Kāmasūtra · Part 120
livre 1 sādhāraṇaṃ nāma prathamam adhikaraṇam
leçon 1 atha śāstra-saṃgrahaḥ prathamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa) 1
1.1.1 dharmārtha-kāmebhyo namaḥ.
1.1.2 śāstre prakṛtatvāt((1)).
1.1.3 tatsamayāvabodhakebhyaś ca ācāryebhyaḥ. iti.
1.1.4 tat-saṃbandhāt. iti.
1.1.5 prajāpatir hi prajāḥ sṛṣṭvā tāsāṃ sthiti-nibandhanaṃ trivargasya sādhanam adhyāyānāṃ śatasahasreṇāgre provāca.
1.1.6 tasyaikadeśikaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo dharmādhikārikaṃ pṛthak cakāra.
1.1.7 bṛhaspatir arthādhikārikam.
1.1.8 mahādevānucaraś ca nandī sahasreṇādhyāyānāṃ pṛthak kāma-sūtraṃ provāca.
1.1.9 tad eva tu pañcabhir adhyāya-śatair auddālikiḥ śvetaketuḥ saṃcikṣepa.
1.1.10 tad eva tu punar adhy:ardhenādhyāyaśatena [1]sādhāraṇa-[2]sāṃprayogika-[3]kanyā-saṃprayuktaka-[ 4]bhāryādhikārika-[5]pāradārika-[6]vaiśika-[7]aupaniṣadikaiḥ saptabhir adhikaraṇair bābhravyaḥ pāñcālaḥ saṃcikṣepa.
1.1.11 tasya ṣaṣṭaṃ vaiśikam adhikaraṇaṃ pāṭaliputrakāṇāṃ gaṇikānāṃ niyogād dattakaḥ pṛthak cakāra.
1.1.12 tat-prasaṅgāc cārāyaṇaḥ sādhāraṇam adhikaraṇaṃ provāca. suvarṇanābhaḥ sāṃprayogikam. ghoṭakamukhaḥ kanyā-saṃprayuktakam. gonardīyo bhāryādhikārikam. goṇikāputraḥ pāradārikam. kucumāra aupaniṣadikam iti.
1.1.13 evaṃ bahubhir ācāryais tac chāstraṃ khaṇḍaśaḥ praṇītam utsanna-kalpam abhūt.
1.1.14 tatra dattakādibhiḥ praṇītānāṃ śāstrāvayavānām ekadeśatvāt mahad iti ca bābhravīyasya dur:ādhyeyatvāt saṃkṣipya sarvam artham alpena granthena kāmasūtram idaṃ praṇītam.
1.1.15 tasyāyaṃ prakaraṇādhikaraṇa-samuddeśaḥ
1.1.16 śāstra-saṃgrahaḥ. trivarga-pratipattiḥ. vidyāsamuddeśaḥ. nāgaraka-vṛttam. nāyaka-sahāya-dūtī-karmavimarśaḥ. iti sādhāraṇaṃ prathamādhikaraṇam adhyāyaḥ pañca prakaraṇāni pañca.
1.1.17 pramāṇa-kālā-bhāvebhyo ratāvasthāpanam. prīti-viśeṣāḥ. āliṅgana-vicārāḥ. cumbana-vikalpāḥ..nakharadana-jātayaḥ. daśana-cchedya-vidhayaḥ. deśyā upacārāḥ saṃveśana-prakārāḥ citra-ratāni prahaṇa-yogaḥ tad-yuktāś ca sītkṛtopakramāḥ puruṣāyitam puruṣopasṛptāni aupariṣṭakam ratārambhāvasānikam rata-viśeṣāḥ praṇaya-kalahaḥ iti sāṃprayogikaṃ dvitīyam adhikaraṇam. adhyayā daśa prakaraṇāni saptadaśa.
1.1.18 varaṇa-vidhānam sambandha-nirṇayaḥ kanyā-visrambhaṇam bālāyāḥ upakramāḥ iṅgitākāra-sūcanam eka-puruṣābhiyogaḥ prayojyasyopāvartaṇam abhiyogataś ca kanyāyāḥ pratipattiḥ vivāha-yogaḥ iti kanyā-saṃprayuktakaṃ tṛtīyādhikaraṇam. adhyāyāḥ pañca prakaraṇāni nava
1.1.19 ekacāriṇī-vṛttam pravāsacāryā sapatnīṣu jyeṣṭhā-vṛttam kaniṣṭhā-vṛttam punarbhū-vṛttam durbhagā-vṛttam āntaḥpurikam puruṣasya bahvīṣu pratipattiḥ iti bhāryādhikārikaṃ caturtham adhikaraṇam adhyāyau dvau prakaraṇāny aṣṭau
1.1.20 strī-puruṣa-śīlāvasthāpanam vyāvarttana-kāraṇāni strīṣu siddhāḥ puruṣāḥ a:yatna-sādhyā yoṣitaḥ paricaya-kāraṇāni abhiyogāḥ bhāva-parīkṣā dūtī-karmāṇi īśvarakāmitam antaḥpurikaṃ dāra-rakṣitakam iti pāradārikaṃ pañcamam adhikaraṇam adhyāyāḥ ṣaṭ prakaraṇāni daśa((2))
1.1.21 gamya-cintā gamana-kāraṇāni upāvartana-vidhiḥ kāntānuvartanam arthāgamopāyāḥ virakta-liṅgāni virakta-pratipattiḥ niṣkāsana-prakārāḥ viśīrṇa-pratisaṃdhānam.lābhaviśeṣaḥ arthānarthānubandha-saṃśaya-vicāraḥ veśyā-viśeṣāś ca iti vaiśikaṃ ṣaṣṭam adhikaraṇam adhyāyaḥ ṣaṭ prakaraṇāni dvādaśa.
1.1.22 subhagaṃ-karaṇam vaśī-karaṇam vṛṣyāś ca yogāḥ naṣṭa-rāga-pratyānayanam vṛddhi-vidhayaḥ citrāś ca yogāḥ ity aupaniṣadikaṃ saptamam adhikaraṇam adhyāyau dvau prakaraṇāni ṣaṭ.
1.1.23 evaṃ ṣaṭtriṃśad adhyāyāḥ catuḥśaṣṭiḥ prakaraṇāni((3)) adhikaraṇāni sapta sa:pādaṃ śloka-sahasram iti śāstrasya saṃgrahaḥ.
1.1.24v saṃkṣepam imam uktvāsya vistāro 'taḥ pravakṣyate. iṣṭaṃ hi viduṣāṃ loke samāsa-vyāsa-bhāṣaṇam..
1.1c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre sādhāraṇe prathame 'dhikaraṇe śāstra-saṃgrahaḥ prahamo 'dhyāyaḥ.
leçon 2 atha trivarga-pratipatti-nāmako dvitīyo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa) 2 a) anuṣṭhāna
1.2.1 śatāyur vai puruṣo vibhajya kālam anyonyānubaddhaṃ parasparasyānupaghātakaṃ trivargaṃ seveta.
1.2.2 bālye vidyā-grahaṇādīn arthān.
1.2.3 kāmaṃ ca yauvane.
1.2.4 sthāvire dharmaṃ mokṣaṃ ca.
1.2.5 a:nityatvād āyuṣo yathopapādaṃ vā seveta.
1.2.6 brahmacaryam eva tv ā vidyā-grahaṇāt. b) avabodhaḥ
1.2.7 a:laukikatvād a:dṛṣṭārthatvād a:pravṛttānāṃ ajñādīnāṃ śāstrāt pravartanam lauki[ka]tvād dṛṣṭārthatvāc ca pravṛttebhyaś ca māṃsa-bhakṣaṇādibhyaḥ śāstrād eva nivāraṇaṃ dharmaḥ.
1.2.8 taṃ śruter dharmajña-samavāyāc ca pratipadyeta.
1.2.9 vidyā-bhūmi-hiraṇya-paśu-dhānya-bhāṇḍopaskara-mitrādīnām arjanam arjitasya vivardhanam arthaḥ.
1.2.10 tam adhyakṣa-pracārād vārtā-samaya-vidbhyo vaṇigbhyaś ceti.
1.2.11 śrotra-tvak-caksur-jihvā-ghrāṇānām ātma-saṃyuktena manasādhiṣṭhitānāṃ sveṣu sveṣu viṣayeṣv ānukūlyataḥ pravṛttiḥ kāmaḥ.
1.2.12 sparśa-viśeṣa-viṣayāt tv asyābhimānika-sukhānuviddhā phalavaty artha-pratītiḥ prādhānyāt kāmaḥ.
1.2.13 taṃ kāma-sūtrān nāgarika-jana-samavāyāc ca pratipadyeta.
1.2.14 eṣāṃ samavāye pūrvaḥ pūrvo garīyān.
1.2.15 arthaś ca rājñaḥ. tan-mūlatvāl loka-yātrāyāḥ. veśyāyāś ca iti trivarga-pratipattiḥ((4)). c) saṃpratipattiḥ
1.2.16 dharmasyā:laukikatvāt tad-abhidāyakaṃ śāstraṃ yuktam. upāya-pūrvakatvād artha-siddheḥ. upāya-pratipattiḥ śāstrāt.
1.2.17 tiryag-yoniṣv api tu svayaṃ pravṛttatvāt kāmasya nityatvāc ca na śāstreṇa kṛtyam astīty ācāryāḥ.
1.2.18 saṃprayoga-parādhīnatvāt strī-puṃsayor upāyam apekṣate.
1.2.19 sā copāya-pratipattiḥ kāma-sūtrād iti vātsyāyanaḥ.
1.2.20 tiryag-yoniṣu punar an:āvṛtatvāt śtrī-jāteś ca ṛtau yāvad arthaṃ pravṛtter a:buddhi-pūrvakatvāc ca pravṛttīnām an:upāyaḥ pratyayaḥ.
1.2.21 na dharmāṃś caret. eṣyat-phalatvāt. saṃśayikatvāc ca.
1.2.22 ko hy a:bāliśo hasta-gataṃ para-gataṃ kuryāt.
1.2.23 varam adya kapotaḥ śvo mayūrāt.
1.2.24 varaṃ sāṃśayikān niṣkād a:sāṃśayikaḥ kārṣāpaṇaḥ. iti laukāyatikāḥ..1.2.25 śāstrasyān:abhiśaṅkatvād abhicārānuvyāhārayoś ca kva cit phala-darśanān nakṣatra-candra- sūrya-tārā-graha-cakrasya lokārthaṃ buddhi-pūrvakam iva pravṛtter darśanād varṇāśramācāra-sthiti-lakṣaṇatvāc ca lokayātrāyā hasta-gatasya ca bījasya bhaviṣyataḥ sasyārthe tyāga-darśanāc cared dharmān iti vātsyāyanaḥ.
1.2.26 nārthāṃś caret. prayatnato 'pi hy ete 'nuṣṭhīyamānā naiva kadā cit syuḥ an:anuṣṭhīyamānā api yadṛcchayā bhaveyuḥ.
1.2.27 tat sarvaṃ kāla-kāritam iti.
1.2.28 kāla eva hi puruṣān arthānarthayor jaya-parājayayoḥ sukha-duḥkhayoś ca sthāpayati.
1.2.29 kālena balir indraḥ kṛtaḥ. kālena vyaparopitaḥ. kāla eva punar apy enaṃ karteti kālakāraṇikāḥ.
1.2.30 puruṣa-kāra-pūrvakatvāt sarva-pravṛttīnām upāyaḥ pratyayaḥ.
1.2.31 a:vaśyaṃ-bhāvino 'py arthasyopāya-pūrvakatvād eva. na niṣkarmaṇo bhadram astīti vātsyāyanaḥ.
1.2.32 na kāmāṃś caret. dharmārthayoḥ pradhānayor evam anyeṣāṃ ca satāṃ pratyanīkatvāt. anarthajana-saṃsargam asad-vyavasāyam aśaucam an:āyatiṃ caite puruṣasya janayanti.
1.2.33 tathā pramādaṃ lāghavam a:pratyayam a:grāhyatāṃ ca.
1.2.34 bahavaś ca kāma-vaśa-gāḥ sa:gaṇā eva vinaṣṭāḥ śrūyante.
1.2.35 yathā dāṇḍakyo nāma bhojaḥ kāmād brāhmaṇa-kanyām abhimanyamānaḥ sa:bandhu-rāṣṭro vinanāśa((5)).
1.2.36 devarājaś ca_ahalyām ati-balaś ca kīcako draupadīṃ rāvaṇaś ca sītām apare cānye ca bahavo dṛśyante kāma-vaśa-gā vinaṣṭā ity arthacintakāḥ.
1.2.37 śarīra-sthiti-hetutvād āhāra-sa:dharmāṇo hi kāmāḥ. phala-bhūtāś ca dharmārthayoḥ.
1.2.38 boddhavyaṃ tu doṣeṣv iva. na hi bhikṣukāḥ santīti sthālyo nādhiśrīyante. na hi mṛgāḥ santīti yavā nopyanta iti vātsyāyanaḥ.
1.2.39 bhavanti cātra ślokāḥ
1.2.39v evam arthaṃ ca kāmaṃ ca dharmaṃ copācaran naraḥ. ihāmutra ca niḥśalyam atyantaṃ sukham aśnute..
1.2.40v1 kiṃ syāt paratrety āśaṅkā kārye yasmin na jāyate. na cārtha-ghnaṃ sukhaṃ ceti śiṣṭās tatra vyavasthitāḥ..
1.2.40v2 trivarga-sādhakaṃ yat syād dvayor ekasya vā punaḥ. kāryaṃ tad api kurvīta na tv ekārthaṃ dvi-bādhakam..
1.2c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre sādhāraṇe prathame 'dhikaraṇe trivarga-pratipattir dvitīyo 'dhyāyaḥ.((6))
leçon 3 atha vidyāsamuddeśa-prakaraṇa-nāmakaḥ tṛtīyo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa) 3
1.3.1 dharmārthāṅgavidyā-kālān an:uparodhayan kāma-sūtraṃ tad-aṅga-vidyāś ca puruṣo 'dhīyīta.
1.3.2 prāg yauvanāt strī. prattā ca patyur abhiprāyāt.
1.3.3 yoṣitāṃ śāstra-grahaṇasyābhāvād an:arthakam iha śāstre strī-śāsanam ity ācāryāḥ.
1.3.4 prayoga-grahaṇaṃ tv āsām. prayogasya ca śāstra-pūrvakatvād iti vātsyāyanaḥ.
1.3.5 tan na kevalam ihaiva. sarvatra hi loke kati cid eva śāstra-jñāḥ. sarva-jana-viṣayaś ca prayogaḥ.
1.3.6 prayogasya ca dūrastham api śāstram eva hetuḥ.
1.3.7 asti vyākaraṇam ity avaiyākaraṇā api yājñikā ūhaṃ kratuṣu prayuñjate.
1.3.8 asti jyautiṣam iti puṇyāheṣu karma kurvate.
1.3.9 tathāśvārohā gajārohāś cāśvān gajāṃś cān:adhigata-śāstrā api vinayante.
1.3.10 tathāsti rājeti dūrasthā api janapadā na maryādām ativartante tadvad etat.
1.3.11 santy api khalu śāstra-prahata-buddhayo gaṇikā rāja-putryo mahāmātra-duhitaraś ca.
1.3.12 tasmād vaiśvāsikāj janād rahasi prayogāñ chāstram ekadeśaṃ vā strī gṛhṇīyāt.
1.3.13 abhyāsa-prayojyāṃś ca cātuḥṣaṣṭikān yogān kanyā rahasy ekākiny abhyaset.
1.3.14 ācāryās tu kanyānāṃ pravṛtta-puruṣa-saṃprayogā saha:saṃpravṛddhā dhātreyikā. tathā:bhūtā vā nir:atyaya-saṃbhāṣaṇā sakhī. savayāś ca mātṛ-śvasā. visrabdhā tat-sthānīyā vṛddha-dāsī. pūrva-saṃsṛṣṭā vā bhikṣukī. svasā ca viśvāsa-prayogāt.
1.3.15 gītam (1), vādyam (2), nṛtyam (3), ālekhyam (4), viśeṣakacchedyam (5), taṇḍula-kusuma-vali- vikārāḥ (6), puṣpāstaraṇam (7), daśana-vasanāgarāgaḥ (8), maṇi-bhūmikā-karma (9), śayana-racanam (10), udaka-vādyam (11), udakāghātaḥ (), citrāś ca yogāḥ (13), mālya-grathana- vikalpāḥ (14), śekharakāpīḍa-yojanam (15), nepathya-prayogāḥ (16), karṇa-pattra- bhaṅgāḥ (17), gandha-yuktiḥ (18), bhūṣaṇa-yojanam (19), aindrajālāḥ (20), kaucumārāś ca (21), hasta-lāghavam (22), vicitra-śāka-yūṣa-bhakṣya-vikāra-kriyā (23),.pānakarasarāgāsava-yojanam (24), sūcīvāna-karmāṇi (25), sūtrakrīḍā (26), vīṇā-ḍamaruka-vādyāni (27), prahelikā (28), pratimālā (29), durvācaka-yogāḥ (30), pustaka-vācanam (31), nāṭakākhyāyikā-darśanam (32), kāvya-samasyāpūraṇam (33), paṭṭikāvāna-vetra-vikalpāḥ (34),takṣa-karmāṇi (35), takṣaṇam (36), vāstu-vidyā (37), rūpya-parīkṣā (38), dhātu-vādaḥ (39), maṇi-rāgākara-jñānam (40), vṛkṣāyurveda-yogāḥ (41), meṣa-kukkuṭa-lāvaka-yuddha-vidhiḥ (42), śuka-sārikā-pralāpanam (43), utsādane saṃvāhane keśamardane ca kauśalam (44),akṣara-muṣtikākathanam
(45), mlecchita-vikalpāḥ (46), deśa-bhāṣā-vijñānam (47), puṣpa-śakaṭikā (48), nimitta-jñānam (49), yantra-mātṛkā (50), dhāraṇa-mātṛkā (51), sampāṭhyam (52), mānasī kāvya-kriyā (53), abhidhānakośaḥ (54), chando-jñānam (55), kriyā-kalpaḥ (56), chalitaka-yogāḥ (57), vastragopanāni (58), dyūta-viśeṣaḥ (59), ākarṣa-krīḍā (60), bāla-krīḍanakāni (61), vainayikīnām (62), vaijayikīnām (63), vyāyāmikīnāṃ ca (64) vidyānāṃ jñānam iti catuḥ-ṣaṣṭir aṅga-vidyā. kāmasūtrāvayavinyaḥ.
1.3.16 pāñcālikī ca catuḥṣaṣṭir aparā. tasyāḥ prayogān anvavetya sāṃprayogike vakṣyāmaḥ. kāmasya tad-ātmakatvāt.
1.3.17v ābhir abhyucchritā veśyā śīla-rūpa-guṇānvitā. labhate gaṇikā-śabdaṃ sthānaṃ ca jana-saṃsadi..
1.3.18v pūjitā sā sadā rājñā guṇavadbhiś ca saṃstutā. prārthanīyābhigamyā ca lakṣya-bhūtā ca jāyate..
1.3.19v yoga-jñā rāja-putrī ca mahāmātra-sutā tathā. sahasrāntaḥ-puram api sva-vaśe kurute patim..
1.3.20v tathā pati-viyoge ca vyasanaṃ dāruṇaṃ gatā. deśāntare 'pi vidyābhiḥ sā sukhenaiva jīvati..
1.3.21v naraḥ kalāsu kuśalo vācālaś cāṭu-kārakaḥ. a:saṃstuto 'pi nārīṇāṃ cittam āśv eva vindati..
1.3.22v kalānāṃ grahaṇād eva saubhāgyam upajāyate. deśa-kālau tv apekṣyāsāṃ prayogaḥ saṃbhaven na vā..
1.3c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre sādhāraṇe prathame 'dhikaraṇe vidyā-samuddeśaḥ tṛtīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 4 nāgaraka-vṛtta-nāmakaḥ caturtho 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa) 4
1.4.1 gṛhīta-vidyaḥ pratigraha-jaya-kraya-nirveśādhigatair arthair anvayāgatair ubhayair vā gārhasthyam adhigamya nāgaraka-vṛttaṃ varteta.
1.4.2 nagare pattane kharvaṭe mahati vā saj-janāśraye sthānam. yātrā-vaśād vā.
1.4.3 tatra bhavanam āsannodakaṃ vṛkṣa-vāṭikavad vibhakta-karma-kakṣaṃ dvi-vāsa-gṛhaṃ kārayet.
1.4.4 bāhye ca vāsa-gṛhe su:ślakṣṇam ubhayopadhānaṃ madhye vinataṃ śuklottara-cchadaṃ śayanīyaṃ syāt. pratiśayyikā ca. tasya śiro-bhāge kūrca-sthānaṃ vedikā ca. tatra rātri-śeṣam anulepanaṃ mālyaṃ siktha-karaṇḍakaṃ saugandhika-puṭikā mātuluṅga-tvacas tāmbūlāni ca syuḥ. bhūmau patadgrahaḥ. nāga-dantāvasaktā vīṇā. citra-phalakam. vartikāsamudgakaḥ. yaḥ kaś cit pustakaḥ. kuraṇṭaka-mālāś ca. nātidūre bhūmau vṛttāstaraṇaṃ samastakam. ākarṣa-phalakaṃ dyūta-phalakaṃ ca. tasya bahiḥ krīḍā-śakuni- pañjarāṇi. ekānte ca takṣa-takṣaña-sthānam anyāsāṃ ca krīḍānām. sv:āstīrṇā preṅkhadolā vṛkṣa-vāṭikāyāṃ sa:pracchāyā. sthaṇḍila-pīṭhikā ca sa:kusumeti bhavana-nyāsaḥ.
1.4.5 sa prātar utthāya kṛta-niyata-kṛtyaḥ gṛhīta-danta-dhāvanaḥ mātrayānulepanaṃ dhūpaṃ srajam iti ca gṛhītvā dattvā sikthakam alaktakaṃ ca dṛṣṭvādarśe mukhm gṛhīta-mukha-vāsa- tāmbūlaḥ kāryāṇy anutiṣṭhet.
1.4.6 nityaṃ snānam. dvitīyakam utsādanam. tṛtīyakaḥ phenakaḥ. caturthakam āyuṣyam. pañcamakaṃ daśamakaṃ vā pratyāyuṣyam ity a:hīnam. sātatyāc ca saṃvṛta-kakṣāsvedāpanodaḥ.
1.4.7 pūrvāhṇāparāhṇayor bhojanam. sāyaṃ cārāyaṇasya.
1.4.8 bhojanānataraṃ śuka-sārikā-pralāpana-vyāpārāḥ. lāvaka-kukkuṭa-meṣa-yuddhāni tās tāś ca kalā-krīḍāḥ. pīṭhamarda-viṭa-vidūṣakāyattā vyāpārāḥ. divā-śayyā ca.
1.4.9 gṛhīta-prasādhanasyāparāhṇe goṣṭhī-vihārāḥ.
1.4.10 pradoṣe ca saṃgītakāni. tad-ante ca prasādhite vāsa-gṛhe saṃcārita-surabhi-dhūpe sa:sahāyasya śayyāyām abhisārikāṇāṃ pratīkṣaṇam.
1.4.11 dūtīnāṃ preṣaṇam svayaṃ vā gamanam.
1.4.12 āgatānāṃ ca manoharair ālāpair upacāraiś ca sa:sahāyasyopakramāḥ..1.4.13 varṣa-pramṛṣṭa-nepathyānāṃ dur:dinābhisārikāṇām svayam eva punar-maṇḍanam mitra-janena vā paricaraṇam ity āhorātrikam.
1.4.14 ghaṭā-nibandhanam goṣṭhī-samavāyaḥ samāpānakam udyāna-gamanam samasyāḥ krīḍāś ca pravartayet.
1.4.15 pakṣasya māsasya vā prajñāte 'hani sarasvatyā bhavane niyktānāṃ nityaṃ samājaḥ.
1.4.16 kuśīlavāś cāgantavaḥ prekṣaṇakam eṣāṃ dadyuḥ. dvitīye 'hani tebhyaḥ pūjā niyataṃ labheran. tato yathā-śraddham eṣāṃ darśanam utsargo vā. vyasanotsaveṣu caiṣāṃ parsparasyaika-kāryatā.
1.4.17 āgantūnāṃ ca kṛta-samavāyānāṃ pūjanam abhyupattiś ca.
1.4.17c ity gaṇa-dharmaḥ.
1.4.18 etena taṃ taṃ devatā-viśeṣam uddiśya saṃbhāvita-sthitayo ghaṭā vyākhyātāḥ.
1.4.19 veśyā-bhavane sabhāyām anyatamasyodvasite vā samāna-vidyā-buddhi-śīla-vitta-vayasāṃ saha veśyābhir anurūpair ālāpair āsana-bandho goṣṭhī.
1.4.20 tatra caiśāṃ kāvya-samasyā kalā-samasyā vā.
1.4.21 tasyām ujjvalā loka-kāntāḥ pūjyāḥ. prīti-samānāś cāhāritaḥ.
1.4.22 paraspara-bhavaneṣu cāpānakāni.
1.4.23 tatra madhu-maireya-surān vividha-lavaṇa-phala-harita-śāka-tikta-kaṭukāmlopadaṃśān veśyāḥ pāyayeyur anupibeyuś ca.
1.4.24 etenodyāna-gamanaṃ vyākhyātam.
1.4.25 pūrvāhṇa eva sv:alaṃkṛtās turagādhirūḍhā veśyābhiḥ saha paricārakānugatā gaccheyuḥ. daivasikīṃ ca yātrāṃ tatrānubhūya kukkuṭa-yuddha-dyūtaiḥ prekṣābhir anukūlaiś ca ceṣṭitaiḥ kālaṃ gamayitvā aparāhṇe gṛhīta-tad-upabhoga-cihnās tathaiva pratyāvrajeyuḥ.
1.4.26 etena racitodgrāhodakānāṃ grīṣme jala-krīḍā-gamanaṃ vyākhyātam.
1.4.27 yakṣa-rātriḥ. kaumudī-jāgaraḥ. su:vasantakaḥ.
1.4.28 saha-kāra-bhañjikā, abhyūṣakhādikā bisakhādikā nava-pattrikā udaka-kṣveḍikā pāñcālānuyānam ekaśālmalī kadamba-yuddhāni tās tāś ca māhimānyo deśyāś ca krīḍā janebhyo viśiṣṭam ācareyuḥ. iti saṃbhūya-krīḍāḥ.
1.4.29 ekacāriṇaś ca vibhava-sāmarthyāt.
1.4.30 gaṇikāyā nāyikāyāś ca sakhībhir nāgarakaiś ca saha caritam etena vyākhyātam.
1.4.31 a:vibhavas tu śarīra-mātro mallikā-phenaka-kaṣāya-mātra-paricchadaḥ pūjyād deśād āgataḥ kalāsu vicakṣaṇas tad-upadeśena goṣṭhyāṃ veśocite ca vṛtte sādhayed ātmānam iti pīṭha-mardaḥ.
1.4.32 bhukta-vibhavas tu guṇavān sa:kalatro veśe goṣṭhyāṃ ca bahu-matas tad-upajīvī ca viṭaḥ.
1.4.33 eka-deśa-vidyas tu krīḍanako viśvāsyaś ca vidūṣakaḥ. vaihāsiko vā.
1.4.34 ete veśyānāṃ nāgarakāṇāṃ ca mantriṇaḥ saṃdhi-vigraha-niyuktāḥ.
1.4.35 tair bhikṣukyaḥ kalā-vidagdhā muṇḍā vṛṣalyo vṛddha-gaṇikāś ca vyākhyātāḥ.
1.4.36 grāma-vāsī ca sa:jātān vicakṣaṇān kautūhalikān protsāhya nāgaraka-janasya vṛttaṃ varṇayañ śradhāṃś ca janayaṃs tad evānukurvīta. goṣṭhīś ca pravartayet. saṃgatyā janam anurañjayet. karmasu ca sāhāyyena cānugṛhṇīyāt. upakārayec ca.
1.4.36c iti nāgaraka-vṛttam.
1.4.37v nātyantaṃ saṃskṛtenaiva nātyantaṃ deśa-bhāṣayā. kathāṃ goṣṭhīṣu kathayaṃl loke bahu-mato bhavet..
1.4.38v yā goṣṭhī loka-vidviṣṭā yā ca svaira-visarpiṇī. para-hiṃsātmikā yā ca na tām avatared budhaḥ..
1.4.39v loka-cittānuvartinyā krīḍā-mātraika-kāryayā. goṣṭhyā saha-caran vidvāṃl loke siddhiṃ niyacchati..
1.4c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre sādhāraṇe prathame 'dhikaraṇe nāgaraka-vṛttaṃ caturtho 'dhyāyaḥ.
leçon 5 atha nāyaka-sahāya-dūta-karma-vimarśa-nāmakaḥ pañcamo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa) 5
1.5.1 kāmaś caturṣu varṇeṣu sa:varṇataḥ śāstrataś cān:anya-pūrvāyāṃ prayujyamānaḥ putrīyo yaśasyo laukikaś ca bhavati.
1.5.2 tad-viparīta uttama-varnāsu paraparigṛhītāsu ca. pratiṣiddho 'vara-varṇāsv a:niravasitāsu. veśyāsu punarbhūṣu ca na śiṣṭo na pratiṣiddhaḥ. sukhārthatvāt.
1.5.3 tatra nāyikās tisraḥ kanyā punarbhūr veśyā ca. iti.
1.5.4 anya-kāraṇa-vaśāt para-parigṛhītāpi pākṣikī caturthīti goṇikāputraḥ.
1.5.5 sa yadā manyate svairiṇīyam..1.5.6 anyato 'pi bahuśo vyavasita-cāritrā tasyāṃ veśyāyām iva gamanam uttama-varṇinyām api na dharma-pīḍāṃ kariṣyati punarbhūr iyam.
1.5.7 anyapūrvāvaruddhā nātra śaṅkāsti.
1.5.8 patiṃ vā mahāntam īśvaram asmad-a:mitra-saṃsṛṣṭam iyam avagṛhya prabhutvena carati. sā mayā saṃsṛṣṭā snehād enaṃ vyāvartayiṣyati.
1.5.9 vi:rasaṃ vā mayi śaktam apakartu-kāmaṃ ca prakṛtim āpādayiṣyati.
1.5.10 tayā vā mitrī-kṛtena mitra-kāryam a:mitra-pratīghātam anyad vā duṣ:pratipādakaṃ kāryaṃ sādhayiṣyāmi.
1.5.11 saṃsṛṣṭo vānayā hatvāsyāḥ patim asmad-bhāvyaṃ tad-aiśvaryam evam adhigamiṣyāmi.
1.5.12 nir:atyayaṃ vāsyā gamanam arthānubaddham. ahaṃ ca niḥ:sāratvāt kṣīṇa-vṛtty-upāyaḥ. so 'ham anenopāyena tad-dhanam atimahad a:kṛcchrād adhigamiṣyāmi.
1.5.13 marma-jñā vā mayi dṛḍham abhikāmā sā mām an:icchantaṃ doṣa-vikhyāpanena dūṣayiṣyati.
1.5.14 a:sad-bhūtaṃ vā doṣaṃ śraddheyaṃ duṣ:parihāraṃ mayi kṣepsyati yena me vināśaḥ syāt.
1.5.15 āyatimantaṃ vā vaśyaṃ patiṃ matto vibhidya dviṣataḥ saṃgrāhayiṣyati.
1.5.16 svayaṃ vā taiḥ saha saṃsṛjyeta. mad-avarodhānāṃ vā dūṣayitā patir asyās tad asyāham api dārān eva dūṣayan pratikariṣyāmi.
1.5.17 rāja-niyogāc cāntar:vartinaṃ śatruṃ vāsya nirhaniṣyāmi.
1.5.18 yām anyāṃ kāmayiṣye sāsyā vaśagā. tām anena saṃkrameṇādhigamiṣyāmi.
1.5.19 kanyām a:labhyāṃ vātmādhīnām artha-rūpavatīṃ mayi saṃkrāmayiṣyati.
1.5.20 mamā:mitro vāsyāḥ patyā sahaikī:bhāvam upagatas tam anayā rasena yojayiṣyāmīty evam:ādibhiḥ kāraṇaiḥ para-striyam api prakurvīta.
1.5.21 iti sāhasikyaṃ na kevalaṃ rāgād eva.
1.5.21c iti para-parigraha-gamaṇa-kāraṇāni.
1.5.22 etair eva kāraṇair mahā-mātra-saṃbaddhā rāja-saṃbaddhā vā tatraika-deśa-cāriṇī kā cid anyā vā kārya-saṃpādinī vidhavā pañcamīti cārāyaṇaḥ.
1.5.23 saiva pravrajitā ṣaṣṭhīti suvarṇanābhaḥ.
1.5.24 gaṇikāyā duhitā paricārikā vān:anya-pūrvā saptamīti ghoṭakamukhaḥ.
1.5.25 utkrānta-bāla-bhāvā kula-yuvatir upacārānyatvād aṣṭamīti gonardīyaḥ.
1.5.26 kāryāntarā:bhāvād etāsām api pūrvāsv evopalakṣaṇam tasmāc catasra eva nāyikā iti vātsyāyanaḥ.
1.5.27 bhinnatvāt tṛtīya-prakṛtiḥ pañcamīty eke.
1.5.28 eka eva tu sārvalaukiko nāyakaḥ. pracchannas tu dvitīyaḥ. viśeṣālābhāt. uttamādhama-madhyamatāṃ tu guṇa-guṇato vidyāt. tāṃs tūbhayor api guṇā:guṇān vaiśike vakṣyāmaḥ.
1.5.29 a:gamyās tv evaitāḥ kuṣṭhiny unmattā patitā bhinna-rahasyā prakāśa-prārthinī gata-prāya- yauvanātiśvetātikṛṣṇā dur:gandhā saṃbandhinī sakhī pravrajitā saṃbandhi-sakhi-śrotriya- rāja-dārāś ca.
1.5.30 dṛṣṭa-pañca-puruṣā nā:gamyā kā cid astīti bābhravīyāḥ.
1.5.31 saṃbandhi-sakhi-śrotriya-rāja-dāra-varjam iti goṇikāputraḥ.
1.5.32 saha-pāṃsu-krīḍitam upakāra-saṃbaddhaṃ samāna-śīla-vyasanaṃ sahādhyāyinaṃ yaś cāsya marmaṇi rahasyāni ca vidyāt yasya cāyaṃ vidyād vā dhātr-apatyaṃ saha-saṃvṛddhaṃ mitram.
1.5.33 pitṛ-paitāmaham a:visaṃvādakam a:dṛṣṭa-vaikṛtaṃ vaśyaṃ dhruvam a:lobha-śīlam a:parihāryam a:mantra-visrāvīti mitra-saṃpat.
1.5.34 rajaka-nāpita-mālākāra-gāndhika-saurika-bhikṣuka-gopālaka-tāmbūlika-sauvarṇika-pīṭhamarda- viṭa-vidūṣakādayo mitrāṇi. tad-yoṣin mitrāś ca nāgarakāḥ syur iti vātsyāyanaḥ.
1.5.35 yad ubhayoḥ sādhāraṇam ubhayatrodāraṃ viśeṣato nāyikāyāḥ su:visrabdhaṃ tatra dūta-karma.
1.5.36 paṭutā dhāṣṭryam iṅgitākāra-jñatā pratāraṇa-kāla-jñatā viṣahya-buddhitvaṃ laghvī pratipattiḥ sopāyā ca
1.5.36c iti dūta-guṇāḥ.
1.5.37 bhavati cātra ślokaḥ.
1.5.37v ātmavān mitravān yukto bhāvajño deśa-kāla-vit. a:labhyām apy a:yatnena striyaṃ saṃsādhayen naraḥ..
1.5c iti śrīvātsyāyanīye kāmasūtre sādhāraṇe prathame 'dhikaraṇe nāyaka-sahāya-dūtī-karma-vimarśaḥ pañcamo 'dhyāyaḥ..livre 2 sāṃprayogikaṃ dvitīyam adhikaraṇam
leçon 1 prathamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)6 ratāvasthāpana-prakaraṇam
2.1.1 śaśo vṛṣo 'śva iti liṅgato nāyaka-viśeṣāḥ. nāyikā punar mṛgī baḍavā hastinī ceti.
2.1.2 tatra sa:dṛśa-saṃprayoge sama-ratāni trīṇi.
2.1.3 viparyayeṇa vi:ṣamāṇi ṣaṭ. vi:ṣameṣv api puruṣādhikyaṃ ced an:antara-saṃprayoge dve ucca-rate. vyavahitam ekam ucca-tara-ratam. viparyaye punar dve nīca-rate. vyavahitam ekaṃ nīca-tara-rataṃ ca. teṣu samāni śreṣṭhāni. tara-śabdāṅkite dve kaniṣṭhe. śeṣāṇi madhyamāni.
2.1.4 sāmye 'py uccāṅkaṃ nīcāṅkāj jyāyaḥ. iti pramāṇato nava-ratāni.
2.1.5 yasya saṃprayoga-kāle prītir udāsīnā vīryam alpaṃ kṣatāni ca na sahate sa manda-vegaḥ.
2.1.6 tad-viparyayau madhyama-caṇḍa-vegau bhavataḥ. tathā nāyikāpi.
2.1.7 tatrāpi pramāṇavad eva nava-ratāni.
2.1.8 tadvat kālato 'pi śīghra-madhya-cira-kālā nāyakāḥ.
2.1.9 tatra striyāṃ vivādaḥ.
2.1.10 na strī puruṣavad eva bhāvam adhigacchati.
2.1.11 sātatyāt tv asyāḥ puruṣeṇa kaṇḍūtir apanudyate.
2.1.12 sā punar ābhimānikena sukhena saṃsṛṣṭā rasāntaraṃ janayati tasmin sukha-buddhir asyāḥ.
2.1.13 puruṣa-pratīteś cān:abhijñatvāt kathaṃ te sukham iti praṣṭum a:śakyatvāt.
2.1.14 katham etad upalabhyata iti cet puruṣo hi ratim adhigamya svecchayā viramati na striyam apekṣate na tv evaṃ strīty auddālikaḥ.
2.1.15 tatraitat syāt cira-vege nāyake striyo 'nurajyante śīghra-vegasya bhāvam an:āsādyāvasāne 'bhyasūyinyo bhavanti. tat sarvaṃ bhāva-prāpter a:prāpteś ca lakṣaṇam.
2.1.16 tac ca na. kaṇḍūti-pratīkāro 'pi hi dīrgha-kālaṃ priya iti. etad upapadyata eva. tasmāt saṃdigdhatvād a:lakṣaṇam iti.
2.1.17v saṃyoge yoṣitaḥ puṃsā kaṇḍūtir apanudyate. tac cābhimāna-saṃsṛṣṭaṃ sukham ity abhidhīyate..
2.1.18 sātatyād yuvatir ārambhāt prabhṛti bhāvam adhigacchati. puruṣaḥ punar anta eva. etad upapannataram. na hy a:satyāṃ bhāva-prāptau garbha-saṃbhava iti bābhravīyāḥ.
2.1.19 tatrāpi tāv evāśaṅkā-parihārau bhūyaḥ.
2.1.20 tatraitat syāt ṇ sātatyena rasa-prāptāv ārambha-kāle madhyastha-cittatā nāti:sahiṣṇutā ca. tataḥ krameṇādhiko rāga-yogaḥ śarīre nir:apekṣatvam ante ca virāmābhīpsety etad upapannam iti.
2.1.21 tac ca na. sāmānye 'pi bhrānti-saṃskāre kulāla-cakrasya bhramarakasya vā bhrāntāv eva vartamānasya prārambhe manda-vegatā tataś ca krameṇa pūraṇaṃ vegasyety upapadyate. dhātu-kṣayāc ca virāmābhīpseti. tasmād an:ākṣepaḥ.
2.1.22v suratānte sukhaṃ puṃsāṃ strīṇāṃ tu satataṃ sukham. dhātu-kṣaya-nimittā ca virāmecchopajāyate..
2.1.23 tasmāt puruṣavad eva yoṣito 'pi rasa-vyaktir draṣṭavyā.
2.1.24 kathaṃ hi samānāyām evākṛtāv ekārtham abhiprapannayoḥ kārya-vailakṣaṇyaṃ syāt.
2.1.25 upāya-vailakṣaṇyād abhimāna-vailakṣaṇyāc ca.
2.1.26 katham upāya-vailakṣaṇyaṃ tu sargāt. kartā hi puruṣo 'dhikaraṇaṃ yuvatiḥ. anyathā hi kartā kriyāṃ pratipadyate 'nyathā cādhāraḥ. tasmāc copāya-vailakṣaṇyāt sargād abhimāna-vailakṣaṇyam api bhavati. abhiyoktāham iti puruṣo 'nurajyate. abhiyuktāham aneneti yuvatir iti vātsyāyanaḥ.
2.1.27 tatraitat syād upāya-vailakṣaṇyavad eva hi kārya-vailakṣaṇyam api kasmān na syād iti. tac ca na. hetumad upāya-vailakṣaṇyam. tatra kartr-ādhārayor bhinna-lakṣaṇatvād a:hetumat-kārya-vailakṣaṇyam anyāyyaṃ syāt. ākṛter a:bhedād iti.
2.1.28 tatraitat syāt. saṃhatya kārakair eko 'rtho 'bhinirvartyate. pṛthak pṛthak svārtha-sādhakau punar imau tad a:yuktam iti.
2.1.29 tac ca na. yugapad an:ekārtha-siddhir api dṛśyate. yathā meṣayor abhighāte kapitthayor bhede mallayor yuddha iti. na tatra kāraka-bheda iti ced ihāpi na vastu-bheda iti. upāya-vailakṣaṇyaṃ tu sargād iti tad abhihitaṃ purastāt. tenobhayor api sadṛśī sukha-pratipattir iti.
2.1.30v jāter a:bhedād daṃpatyoḥ sa:dṛśam sukham iṣyate. tasmāt tathopacaryā strī yathāgre prāpnuyād ratim...2.1.31 sa:dṛśatvasya siddhatvāt kāla-yogīny api bhāvato 'pi kālataḥ pramāṇavad eva nava ratāni.
2.1.32 raso ratiḥ prītir bhāvo rāgo vegaḥ samāptir iti rati-paryāyāḥ. saṃprayogo rataṃ rahaḥ śayanaṃ mohanaṃ surata-paryāyāḥ.
2.1.33 pramāṇa-kāla-bhāva-jānāṃ saṃprayogānām ekaikasya nava-vidhatvāt teṣāṃ vyatikare surata-saṃkhyā na śakyate kartum. ati:bahutvāt.
2.1.34 teṣu tarkād upacārān prayojayed iti vātsyāyanaḥ.
2.1.35 prathama-rate caṇḍa-vegatā śīghra-kālatā ca puruṣasya tad-viparītam uttareṣu. yoṣitaḥ punar etad eva viparītam. ā dhātu-kṣayāt.
2.1.36 prāk ca strī-dhātu-kṣayāt puruṣa-dhātu-kṣaya iti prāyovādaḥ.
2.1.37v mṛdutvād upamṛdyatvān nisargāc caiva yoṣitaḥ. prāpnuvanty āśu tāḥ prītim ity ācāryā vyavasthitāḥ..
2.1.38v etāvad eva yuktānāṃ vyākhyātaṃ sāmprayogikam. mandānām avabodhārthaṃ vistaro 'taḥ pravakṣyate((7)).
section (prakaraṇa)7
2.1.39v abhyāsād abhimānāc ca tathā saṃpratyayād api. viṣayebhyaś ca tantra-jñāḥ prītim āhuś catur-vidhām..
2.1.40v śabdādibhyo bahir:bhūtā yā karmābhyāsa-lakṣaṇā. prītiḥ sābhyāsikī jñeyā mṛgayādiṣu karmasu..
2.1.41v an:abhyasteṣv api purā karmasv a:viṣayātmikā. saṃkalpāj jāyate prītir yā sā syād ābhimānikī..
2.1.42v prakṛter yā tṛtīyasyāḥ striyāś caivopariṣṭake. teṣu teṣu ca vijñeyā cumabanādiṣu karmasu..
2.1.43v nānyo 'yam iti yatra syād anyasmin prīti-kāraṇe. tantra-jñaiḥ kathyate sāpi prītiḥ saṃpratyayātmikā..
2.1.44v pratyakṣā lokataḥ siddhā yā prītir viṣayātmikā. pradhāna-phalavattvāt sā tad-arthāś cetarā api..
2.1.45v prītīr etāḥ parāmṛśya śāstrataḥ śāstra-lakṣaṇāḥ. yo yathā vartate bhāvas taṃ tathaiva prayojayet((8))..
2.1c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe pramāṇa-kāla-bhāvebhyo ratāvasthāpanaṃ prīti-viśeṣā iti prathamo 'dhyāyaḥ. āditaḥ ṣaṣṭhaḥ((9)).
leçon 2 dvitīyo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)8 āliṅgana-vicāra-prakaraṇam
2.2.1 saṃprayogāṅgaṃ catuḥṣaṣṭir ity ācakṣate. catuḥṣaṣṭi-prakaraṇatvāt.
2.2.2 śāstram evedaṃ catuḥṣaṣṭir ity ācārya-vādaḥ.
2.2.3 kalānāṃ catuḥṣaṣṭitvāt tāsāṃ ca saṃprayogāṅga-bhūtatvāt kalā-samūho vā catuḥṣaṣṭir iti. ṛcāṃ daśatayīnāṃ ca saṃjñitatvāt. ihāpi tad-artha-saṃbandhāt. pañcāla-saṃbandhāc ca bahv-ṛcair eṣā pūjārthaṃ saṃjñā pravartitā ity eke.
2.2.4 āliṅgana-cumbana-nakha-cchedya-daśana-cchedya-saṃveśana-sīt:kṛta-puruṣāyitaupariṣṭakānām āṣṭānām aṣṭadhā vikalpa-bhedād aṣṭāv aṣṭakāś catuḥṣaṣṭir iti bābhravīyāḥ.
2.2.5 vikalpa-vargāṇām aṣṭānāṃ nyūnādikatva-darśanāt prahaṇa-viruta-puruṣopasṛpti-citra-ratādīnām anyeṣām api vargāṇām iha praveśanāt prāyo-vādo 'yam. yathā sapta-parṇo vṛkṣaḥ pañca-varṇo balir iti vātsyāyanaḥ.
2.2.6 tatrā:samāgatayoḥ prīti-liṅga-dyotanārtham āliṅgana-catuṣṭayam. [1] spṛṣṭakam [2] viddhakam [3] udghṛṣṭakam [4] pīḍitakam iti.
2.2.7 sarvatra saṃjñārthenaiva karmātideśaḥ.
2.2.8 saṃmukhāgatāyāṃ prayojyāyām anyāpadeśena gacchato gātreṇa gātrasya sparśanaṃ [1] spṛṣṭakam.
2.2.9 prayojyaṃ sthitam upaviṣṭaṃ vā vi:jane kiṃ cid gṛhṇāti payo-dhareṇa viddhyet. nāyako 'pi tām avapīḍya gṛhṇīyād iti [2] viddhakam.
2.2.10 tad ubhayam an:ati:pravṛtta-saṃbhāṣaṇayoḥ.
2.2.11 tamasi jana-saṃbādhe vi:jane vātha śanakair gacchator nāti:hrasva-kālam udgharṣaṇaṃ paras-parasya gātrāṇām [3] udghṛṣṭakam.
2.2.12 tad eva kuḍya-saṃdeśena stambha-saṃdeśena vā sphuṭakam avapīḍayed iti [4] pīḍitakam.
2.2.13 tad ubhayam avagata-parasparākārayoḥ.
2.2.14 [1] latāveṣṭitakaṃ [2] vṛkṣādhirūḍhakaṃ [3] tila-taṇḍulakaṃ [4] kṣīra-nīrakam iti catvāri saṃprayoga-kāle..2.2.15 lateva śālam āveṣṭayantī cumbanārthaṃ mukham avanamayet. uddhṛtya manda-sītkṛtā tam āśritā vā kiṃcid rāmaṇīyakaṃ paśyet tal [1] latāveṣṭitakam.
2.2.16 caraṇena caraṇam ākramya dvitīyenoru-deśam ākramantī veṣṭayantī vā tat-pṛṣṭha-saktaika- bāhur dvitīyenāṃsam avanamayantī īṣan manda-sītkṛta-kūjitā cumabanārtham evādhiroḍhum icched iti [2] vṛkṣādhirūḍhakam.
2.2.17 tad ubhayam sthita-karma.
2.2.18 śayana-gatāv evoru-vyatyāsaṃ bhuja-vyatyāsaṃ ca sa:saṃgharṣam iva ghanaṃ saṃsvajete tat [3] tila-taṇḍulakam.
2.2.19 rāgāndhāv an:apekṣitātyayau parasparam anuviśata ivotsaṅga-gatāyām abhimukhopaviṣṭāyāṃ śayane veti [4] kṣīra-jalakam.
2.2.20 tad ubhayaṃ rāga-kāle.
2.2.21 ity upagūhana-yogā bābhravīyāḥ.
2.2.22 suvarṇanābhasya tv adhikam ekāṅgopagūhana-catuṣṭayam.
2.2.23 tatroru-saṃdaṃśenaikam ūrum ūrudvayaṃ vā sarvaprāṇaṃ pīḍayed ity ūrūpagūhanam[1].
2.2.24 jaghanena jaghanam avapīḍya prakīryamāṇa-keśa-hastā nakha-daśana-prahaṇana-cumbana- prayojanāya tad upari laṅghayet taj jaghanopagūhanam[2].
2.2.25 stanābhyām uraḥ praviśya tatraiva bhāram āropayed iti stanāliṅganam[3].
2.2.26 mukhe mukham āsajyākṣiṇī akṣṇor lalāṭena lalāṭam āhanyāt sālalāṭikā[4].
2.2.27 saṃvāhanam apy upagūhana-prakāram ity eke manyante. saṃsparśatvāt.
2.2.28 pṛthak-kālatvād bhinna-prayojanatvād a:sādhāraṇatvān neti vātsyāyanaḥ
2.2.29v pṛcchatāṃ śṛṇvatāṃ vāpi tathā kathayatām api. upagūha-vidhiṃ kṛtsnaṃ riraṃsā jāyate nṛṇām..
2.2.30v ye 'pi hy a:śāstritāḥ kecit saṃyogā rāga-vardhanāḥ. ādareṇaiva te 'py atra prayojyāḥ sāṃprayogikāḥ..
2.2.31v śāstrāṇāṃ viṣayas tāvad yāvan manda-rasā narāḥ. raticakre-pravṛtte tu naiva śāstram na ca kramaḥ..
2.2c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe āliṅgana-vicārā dvitīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 3 tṛtīyo 'dhyayaḥ
section (prakaraṇa)9
2.3.1 cumbana-nakha-daśana-cchedyānāṃ na paurvāparyam asti. rāga-yogāt prāk saṃyogād eṣāṃ prādhāyena prayogaḥ. prahaṇa-sītkṛtayoś ca saṃprayoge.
2.3.2 sarvaṃ sarvatra. rāgasyān:apekṣitatvāt. iti vātsyāyanaḥ.
2.3.3 tāni prathama-rate nātivyaktāni viśrabdhikāyāṃ vikalpena ca prayuñjīta. tathā-bhūtatvād rāgasya. tataḥ param atitvarayā viśeṣavat samuccayena rāga-saṃdhukṣaṇārtham.
2.3.4 lalāṭālaka-kapola-nayana-vakṣaḥ-stanoṣṭhāntar:mukheṣu cumbanam.
2.3.5 ūru-saṃdhi-bāhu-nābhi-mūlayor lāṭānām.
2.3.6 rāga-vaśād deśa-pravṛtteś ca santi tāni tāni sthānāni na tu sarva-jana-prayojānīti vātsyāyanaḥ.
2.3.7 tad yathā ṇ [1] nimittikaṃ [2] sphuritakaṃ [3] ghaṭṭitakam iti trīṇi kanyā-cumbanāni.
2.3.8 balāt-kāreṇa niyuktā mukham ādhatte na tu viceṣṭata iti [1] nimittakam.
2.3.9 vadane praveśitaṃ cauṣṭhaṃ manāg apatrapāvagrahītum icchantī spandayati svam oṣṭhaṃ nottaram utsahata iti [2] sphuritakam.
2.3.10 īṣat parigṛhya vi:nimīlita-nayanā kareṇa ca tasya nayane avacchādayanti jihvāgreṇa ghaṭṭayatīti [3] ghaṭṭitakam.
2.3.11 samaṃ tiryag udbhrāntam avapīḍitakam iti caturvidham apare.
2.3.12 aṅguli-saṃpuṭena piṇḍī-kṛtya nirdaśanam oṣṭha-puṭenāvapīḍayed ity avapīḍitakaṃ pañcamam api karaṇam.
2.3.13 dyūtaṃ cātra pravartayet.
2.3.14 pūrvam adhara-saṃpādanena jitam idaṃ syāt.
2.3.15 tatra jitā sārdha-ruditaṃ karaṃ vidhunuyāt praṇuded daśet parivartayed balād āhṛtā vivadet punar apy astu paṇa iti brūyāt. tatrāpi jitā dvi-guṇam āyasyaet.
2.3.16 viśrabdhasya pramattasya vādharam avagṛhya daśanāntargatam a:nirgamaṃ kṛtvā hased utkriśet tarjayed valged āhlayet pranartitat-bhrūṇā ca vicala-nayanena mukhena vihasantītāni tāni ca brūyāt. iti cumbana-dyūta-kalahaḥ.
2.3.17 etena nakha-daśana-cchedya-prahaṇana-dyūta-kalahā vyākhyātāḥ.
2.3.18 caṇḍa-vegayor eva tv eṣāṃ prayogaḥ. tat-sātmyāt.
2.3.19 tasyāṃ cumbantyām ayam apy uttaraṃ gṛhṇīyāt. ity uttara-cumbitam..2.3.20 oṣṭha-saṃdaṃśenāvagṛhyāuṣṭha-dvayam api cumbeta. iti saṃpuṭakaṃ striyāḥ puṃso vā:jāta-vyañjanasya.
2.3.21 tasminn itaro 'pi jihvayāsyā daśanān ghaṭṭayet tālu jihvāṃ ceti jihvā-yuddham.
2.3.22 etena balād vadana-radana-grahaṇaṃ dānaṃ ca vyākhyātam.
2.3.23 samaṃ pīḍitam añcitaṃ mṛdu śeṣāṅgeṣu cumbanaṃ sthāna-viśeṣa-yogāt. iti cumbana-viśeṣāḥ.
2.3.24 suptasaya mukham avalokayantyā svābhiprāyeṇa cumbanaṃ rāga-dīpanam.
2.3.25 pramattasya vivadamānasya vānyato 'bhimukhasya suptābhimukhasya vā nidrā-vyāghātārthaṃ calitakam.
2.3.26 cira-rātrāv āgatasya śayana-suptāyāḥ svābhiprāya-cumbanaṃ prātibodhakam.
2.3.27 sāpi tu bhāva-jijñāsārthinī nāyakasyāgamana-kālaṃ saṃlakṣya vyājena suptā syāt.
2.3.28 ādarśe kuḍye salile vā prayojyāyāś chāyā-cumbanam ākāra-pradarśanārtham eva kāryam.
2.3.29 bālasya citra-karmaṇaḥ pratimāyāś ca cumbanaṃ saṃkrāntakam āliṅganaṃ ca.
2.3.30 tathā niśi prekṣaṇake svajana-samāje vā samīpe gatasya prayojyāyā hastāṅguli-cumbanaṃ saṃviṣṭasya vā pādāṅguli-cumbanam.
2.3.31 saṃvāhikāyās tu nāyakam ākārayantyā nidrā-vaśād a:kāmāyā iva tasyorvor vadanasya nidhānam ūru-cumbanaṃ cety ābhiyogikāni.
2.3.32 bhavati cātra ślokaḥ.
2.3.32v kṛte pratikṛtaṃ kuryād tāḍite pratitāḍitam. karaṇena ca tenaiva cumbite praticumbitam..
2.3c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe cumbana-vikalpās tṛtīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 4 caturthe 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)10
2.4.1 rāga-vṛddhau saṃgharṣātmakaṃ nakha-vilekhanam.
2.4.2 tasya prathama-samāgame pravāsa-pratyāgamane pravāsa-gamane kruddha-prasannāyāṃ mattāyāṃ ca prayogaḥ. na nityam a:caṇḍa-vegayoḥ.
2.4.3 tathā daśana-cchedyasya sātmya-vaśād vā.
2.4.4 tad [1] ācchuritakam [2] ardha-candro [3] maṇḍalaṃ [4] rekhā [5] vyāghra-nakhaṃ [6] mayūra-padakaṃ [7] śaśa-plutakam [8] utpala-pattrakam iti rūpato 'ṣṭa-vikalpam.
2.4.5 kakṣau stanau galaḥ pṛṣṭhaṃ jaghanam ūrū ca sthānāni.
2.4.6 pravṛtta-rati-cakrāṇāṃ na sthānam a:sthānaṃ vā vidyata iti suvarṇanābhaḥ.
2.4.7 tatra savya-hastāni praty:agra-śikharāṇi dvi-tri-śikharāṇi caṇḍa-vegayor nakhāni syuḥ.
2.4.8 anugata-rāji samam ujjvalam a:malinam a:vipāṭitaṃ vivardhiṣṇu mṛdu snigdha-darśanam iti nakha-guṇāḥ.
2.4.9 dīrghāṇi hasta-śobhīny āloke ca yoṣitāṃ citta-grāhīṇi gauḍāṇāṃ nakhāni syuḥ.
2.4.10 hrasvāni karma-sahiṣṇūni vikalpa-yojanāsu ca svecchāpātīni dākṣiṇatyānām.
2.4.11 madhyamāny ubhaya-bhāñji mahārāṣṭrakāṇām iti.
2.4.12 taiḥ su:niyamitair hanu-deśe stanayor adhare vā laghu-karaṇam an:udgata-lekhaṃ sparśa-mātra-jananād romāñca-karam ante saṃnipāta-vardhamāna-śabdam [1] ācchuritakam.
2.4.13 prayojyāyāṃ ca tasyāṅga-saṃvāhane śirasaḥ kaṇḍūyane piṭaka-bhedane vyākulī-karaṇe bhīṣaṇena prayogaḥ.
2.4.14 grīvāyāṃ stana-pṛṣṭhe ca vakro nakha-pada-niveśo [2] ardha-candraḥ.
2.4.15 tāv eva dvau parsa-parābhimukhau maṇḍalam.
2.4.16 nābhi-mūla-kakundara-vaṃkṣaṇeṣu((10)) tasya prayogaḥ.
2.4.17 sarva-sthāneṣu nāti:dīrghā [4] lekhā((11)).
2.4.18 saiva vakrā [5] vyāghra-nakhakam ā stana-mukham.
2.4.19 pañcabhir abhimukhair lekhā cūcukābhimukhī((12)) [6] mayūra-padakam.
2.4.20 tat-saṃprayoga-ślāghāyāḥ stana-cūcuke saṃnikṛṣṭāni pañca-nakha-padāni [7] śaśa-plutakam.
2.4.21 stana-pṛṣṭhe mekhalā-pathe cotpala-pattrākṛtīty [8] utpala-pattrakam.
2.4.22 ūrvoḥ stana-pṛṣṭhe ca pravāsaṃ gacchataḥ smāraṇīyakaṃ saṃhatāś catasras tisro vā lekhāḥ.
2.4.22c iti nakha-karmāṇi.
2.4.23 ākṛti-vikāra-yuktāni cānyāny api kurvīta.
2.4.24 vikalpānām an:antatvād ānantyāc ca kauśala-vidher abhyāsasya ca sarva-gāmitvād rāgātmakatvāc chedyasya prakārān ko 'bhisamīkṣitum arhatīty ācāryāḥ..2.4.25 bhavati hi rāge 'pi citrāpekṣā. vaicitryāc ca parasparaṃ rāgo janayitavyaḥ. vaicakṣaṇya-yuktāś ca gaṇikās tat-kāminaś ca parasparaṃ prārthanīyā bhavanti. dhanur-vedādiṣv api hi śastra-karma-śāstreṣu vaicitryam evāpekṣyate kiṃ punar iheti vātsyāyanaḥ.
2.4.26 na tu para-parigṛhītāsv evaṃ kuryāt. pracchanneṣu pradeśeṣu tāsām anusmaraṇārthaṃ rāga-vardhanāc ca viśeṣān darśayet.
2.4.27v nakha-kṣatāni paśyantyā gūḍha-sthāneṣu yoṣitaḥ. cirotsṛṣṭāpy abhinavā prītir bhavati peśalā((13))..
2.4.28v cirosṛṣṭeṣu rāgeṣu prītir gacchet parābhavam. rāgāyatana-saṃsmāri yadi na syān nakha-kṣatam..
2.4.29v paśyato yuvatiṃ dūrān nakhocchiṣṭa-payodharām. bahu-mānaḥ parasyāpi rāga-yogaś ca jāyate..
2.4.30v puruṣaś ca pradeśeṣu nakha-cihnair vicihnitaḥ. cittaṃ sthiram api prāyaś calayaty eva yoṣitaḥ..
2.4.31v nānyat paṭutaraṃ kiṃ cid asti rāga-vivardhanam. nakha-danta-samutthānāṃ karmaṇāṃ gatayo yathā.
2.4c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe caturtho 'dhyāyaḥ. ādito navamaḥ.
leçon 5 pañcamo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)11
2.5.1 uttarauṣṭham antar:mukhaṃ nayanam iti muktvā cumbanavad daśana-radana-sthānāni.
2.5.2 samāḥ snigdha-cchāyā rāga-grāhiṇo yukta-pramāṇā niś:chidrās tīkṣṇāgrā iti daśana-guṇāḥ.
2.5.3 kuṇṭhā rājy-udgatāḥ paruṣāḥ viṣamāḥ ślakṣṇāḥ pṛthavo viralā iti ca doṣāḥ.
2.5.4 [1] gūḍhakam [2] ucchūnakaṃ((14)) [3] bindur [4] bindu-mālā [5] pravāla-maṇir [6] maṇi-mālā [7] khaṇḍābhrakaṃ [8] varāha-carvitakam iti daśana-cchedan-vikalpāḥ.
2.5.5 nātilohitena rāga-mātreṇa vibhāvanīyaṃ [1] gūḍhakam.
2.5.6 tad eva pīḍanād [2] ucchūnakam.
2.5.7 tad ubhayaṃ bindur adhara-madhya iti.
2.5.8 ucchūnakaṃ pravāla-maṇiś ca kapole.
2.5.9 karṇapūra-cumbanaṃ nakha-daśana-cchedyam iti savya-kapola-maṇḍanāni.
2.5.10 dantauṣṭha-saṃyogābhyāsa-niṣpādanatvāt [5] pravāla-maṇi-siddhiḥ.
2.5.11 sarvasyeyaṃ [6] maṇi-mālāyāś ca.
2.5.12 alpa-deśāyāś ca tvaco daśana-dvaya-saṃdaṃśa-jā [3] bindu-siddhiḥ
2.5.13 sarvair [4] bindu-mālāyāś ca.
2.5.14 tasmān mālā-dvayam api gala-kakṣa-vaṃkṣaṇa-pradeśeṣu.
2.5.15 lalāṭe corvor bindu-mālā.
2.5.16 maṇdalam iva viṣama-kūṭaka-yuktaṃ [7] khaṇḍābhrakaṃ stana-pṛṣṭha eva.
2.5.17 saṃhatāḥ pradīrghā bahvyo daśana-pada-rājayas tāmrāntarālā [8] varāha-carvitakam. stana-pṛṣṭha eva.
2.5.18 tad ubhayam api caṇḍa-vegayoḥ.
2.5.18c iti daśana-cchedyāni.
2.5.19 viśeṣake karṇapūre puṣpa-pīḍe tāmbūla-palāśe tamāla-pattre ceti prayojyāgāmiṣu nakha-daśana- cchedyādīny abhiyogikāni.
section (prakaraṇa)12
2.5.20 deśa-sātmyāc ca yoṣita upacaret.
2.5.21 madhya-deśyā ārya-prāyāḥ śucy-upacārāś cumbana-nakha-danta-pada-dveṣiṇyaḥ.
2.5.22 bāhlīka-deśyā āvāntikāś ca.
2.5.23 citra-rateṣu tv āsām abhiniveśaḥ.
2.5.24 pariṣvaṅga-cumbana-nakha-danta-cūṣaṇa-pradhānāḥ kṣata-varjitāḥ prahanaṇa-sādhyā mālavya ābhīryaś ca.
2.5.25 sindhuṣaṣṭḥānāṃ ca nadīnām antarālīyā aupariṣṭaka-sātmyāḥ.
2.5.26 caṇḍa-vegā manda-sītkṛtā āparāntikā lāṭyaś ca.
2.5.27 dṛḍha-prahaṇana-yoginyaḥ khara-vegā eva apadravya-pradhānāḥ strīrājye kośālāyāṃ ca.
2.5.28 prakṛtyā mṛdvyo rati-priyā a:śuci-rucayo nir:ācārāś ca āndhryaḥ.
2.5.29 sakala-catuḥṣaśṭi-prayoga-rāgiṇyo 'ślīla-paruṣa-vākya-priyāḥ śayane ca sa:rabhasopakramā mahārāṣṭrikāḥ.
2.5.30 tathā-vidhā eva rahasi prakāśante nāgarikāḥ((15)).
2.5.31 mṛdyamānāś cābhiyogān mandaṃ mandaṃ prasiñcante draviḍyaḥ..2.5.32 madhyama-vegāḥ sarva-sahāḥ svāṅga-pracchādinyaḥ parāṅga-hāsinyaḥ kutsitāślīla-paruṣa- parihāriṇyo vānavāsikāḥ.
2.5.33 mṛdu-bhāṣiṇyo 'nurāgavatyo mṛdvyaṅgyaś((16)) ca gauḍyaḥ.
2.5.34 deśa-sātmyāt prakṛti-sātmyaṃ balīya iti suvarṇanābhaḥ. na tatra deśyā upacārāḥ.
2.5.35 kāla-yogāc ca deśād deśāntaram upacāra-veṣa-līlāś cānugacchanti tac ca vidyāt.
2.5.36 upagūhanādiṣu ca rāga-vardhanaṃ pūrvaṃ pūrvaṃ vicitram uttaram uttaraṃ ca.
2.5.37v vāryamāṇaś ca puruṣo yat kuryāt tad anu kṣatam. a:mṛṣyamāṇā dvi-guṇaṃ tad eva pratiyojayet..
2.5.38v bindoḥ pratikriyā mālā mālāyāś cābhrakhaṇḍakam. iti krodhād ivāviṣṭā kalahān pratiyojayet..
2.5.39v sakacagraham unnamya mukhaṃ tasya tataḥ pibet. nilīyeta daśec caiva tatra tatra maderitā..
2.5.40v unnamya kaṇṭhe kāntasya saṃśritā vakṣasaḥ sthalīm. maṇi-mālāṃ prayuñjīta yac canyad api lakṣitam..
2.5.41v divāpi janasaṃbādhe nāyakena pradarśitam. uddiśya sva-kṛtaṃ cihnaṃ hased anyair a:lakṣitā..
2.5.42v vikūṇayantīva((17)) mukhaṃ kutsayantīva((18)) nāyakam. sva-gātra-sthāni cihnāni sāsūyeva pradarśayet..
2.5.43v parasparānukūlyena tad evam lajjamānayoḥ. saṃvatsara-śatenāpi prītir na parihīyate..
2.5c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe daśana-cchedya--vidhayo deśyāś copacārāḥ pañcamo 'dhyāyaḥ. ādito daśamaḥ.
leçon 6 ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)13
2.6.1 rāga-kāle viśālayanty eva jaghanaṃ mṛgī saṃviśed uccarate.
2.6.2 avahrāsayantīva hastinī nīca-rate.
2.6.3 nyāyyo yatra yogas tatra samapṛṣṭham.
2.6.4 ābhyāṃ baḍavā vyākhyātā.
2.6.5 tatra jaghanena nāyakaṃ pratigṛhṇīyāt.
2.6.6 apadravyāṇi ca sa:viśeṣaṃ nīcarate.
2.6.7 [1] utphullakaṃ [2] vijṛmbhitakam [3] indrāṇikaṃ ceti tritayaṃ mṛgyāḥ prāyeṇa.
2.6.8 śiro vinipātyordhvaṃ jaghanam [1] utphullakam.
2.6.9 tatrāpasāraṃ dadyāt.
2.6.10 a:nīce sakthinī((19)) tiryag avasajya pratīched iti [2] vijṛmbhitakam.
2.6.11 pārśvayoḥ samam ūrū vinyasya pārśvayor jānunī nidadhyād ity abhyāsa-yogād [3] indrāṇī.
2.6.12 tayoccatara-ratasyāpi parigrahaḥ.
2.6.13 saṃpuṭena pratigraho nīca-rate.
2.6.14 etena nīca-tara-rate 'pi hastinyāḥ.
2.6.15 [1] saṃpuṭakaṃ [2] pīḍitakaṃ [3] veṣṭitakaṃ [4] bāḍavakam iti.
2.6.16 ṛju-prasāritāv ubhāv apy ubhayoḥ caranāv iti [1] saṃpuṭaḥ.
2.6.17 sa dvi-vidhaḥ ṇ pārśva-saṃpuṭa uttāna-saṃpuṭāś ca. tathā karma-yogāt.
2.6.18 pārśveṇa tu śayāno dakṣiṇena nārīm adhiśayīteti sārvatrikam etat.
2.6.19 saṃpuṭaka-prayukta-yantreṇaiva dṛḍham ūrū pīḍayed iti [2] pīḍitakam.
2.6.20 ūrū vyatyasyed iti [3] veṣṭitakam.
2.6.21 baḍaveva niṣṭhuram avagṛhṇīyād iti [4] bāḍavakam ābhyāsikam.
2.6.22 tad āndhrīṣu prāyeṇa. iti saṃveśana-prakārā bābhravīyāḥ.
2.6.23 sauvarṇanābhās tu.
2.6.24 ubhāv apy ūrū ūrdhvāv iti tad bhugnakam((20)).
2.6.25 caraṇāv ūrdhvaṃ nāyako 'syā dhārayed iti jṛmbhitakam.
2.6.26 tat-kuñcitāv utpīḍitakam.
2.6.27 tad ekasmin prasārite 'rdha-pīḍitakam.
2.6.28 nāyakasyāṃsa eko dvitīyakaḥ prasārita iti punaḥ punar vyatyāsena veṇu-dāritakam.
2.6.29 ekaḥ śirasa upari gacched dvitīyaḥ prasārita iti śūlacitakam ābhyāsikam.
2.6.30 saṃkucitau svasti-deśe nidadhyād iti kārkaṭakam.
2.6.31 ūrdhvāv ūrū vyatyasyed iti pīḍitakam.
2.6.32 jaṅghā-vyatyāsena padmāsanavat.
2.6.33 pṛṣṭhaṃ pariṣvajamānāyāḥ parāṅmukheṇa parāvṛttakam ābhyāsikam..2.6.34 jale ca saṃviṣṭopaviṣṭa-sthitātmakāṃś citrān yogān upalakṣayet. tathā su:karatvād iti suvarṇanābhaḥ.
2.6.35 vārtaṃ tu tat. śiṣṭair apasmṛtatvād iti vātsyāyanaḥ.
section (prakaraṇa)14
2.6.36 atha citra-ratāni.
2.6.37 ūrdhva-sthitayor yūnoḥ parasparāpāśrayayoḥ kuḍya-stambhāpāśritayor vā sthita-ratam.
2.6.38 kuḍyāpāśritasya kaṇṭhāvasakta-bāhu-pāśāyās tad-dhasta-pañjaropaviṣṭāyā ūru-pāśena jaghanam abhiveṣṭayantyā kuḍye caraṇa-krameṇa valantyā avalambitakaṃ ratam.
2.6.39 bhūmau vā catuṣpadavad āsthitāyā vṛṣalīlayāvaskandanaṃ dhenukam.
2.6.40 tatra pṛṣṭham uraḥ-karmāṇi labhate.
2.6.41 etenaiva yogena śaunam aiṇeyaṃ chāgalaṃ gardabhākrāntaṃ mārjāra-lalitakaṃ vyāghrāvaskandanaṃ gajopamarditaṃ varāha-ghṛṣṭakaṃ turagādhirūḍhakam iti yatra yatra viśeṣo yogo ':pūrvas tat tad upalakṣayet.
2.6.42 miśrī-kṛta-sadbhāvābhyāṃ dvābhyāṃ saha saṃghāṭakaṃ ratam.
2.6.43 bahvībhiś ca saha go-yūthikam.
2.6.44 vāri-krīḍitakaṃ chāgalam aiṇeyam iti tat-karmānukṛti-yogāt.
2.6.45 grāmanārī-viṣaye((21)) strīrājye ca bāhlīke bahavo yuvāno 'ntaḥpura-sa:dharmāṇa ekaikasyāḥ parigraha-bhūtāḥ.
2.6.46 teṣām ekaikaśo yugapac ca yathā:sātmyaṃ yathā:yogaṃ ca rañjayeyuḥ.
2.6.47 eko dhārayed enām anyo niṣeveta. anyo jaghanaṃ mukham anyo madhyam anya iti vāraṃ vāreṇa vyatikareṇa cānutiṣṭheyuḥ.
2.6.48 etayā goṣṭhī-parigrahā veśyā rāja-yoṣā-parigrāhaś ca vyākhyātaḥ.
2.6.49 adhorataṃ pāyāv api dākṣiṇatyānām. iti citra-ratāni.
2.6.50 puruṣopasṛptakāni puruṣāyite vakṣyāmaḥ.
2.6.51 bhavataś cātra ślokau
2.6.51v paśūnāṃ mṛga-jātīnāṃ pataṅgānāṃ ca vibhramaiḥ. tais tair upāyaiś cittajño rati-yogān vivardhayet..
2.6.52v tat-sātmyād deśa-sātmyāc ca tais tair bhāvaiḥ prayojitaiḥ. strīṇāṃ snehaś ca rāgaś ca bahumānaś ca jāyate..
2.6c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe saṃveśana-prakārāś citra-ratāni ca ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ. ādito ekadaśaḥ.
leçon 7 saptamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)15-16 prahaṇana-sītkāra-prakaraṇam.
2.7.1 kalaha-rūpaṃ su:ratam ācakṣate. vivādātmakatvād vāma-śīlatvāc ca kāmasya.
2.7.2 tasmāt prahaṇanan-sthānam aṅgam. skandhau śiraḥ stanāntaraṃ pṛṣṭhaṃ jaghanaṃ pārśva iti sthānāni.
2.7.3 tac catur-vidham ṇ [1] apahastakaṃ [2] prasṛtakaṃ [3] muṣṭiḥ [4] samatalakam iti.
2.7.4 tad-udbhāvaṃ ca sītkṛtam. tasyāti:rūpatvāt. tad an:eka-vidham.
2.7.5 virutāni cāṣṭau.
2.7.6 [ā]hiṃkāra-[a2]stanita-[a3]kūjita-[a4]rudita-[a5]sūtkṛta-[a6]dūtkṛta-[a7]phūtkṛtāni.
2.7.7 ambārthāḥ śabdā vāraṇārthā mokṣaṇārthāś cālam-arthās te te [a8] cātha-yogāt.
2.7.8 [b1]pārāvata-[b2]parabhṛta-[b3]hārīta-[b4]śuka-[b5]madhukara-[b6]dātyūha-[b7]haṃsa-[ b8]kāraṇḍava-[b9]lāvaka-virutāni sīt-kṛta-bhūyiṣṭhāni vikalpaśaḥ prayuñjīta.
2.7.9 utsaṅgopaviṣṭāyāḥ pṛṣṭhe muṣṭinā prahāraḥ.
2.7.10 tatra sāsūyāyā iva [a2]stanita-[a4]rudita-[a3]kūjitāni pratighātaś ca syāt.
2.7.11 yukta-yantrāyāḥ stanāntare [1] apahastakena praharet.
2.7.12 mandopakramaṃ vardhamāna-rāgam ā parisamāpteḥ.
2.7.13 tatra [a8]hiṃkārādīnām a:niyamenābhyāsena vikalpena ca tat-kālam eva prayogaḥ.
2.7.14 śirasi kiṃ cid ākuñcitāgulinā kareṇa vivadantyāḥ [a7]phūtkṛtya prahaṇanaṃ tat [2] prasṛtakam.
2.7.15 tatrāntarmukhena [a3]kūjitaṃ [a7]phūtkṛtaṃ ca.
2.7.16 ratānte ca śvāsita-rudite.
2.7.17 pheṇor iva sphuṭataḥ śabdānukaraṇaṃ [a6]dūtkṛtam.
2.7.18 apsu badarasyeva((22)) nipatataḥ [a7]phūtkṛtam.
2.7.19 sarvatra cumbanādiṣv apakrāntāyāḥ sa:sītkṛtaṃ tenaiva pratyuttaram.
2.7.20 rāga-vaśāt prahaṇanābhyāse [a8]vāraṇa-mokṣaṇālam arthānāṃ śabdānāṃ ambārthānāṃ ca sa:tānta-śvāsita-rudita-stanita-miśrī-kṛta-prayogā virutānāṃ ca. rāgāvasāna-kāle jaghana-parśvayos((23)) tāḍanam ity a:tvarayā cā parisamāpteḥ.
2.7.21 tatra [b9]lāvaka-[b7]haṃsa-vikūjitaṃ tvarayaiva. iti stanana-prahaṇana-yogāḥ..2.7.22 bhavataś cātra ślokau.
2.7.22v pāruṣyaṃ rabhasatvaṃ ca pauruṣaṃ teja ucyate. a:śaktir ārtir vyāvṛttir a:balatvaṃ ca yoṣitaḥ..
2.7.23v rāgāt prayoga-sātmyāc ca vyatyayo 'pi kva cid bhavet. na ciraṃ tasya caivānte prakṛter eva yojanam..
2.7.24 kīlām usari kartarīṃ śirasi viddhāṃ kapolayoḥ saṃdaṃśikāṃ stanayoḥ pārśvayoś ceti pūrvaiḥ saha prahaṇanam aṣṭa-vidham iti dākṣiṇātyānām. tad-yuvatīnām usari kīlāni dṛśyante. deśa-sātmyam etat.
2.7.25 kaṣṭam an:ārya-vṛttam an:ādṛtam iti vātsyāyanaḥ.
2.7.26 tathānyad api deśa-sātmyāt prayuktam anyatra na prayuñjīta.
2.7.27 ātyayikaṃ tu tatrāpi pariharet.
2.7.28 rati-yoge hi kīlayā gaṇikāṃ citrasenāṃ colarājo jaghāna.
2.7.29 kartaryā kuṇṭalaḥ śātakarṇiḥ śātavāhano mahā-devīṃ malayavatīm.
2.7.30 naradevaḥ kupāṇir((24)) viddhayā nāṭīṃ kāṇāṃ cakāra((25)).
2.7.31 bhavanti cātra ślokāḥ
2.7.31v nāsty atra kā cin na ca śāstra-parigrahaḥ. pravṛtte rati-saṃyoge rāga evātra kāraṇam..
2.7.32v svapneṣu na dṛśyante te bhāvās te ca vibhramāḥ. surata-vyavahāreṣu ye syus tat-kṣaṇa-kalpitāḥ..
2.7.33v yathā hi pañcamīṃ dhārām āsthāya turagaḥ pathi. sthānuṃ śvabhraṃ darīṃ vāpi vegāndho na samīkṣate..
2.7.33v2 evaṃ su:rata-saṃmarde rāgāndhau kāmināv api. caṇḍa-vegau pravartete samīkṣeta na cātyayam..
2.7.34 tasmān mṛdutvaṃ caṇḍatvaṃ yuvatyā balam eva ca. ātmanaś ca balaṃ jñātvā tathā yuñjīta śāstravit..
2.7.35 na saravadā na sarvāsu prayogāḥ sāṃprayogikāḥ. sthāne deśe ca kāle ca yoga eṣāṃ vidhīyate..
2.7c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe prahaṇana-prayogās tad-yuktāś ca sītkṛta-kramāḥ saptamo 'dhyāyaḥ. ādito dvādaśaḥ.
leçon 8
section (prakaraṇa)17a((26)) puruṣāyita-prakaraṇam.
2.8.1 nāyakasya saṃtatābhyāsāt praiśramam upalabhya rāgasya cān:upaśamam anumatā tena tam adho 'vapātya puruṣāyitena sāhāyyaṃ dadyāt.
2.8.2 svābhiprāyād vā vikalpa-yojanārthinī.
2.8.3 nayaka-kutūhalād vā.
2.8.4 tatra yukta-yantreṇaivetareṇotthāpyamānā tam adhaḥ pātayet. evaṃ ca ratam a:vichinna-rasaṃ tathā pravṛttam eva syāt. ity eko 'py ayaṃ mārgaḥ.
2.8.5 punar ārambheṇādita evopakramet. iti dvitīyaḥ.
2.8.6 sā prakīryamāṇa-keśa-kusumā śvāsa-vicchinna-hāsinī vaktra-saṃsargārthaṃ stanābhyām uraḥ pīḍayantī punaḥ punaḥ śiro nāmayantī yāś ceṣṭāḥ pūrvam asau darśitavāṃs tā eva prakurvīta. pātitā pratipātayāmīti hasantī tarjayantī pratighnatī ca brūyāt. punaś ca vrīḍāṃ((27)) darśayet. śramaṃ virāmābhīpsāṃ ca. puruṣopasṛptair evopasarpet.
2.8.7 tāni ca vakṣyāmaḥ((28))
section (prakaraṇa)18
2.8.8 puruṣaḥ śayanasthāyā yoṣitas tad-vacana-vyākṣipta-cittāyā iva nīvīṃ viśleṣayet. tatra vivadamānāṃ kapola-cumbanena paryākulayet.
2.8.9 sthira-liṅgaś ca tatraināṃ parispṛśet.
2.8.10 prathama-saṃgatā cet saṃhatorvor antare ghaṭṭanam.
2.8.11 kanyāyāś ca.
2.8.12 tathā stanayoḥ saṃhatayor hastayoḥ kakṣayor aṃsayor grīvāyām iti ca.
2.8.13 svairiṇyāṃ yathā:sātmyaṃ yathā-yogaṃ ca. alake cumbanārtham enāṃ nirdayam avalambet hanu-deśe cāṅguli-saṃputena.
2.8.14 tatretarasya vrīḍā nimīlanaṃ ca. prathama-samāgame kanyāyāś ca.
2.8.15 rati-saṃyoge caināṃ katham anurajyata iti pravṛttyā parīkṣeta.
2.8.16 yukta-yantreṇopasṛpyamānā yato dṛṣṭim āvartayet tata evaināṃ pīḍayet. etad rahasyaṃ yuvatīnām iti suvarṇanābhaḥ.
2.8.17 gātrāṇāṃ sraṃsanaṃ netra-nimīlanaṃ vrīḍā-nāśaḥ samadhikā ca rati-yojaneti strīṇāṃ bhāva-lakṣaṇam..2.8.18 hastau vidhunoti svidyati daśaty utthātuṃ na dadāti pādenāhanti ratāvamāne ca puruṣātivartinī.
2.8.19 tasyāḥ prāg yantra-yogāt kareṇa saṃbādhaṃ gaja iva kṣobhayet. ā mṛdu-bhāvāt. tato yantra-yojanam.
2.8.20 upasṛptakaṃ [1]manthanaṃ [2]hulo((29)) [3]avamardanaṃ [4]pīḍitakaṃ [5]nirghāto [6]varāha-ghāto [7]vṛṣa-ghātaś [8]caṭaka-vilasitaṃ [9]saṃpuṭa iti puruṣopasṛptāni.
2.8.21 nyāyyam ṛju-saṃmiśraṇam upasṛptakam.
2.8.22 hastena liṅgaṃ sarvato bhrāmayed iti [1]manthanam.
2.8.23 nīcī-kṛtya jaghanam upariṣṭād ghaṭṭayed iti [2]hulaḥ.
2.8.24 tad eva viparītaṃ sa:rabhasam [3]avamardanam.
2.8.25 liṅgena samāhatya pīḍayaṃś ciram avatiṣṭheteti [4]pīḍitakam.
2.8.26 su:dūram utkṛṣya vegena sva-jaghanam avapātayed iti [5]nirghātaḥ.
2.8.27 ekata eva bhūyiṣṭham avalikhed iti [6]varāha-ghātaḥ.
2.8.28 sa evobhayataḥ paryāyeṇa [7]vṛṣāghātaḥ.
2.8.29 sakṛn miśritam a:niṣkramayya dvis triś catur iti ghaṭṭayed iti [8]caṭaka-vilasitam.
2.8.30 rāgāvasānikaṃ vyākhyātaṃ karaṇaṃ [9]saṃpuṭam iti((30)).
2.8.31 teṣāṃ strī-sātmyād vikalpena prayogaḥ.
section (prakaraṇa)17b((31))
2.8.32 puruṣāyite tu [1]saṃdaṃśo [2]bhramarakaḥ [3]preṅkholitam((32)) ity adhikāni.
2.8.33 bāḍavena liṅgam avagṛhya niṣkarṣantyāḥ pīḍayantyā vā cirāvasthānaṃ [1]saṃdaṃśaḥ.
2.8.34 yukta-yantrā cakravad bhramed iti [2]bhramaraka ābhyāsikaḥ.
2.8.35 tatretaraḥ sva-jaghanam utkṣipet.
2.8.36 jaghanam eva dolāyamānaṃ sarvato bhrāmayed iti [3]preṅkholitakam.
2.8.37 yukta-yantraiva lalāṭe lalāṭaṃ nidhāya viśrāmyeta.
2.8.38 viśrāntāyāṃ ca puruṣasya punar āvartanam. iti puruṣāyitāni.
2.8.39 bhavanti cātra ślokāḥ.
2.8.39v pracchādita-svabhāvāpi gūḍhākārāpi kāminī. vivṛṇoty eva bhāvaṃ svaṃ rāgād uparivartinī..
2.8.40v yathā-śīlā bhaven nārī yathā ca rati-lālasā. tasyā eva viceṣṭābhis tat sarvam upalakṣayet..
2.8.41v na tv eva rtau na prasūtāṃ na mṛgīṃ na ca garbhiṇīm. na cāti:vyāyatāṃ((33)) nārīṃ yojayet puruṣāyite..
2.8c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe puruṣopasṛptāni puruṣāyitaṃ cāṣṭamo 'dhyāyaḥ. āditas trayodaśaḥ.
leçon 9 navamo 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)19 aupariṣṭaka-prakaraṇam.
2.9.1 dvividhā tṛtīya-prakṛtiḥ strī-rūpiṇī puruṣa-rūpiṇī ca.
2.9.2 tatra strī-rūpiṇī striyā veṣam ālāpaṃ līlāṃ bhāvaṃ mṛdutvaṃ bhīrutvaṃ mugdhatām a:sahiṣṇutāṃ vrīḍāṃ cānukurvīta.
2.9.3 tasya vadane jaghana-karma. tad aupariṣṭakam ācakṣate.
2.9.4 sā tato ratim ābhimānikīṃ vṛttiṃ ca lipset.
2.9.5 veśyāvac caritaṃ prakāśayet. iti strī-rūpiṇī.
2.9.6 puruṣa-rūpiṇī tu prachanna-kāmā puruṣaṃ lipsamānā saṃvāhaka-bhāvam upajīvet.
2.9.7 saṃvāhane pariṣvajamāneva gātrair ūrū nāyakasya mṛdnīyāt.
2.9.8 prasṛta-paricayā coru-mūlaṃ sa:jaghanam iti saṃspṛśet.
2.9.9 tatra sthira-liṅgatām upalabhya cāsya pāṇi-manthena parighaṭṭayet. cāpalam((34)) asya kutsayantīva haset.
2.9.10 kṛta-lakṣaṇenāpy upalabdha-vaikṛtenāpi na codyata iti cet svayam upakramet.
2.9.11 puruṣeṇa ca codyamānā vivadet. kṛcchreṇa cābhyupagacchet.
2.9.12 tatra karmāṣṭa-vidhaṃ samuccaya-prayojyam.
2.9.13 [1]nimitaṃ [2]pārśvato-daṣṭaṃ [3]bāhiḥ-saṃdaṃśo [4]antaḥ-saṃdaṃśaś [5]cumbitakaṃ [6]parimṛṣṭakam [7]āmra-cūṣitakaṃ [8]saṃgara iti.
2.9.14 teṣv ekaikam abhyupagamya virāmābhīpsāṃ darśayet.
2.9.15 itaraś ca pūrvasminn abhyupagate tad uttaram evāparaṃ nirdiśet. tasminn api siddhe tad-uttaram iti.
2.9.16 karāvalambitam oṣṭhayor upari vinyastam apavidhya((35)) mukhaṃ vidhunuyāt((36)). tan [1]nimitaṃ.
2.9.17 hastenāgram avacchādya pārśvato nirdaśanam oṣṭhābhyām avapīḍya bhavatv etāvad iti sāntvayet. tat [2]pārśvato-daṣṭam..2.9.18 bhūyaś coditā saṃmīlitauṣṭhī tasyāgraṃ niṣpīḍya karṣayantīva cumbet. iti [3] bāhiḥ-saṃdaṃśaḥ.
2.9.19 tasminn evābhyarthanayā kiṃ cid adhikaṃ praveśayet. sāpi cāgram oṣṭhābhyāṃ niṣpīḍya niṣṭhīvet((37)). iti [4]antaḥ-saṃdaṃśaḥ.
2.9.20 karāvalambitasyauṣṭhavad grahaṇaṃ [5]cumbitakam.
2.9.21 tat kṛtvā jihvāgreṇa sarvato ghaṭṭanam agre ca vyadhanam iti [6]parimṛṣṭakam.
2.9.22 tathā:bhūtam eva rāga-vaśād ardha-praviṣṭaṃ nirdayam avapīḍyāvapīḍya muñcet. ity [7] āmra-cūṣitakam.
2.9.23 puruṣābhiprāyād eva giret pīḍayec cāparisamāpteḥ. iti [7]saṃgaraḥ.
2.9.24 yathārthaṃ cātra stanana-prahaṇanayoḥ prayogaḥ. ity aupariṣṭakam.
2.9.25 kulaṭāḥ((38)) svairiṇyaḥ paricārikāḥ saṃvāhikāś cāpy etat prayojayanti.
2.9.26 tad etat tu na kāryam. samaya-virodhād((39)) a:sabhyatvāc ca. punar api hy āsāṃ vadana-saṃsarge svayam evārtiṃ prapadyeta. ity ācāryāḥ.
2.9.27 veśyā-kāmino 'yam a:doṣaḥ((40)). anyato 'pi parihāryaḥ syāt. iti vātsyāyanaḥ.
2.9.28 tasmād yās tv aupariṣṭakam ācaranti na tābhiḥ saha saṃsṛjyante prācyāḥ.
2.9.29 veśyābhir eva na saṃsṛjyante āhicchatrikāḥ saṃsṛṣṭā api mukha-karma tāsāṃ pariharanti.
2.9.30 nir:apekṣāḥ sāketāḥ((41)) saṃsṛjyante.
2.9.31 na tu svayam aupariṣṭakam ācaranti nāgarakāḥ.
2.9.32 sarvam a:viśaṅkayā prayojayanti saurasenāḥ.
2.9.33 evaṃ hy āhuḥ ṇ ko hi yoṣitāṃ ācāraṃ caritraṃ pratyayaṃ vacanaṃ vā śrad:dhātum arhati. nisargād eva hi malina-dṛṣṭayo bhavanty etā na parityājyāḥ. tasmād āsāṃ smṛtita eva śaucam anveṣṭavyam. evaṃ hy āhuḥ
2.9.33v vatsaḥ prasravaṇe medhyaḥ śvā mṛga-grahaṇe śuciḥ. śakuniḥ phala-pāte tu strī-mukhaṃ rati-saṃgame.. iti.
2.9.34 śiṣṭa-vipratipatteḥ smṛti-vākyasya ca sāvakāśatvād deśa-sthiter ātmanaś ca vṛtti-pratyayānurūpaṃ pravarteta. iti vātsyāyanaḥ.
2.9.35 bhavanti cātra ślokāḥ pramṛṣṭa-kuṇḍalāś((42)) cāpi yuvānaḥ paricārakāḥ. keṣāṃ cid eva kurvanti narāṇām aupariṣṭakam..
2.9.36 tathā nāgarakāḥ ke cid anyonyasya hitaiṣiṇaḥ. kurvanti rūḍha-viśvāsāḥ paraspara-parigraham..
2.9.37 puruṣāś ca tathā strīṣu karmaitat kila kurvate. vyāsas tasya ca vijñeyo mukha-cumbanavad vidhiḥ..
2.9.38 parivartita-dehau tu strī-puṃsau yat paras-param. yugapat saṃprayujyete sa kāmaḥ kākilaḥ((43)) smṛtaḥ..
2.9.39 tasmād guṇavatas tyaktvā caturāṃs tyāgino narān. veśyāḥ khaleṣu rajyante dāsa-hastipakādiṣu..
2.9.40 na tv etad brāhmaṇo vidvān mantrī vā rāja-dhūrdharaḥ. gṛhīta-pratyayo vāpi kārayed aupariṣṭakam..
2.9.41 na śāstram astīty etāvat prayoge kāraṇaṃ bhavet. śāstrārthān vyāpino vidyāt prayogāṃs tv eka-deśikān..
2.9.42 rasa-vīrya-vipākā hi śva-māṃsasyāpi vaidyake. kīrtitā iti tat kiṃ syād bhakṣaṇīyaṃ vicakṣaṇaiḥ..
2.9.43 santy eva puruṣāḥ kecit santi deśās tathā:vidhāḥ. santi kālāś ca yeṣv ete yogā na syur nir:arthakāḥ..
2.9.44 tasmād deśaṃ ca kālaṃ ca prayogaṃ śāstram eva ca. ātmānaṃ cāpi saṃprekṣya yogān yuñjīta vā na vā..
2.9.45 arthasyāsya rahasyatvāc calatvān manasas tathā. kaḥ kadā kiṃ kutaḥ kuryād iti ko jñātum arhati..
2.9c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe aupariṣṭakaṃ navamo 'dhyāyaḥ. āditaś caturdaśaḥ.
leçon 10
section (prakaraṇa)20 [ratārambhāvasānika-prakaraṇam]
2.10.1 nāgarakaḥ saha mitra-janena paricārakaiś ca kṛta-puṣpopahāre saṃcārita-surabhi-dhūpe raty-āvāse prasādhite vāsa-gṛhe kṛta-snāna-prasādhanāṃ yuktyāpītāṃ striyaṃ sāntvanaiḥ punaḥ pānena copakramet..2.10.2 dakṣiṇataś cāsyā upaveśanam. keśa-haste vastrānte nīvyām ity avalambanam. raty-arthaṃ savyena bāhunānuddhataḥ pariṣvaṅgaḥ.
2.10.3 pūrva-prakaraṇa-saṃbaddhaiḥ parihāsānurāgair vacobhir anuvṛttiḥ. gūḍhāślīlānāṃ ca vastūnāṃ samasyayā paribhāṣaṇam..
2.10.4 sa:nṛttaṃ a:nṛtaṃ vā gītaṃ vāditram. kalāsu saṃkathāḥ. punaḥ pānenopacchandanam.
2.10.5 jātānurāgāyāṃ kusumānulepana-tāmbūla-dānena ca śeṣa-jana-visṛṣṭiḥ. vi:jane ca yathoktair āliṅganādibhir enām uddharṣayet. tato nīvī-viśleṣaṇādi yathoktam upakrameta.
2.10.5 ity ayaṃ ratārambhaḥ.
2.10.6 ratāvasānikaṃ rāgam ativāhyā:saṃstutayor iva sa:vrīḍayoḥ parasparam a:paśyatoḥ pṛthak pṛthag ācāra-bhūmi-gamanam. pratinivṛttya cā:vrīḍāyamānayor ucita-deśopaviṣṭayos tāmbūla-grahaṇam acchī-kṛtaṃ((44)) candanam anyad vānulepanaṃ tasyā gātre svayam eva niveśayet.
2.10.7 savyena bāhunā caināṃ parirabhya caṣaka-hastaḥ((45)) sāntvayan pāyayet. jalānupānaṃ vā khaṇḍaka-khādyakam anyad vā prakṛti-sātmya-yuktam ubhāv apy upayuñjīyātām.
2.10.8 accha-rasaka-yūṣam((46)) amla-yavāgūṃ((47)) bhṛṣṭa-māṃsopadaṃśāni((48)) pānakāni cūta-phalāni((49)) śuṣka-māṃsaṃ mātuluṅga-cukrakāṇi((50)) sa:śarkarāṇi((51)) ca yathā:deśa-sātmyaṃ ca. tatra madhuram idaṃ mṛdu viśadam iti ca vidaśya vidaśya tat tad upahāret.
2.10.9 harmya-tala-sthitayor vā candrikāsevanārtham āsanam. tatrānukūlābhiḥ kathābhir anuvarteta. tad-aṅka-saṃlīnāyāś candramasaṃ paśyantyā nakṣatra-paṅkti-vyaktī: karaṇam. arundhatī-dhruva-saptarṣi-mālā-darśanaṃ ca.
2.10.9c iti ratāvasānikam.
2.10.10 tatraitad bhavati.
2.10.10v avasāne 'pi ca prītir upacārair upaskṛtā. sa:visrambha-kathā-yogai ratiṃ janayate parām..
2.10.11v paraspara-prīti-karair ātma-bhāvānuvartanaiḥ. kṣaṇāt krodha-parāvṛttaiḥ kṣaṇāt prīti-vilokitaiḥ..
2.10.12v hallīsaka-krīḍanakair((52)) gāyanair lāṭa-rāsakaiḥ. rāga-lolārdra-nayanaiś candra-maṇḍala-vīkṣṇaiḥ..
2.10.13v1 ādye saṃdarśane jāte pūrvaṃ ye syur manorathāḥ. punar-viyoge duḥkhaṃ ca tasya sarvasya kīrtanaiḥ..
2.10.13v2 kīrtanānte ca rāgeṇa pariṣvaṅgaiḥ sa:cumbanaiḥ. tais taiś ca bhāvaiḥ saṃyukto yūno rāgo vivardhate..
section (prakaraṇa)21((53))
2.10.14 [1]rāgavad [2]āhārya-rāgaṃ [3]kṛtrima-rāgaṃ [4]vyavahita-rāgaṃ [5]poṭā-rataṃ [6]khala-ratam [7]a:yantrita-ratam iti rata-viśeṣāḥ.
2.10.15 saṃdarśanāt prabhṛty ubhayor api pravṛddha-rāgayoḥ prayatna-kṛte samāgame pravāsa-pratyāgamane vā kalaha-viyoga-yoge tad [1]rāgavat.
2.10.16 tatrātmābhiprāyād yāvad-arthaṃ ca pravṛttiḥ.
2.10.17 madhyastha-rāgayor ārabdhaṃ yad anurajyate tad [2]āhārya-rāgam.
2.10.18 tatra cātuḥṣaṣṭikair yogaiḥ sātmyānuviddhaiḥ saṃdhukṣya saṃdhukṣya rāgam pravarteta.
2.10.19 tat kārya-hetor anyatra saktayor vā [3]kṛtrima-rāgam.
2.10.20 tatra samuccayena yogāñ śāstrataḥ paśyet.
2.10.21 puruśas tu hṛdaya-priyām anyāṃ manasi nidhāya vyavaharet. saṃprayogāt prabhṛti ratiṃ yāvat. atas tad [4]vyavahita-rāgam.
2.10.22 nyūnāyāṃ kumbha-dāsyāṃ paricārikāyāṃ vā yāvad-arthaṃ saṃprayogas tat [5]poṭā-ratam(( 54)).
2.10.23 tatropacarān nādriyeta.
2.10.24 tathā veśyāyā grāmīṇena saha yāvad-artham [6]khala-ratam.
2.10.25 grāma-vraja-pratyanta-yoṣidbhiś ca nāgarasya.
2.10.26 utpanna-visrambhayoś ca parasparānukūlyād [7]a:yantrita-ratam.
2.10.26c iti ratāni.
section (prakaraṇa)22((55))
2.10.27 vardhamāṇa-praṇayā tu nayikā sapatnī-nāma-grahaṇaṃ tad-āśrayam ālāpaṃ vā gotra-skhalitaṃ vā na marṣayet. nāyaka-vyalīkaṃ ca.
2.10.28 tatra su:bhṛśaḥ kalaho ruditam āyāsaḥ śiro-ruhāṇām avakṣodanaṃ((56)) prahaṇanam āsanāc chayanād vā mahyāṃ patanaṃ mālya-bhūṣaṇāvamokṣo bhūmau śayyā((57)) ca.
2.10.29 tatra yukta-rūpeṇa sāmnā pāda-patanena vā prasanna-manās tām anunayann upakramya śayanam ārohayet..2.10.30 tasya ca vacanam uttareṇa yojayantī vivṛddha-krodhā sa:kaca-graham asyāsyam unnamayya pādena bāhau śirasi vakṣasi pṛṣṭhe vā sakṛd dvis trir hanyāt. dvāra-deśaṃ gacchet. tatropaviśyāśru-karaṇam iti.
2.10.31 ati:kruddhāpi tu na dvāra-deśād bhūyo gacchet. doṣavattvāt. iti dattakaḥ. tatra yuktito 'nun~īyamānā prasādam ākāṅkṣet. prasannāpi tu sa:kaṣāyair((58)) eva vākyair enaṃ tudatīva prasanna-rati-kāṅkṣiṇī nāyakena parirabhyeta.
2.10.32 sva-bhavanasthā tu nimittāt kalahitā tathā:vida-ceṣṭaiva nāyakam abhigacchet.
2.10.33 tatra pīṭhamarda-viṭa-vidūṣakair nāyaka-prayuktair upaśamita-roṣā tair evāninītā taiḥ sahaiva tad-bhavanam adhigacchet. tatra ca vaset.
2.10.33c iti praṇaya-kalahaḥ.
2.10.34 bhavanti cātra ślokāḥ.
2.10.34v evam etāṃ catuḥṣaṣṭiṃ bābhravyeṇa prakīrtitām. prayuñjāno vara-strīṣu siddhiṃ gacchati nāyakaḥ..
2.10.35v bruvann api anya-śāstrāṇi catuḥṣaṣṭi-vivarjitaḥ. vidvat-saṃsadi nāty:arthaṃ kathāsu paripūjyate..
2.10.36v varjito 'py anya-vijñānair etayā yas tv alaṃkṛtaḥ. sa goṣṭhyāṃ nara-nārīṇāṃ kathāsv agraṃ vigāhate((59))..
2.10.37v vidvadbhiḥ pūjitām enāṃ khalair api su:pūjitam. pūjitāṃ gaṇikā-saṅghair nandinīṃ ko na pūjayet..
2.10.38v nandinī su:bhagā siddhā su:bhagaṃ-karaṇīti ca. nārī-priyeti cācāryaiḥ śāstreṣv eṣā nirucyate..
2.10.39v kanyābhiḥ para-yoṣidbhir gaṇikābhiś ca bhāvataḥ. vīkṣyate bahu-mānena catuḥṣaṣṭi-vicakṣaṇaḥ..
2.10c iti śrīvātyāyanīye kāmasūtre sāṃprayogike dvitīye 'dhikaraṇe ratārambhāvasānikaṃ rata-viśeṣāḥ praṇaya-kalahaś ca daśamo 'dhyāyaḥ. āditaḥ pañcadaśaḥ..livre 3 kanyā-saṃprayuktakaṃ tṛtīyam adhikaraṇam
leçon 1 prathamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)23 [varaṇa-saṃvidhāna-prakaraṇam]
3.1.1 sa:varnāyām an:anyapūrvāyāṃ śāstrato 'dhigatāyāṃ dharmo 'rthaḥ putrāḥ saṃbandhaḥ pakṣa-vṛddhir an:upaskṛtā((60)) ratiś ca((61)).
3.1.2 tasmāt kanyām abhijanopetāṃ mātā-pitṛmatīṃ tri-varṣāt prabhṛti nyūna-vayasaṃ ślāghyācāre dhanavati pakṣavati kule saṃbandhi-priye saṃbandhibhir ākule prasūtāṃ prabhūta-mātṛ-pitṛ-pakṣāṃ rūpa-śīla-lakṣaṇa-saṃpannām a:nyūnādhikā:vinaṣṭa-danta-nakha- karṇa-keṣākṣi-stanīm a:rogi-prakṛti-śarīrāṃ tathā:vidha eva śrutavāñ śīlayet((62)).
3.1.3 yā gṛhītvā kṛtinam ātmānaṃ manyeta na ca samānair nindyeta tasyāṃ pravṛttir iti ghoṭakamukhaḥ.
3.1.4 tasyā varaṇe mātā-pitarau saṃbandhinaś ca prayateran. mitrāṇi ca gṛhīta-vākyāny ubhaya-saṃbaddhāni.
3.1.5 tāny anyeṣāṃ varayitṝṇāṃ doṣān pratyakṣān āgamikāṃś ca śrāvayeyuḥ. kaulān pauruṣeyān abhiprāya-saṃvardhakāṃś ca nāyaka-guṇān. viśeṣataś ca kanyā-mātur anukūlāṃs tadātvāyati-yuktān darśayeyuḥ.
3.1.6 daiva-cintaka-rūpaś ca śakuna-nimitta-graha-lagna-bala-lakṣaṇa-darśanena nāyakasya bhaviṣyantam artha-saṃyogaṃ kalyāṇam anuvarṇayet.
3.1.7 apare punar asyānyato viśiṣṭena kanyā-lābhena kanyā-mātaram unmādayeyuḥ.
3.1.8 daiva-nimitta-śakunopaśrutīnām ānulomyena kanyāṃ varayed dadyāc ca.
3.1.9 na yadṛcchayā kevala-mānuṣāyeti ghoṭakamukhaḥ.
3.1.10 suptāṃ rudatīṃ niṣkrāntāṃ varaṇe parivarjayet.
3.1.11 a:praśasta-nāmadheyāṃ ca guptāṃ dattāṃ ghonāṃ((63)) pṛṣatām((64)) ṛṣabhāṃ((65)) vinatāṃ vikaṭāṃ((66)) vimuṇḍāṃ((67)) śuci-dūṣitāṃ((68)) sāṃkarikīṃ((69)) rākāṃ((70)) phalinīṃ mitrāṃ svanujāṃ varṣakarīṃ ca varjayet.
3.1.12v nakṣatrākhyāṃ nadī-nāmnīṃ vṛkṣa-nāmnīṃ ca garhitām. la-kāra-rephopāntāṃ ca varaṇe parivarjayet..
3.1.13 yasyāṃ manaś-cakṣor nibandhas tasyām ṛddhiḥ. netarām ādriyeta. ity eke.
3.1.14 tasmāt pradāna-samaye kanyām udāra-veṣāṃ sthāpayeyuḥ. aparāhṇikaṃ ca. nityaṃ prāsādhitāyāḥ sakhībhiḥ saha krīḍā. yajña-vivāhādiṣu jana-saṃdrāveṣu prāyatnikaṃ darśanam. tathotsaveṣu ca. paṇya-sa:dharmatvāt.
3.1.15 varaṇārtham upagatāṃś ca bhadra-darśanān pradakṣiṇa-vācaś ca tat-saṃbandhi-saṅgatān puruṣān maṅgalaiḥ pratigṛhṇīyuḥ.
3.1.16 kanyāṃ caiṣām alaṃkṛtām anyāpadeśena darśayeyuḥ.
3.1.17 daivaṃ parīkṣaṇaṃ cāvadhiṃ sthāpayeyuḥ. ā pradāna-niścayāt.
3.1.18 snānādiṣu niyujyamānā varayitāraḥ sarvaṃ bhaviṣyatīty uktvā na tad-ahar evābhyupagaccheyuḥ.
3.1.19 deśa-pravṛtti-sātmyād vā brāhma-prājāpatyārṣa-daivānām anyatamena vivāhena śāstrataḥ pariṇayet.
3.1.19c iti varaṇavidhānam((71)).
section (prakaraṇa)24
3.1.20 bhavanti cātra ślokāḥ.
3.1.20v samasyādyāḥ saha-krīḍā vivāhāḥ saṅgatāni ca. samānair eva karyāṇi nottamair nāpi vādhamair..
3.1.21v kanyāṃ gṛhītvā varteta preṣyavad yatra nāyakaḥ. taṃ vidyād ucca-saṃbandhaṃ parityaktaṃ manasvibhiḥ..
3.1.22v svāmivad vicared yatra bāndhavaiḥ svaiḥ puras:kṛtaḥ. a:ślāghyo hīna-saṃbandhaḥ so 'pi sadbhir vinindyate..
3.1.23v paraspara-sukhāsvādā krīḍā yatra prayujyate. viśeṣayantī cānyonyaṃ saṃbandhaḥ sa vidhīyate..
3.1.24v kṛtvāpi cocca-saṃbandhaṃ paścāj jñātiṣu saṃnamet. na tv eva hīna-saṃbandhaṃ kuryāt sadbhir vininditam((72))..
3.1 iti śrīvātsyāyanīye kāma-sūtre sāṃprayogike tṛtīye 'dhikaraṇe varaṇa-vidhānaṃ saṃbandha-niścayaś ca prathamo 'dhyāyaḥ.
leçon 2 dvitīyo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)25 kanyā-visrambhaṇa-prakaraṇam..3.2.1 saṃgatayos tri-rātram adhaḥ śayyā brahmacaryaṃ kṣāra-lavaṇa-varjam āhāras tathā saptāhaṃ satūrya-maṅgala-snānaṃ prasādhanaṃ saha-bhojanaṃ ca prekṣā saṃbandhināṃ ca pūjanam. iti sārvavarṇikam.
3.2.2 tasminn etāṃ niśi vi:jane mṛdubhir upacārair upakrameta.
3.2.3 tri-rātram a:vacanaṃ hi stambham iva nāyakaṃ paśyantī kanyā nirvidyeta paribhavec ca tṛtīyām iva prakṛtim. iti bābhravīyāḥ.
3.2.4 upakrameta visrambhayec ca na tu brahmacaryam ativarteta. iti vātsyāyānaḥ.
3.2.5 upakramamāṇaś ca na prasahya kiṃ cid ācaret.
3.2.6 kusuma-sa:dharmāṇo hi yoṣitaḥ su:kumāropakramāḥ. tās tv an:adhigata-viśvāsaiḥ prasabham upakramyamāṇaḥ saṃprayoga-dveṣiṇyo bhavanti. tasmāt sāmnaivopacaret.
3.2.7 yuktyāpi tu yataḥ prasaram upalabhet tenaivānu praviśet.
3.2.8 tat-priyeṇāliṅgenācaritena nāti:kālatvāt.
3.2.9 pūrva-kāyeṇa copakramet. viṣahyatvāt.
3.2.10 dīpāloke vigāḍha-yauvanāyāḥ pūrva-saṃstutāyāḥ. bālāyā a:pūrvāyāś cāndhakāre.
3.2.11 aṅgī-kṛta-pariṣvaṅgāyāś ca vadanena tāmbūla-dānam. tad-a:pratipadyamānāṃ ca sāntvanair vākyaiḥ śapathaiḥ pratiyācitaiḥ pāda-patanaiś ca grāhayet. vrīḍā-yuktāpi yoṣid aty:anta-kruddhāpi na pāda-patanam ativartate iti sārvatrikam.
3.2.12 tad-dāna-prasaṅgeṇa mṛdu viśadam a:kāhalam asyāś cumbanam.
3.2.13 tatra siddhām ālāpayet.
3.2.14 tac-chravaṇārthaṃ yat kiṃ cid alpākṣaram abhidheyam a:jānann iva pṛcchet.
3.2.15 tatra niṣ:pratipattim an:udvejayan sāntvanā-yuktaṃ bahuśa eva pṛcchet.
3.2.16 yatrāpi a:vadantīṃ nirbadhnīyāt.
3.2.17 sarvā eva hi kanyāḥ puruṣeṇa prayujyamānaṃ vacanaṃ viṣahante. na tu laghu-miśrām api vācaṃ vadanti. iti ghoṭakamukhaḥ.
3.2.18 nirbadhyamānā tu śiraḥ-kampena prativacanāni yojayet. kalahe tu na śiraḥ kampayet.
3.2.19 icchasi māṃ necchasi vā kiṃ te 'ham rucito na rucito veti pṛṣṭā ciraṃ sthitvā nirbadhyamānā tad-ānukulyena śiraḥ kampayet. prapañcyamānā tu vivadet.
3.2.20 saṃstutā cet sakhīm anukūlām ubhayato 'pi visrabdhāṃ tām antarā kṛtvā kathāṃ yojayet. tasminn adho-mukhī vihaset. tāṃ cāti:vādinīm adhikṣiped vivadec ca. sā tu parihāsārtham idam anayoktam iti cānuktam api brūyāt. tatra tām apanudya prativacanārtham abhyarthyamānā tūṣṇīm āsīta. nirbadhyamānā tu nāham evaṃ bravīmīty a:vyaktākṣaram an:avasitārthaṃ vacanaṃ brūyāt. nāyakaṃ tu vihasantī kadā cit kaṭākṣaiḥ prekṣeta. ity ālāpa-yojanam.
3.2.21 evaṃ jāta-paricayā cā:nirvadantī tat-samīpe yācitaṃ tāmbūlaṃ vilepanaṃ srajaṃ nidadhyāt. uttarīye vāsya nibadhnīyāt.
3.2.22 yathā:yuktām ācchuritakena((73)) stana-mukulayor((74)) upari spṛśet.
3.2.23 vāryamāṇaś ca tvam api māṃ pariṣvajasva tato naivam ācariṣyāmīti sthityā pariṣvañjayet. svaṃ ca hastam ā nābhideśāt prasārya nirvartayet. krameṇa cainām utsaṅgam āropyādhikam adhikam upakramet. a:pratipadyamānāṃ ca bhīṣayet.
3.2.24 ahaṃ khalu tava dantapadāny adhare kariṣyāmi stana-pṛṣṭhe ca nakha-padam. ātmanaś ca svayaṃ kṛtvā tvayā kṛtam iti te sakhī-janasya purataḥ kathayiṣyāmi. sā tvaṃ kim atra vakṣyasīti bāla-vibhīṣikair bāla-pratyāyanaiś ca śanair enāṃ pratārayet.
3.2.25 dvitīyasyāṃ tṛtīyasyāṃ ca rātrau kiṃ cid adhikaṃ visrambhitāṃ hastena yojayet.
3.2.26 sarvāṅgikaṃ cumbanam upakrameta.
3.2.27 ūrvoś copari vinyasta-hastaḥ saṃvāhana-kriyāyāṃ siddhāyāṃ krameṇoru-mūlam api saṃvāhayet. nivārite saṃvāhane ko doṣa ity ākulayed enām. tac ca sthirī:kuryāt. tatra siddhāyā guhya-deśābhimarśanam.
3.2.28 raśana-viyojanaṃ nīvī-visraṃsanaṃ vasana-parivartanam ūru-mūla-saṃvāhanaṃ ca. ete cāsyānyāpadeśāḥ. yukta-yantrāṃ rañjayet. na tv a:kāle vrata-khaṇḍanam.
3.2.29 anuśiṣyāc ca. ātmānurāgaṃ darśayet. manorathāṃś ca pūrva-kālikān anuvarṇayet. āyatyāṃ ca tad-ānukūlyena pravṛttiṃ pratijānīyāt. sa:patnībhyaś ca sādhvasam avacchindyāt. kālena ca krameṇa vimukta-kanyā-bhāvām an:udvejayann upakrameta. iti kanyā-visrambhanam.
3.2.30 bhavanti cātra ślokāḥ.
3.2.30v evaṃ cittānurāgo bālām upāyena prasādhayet. tathāsya sānuraktā ca su:visrabdhā prajāyate..
3.2.31v naty:antam ānulomyena na cāti:prātilomyataḥ. siddhiṃ gacchati kanyāsu tasmān madhyena sādhayet..
3.2.32v ātmanaḥ prīti-jananaṃ yoṣitāṃ māna-vardhanam. kanyā-visrambhaṇaṃ vetti yaḥ sa tāsāṃ priyo bhavet..
3.2.33v ati:lajjānvītety evaṃ yas tu kanyām upekṣate. so 'n:abhiprāya-vedīti paśuvat paribhūyate...3.2.34v sahasā vāpy upakrāntā kanyā-cittam a:vindatā. bhayaṃ vitrāsam udvegaṃ sadyo dveṣaṃ ca gacchati..
3.2.35v sā prīti-yogam a:prāptā tenodvegena dūṣitā. puruṣa-dveṣiṇī vā syād vidviṣṭā vā tato 'nya-gā((75))..
3.2 iti śrīvātsyāyanīye kāma-sūtre kanyā-saṃprayuktake tṛtīye 'dhikaraṇe kanyā-visrambhaṇaṃ dvitīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 3 tṛtīyo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)26 bālopakramaṇam
3.3.1 dhana-hīnas tu guṇa-yukto 'pi madhyastha-guṇo hīnāpadeśo vā sadhano vā prātiveśyaḥ mātṛ-pitṛ-bhrātṛṣu ca paratantraḥ bāla-vṛttir ucita-praveśo vā kanyām alabhyatvān na varayet.
3.3.2 bālyāt prabhṛti caināṃ svayam evānurañjayet.
3.3.3 tathā-yuktaś ca mātula-kulānuvartī dakṣiṇapathe bāla eva mātrā pitrā ca viyuktaḥ paribhūta-kalpo dhanotkarṣād a:labhyāṃ mātula-duhitaram anyasmai vā pūrva-dattāṃ sādhayet.
3.3.4 anyām api bāhyāṃ spṛhayet.
3.3.5 bālāyām evaṃ sati dharmādhigame saṃvananaṃ((76)) ślāghyam iti ghoṭakamukhaḥ.
3.3.6 tayā saha puṣpāvacayaṃ grathanaṃ gṛhakaṃ duhitṛkā-krīḍāyojanaṃ bhakta-pāna-karaṇam iti kurvīta. paricayasya vayasaś cānurūpyāt.
3.3.7 ākarṣa-krīḍā paṭṭikā-krīḍā muṣṭi-dyūta-kṣullakādi-dyūtāni madhyamāṅguli-grahaṇaṃ ṣaṭ-pāṣāṇakādīni ca deśyāni tat:sātmyāt tad-apta-dāsa-ceṭibhis tayā ca sahānukrīḍeta.
3.3.8 kṣveditakāni su:nimilita-kām ārabdhikāṃ lavaṇa-vīthikām anila-tāḍitakāṃ godhūma-pañjikām aṅguli-tāḍikāṃ sakhībhir anyāni ca deśyāni.
3.3.9 yāṃ ca viśvāsyām asyāṃ manyeta tayā saha nir:antarāṃ prītiṃ kuryāt. paricayāṃś ca budhyeta.
3.3.10 dhātreyikāṃ cāsyāḥ priya-hitābhyām adhikam upagṛhṇīyāt. sā hi prīyamāṇā viditākārāpy a:pratyādiśantī taṃ tāṃ ca yojayituṃ śaknutyāt. an:abhihitāpi pratyācāryakam.
3.3.11 a:viditākārāpi hi guṇān evānurāgāt prakāśayet. yathā prayojyānurajyeta.
3.3.12 yatra yatra ca kautukaṃ prayojyāyās tad anu praviśya sādhayet.
3.3.13 krīḍanaka-dravyāṇi yāny a:pūrvāṇi yāny anyāsāṃ viralaśo vidyeraṃs tāny asyā a:yatnena saṃpādayet.
3.3.14 tatra kandukam an:eka-bhakti-citram alpa-kālāntaritam anyad anyac ca saṃdarśayet. tathā sūtra-dāru-gavala-gaja-dantamayīr duhitṛkā madhūcchiṣṭa-piṣṭa-mṛnmayīś ca.
3.3.15 bhakta-pākārtham asyā mahānasikasya ca darśanam.
3.3.16 kāṣṭha-meḍhrakayoś ca saṃyuktayoś ca strī-puṃsayor ajaiḍakānāṃ((77)) deva-kula-gṛhakāṇāṃ ca śuka-parabhṛta-madana-sārikā-lāva-kukkuṭa-tiri-piñjarakāṇāṃ ca vicitrākṛti-saṃyuktānāṃ jala-bhājanānāṃ ca yantrikāṇāṃ vīṇikānāṃ paṭolikānām alaktaka-manaḥśilā-haritāla-hiṅgulaka-śyāmavarṇakādīnāṃ tathā candana-kuṅkumayoḥ pūga-phalānāṃ pattrāṇāṃ kāla-yuktānāṃ ca sakti-viṣaye pracchannaṃ dānaṃ prakāśa-dravyāṇāṃ ca prakāśam. yathā ca sarvābhiprāya-saṃvardhakam enaṃ manyeta tathā prayatitavyam.
3.3.18 prachanna-dānasya tu kāraṇam ātmano guru-janād bhayaṃ khyāpayet. deyasya cānyena spṛhaṇīyatvam iti.
3.3.19 vardhamānānurāgaṃ cākhyānake manaḥ kurvatīm anvarthābhiḥ kathābhiś citta-hāriṇībhiś ca rañjayet.
3.3.20 vismayeṣu prasahyamānām indra-jālaiḥ prayogair vismāpayet. kalāsu kautukinīṃ tat-kauśalena gīta-priyāṃ śruti-harair gītaiḥ. āśva-yujyām aṣṭamī-candrake kaumudyām utasaveṣu yātrāyāṃ grahaṇe gṛhācāre vā vicitrair āpīḍaiḥ karṇa-pattra-bhaṅgaiḥ sikthaka-pradhānair vastrāṅgulīyaka-bhūṣaṇa-dānaiś ca. no ced doṣa-karāṇi manyeta.
3.3.21 anya-puruṣa-viśeṣābhijñatayā dhātreyikāsyāḥ puruṣa-pravṛttau cātuḥ-ṣaṣṭikān yogān grāhayet.
3.3.22 tad-grahaṇopadeśena ca prayojyāyāṃ rati-kauśalam ātmanaḥ prakāśayet.
3.3.23 udāra-veṣaś ca svayam an:upahata-darśanaś ca syāt. bhāvaṃ ca kurvatīm iṅgitākāraiḥ sūcayet.
3.3.24 yavatayo hi saṃsṛṣṭam abhīkṣṇa-darśanaṃ ca puruṣaṃ prathamaṃ kāmayante. kāmayamānā api tu nābhiyuñjata iti prāyo:vādaḥ.
3.3.24c iti bālāyām upakramāḥ((78)).
section (prakaraṇa)27
3.3.25 tān iṅgitākārān vakṣyāmaḥ((79))..3.3.26 saṃmukhaṃ taṃ tu na vīkṣate. vīkṣitā vrīḍāṃ darśayati. rucyam ātmano 'ṅgam apadeśena prakāśayati. pramattaṃ pracchannaṃ nāyakam atikrāntaṃ ca vīkṣate.
3.3.27 pṛṣṭā ca kiṃ cit sa:smitam a:vyaktākṣaram an:avasitārtaṃ ca mandaṃ mandam adho-mukhī kathayati. tat-samīpe ciraṃ sthānam abhinandati. dūre sthitā paśyatu mām iti manyamānā parijanaṃ sa:vadana-vikāram ābhāṣate. taṃ deśaṃ na muñcati.
3.3.28 yat kiṃ cid dṛṣṭvā vihasitaṃ karoti. tatra kathām avasthānārtham anubadhnāti. bālasyāṅka-gatasyāliṅganaṃ cumbanaṃ ca karoti. paricārikāyās tilakaṃ ca racayati. parijanān avaṣṭabhya tās tāś ca līlā darśayati.
3.3.29 tan-mitreṣu viśvāsiti. vacanaṃ caiṣāṃ bahu manyate karoti ca. tat-paricārakaiḥ saha prītiṃ saṃkathāṃ dyūtam iti ca karoti. sva-karmasu ca prabhaviṣṇur ivaitān niyuṅkte. teṣu ca nāyaka-saṃkathām anyasya kathayatsv avahitātāṃ śṛṇoti.
3.3.30 dhātreyikā coditā nāyakayodavasitaṃ praviśati. tām antarā kṛtvā tena saha dyūtaṃ krīḍām ālāpaṃ cāyojayitum icchati. an:alaṃkṛtā darśana-pathaṃ pariharati. karṇa-pattram aṅgulīyakaṃ srajaṃ vā tena yācitā sa:dhīram eva gātrād avatārya sakhyā haste dadāti. tena ca dattaṃ nityaṃ dhārayati. anya-vara-saṃkathāsu viṣaṇṇā bhavati. tat-pakṣakaiś ca saha na saṃsṛjyata iti.
3.3.31 bhavataś cātra ślokau.
3.3.31v dṛṣṭvaitān bhāva-saṃyuktān ākārān iṅgitāni ca. kanyāyāḥ saṃprayogārthaṃ tāṃs tān yogān vicintayet..
3.3.32v bāla-krīḍanakair bālā kalābhir yauvane sthitā. vatsalā cāpi saṃgrāhyā viśvāsya-jana-saṃgrahāt((80)).
3.3c iti śrīvātsyāyanīye kāma-sūtre kanyā-saṃprayuktake tṛtīye 'dhikaraṇe bākopakramā iṅitākāra-sūcanaṃ tṛtīyo 'dhyāyaḥ.
leçon 4 caturtho 'dhyāyaḥ.
section (prakaraṇa)28 eka-puruṣābhiyoga-prakaraṇam.
3.4.1 darśiteṅgitākārāṃ kanyām upāyato 'bhiyuñjīta.
3.4.2 dyūte krīḍanakeṣu ca vivadamānaḥ sākāram asyāḥ pāṇim avalambeta.
3.4.3 yathoktaṃ ca spṛṣṭakādikam((81)) āliṅgana-vidhiṃ vidadhyāt.
3.4.4 pattra-cchedya-kriyāyāṃ ca svābhiprāya-sūcakaṃ mithunam asyā darśayet.
3.4.5 evam anyad viralaśo((82)) darśayet.
3.4.6 jala-krīḍāyāṃ tad-dūrato 'psu nimagnaḥ samīpam asyā gatvā spṛṣṭvā caināṃ tatraivonmajjayet.
3.4.7 navapattrikādiṣu ca sa:viśeṣa-bhāva-nivedanam.
3.4.8 ātma-duḥkhasyānirvedena kathanam.
3.4.9 svapnasya ca bhāva-yuktasyānyāpadeśena.
3.4.10 prekṣaṇake sva-jana-samāje vā samīpopaveśanam. tatrānyāpadiṣṭaṃ sparśanam.
3.4.11 apāśrayārthaṃ ca caraṇena caraṇasya pīḍanam.
3.4.12 tataḥ śanakair ekaikām aṅgulim abhispṛśet.
3.4.13 pādāṅuṣṭhena ca nakhāgrāṇi ghaṭṭayet.
3.4.14 tatra siddhaḥ padāt padam adhikam ākāṅkṣet.
3.4.15 kṣānty-arthaṃ ca tad evābhyaset.
3.4.16 pāda-śauce pādāṅguli-saṃdaṃśena tad-aṅguli-pīḍanam.
3.4.17 dravyasya samarpaṇe pratigrahe vā tad-gato vikāraḥ.
3.4.18 ācamanānte codakenāsekaḥ.
3.4.19 vijane tamasi ca dvandvam āsīnaḥ kṣāntiṃ kurvīta. samāna-deśa-śayyāyāṃ ca.
3.4.20 tatra yathārtham an:udvejayato bhāva-nivedanam.
3.4.21 vivikte ca kiṃ cid asti kathayitavyam ity uktvā nirvacanaṃ bhāvaṃ ca tatropalakṣayet. yathā pāradārike vakṣyāmaḥ.
3.4.22 vidita-bhāvas tu vyādhim apadiśyaināṃ vārtā-grahaṇārthaṃ svam udavasitam ānayet.
3.4.23 āgatāyāś ca śiraḥ-pīḍane niyogaḥ. pāṇim avalambya cāśyāḥ sākāraṃ nayanayor lalāṭe ca nidadhyāt.
3.4.24 auśādhāpadeśārthaṃ cāsyāḥ karma vinirdiśet.
3.4.25 idaṃ tvayā kartavyam. na hy etad-ṛte kanyāyā anyena kāryam iti gacchantīṃ punar āgamanānubandham enāṃ visṛjet.
3.4.26 asya ca yogasya trirātraṃ trisaṃdhyaṃ ca prayuktiḥ.
3.4.27 abhīkṣṇa-darśanārtham āgatāyāś ca goṣṭhīṃ vardhayet.
3.4.28 anyābhir api saha viśvāsanārtham adhikam adhikaṃ cābhiyuñjīta. na tu vacā nirvadet.
3.4.29 dūra-gata-bhāvo 'pi hi kanyāsu na nirvedena sidhyātīti ghoṭakamukhaḥ.
3.4.30 yadā tu bahu-siddhāṃ manyeta tadaivopakramet..3.4.31 pradoṣe niśi tamasi ca yoṣito manda-sādhvasāḥ((83)) su:rata-vyavasāyinyo rāgavatyaś ca bhavanti. na tu puruṣaṃ pratyācakṣate. tasmāt tat-kālaṃ prayojayitavyā iti prāyovādaḥ.
3.4.32 eka-puruṣābhiyogānāṃ tv a:saṃbhave gṛhītārthayā dhātreyikayā sakhyā vā tasyām antar:bhūtayā tam artham a:nirvadantyā sahainām aṅkam ānāyayet. tato yathoktam abhiyuñjīta.
3.4.33 svāṃ vā paricārikām ādāv eva sakhītvenāsyāḥ praṇidadhyāt.
3.4.34 yajñe vivāhe yātrāyām utsave vyasane prekṣaṇaka-vyāpṛte((84)) jane tatra tatra ca dṛṣṭeṅgitākārāṃ parīkṣita-bhāvām ekākinīm upakrameta.
3.4.35 na hi dṛṣṭa-bhāvā yoṣito deśe kāle ca prayujyamānā((85)) vyāvartanta iti vātsyāyanaḥ.
# 28 ity ekapuruṣābhiyogaḥ((86)).
section (prakaraṇa)29
3.4.36 mandāpadeśā((87)) guṇavaty api kanyā dhana-hīnā kulīnāpi samānair a:yācyamānā mātāpitṛ-viyuktā vā jñāti-kula-vartinī vā prāpta-yauvanā pāṇi-grahaṇaṃ svayam abhīpseta.
3.4.37 sā tu guṇavantaṃ śaktaṃ su:darśanaṃ bāla-prītyābhiyojayet.
3.4.38 yaṃ vā manyeta mātāpitror a:samīkṣayā svayam apy ayam indriya-daurbalyān mayi pravartiṣyata iti priya-hitopacārair abhīkṣṇa-saṃdarśanena ca tam āvarjayet.
3.4.39 mātā caināṃ sakhībhir dhātreyikābhiś ca saha tad-abhimukhīṃ kuryāt.
3.4.40 puṣpa-gandha-tāmbūla-hastāyā vi:jane vi:kāle ca tad-upasthānam. kalā-kauśala-prakāśane vā saṃvāhane śirasaḥ pīḍane caucitya-darśanam. prayojyasya sātmya-yuktāḥ kathā-yogāḥ bālāyām upakrameṣu yathoktam ācaret((88)).
3.4.41 na caivāntarāpi((89)) puruṣaṃ svayam abhiyuñjīta. svayam abhiyoginī hi yuvatiḥ saubhāgyaṃ jahātīty ācāryāḥ.
3.4.42 tat-prayuktānāṃ tv abhiyogānām ānulomyena grahaṇam.
3.4.43 pariṣvaktā((90)) ca na vikṛtiṃ bhajet. ślakṣṇam((91)) ākāram a:jānatīva pratigṛhīyāt. vadana-grahaṇe balāt-kāraḥ.
3.4.44 rati-bhāvanām abhyarthyamānāyāḥ kṛcchrād guhya-saṃsparśanam.
3.4.45 abhyarthitāpi nātivivṛtā svayaṃ syāt. anyatrā:niścaya-kālāt((92)).
3.4.46 yadā tu manyetānurakto mayi na vyāvartayiṣyata iti tadaivainam abhiyuñjānaṃ bāla-bhāva- mokṣāya tvaret.
3.4.47 vimukta-kanyā-bhāvā ca viśvāsyeṣu prakāśayet.
3.4.47c iti prayojyasyopāvartanam((93)).
section (prakaraṇa)30
3.4.48 bhavanti cātra ślokāḥ.
3.4.48v kanyābhiyujyamānā tu yaṃ manyetāśrayaṃ sukham. anukūlaṃ ca vaśyaṃ ca tasya kuryāt parigraham..
3.4.49v an:apekṣya guṇān yatra rūpam aucityam eva ca. kurvīta dhana-lobhena patiṃ sāpatnakeṣv api..
3.4.50v tatra yukta-guṇaṃ vaśyaṃ śaktam balavad arthinam. upāyair abhiyuñjānaṃ kanyā na pratilobhayet..
3.4.51v varaṃ vaśyo daridro 'pi nir:guṇo 'py ātma-dhāraṇaḥ. guṇair yukto 'pi na tv evaṃ bahu-sādhāraṇaḥ..
3.4.52v prāyeṇa dhanināṃ dārā bahavo nir:avagrahāḥ. bāhye saty upabhoge 'pi nirvisrambhā bahiḥ-sukhāḥ..
3.4.53v nīco yas tv abhiyuñjīta puruṣaḥ palito 'pi vā. vi:deśa-gati-śīlaś ca na sa saṃyogam arhati..
3.4.54v yadṛcchayābhiyukto yo dambha-dyūtādhiko 'pi. sa:patnīkaś ca sāpatyo na sa saṃyogam arhati..
3.4.55v guṇa-sāmye 'bhiyoktṝṇām eko varayitā varaḥ. tatrābhiyoktari śraiṣṭhyam anurāgātmako hi saḥ((94))..
3.4c iti śrīvātsyāyanīye kāma-sūtre kanyā-saṃprayuktake tṛtīye 'dhikaraṇe eka-puruṣābhiyogā abhiyogataś ca kanyāyāḥ pratipattiś caturtho 'dhyāyaḥ.
leçon 5 pañcamo 'dhyāyaḥ
section (prakaraṇa)31 [vivāha-yoga-prakaraṇam]
3.5.1 prācuryeṇa((95)) kanyāyā vivikta-darśanasyālābhe dhātreyikāṃ priya-hitābhyām upagṛhyopasarpet.
3.5.2 sā cainām a:viditā nāma nāyakasya bhūtvā tad-guṇair anurañjayet. tasyāś ca rucyān nāyaka-guṇān bhūyiṣṭham upavarṇayet.
3.5.3 anyeṣāṃ varayitṝṇāṃ doṣān abhiprāya-viruddhān pratipādayet..3.5.4 mātāpitroś ca guṇān:abhijñatāṃ lubdhatāṃ ca capalatāṃ ca bāndhavānām.
3.5.5 yāś cānyā api samāna-jātīyāḥ kanyāḥ śakuntalādyāḥ sva-buddhyā bhartāraṃ prāpya saṃprayuktā modante sma((96)) tāś cāsyā nidarśayet.
3.5.6 mahā-kuleṣu sāpatnakair bādhyamānā vidviṣṭāḥ duḥkhitāḥ parityaktāś ca dṛśyante.
3.5.7 āyatiṃ cāsya varṇayet.
3.5.8 sukham an:upahatam eka-cāritāyāṃ nāyakānurāgaṃ ca varṇayet.
3.5.9 sa:manorathāyāś cāsyā apāyaṃ sādhvasaṃ vrīḍāṃ ca hetubhir avacchindyāt.
3.5.10 dūtī-kalpaṃ ca sakalam ācaret((97)).
3.5.11 tvām a:jānatīm iva nāyako balād grahīṣyatīti tathā su:parigṛhītaṃ syād iti yojayet.
3.5.12 pratipannām abhipretāvakāśa-vartinīṃ nāyakaḥ śrotriyāgārād agnim ānayya kuśān āstīrya yathā-smṛti hutvā ca triḥ parikramet.
3.5.13 tato mātari pitari ca prakāśayet.
3.5.14 agni-sākṣikā hi vivāhā na nivartanta ity ācārya-samayaḥ.
3.5.15 dūṣayitvā caināṃ śanaiḥ sva-jane prakāśayet.
Original text: Kāmasūtra · Data entry Jean Fezas · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0