:પત્નીં કામયતે તદ્ અમુના ભેદયિષ્યામિ.
6.4.30 ચલ-ચિત્તતયા વા લાઘવમ્ એનમ્ આપાદયિષ્યામીતિ.
6.4.31 તસ્ય પીઠમર્દાદયો માતુર્ દૌઃશીલ્યેન નાયિકાયાઃ સત્ય્ અપ્ય્ અનુરાગે વિવશાયાઃ પૂર્વં નિષ્કાસનં વર્ણયેયુઃ.
6.4.32 વર્તમાનેન ચા:કામાયાઃ સંસર્ગં વિદ્વેષં ચ.
6.4.33 તસ્યાશ્ ચ સાભિજ્ઞાનૈઃ પૂર્વાનુરાગૈર્ એનં પ્રત્યાપયેયુઃ.
6.4.34 અભિજ્ઞાનં ચ ત-કૃતોપકાર-સંબદ્ધં સ્યાદ્
# 56 ઇતિ વિશીર્ણ-પ્રતિસંધાનમ્((172)).
6.4.35 અ:પૂર્વ-પૂર્વ-સંસૃષ્ટયોઃ પૂર્વ-સંસૃષ્ટઃ શ્રેયાન્. સ હિ વિદિત-શીલો દૃષ્ટ-રાગશ્ ચ સૂપચારો ભવતીત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.4.36 પૂર્વ-સંસૃષ્ટઃ સર્વતો નિષ્પીડિતાર્થત્વાન્ નાત્ય્:અર્થમ્ અર્થ-દો દુઃખં ચ પુનર્ વિશ્વાસયિતુમ્. અ:પૂર્વસ્ તુ સુખેનાનુરજ્યત ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.4.37 તથાપિ પુરુષ-પ્રકૃતિતો વિશેષઃ.
6.4.38 ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ
6.4.38વ્ અન્યાં ભેદયિતું ગમ્યાદ્ અન્યતો ગમ્યમ્ એવ વા. સ્થિતસ્ય ચોપઘાતાર્થં પુનઃ સંધાનમ્ ઇષ્યતે..
6.4.39વ્ બિભેત્ય્ અન્યસ્ય સંયોગાદ્ વ્યાલીકાનિ ચ નેક્ષતે. અતિ:સક્તઃ પુમાન્ યત્ર બયાદ્ બહુ દદાતિ ચ..
6.4.40વ્ અ:સક્તમ્ અભિનન્દેત સક્તં પરિભવેત્ તથા. અન્ય-દૂતાનુપાતે ચ યઃ સ્યાદ્ અતિ:વિશારદઃ..
6.4.41વ્ તત્રોપયાયિનં પૂર્વં નારી કાલેન યોજયેત્. ભવેચ્ ચા:ચ્છિન્ન-સંધાના ન ચ સક્તં પરિત્યજેત્..
6.4.42વ્ સક્તં તુ વશિનં નારી સંભાવ્યાપ્ય્ અન્યતો વ્રજેત્. તતશ્ ચાર્થમ્ ઉપાદાય સક્તમ્ એવાનુરઞ્જયેત્..
6.4.43વ્ આયતિં પ્રસમીક્ષ્યાદૌ લાભં પ્રીતિં ચ પુષ્કલામ્. સૌહૃદં પ્રતિસંદધ્યાદ્ વિશીર્ણં સ્ત્રી વિચક્ષણા((173))..
6.4ચ્ ઇતિ શ્રી વાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે વૈશિકે ષષ્ઠે ઽધિકરણે વિશીર્ણ-પ્રતિસંધાનં ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ..લેçઓન્ 5 પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)57 [લાભ-વિશેષ-પ્રકરણમ્]
6.5.1 ગમ્ય-બાહુલ્યે બહુ પ્રતિ:દિનં ચ લભમાના નૈકં પ્રતિગૃહ્ણીયાત્.
6.5.2 દેશં કાલં સ્થિતિમ્ આત્મનો ગુણાન્ સૌભાગ્યં ચાન્યાભ્યો ન્યૂનાતિરિક્તાં ચાવેક્ષ્ય રજન્યામ્((174)) અર્થં સ્થાપયેત્.
6.5.3 ગમ્યે દૂતાંશ્ ચ પ્રયોજયેત્. તત્-પ્રતિબદ્ધાંશ્ ચ સ્વયં પ્રહિણુયાત્.
6.5.4 દ્વિસ્ ત્રિશ્ ચતુર્ ઇતિ લાભાતિશય-ગ્રહાર્થમ્ એકસ્યાપિ ગચ્છેત્. પરિગ્રહં ચ ચરેત્.
6.5.5 ગમ્ય-યૌગપદ્યે તુ લાભ-સામ્યે યદ્ દ્રવ્યાર્થિની સ્યાત્ તદ્ દાયિનિ વિશેષઃ પ્રત્ય્:અક્ષ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.5.6 અ:પ્રત્ય્:આદેયત્વાત્ સર્વ-કાર્યાણાં તન્-મૂલત્વાદ્ હિરણ્ય-દ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.5.7 સુવર્ણ-રજત-તામ્ર-કાંસ્ય-લોહ-ભાણ્ડોપસ્કારાસ્તરણ-પ્રાવરણ-વાસો-વિશેષ-ગન્ધ-દ્રવ્ય- કટુક-ભાણ્ડ-વૃત-તૈલ-ધાન્ય-પશુ-જાતીનાં પૂર્વ-પૂર્વતો વિશેષઃ.
6.5.8 યત્ તત્ર સામ્યાદ્ વા દ્રવ્ય-સામ્યે મિત્ર-વાક્યાદ્ અતિ:પાતિત્વાદ્ આયતિતો ગમ્ય-ગુણતઃ પ્રીતિતશ્ ચ વિશેષઃ.
6.5.9 રાગિ-ત્યાગિનોસ્ ત્યાગિનિ વિશેષઃ પ્રત્યક્ષ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.5.10 શક્યો હિ રાગિણિ ત્યાગ આધાતુમ્.
6.5.11 લુબ્ધો ઽપિ હિ રક્તસ્ ત્યજતિ ન તુ ત્યાગી નિર્બન્ધાદ્ રાજ્યત ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.5.12 તત્રાપિ ધનવદ્-અ:ધનવતોર્ ધનવતિ વિશેષઃ. ત્યાગિ-પ્રયોજન-કર્ત્રોઃ પ્રયોજન-કર્તરિ વિશેષઃ પ્રત્યક્ષ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.

6.5.13 પ્રયોજન-કર્તા સકૃત્ કૃત્વા કૃતિનમ્ આત્માનં મન્યતે ત્યાગી પુનર્ અતીતં નાપેક્ષત ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.5.14 તત્રાપ્ય્ આત્યયિકતો વિશેષઃ.
6.5.15 કૃતજ્ઞ-ત્યાગિનોસ્ ત્યાગિનિ વિશેષઃ પ્રત્યક્ષ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.5.16 ચિરમ્ આરાધિતો ઽપિ ત્યાગી વ્યલીકમ્ એકમ્ ઉપલભ્ય પ્રતિગણિકયા વા મિથ્યા-દૂષિતઃ શ્રમમ્ અતીતં નાપેક્ષતે.
6.5.17 પ્રાયેણ હિ તેજસ્વિન ઋજવો ઽન્:આદૃતાશ્ ચ ત્યાગિનો ભવન્તિ.
6.5.18 કૃતજ્ઞસ્ તુ પૂર્વ-શ્રમાપેક્ષી ન સહસા વિરજ્યતે. પરીક્ષિત-શીલત્વાચ્ ચ ન મિથ્યા દૂષ્યત ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.5.19 તત્રાપ્ય્ આયતિતો વિશેષઃ.
6.5.20 મિત્ર-વચનાર્થાગમયોર્ અર્થાગમે વિશેષઃ પ્રત્યક્ષ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.5.21 સો પિ હ્ય્ અર્થાગામો ભવિતા. મિત્રં તુ સકૃદ્-વાક્યે પ્રતિહતે કલુષિતં સ્યાદ્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.5.22 તત્રાપ્ય્ અતિપાતતો વિશેષઃ.
6.5.23 તત્ર કાર્ય-સંદર્શનેન મિત્રમ્ અનુનીય શ્વો-ભૂતે વચનમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ તતો ઽતિપાતિનમ્ અર્થં પ્રતિગૃહ્ણીયાત્.
6.5.24 અર્થાગમાન્:અર્થ-પ્રતિઘાતયોર્ અર્થાગમે વિશેષઃ પ્રત્યક્ષ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.5.25 અર્થઃ પરિમિતાવચ્છેદઃ અન્:અર્થઃ પુનઃ સકૃત્-પ્રસૃતો ન જ્ઞાયતે ક્વાવતિષ્ઠત ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.5.26 તત્રાપિ ગુરુ-લાઘવ-કૃતો વિશેષઃ.
6.5.27 એતેનાર્થ-સંશયાદ્ અન્:અર્થ-પ્રતીકારે વિશેષો વ્યાખ્યાતઃ.
6.5.28 દેવ-કુલ-તડાગારામાણાં કરણમ્ સ્થલીનામ્ અગ્નિ-ચૈત્યાનાં નિબન્ધનમ્ ગો-સહસ્રાણાં પાત્રાન્તરિતં બ્રાહ્મણેભ્યો દાનમ્ દેવતાનાં પૂજોપહાર-પ્રવર્તનમ્ તદ્-વ્યય-સહિષ્ણોર્ વા ધનસ્ય પરિગ્રહણમ્ ઇત્ય્ ઉત્તમ-ગણિકાનાં લાભાતિશયઃ.
6.5.29 સાર્વાઙ્ગિકો ઽકઙ્કાર-યોગો ગૃહસ્યોદારસ્ય કરણમ્. મહાર્હૈર્ ભાણ્ડૈઃ પરિચારકૈશ્ ચ ગૃહ-પરિચ્છાદસ્યોજ્જ્વલતેતિ રૂપ-જીવાનાં લાભાતિશયઃ.
6.5.30 નિત્યં શુક્લમ્ આચ્છાદનમ્ અપક્ષુદમ્ અન્ન-પાનં નિત્યં સૌગન્ધિકેન તામ્બૂલેન ચ યોગઃ સ:હિરણ્ય-ભાગમ્ અલઙ્કરણમ્ ઇતિ કુમ્ભ-દાસીનાં લાભાતિશયઃ.
6.5.31 એતેન પ્રદેશેન મધ્યમાધમાનામ્ અપિ લાભાતિશયાન્ સર્વાસામ્ એવ યોજયેદ્ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ.
6.5.32 દેશ-કાલ-વિભાવ-સામર્થ્યાનુરાગ-લોક-પ્રવૃત્તિ-વશાદ્ અ:નિયત-લાભાદ્ ઇયમ્ અ:વૃત્તિર્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.
6.5.33 ગમ્યમ્ અન્યતો નિવારયિતુ-કામા સક્તમ્ અન્યસ્યામ્ અપહર્તુ-કામા વા અન્યાં વા લાભતો વિયુયુક્ષમાણા:ગમ્ય-સંસર્ગાદ્ આત્મનઃ સ્થાનં વૃદ્ધિમ્ આયતિમ્ અભિગમ્યતાં ચ મન્યમાના અન્:અર્થ-પ્રતીકારે વા સાહાય્યમ્ એનં કારયિતુ-કામા સક્તસ્ય વાન્યસ્ય વ્યલીકાર્થિની પૂર્વોપકારમ્ અ:કૃતમ્ ઇવ પશ્યન્તી કેવલ-પ્રીત્ય્-અર્થિની વા કલ્યાણ-બુદ્ધેર્ અલ્પમ્ અપિ લાભં પ્રતિગૃહ્ણીયાત્.
6.5.34 આયત્ય્-અર્થિની તુ તમ્ આશ્રિત્ય ચાન્:અર્થં પ્રતિચિકીર્ષન્તી નૈવ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્.
6.5.35 ત્યક્ષ્યામ્ય્ એનમ્ અન્યતઃ પ્રતિસન્ધાસ્યામિ ગમિષ્યતિ દારૈર્ યોક્ષ્યતે નાશયિષ્યત્ય્ અન્:અર્થાન્ અઙ્કુશ-ભૂત ઉત્તરાધ્યક્ષો ઽસ્યાગમિષ્યતિ સ્વામી પિતા વા સ્થાન-ભ્રંશો વાસ્ય ભવિષ્યતિ ચલ-ચિત્તશ્ ચેતિ મન્યમાના તદાત્વે તસ્માલ્ લાભમ્ ઇચ્છેત્..6.5.36 પ્રતિજ્ઞાતમ્ ઈશ્વરેણ પ્રતિગ્રહં લપ્સ્યતે અધિકરણં સ્થાનં વા પ્રાપ્સ્યતિ વૃત્તિ-કાલો ઽસ્ય વા આસન્નઃ વાહનમ્ અસ્યાગમિષ્યતિ સ્થલ-પત્ત્રં વા સસ્યમ્ અસ્ય પક્ષ્યતે કૃતમ્ અસ્મિન્ ન નશ્યતિ નિત્યમ્ અ:વિસંવાદકો વેત્ય્ આયત્યામ્ ઇચ્છેત્. પરિગ્રહ-કલ્પં વાચરેત્.
6.5.37 ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ
6.5.37વ્ કૃચ્છ્રાધિગત-વિત્તાંશ્ ચ રાજ-વલ્લભ-નિષ્ઠુરાન્. આયત્યાં ચ તદાત્વે ચ દૂરાદ્ એવ વિવર્જયેત્..
6.5.38વ્ અ:અર્થો વર્જને યેષાં ગમને ઽભ્યુદયસ્ તથા. પ્રયત્નેનાપિ તાન્ ગૃહ્ય સાપદેશમ્ ઉપક્રમેત્..
6.5.39વ્ પ્રસન્ના યે પ્રયચ્છન્તિ સ્વ્:અલ્પે ઽપ્ય્ અ:ગણિતં વસુ. સ્થૂલ-લક્ષાન્ મહોત્સાહાંસ્ તાન્ ગચ્છેત્ સ્વૈર્ અપિ વ્યયૈઃ((175))..
6.5ચ્ ઇતિ શ્રી વાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે વૈશિકે ષષ્ઠે ઽધિકરણે લાભ-વિશેષાઃ પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ.
લેçઓન્ 6 ષષ્ઠો ઽદ્યાયઃ
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)58 [અર્થાન્:અર્થાનુબન્ધ-સંશય-વિચાર-પ્રકરણમ્]
6.6.1 અર્થાન્ આચર્યમાણાન્ અન્:અર્થા અપ્યનૂદ્ભવન્ત્ય્ અનુબન્ધાઃ સંશયાશ્ ચ((176)).
6.6.2 તે બુદ્ધિ-દૌર્બલ્યાદ્ અતિ:રાગાદ્ અત્ય્:અભિમાનાદ્ અતિ:દમ્ભાદ્ અત્ય્:આર્જવાદ્ અતિ:વિશ્વાસાદ્ અતિ:ક્રોધાત્ પ્રમાદાત્ સાહસાદ્ દૈવ-યોગાચ્ ચ સ્યુઃ.
6.6.3 તેષાં ફલં કૃતસ્ય વ્યયસ્ય નિષ્:ફલત્વમ્ અન્:આયતિર્ આગમિષ્યતો ઽર્થસ્ય નિવર્તનમ્ આપ્તસ્ય નિષ્ક્રમણં પારુષ્યસ્ય પ્રાપ્તિર્ ગમ્યતા શરીરસ્ય પ્રઘાતઃ કેશાનાં છેદનં પાતનમ્ અઙ્ગ-વૈકલ્યાપત્તિઃ.
6.6.4 તસ્માત્ તાન્ આદિત એવ પરિજિહીર્ષેદ્ અર્થ-ભૂયિષ્ઠાંશ્ ચોપેક્ષેત.
6.6.5 અર્થો ધર્મઃ કામ ઇત્ય્ અર્થ-ત્રિવર્ગઃ.
6.6.6 અન્:અર્થો ઽ:ધર્મો દ્વેષ ઇત્ય્ અન્:અર્થ-ત્રિવર્ગઃ.
6.6.7 તેષ્વ્ આચર્યમાણેષ્વ્ અન્યસ્યાપિ નિષ્પત્તિર્ અનુબન્ધઃ.
6.6.8 સંદિગ્ધાયાં તુ ફલ-પ્રાપ્તૌ સ્યાદ્ વા ન વેતિ શુદ્ધ-સંશયઃ.
6.6.9 ઇદં વા સ્યાદ્ ઇદં વેતિ સંકીર્ણઃ.
6.6.10 એકસ્મિન્ ક્રિયમાણે કાર્યે કાર્ય-દ્વયસ્યોત્પત્તિર્ ઉભયતો:યોગઃ.

6.6.11 સમન્તાદ્ ઉત્પત્તિઃ સમન્તતો:યોગ ઇતિ તાન્ ઉદાહરિષ્યામઃ.
6.6.12 વિચારિત-રૂપો ઽર્થ-ત્રિવર્ગઃ. તદ્-વિપરીત એવાન્:અર્થ-ત્રિવર્ગઃ.
6.6.13 યસ્યોત્તમસ્યાભિગમને પ્રત્ય્:અક્ષતો ઽર્થ-લાભો ગ્રહણીયત્વમ્ આયતિર્ આગમઃ પ્રાર્થનીયત્વં ચાન્યેષાં સ્યાત્ સો ઽર્થો ઽર્થાનુબન્ધઃ.
6.6.14 લાભ-માત્રે કસ્ય ચિદ્ અન્યસ્ય ગમનં સો ઽર્થો નિર્:અનુબન્ધઃ.
6.6.15 અન્યાર્થ-પરિગ્રહે સક્તાદ્ આયતિ-ચ્છેદનમ્ અર્થસ્ય નિષ્ક્રમણં લોક-વિદ્વિષ્ટસ્ય વા નીચસ્ય ગમનમ્ આયતિ-ઘ્નમ્ અર્થો ઽન્:અર્થાનુબન્ધઃ.
6.6.16 સ્વેન વ્યયેન શૂરસ્ય મહામાત્રસ્ય પ્રભવતો વા લુબ્ધસ્ય ગમનં નિષ્:ફલમ્ અપિ વ્યસન-પ્રતીકારાર્થં મહતશ્ ચાર્થ-ઘ્નસ્ય નિમિત્તસ્ય પ્રશમનમ્ આયતિ-જનનં સો ઽન્:અર્થો ઽર્થાનુબન્ધઃ.
6.6.17 કદર્યસ્ય સુભગ-માનિનઃ કૃત-ઘ્નસ્ય વાતિ:સન્ધાન-શીલસ્ય સ્વૈર્ અપિ વ્યયૈસ્ તથારાધનમ્ અન્તે નિષ્:ફલં સો ઽન્:અર્થો નિર્:અનુબન્ધઃ.
6.6.18 તસ્યૈવ રાજ-વલ્લભસ્ય ક્રૌર્ય-પ્રભાવાધિકસ્ય તથૈવારાધનમ્ અન્તે નિષ્:ફલં નિષ્કાસનં ચ દોષ-કરં સો ઽન્:અર્થો ઽન્:અર્થાનુબન્ધઃ.
6.6.19 એવં ધર્મ-કામયોર્ અપ્ય્ અનુબન્ધાન્ યોજયેત્.
6.6.20 પરસ્પરેણ ચ યુક્ત્યા સંકિરેદ્
6.6.20ચ્ ઇત્ય્ અનુબન્ધાઃ((177)).
6.6.21 પરિતોષિતો ઽપિ દાસ્યતિ ન વેત્ય્ અર્થ-સંશયઃ.
6.6.22 નિષ્પીડિતાર્થમ્ અ:ફલમ્ ઉત્સૃજન્ત્યા અર્થમ્ અ:લભમાનાયા ધર્મઃ સ્યાન્ ન વેતિ ધર્મ-સંશયઃ.
6.6.23 અભિપ્રેતમ્ ઉપલભ્ય પરિચારકમ્ અન્યં વા ક્ષુદ્રં ગત્વા કાઅઃ સ્યાન્ ન વેતિ કામ-સંશયઃ.
6.6.24 પ્રભાવવાન્ ક્ષુદ્રો ઽન્:અભિગતો ઽન્:અર્થં કરિષ્યતિ ન વેત્ય્ અન્:અર્થ-સંશયઃ.
6.6.25 અત્ય્:અન્ત-નિષ્:ફલઃ સક્તઃ પરિત્યક્તઃ પિતૃ-લોકં યાયાત્ તત્રા:ધર્મઃ સ્યાન્ ન વેત્ય્ અ:ધર્મ-સંશયઃ.
6.6.26 રાગસ્યાપિ વિવક્ષાયામ્ અભિપ્રેતમન્:ઉપલભ્ય વિરાગઃ સ્યાન્ ન વેતિ દ્વેષ-સંશયઃ.
6.6.26ચ્ ઇતિ શુદ્ધ-સંશયાઃ.
6.6.27 અથ સંકીર્ણાઃ((178)).
6.6.28 આગન્તોર્ અ:વિદિત-શીલસ્ય વલ્લભ-સંશ્રયસ્ય પ્રભવિષ્ણોર્ વા સમુપસ્થિતસ્યારાધનમ્ અર્થો ઽન્:અર્થ ઇતિ સંશયઃ.
6.6.29 શ્રોત્રિયસ્ય બ્રહ્મચારિણો દીક્ષિતસ્ય વ્રતિનો લિઙ્ગિનો વા માં દૃષ્ટ્વા જાત-રાગસ્ય મુમૂર્ષોર્ મિત્ર-વાક્યાદ્ આનૃશંસ્યાચ્ ચ ગમનં ધર્મો ઽ:ધર્મ ઇતિ સંશયઃ..6.6.30 લોકાદ્ એવા:કૃત-પ્રત્યયાદ્ અ:ગુણો ગુણવાન્ વેત્ય્ અન્:અવેક્ષ્ય ગમનં કામો દ્વેષ ઇતિ સંશયઃ.
6.6.31 સંકિરેચ્ ચ પરસ્પરેણ.
6.6.31ચ્ ઇતિ સંકીર્ણ-સંશયાઃ.
6.6.32 યત્ર પરસ્યાભિગમને ઽર્થઃ સક્તાચ્ ચ સંઘર્ષતઃ સ ઉભયતો ઽર્થઃ.
6.6.33 યત્ર સ્વેન વ્યયેન નિષ્:ફલમ્ અભિગમનં સક્તાચ્ ચા:મર્ષિતાદ્ વિત્ત-પ્રત્યાદાનં સ ઉભયતો ઽન્:અર્થઃ.
6.6.34 યત્રાભિગમને ઽર્થો ભવિષ્યતિ ન વેત્ય્ આશઙ્કા સક્તો ઽપિ સંઘર્ષાદ્ દાસ્યતિ ન વેતિ સ ઉભયતો ઽર્થ-સંશયઃ.
6.6.35 યત્રાભિગમને વ્યયવતિ પૂર્વો વિરુદ્ધઃ ક્રોધાદ્ અપકારં કરિષ્યતિ ન વેતિ સક્તો વામર્ષિતો દત્તં પ્રત્ય્:આદાસ્યતિ ન વેતિ સ ઉભયતો ઽન્:અર્થ-સંશયઃ.
6.6.35ચ્ ઇત્ય્ ઔદ્દાલકેર્ ઉભયતો-યોગાઃ.
6.6.36 બાભ્રવીયાસ્ તુ((179)).
6.6.37 યત્રાભિગમને ઽર્થો ઽન્:અભિગમને ચ સક્તાદ્ અર્થઃ સ ઉભયતો:ઽર્થઃ.
6.6.38 યત્રાભિગમને નિષ્:ફલો વ્યયો ઽન્:અભિગમને ચ નિષ્:પ્રતીકારો ઽન્:અર્થઃ સ ઉભયતો:ઽન્:અર્થઃ
6.6.39 યત્રાભિગમને નિર્:વ્યયો દાસ્યતિ ન વેતિ સંશયો ઽન્:અભિગમને સક્તો દાસ્યતિ ન વેતિ સ ઉભયતો:ઽર્થ-સંશયઃ.
6.6.40 યત્રાભિગમને વ્યયવતિ પૂર્વો વિરુદ્ધઃ પ્રભાવવાન્ પ્રાપ્સ્યતે ન વેતિ સંશયો ઽન્:અભિગમને ચ ક્રોધાદ્ અન્:અર્થં કરિષ્યતિ ન વેતિ સ ઉભયતો:ઽન્:અર્થ-સંશયઃ.
6.6.41 એતેષામ્ એવ વ્યતિકરે ઽન્યતો ઽર્થો ઽન્યતો ઽન્:અર્થઃ અન્યતો ઽર્થો ઽન્યતો ઽર્થ-સંશયઃ અન્યતો ઽર્થો ઽન્યતો ઽન્:અર્થ-સંશયઃ.
6.6.41ચ્ ઇતિ ષટ્-સંકીર્ણ-યોગાઃ.
6.6.42 તેષુ સહાયૈઃ સહ વિમૃશ્ય યતો ઽર્થ-ભૂયિષ્ઠો ઽર્થ-સંશયો ગુરુર્ અન્:અર્થ-પ્રશમો વા તતઃ પ્રવર્તેત.
6.6.43 એવં ધર્મ-કામાવ્ અપ્ય્ અનયૈવ યુક્ત્યોદાહરેત્((180)). સંકિરેચ્ ચ પરસ્પરેણ વ્યતિષઞ્જયેચ્ ચ
6.6.43ચ્ ઇત્ય્ ઉભયતો:યોગાઃ.
6.6.44 સંભૂય ચ વિટાઃ પરિગૃહ્ણાન્ત્ય્ એકામ્ અસૌ ગોષ્ઠી-પરિગ્રહઃ.
6.6.45 સા તેષામ્ ઇતસ્ તતઃ સંસૃજ્યમાના પ્રત્ય્:એકં સંઘર્ષાદ્ અર્થં નિર્વર્તયેત્.

6.6.46 સુ:વસન્તકાદિષુ ચ યોગે યો મે ઇમમ્ અમું ચ સંપાદયિષ્યતિ તસ્યાદ્ય ગમિષ્યતિ મે દુહિતેતિ માત્રા વાચયેત્.
6.6.47 તેષાં ચ સંઘર્ષજે ઽભિગમને કાર્યાણિ લક્ષયેત્.
6.6.48 એકતો ઽર્થઃ સર્વતો ઽર્થઃ એકતો ઽન્:અર્થઃ સર્વતો ઽન્:અર્થઃ. અર્ધતો ઽર્થઃ સર્વતો ઽર્થઃ અર્ધતો ઽન્:અર્થઃ સર્વતો ઽન્:અર્થઃ.
6.6.48ચ્ ઇતિ સમન્તતો યોગાઃ.
6.6.49 અર્થ-સંશયમ્ અન્:અર્થ-સંશયં ચ પૂર્વવદ્ યોજયેત્. સંકિરેચ્ ચ તથા ધર્મ-કામાવ્ અપિ.
6.6.49ચ્ ઇત્ય્ અર્થાન્:અર્થાનુબન્ધ-સંશય-વિચારાઃ((181)).
6.6.50 કુમ્ભદાસી પરિચારિકા કુલટા સ્વૈરિણી નટી શિલ્પકારિકા પ્રકાશવિનષ્ટા રૂપાજીવા ગણિકા ચેતિ વેષ્યા-વિશેષાઃ.
6.6.51 સર્વાસાં ચાનુરૂપેણ ગમ્યાઃ સહાયાસ્ તસ્-ઉપરઞ્જનમ્ અર્થાગમોપાયા નિષ્કાસનં પુનઃ સંધાનં લાભ-વિશેષાનુબન્ધા અર્થાન્:અર્થાનુબન્ધ-સંશય-વિચારાશ્ ચ
# 58 ઇતિ વૈશિકમ્((182)).
6.6.52 ભવતશ્ ચાત્ર શ્લોકૌ
6.6.52વ્ રત્ય્-અર્થાઃ પુરુષા યેન રત્ય્-અર્થાશ્ ચૈવ યોષિતઃ. શાસ્ત્રસ્યાર્થ-પ્રધાનત્વાત્ તેન યોગો ઽત્ર યોષિતામ્..
6.6.53વ્ સન્તિ રાગ-પરા નાર્યઃ સન્તિ ચાર્થ-પરા અપિ. પ્રાક્ તત્ર વર્ણિતો રાગો વેશ્યા-યોગાશ્ ચ વૈશિકે((183))..
6.6ચ્ ઇતિ શ્રી વાત્સ્યાયનીયે કામસૂત્રે વૈશિકે ષષ્ઠે ઽધિકરણે ઽથાન્:અર્થાનુબન્ધ-સંશય-વિચારા વેશ્યા-વિશેષાશ્ ચ ષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ..લિવ્રે 7 ઔપનિષદિકં નામ સપ્તમમ્ અધિકરણમ્
લેçઓન્ 1 પ્રથમો ઽધ્યાયઃ
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)59 [સુભગં-કરણાદિ-પ્રકરણમ્]
7.1.1 વ્યાખ્યાતં ચ કામ-સૂત્રમ્.
7.1.2 તત્રોક્તેસ્ તુ વિધિભિર્ અભિપ્રેતમ્ અર્થમ્ અન્:અધિગચ્છન્ ઔપનિષદિકમ્ આચરેત્.
7.1.3 રૂપં ગુણો વયસ્-ત્યાગ ઇતિ સુભગં-કરણમ્.
7.1.4 તગર-કુષ્ઠ-તાલીસ-પત્ત્રકાનુલેપનં સુભગં-કરણમ્.
7.1.5 એતૈર્ એવ સુ:પિષ્ટૈર્ વર્તિમ્ આલિપ્યાક્ષ-તૈલેન નરકપાલે સાધિતમ્ અઞ્જનં ચ.
7.1.6 પુનર્ નવાસહદેવીસારિવાકુરણ્ટોત્પલ-પત્ત્રૈશ્ ચ સિદ્ધં તૈલમ્ અભ્યઞ્જનમ્.
7.1.7 તદ્-યુક્તા એવ સ્રજશ્ ચ.
7.1.8 પદ્મોત્પલ-નાગકેસરાણાં શોષિતાનાં ચૂર્ણં મધુ-ઘૃતાભ્યામ્ અવલિહ્ય સુભગો ભવતિ.
7.1.9 તાન્ય્ એવ નગરતાલીસ-તમાલ-પત્ત્ર-યુક્તાન્ય્ અનુલિપ્ય.
7.1.10 મયૂરસ્યાક્ષિ તરક્ષોર્ વા સુવર્ણેનાવલિપ્ય દક્ષિણ-હસ્તેન ધારયેદ્
7.1.10ચ્ ઇતિ સુભગં-કરણમ્((184)).
7.1.11 તથા બાદર-મણિં શઙ્ખ-મણિં ચ તથૈવ તેષુ ચાથર્વણાન્ યોગાન્ ગમયેત્.
7.1.12 વિદ્યા-તન્ત્રાચ્ ચ વિદ્યા-યોગાત્ પ્રાપ્ત-યૌવનાં પરિચારિકાં સ્વામી સંવત્સર-માત્રમ્ અન્યતો વારયેત્. તતો વાતિતાં બાલાં વામત્વાલ્ લાલસી:ભૂતેષુ ગમ્યેષુ યો ઽસ્યૈ સંઘર્ષેણ બહુ દદ્યાત્ તસ્મૈ વિસૃજેદ્ ઇતિ સૌભાગ્ય-વર્ધનમ્.
7.1.13 ગણિકા પ્રાપ્ત-યૌવનાં સ્વાં દુહિતરં તસ્યા વિજ્ઞાન-શીલ-રૂપાનુરૂપ્યેણ તાન્ અભિનિમન્ત્ર્ય સારેણ યો ઽસ્યા ઇદમ્ ઇદં ચ દદ્યાત્ સ પાણિં ગૃહ્ણીયાદ્ ઇતિ સંભાષ્ય રક્ષયેદ્ ઇતિ.
7.1.14 સા ચ માતુર્ અ:વિદિતા નામ નાગરિક-પુત્રૈર્ ધનિભિર્ અત્ય્:અર્થં પ્રીયેત.
7.1.15 તેષાં કલા-ગ્રહણે ગન્ધર્વ-શાલાયાં ભીક્ષુકી-ભવને તત્ર તત્ર ચ સંદર્શન-યોગાઃ.
7.1.16 તેષાં યથોક્ત-દાયિનાં માતા પાણિં ગ્રાહયેત્.
7.1.17 તાવદ્ અર્થમ્ અ:લભમાના તુ સ્વેનાપ્ય્ એક-દેશેન દુહિત્ર એતદ્ દત્તમ્ અનેનેતિ ખ્યાપયેત્.
7.1.18 ઊઢાયા વા કન્યા-ભાવં વિમોચયેત્.
7.1.19 પ્રચ્છન્નં વા તૈઃ સંયોજ્ય સ્વયમ્ અ:જાનતી ભૂત્વા તતો વિદિતેષ્વ્ એતં ધર્મસ્થેષુ((185)) નિવેદયેત્.
7.1.20 સખ્યૈવ તુ દાસ્યા વા મોચિત-કન્યા-ભાવાં સુ:ગૃહીત-કામ-સૂત્રામ્ આભ્યાસિકેષુ યોગેષુ પ્રતિષ્ઠિતાં પ્રતિષ્ઠિતે વયસિ સૌભાગ્યે ચ દુહિતરમ્ અવસૃજન્તિ ગણિકા ઇતિ પ્રાચ્યોપચારાઃ.
7.1.21 પાણિ-ગ્રહશ્ ચ સંવત્સરમ્ અ:વ્યભિચાર્યસ્ તતો યથા કામિની સ્યાત્.
7.1.22 ઊર્ધ્વમ્ અપિ સંવત્સરાત્ પરિણીતેન નિમન્ત્ર્યમાણા લાભમ્ અપ્ય્ ઉત્સૃજ્ય તાં રાત્રિં તસ્યાગચ્છેત્.
7.1.22ચ્ ઇતિ વેશ્યાયાઃ પાણિ-ગ્રહણ-વિધિઃ સૌભાગ્ય-વર્ધનં ચ.
7.1.23 એતેન રઙ્ગોપજીવિનાં કન્યા વ્યાખ્યાતાઃ.