Kalika Purana · Chapter 86
//aurvva uvāca//
śṛṇu rājan pravakṣyāmi puṣyasnānavidhikramam/
yena vijñānamātreṇa vighnā naśyanti santatam
pauṣe puṣyarkṣage candre puṣyasnānaṃ nṛpaścaret/
saubhāgyakalyāṇakaraṃ durbhikṣamaraṇāpaham
viṣṭyādiduṣṭakaraṇe vyatīpāte ca vaidhṛtau/
vajre śūle harṣaṇādau yoge tu yadi labhyate
tṛtīyāyuktapuṣyarkṣaṃ raviśaurikuje'hani/
tadā samastadaṣāṇāṃ tat snānaṃ hānikārakam
grahadoṣāśca jāyante yadi rājyeṣu cetayaḥ/
tadā puṣye tu nakṣatre kuryānmāsāntare'pi ca
iyaṃ tu brahmaṇā śāntiruddiṣṭā gurave purā/
śakrādisarvadevānāṃ śāntyarthaṃ ca jagatpatiḥ
tuṣakeśāsthivalmīka-kīṭadeśādivarjite/
śarkarākṛmikuṣmāṇḍa-bahukṛṣṭavivarjite
kākolūkaiśca kaṅkaiśca kākālairgṛghraśaunakaiḥ/
varjite kaṇṭakivane vibhītakavivarjite
śigruśleṣmātakābhyāṃ tu jalaukādyairvivarjite/
svasthāne campakāśoka-vakulādivirājite
haṃsakāraṇḍavākīrṇe sarastīrethavā śucau/
puṣyasnānāya nṛpatirgṛhṇīyāt sthānamuttamam
tataḥ purohito rājā nānā vāditraniḥsvanaiḥ/
pradoṣasamaye gacchet tat sthānaṃ pūrvavāsare
tasya sthānasya kauveryāṃ diśi sthitvā purohitaḥ/
sugandhacandanaiḥ pānaiḥ karpūrādyadhivāsitaiḥ
gaurocanābhiḥ siddhārthairakṣataiḥ saphalādibhiḥ/
gandhadvāretyādibhirmantraiḥ sarvādhisiktakaiḥ
adhivāsya tu tatsthānaṃ pūjayet tatra devatāḥ/
gaṇeśaṃ keśavaṃ śakraṃ brahmāṇaṃ cāpi śaṅkaram
umayā sahitaṃ devaṃ sarvāśca gaṇadevatāḥ/
mātṛśca pūjayet tatra nṛpatiḥ sapurohitaḥ
maṅgalān kalaśān kṛtvā nānānaivedyasañcayān/
pradadyāt pāyasaṃ svāduphalaṃ modakayāvakau
adhivāsya ca tat sthānaṃ dūrvāsiddhārthakākṣataiḥ/
tatsthānāccāpi bhūtāni sārayenmantramīrayan
apasarpantu te bhūtā ye bhūtā bhūmipālakāḥ/
bhūtānāmavirodhena snānakarma karomyaham
tataḥ karau puṭīkṛtya mantreṇānena pārthivaḥ/
āvāhayedimān devān pūjyān puṣyābhiṣekataḥ
āgacchantu surāḥ sarve ye'tra pūjābhilāṣiṇaḥ/
diśo hi pālakāḥ sarve ye cānye'pyaṃśabhāginaḥ
tataḥ puṣpāñjaliṃ dattvā punarmantraṃ paṭhedimam/
adya tiṣṭhantu vibudhāḥ sthānamāsādya māmakam
svapūjāṃ prāpya pātāro dattvā śāntiṃ mahībhuje/
tatastāṃ nṛpatī rātriṃ nayet tu sapurohitaḥ
svapne śubhāśubhaṃ vidyānnṛpastu sapurohitaḥ/
kṛtvā pūjāṃ tu devānāṃ rātrau sthāne nṛpaḥ svapet
śubhāśubhaphalaṃ svapne jñeyaṃ doṣajñasammate/
duḥsvapnadarśanaṃ cet syāt tadā puṣyābhiṣecane
homaṃ caturguṇaṃ kuryād dattvā cāpi gavāṃ śatam/
govājikuṃjarāṇāṃ tu prāsādasya girestaroḥ
ārohaṇaṃ śubhakaraṃ rājyaśrīvṛddhikārakam/
dadhidevasuvarṇānāṃ brahmaṇasya pradarśanam
vīṇādūrvākṣataphalaṃ puṣpacchatravilepanam/
śītāṃśu cakraśaṃkhānāṃ padmasya suhṛdastathā
lābhāḥ kṣayakarāḥ śatrau ratnākarasya bhūbhṛtaḥ/
darśanaṃ coparāgasya nigaḍena ca bandhanam
māṃsasya bhojanaṃ caiva parvatasya vivartanam/
nābhimadhye tarūtpattirmṛtaṃ pratyanurodanam
agamyāgamanaṃ kūpa paṅkagarbhāvatīrṇatā/
parvatasya tathā nadyāḥ srotasāṃ laṅghanaṃ tathā
svaputramaraṇaṃ caiva pānaṃ rudhiramadyayoḥ/
bhojanaṃ pāyasasyāpi manuṣyārohaṇaṃ tathā
kalyāṇasukhasaubhāgya-rājya-śatrukṣayaṃ tathā/
ete svapnāḥ prakurvanti nṛsya nṛpasattama
kha roṣṭramahiṣāṇāṃ ca āroho rājyanāśanaḥ/
nṛtyaṃ gītaṃ tathā hāsyaṃ pāṭhaścāpyaśubhapradaḥ
raktavastraparidhānaṃ raktamālānulepanam/
raktāṃ kṛṣṇāṃ striyaṃ caiva kāmayat mṛtyumāpnuyāt
kūpāntare praveśaḥ svād dakṣiṇāśāgatistathā/
paṅke nimajjanaṃ snānaṃ bhāryāputravināśanam
lābhastasya bhavet svapne'pyarutpattirnṛpabhya ca/
ādāya garbhanāṅīṃ tu śakuno yāti khañjanaḥ
sa tu rājyāntaraṃ prāpya mahākalyāṇamāpnuyāt/
dīrghaṃ viṃśatihastaṃ tu hastaṣoḍaśavistṛtam
kuryāt tu lakṣaṇopetaṃ yajñamaṇḍalamuttamam/
tato'pare'hni pūrvāhṇemātṛṇāṃ pūjanaṃ caret
kuḍyalagnāṃ vasordhārāṃ vṛddhiśrāddhaṃ tathaiva ca/
candanāgurukastūrīdhūmakarpūracūrṇakaiḥ
sampūjya maṇḍalasthānaṃ tasmin hrauṃ śambhave namaḥ/
astrāya huṃ phaḍityevaṃ likhenmantradvayaṃ budhaḥ
mantravinmaṇḍalajñaśca sūtraiḥ kambalasambhavaiḥ/
kauśeyairvā svastikākhyaṃ prathamaṃ maṇḍalaṃ likhet
caturhastapramāṇaṃ tu maṇḍalaṃ vilikhet tataḥ/
hastapramāṇaṃ padmaṃ tu maṇḍalasya prakīrtitam
dvārāṇi sārdhahastāni karṇikākeśarojjvalam/
sitaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ haritameva ca
śālicūrṇaiśca kausumbhairhāridrairharidudbhavaiḥ/
kuryāt tathāñjanaiścūrṇai rājā maṇḍavṛddhaye
padmāntataḥ samārabhya tālaṃ paścimagāminam/
paścimadvāramadhye caśatapatraṃ vinirdiśet
pratyekaṃ dvāramadhye tu padmaṃ caivāṣṭapatrakam/
kuryānmaṇḍalabhāgajñaścūrṇaireva pṛthak pṛthak
cūrṇaistu maṇḍalaṃ kṛtvā sūtrāṇyutsārayet tataḥ/
utsārya sūtraṃ prathamaṃ maṇḍalaṃ pūjayet tataḥ
bhavanāya nama iti tato hastaṃ viyojayet/
savyāvalambahastaṃ tu rajaḥpātraṃ samācaret
madhyamānāmikāṅguṣṭhairupariṣṭād yathecchayā/
adhomukhāṅgulīḥ kṛtvā pātayecca vicakṣaṇaḥ
samārekhā tu kartavyā vicchitrā puṣparañjitā/
aṅguṣṭhaparvanaipuṇyāt samā kāryā vijānatā
saṃsaktaviṣamaṃ sthūlaṃ vicchinnaṃ kṛsarakṛtim/
paryantamarpitaṃ hrasvamālikhenna kadācana
saṃsakte kalahaṃ vidyādūrdhva rekhe tu vigraham/
atisthūle bhaved vyādhirnityaṃ pīḍāvimiśrite
bindubhirbhayamāpnoti śatrupakṣānna saṃśayaḥ/
kṛśāyāṃ cārthahāniḥ syācchinnāyāṃ maraṇaṃ dhruvam
viyogo vā bhavet tasya iṣṭadravyasutasya vā/
aviditvā likhed yastu maṇḍalaṃ tu yathecchayā
sarvadoṣānavāpnoti ye doṣāḥ pūrvamīritāḥ/
sitasarṣapadūrvāyā rekhāḥ kāryā vijānatā
vimalaṃ vijayaṃ bhadraṃ vimānaṃ śubhadaṃ śivam/
vardhamānaṃ ca devaṃ ca śatākṣaṃ kāmadāyakam
rucikaṃ svastikaṃ caiva dvādaśaite tu maṇḍalāḥ/
yathāsthānaṃ yathāyajñaṃ yojanīyā vicakṣaṇaiḥ
sāgare madhyamāne tu pīyūṣārthaṃ surotkaraiḥ/
pīyūṣadhāraṇārthāya nirmitā viśvakarmaṇā
kalāṃ kalāṃ tu devānāmasitvā te pṛthak pṛthak/
yataḥ kṛtāstu kalasāstataste parikīrtitāḥ
navaiva kalasāḥ proktā nāmatastānnibodhata/
gohyopagohyo maruto mayūkhaśca tathāparaḥ
manohācāryabhadraśca vijayastanu dūṣakaḥ/
indriyaghno'tha vijayo navamaḥ parikīrtitaḥ
teṣāmeva kramād bhūpa nava nāmāni yāni tu/
śṛṇu tānyaparāṇyeva śāntidāni sadaiva hi
kṣitīndraḥ prathamaḥ prokto dvitīyo jalasambhavaḥ/
pavanāgnī tato dve tu yajamānastataḥ paraḥ
koṣasambhavāmnā tu ṣaṣṭhaḥ sa parikīrtitaḥ/
somastu saptamaḥ prokta ādityastu tathāṣṭamaḥ
vijayo nāma kalaso yo'sau navama ucyate/
sa tu paṃcamukhaḥ prokto mahādevasvarūpadhṛk
ghaṭasya pañcavaktreṣu pañcavaktraḥ svayaṃ tathā/
yathākāṣṭhāṃ sthitaḥ samyagvāmadevādināmataḥ
maṇḍalasya tu padmānte pañcavaktraṃ ghaṭaṃ nyaset/
kṣitīndraṃ pūrvato nyasya paścime jalasambhavam
vāyavye vāyavaṃ nyasya āgneye hyagnisambhavam/
nairṛtye yajamānaṃ tu aiśānyāṃ koṣasambhavam
somamuttarato yojyaṃ sauraṃ dakṣiṇato nyaset/
nyasyaivaṃ kalasāṃścaiva teṣu caitān vicintayet
kalasānāṃ mukhe brahmā grīvāyāṃ śaṅkaraḥ sthitaḥ/
mūle tu saṃsthito viṣṇurmadhye mātṛgaṇāḥ sthitāḥ
dikpālā devatāḥ sarvā veṣṭayanti diśo daśa/
kukṣau tu sāgarāḥ sapta saptadvīpāśca saṃsthitāḥ
nakṣatrāṇi grahāḥ sarve tathaiva kulaparvatāḥ/
gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvā vedāścatvāra eva ca
kalase saṃsthitāḥ sarve teṣu tāni vicintayet/
ratnāni sarvabījāni puṣpāṇi ca phalāni ca
vajramauktikavaidūryamahāpadmendrasphāṭikaiḥ/
sarvadhāmamayaṃ bilvaṃ nāgarodumbara tathā
bījapūrakajambīrakāśmīrāmrātadāḍimam/
yavaṃ śāliṃ ca nīvāraṃ godhūmaṃ sitasarṣapam
kuṅkumāgurukarpūramadanaṃ rocanaṃ tathā/
candanaṃ ca tathā māṃsīmelāṃ kuṣṭhaṃ tathaiva ca
kastūrīpatracūrṇaṃ ca jalaniryāsakāmbudam/
śaileyaṃ vadaraṃ jātīpatrapuṣpe tathaiva ca
kālaśākaṃ tathā pṛkkā devīparṇakameva ca/
vacāṃ dhātrīṃ samañjiṣṭhāṃ turuṣkaṃ maṅgalāṣṭakam
dūrvāṃ mohanikāṃ bhadrāṃ śatamūlīṃ śatāvarīm/
varṇānāṃ saralāṃ kṣudrāṃ sahadevīṃ gajāhvayām
pūrṇakoṣāṃ sitāṃ pīṭhāṃ guñjāṃ śirasikānalau/
vyāmakaṃ gajadantaṃ ca śatapuṣpaṃ punarnavām
brāhmīṃ devīṃ śivāṃ rudrāṃ sarvasandhānikāṃ tathā/
samāhṛdya śubhānetān rudrāṃ kalaseṣu nidhārpayet
kalasasya yathādeśaṃ vidhiṃ śambhuṃ gadādharam/
yathākramaṃ pūjayitvā śambhu mukhyatayā yajet
prāsādena tu mantreṇa śambhuṃ tantreṇa śaṅkaram/
prathamaṃ pūjayenmadhye nānā naivedyavedanaiḥ
dikpālānāṃ ghaṭeṣveva dikpālānapi pūjayet/
pūrvaṃ bahiḥ sthāpiteṣu grahāṇāṃ kalaseṣu ca
navagrahān pūjayet tu mātṛrmātṛghaṭeṣu ca/
sarve devā ghaṭe pūjyā ghaṭāsteṣāṃ pṛthak pṛthak
navaiva tatra pūrvoktāḥ smṛtā mukhyatayā nṛpa/
bhakṣyairbhojyaiśca peyaiśca puṣpairnānāvidhaiḥ phalaiḥ
yāvakaiḥ pāyasaiścaiva yathāsambhavayojitaiḥ/
puṣyasnānāya nṛpatiḥ pūjayet sakalān surān
dakṣiṇe maṇḍalasyātha kuṇḍaṃ nirmāṃya pāyasaiḥ/
samidbhiḥ śālisiddhārthairghṛtairdūrvākṣataistathā
kevalaiśca tathaivājyaiḥ pūjitān sakalān surān/
homena toṣayed vṛddhyai nṛpaḥ sartvikpurohitaḥ
homānte maṇḍalodīcyāṃ vedikāyāṃ sapaṭṭakam/
rocanākhyamarlakārāṃstathā sarvān niyojayet
vṛddhāvaṅgulamaṅgulyā ṣaḍviṃśaṅgulikāvadhi/
vṛttaṃ vā caturasraṃ vā padmaṃ trikoṇasaṃjñakam
ratneśān padmamadhye tu gomuṣṭikavināyakaiḥ/
śrīśrīvṛkṣavarārohāmumādevīṃ śubhānvitām
ratnaiḥ sarvairalaṅkāraiḥ paṭṭaṃ kāryaṃ dvihastakam/
hastavistāramucchrāyaṃ navahastaṃ daśāṅgulam
snānārthaṃ sārdhahastaṃ ca paṭṭaṃ vṛttaṃ guṇānvitam/
śayyā caturguṇā dīrghā dhanurmānaṃ tu pīṭhakam
gajasiṃhakṛtāṭopaṃ hemaratnavibhūṣitam/
siṃhākhyaṃ sārdhavistārād daṇḍāsanamathāpi vā
vyāghracitrakapaṭṭairvā upadhānāni kārayet/
anyairvā nirmitāṃ carmamṛdutūlakapūritā
śayyā dīrghārghavistīrṇā caturhastā sulakṣaṇā/
vitastyadhikamicchanti nṛpasya guruvidyayā
ardhacandrasamaṃ kuryādāsanaṃ caturasrakam/
upadhānāni śayyāyāḥ karṇādimūlabhedataḥ
ṣoḍaśaivātra kāryāṇi varṇacitrayutāni ca/
yānaṃ siṃhāsana paṭṭaṃ śayyopakaraṇādikam
rājño nūtanayogyaṃ tad vedyā uttarato nyaset/
teṣāṃ tu paścime svarṇaratnaughakhacite vare
paryaṅke yajñadārvaughanirmite mahadāstare/
ardhācchādanasaṃyukte carmāvṛtacatuṣṭaye
vṛṣabhasya tathorṇāyāḥ siṃhaśārdulayorapi/
pādapīṭhe ratnayute pādāvāropya pārthivaḥ
tasmin paryaṅkapīṭhasthe carmāvṛtacatuṣṭaye/
nānālaṅkārabhūṣāḍhyaṃ nṛpatiṃ ratnaśālinam
snāpayed brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ rājānaṃ sukhasaṅgatam/
saṃvītakambalaṃ kṛṣṇaṃ bahuvastraiśca śaubhitam
kalasevalipuṣpādyaiḥ śālicūrṇaiśca snāpayet/
aṣṭau ṣauḍaśa viṃśāṣṭaśatamadhikaṃ ca vā
kalasānāṃ samākhyātā adhikasyottarottaram/
jayakalyāṇadairmantrairmaṅgalotthaiśca śāmbhavaiḥ
vaiṣṇavairatha dikpālairgrahamantraiśca mātṛkaiḥ/
ājyaṃ tejaḥ samuddiṣṭamājyaṃ pāpaharaṃ param
ājyaṃ surāṇāmāhāraprājye lokāḥ pratiṣṭhitāḥ/
bhaumāntarikṣaṃ divyaṃ vā yat te kalmamaṣamāgatam
sarvaṃ tadājyasaṃsparśāt praṇāśamupagacchatu/
tato'panīyagātrāt tu kambalaṃ vastrameva ca
kalasaiḥ snāpayed bhūpaṃ puṣpasnānīyapūritaiḥ/
ebhirmantrairnaraśreṣṭha tanutattvārthaṃsādhakaiḥ
surāstvāmabhiṣiñcantu ye ca siddhāḥ purātanāḥ/
brahmā viṣṇuśca rudrāśca sādhyāśca samarudgaṇāḥ
ādityā vasavo rudrā aśvinau yau bhiṣagvarau/
aditirdevamātā ca svāhā lakṣmīḥ sarasvatī
kīrtirlakṣmīrghṛtiḥ śrīśca sinīvālī kuhūstathā/
ditiśca surasā caiva vinatā kadrureva ca
devapatnayaśca yāḥ proktā devamātara eva ca/
sarvāstvāmaṣiñcantu siddhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ
nakṣatrāṇi muhūrtāśca pakṣāhorātrasandhayaḥ/
saṃvatsara nimeṣāśca kalāḥ kāṣṭhāḥ kṣaṇā lavāḥ
sarve tvāmabhiṣiñcantu kālasyāvayavastathā/
vaimānikāḥ suragaṇā manavaḥ sāgaraiḥ saha
saritaśca mahānāgā nāgāḥ kiṃpuruṣāstathā/
vaikhānasā mahābhāgā dvijā vaihāyasāśca ye
saptarṣayaḥ sadārāśca dhruvasthānāni yāni tu/
marīciratriḥ pulahaḥ pulastyaḥ kraturaṅgirāḥ
bhṛguḥ sanatkumāraśca sanakaśca sanandanaḥ/
sanātanaśca dakṣaśca jaigīṣavyo'bhinandanaḥ
ekataśca dvitaścaiva trito jāvālikāśyapau/
durvāsā durvinītaśca kaṇvaḥ kātyāyanastathā
mārkaṇḍeyo dīrghatamāḥ śunaḥśepho vidūrathaḥ/
aurvaḥ saṃvartakaścaiva cyavano'triḥ parāśaraḥ
dvaipāyano yavakrīto devarātaḥ sahātmajaḥ/
ete cānye ca bahavo vedavrataparāyaṇāḥ
saśiṣyāste'bhiṣiñcantu sadārāśca tapodhanāḥ/
parvatāstaravo nadyaḥ puṇyānyatatanāni ca
prajāpatiḥ kṣitiścaiva gāvo viśvasya mātaraḥ/
vāhanāni ca divyāni sarve lokāścarācarāḥ
agnayaḥ pitārastārā jīmūtāḥ khaṃ diśo jalam/
ete cānye ca bahavaḥ puṇyasaṃkīrtanāḥ śubhāḥ
tauyaistvāmabhiṣiñcantu sarvotpātanibarhaṇaiḥ/
ityevaṃ śubhadairetairdivyairmantraistathāparaiḥ
sorairnārāyaṇai raudrairbrahmaśakrasamudbhavaiḥ/
āpohiṣṭhā hiraṇyeti sambhaveti sureti ca
mānastoketi mantreṇa gandhadvāretyanena ca/
sarvamaṃgalamāṃgalye śrīśca te grahayogibhiḥ
ityevaṃ snānamāsādya gātramāvṛtya kambalaiḥ/
sarvamaṃgalamantreṇa vastraṃ kārpāsakaṃ dhriyāt
ācamya ca tato devān guruṃ viprāṃśca pūjayet/
dhvajacchatraṃ cāmaraṃ ca ghaṇṭāṃ cāśvān gajāṃstathā
mantraṃ japtvā dhārayet tu tato gaccheddhutāśanam/
tatra gatvā vahnimadhye vahneḥ śrīrvīkṣya pārthivaḥ
nimittānyanimittāni lakṣayet tatra bindubhiḥ/
daivajñakañcukyamātyavandipaurajanairvṛtaḥ
vāditraghoṣaistumalaistathā tauryatrikaiḥ śubhaiḥ/
kṛtvā śeṣe punaḥ śāntimāśīrvācya ca vai dvijān
pūrṇāṃ vidhāya vidhivad dakṣiṇāṃ kanakānvitām/
dhānyāni cātha vāsāṃsi dattvā kuryād visarjanam
tataḥ śeṣajalaiḥ sarvānamātyādīn purohitaḥ/
secayeccaturaṅgaṃ ca balaṃ cāpi sarāṣṭrakam
evaṃ kṛtvā nṛpaḥ paścāt trirātraṃ saṃyatoṃ bhavet/
māṃsamaithunahīnaśca kuryānmāṅgalyasevanam
puṣyanakṣatrayuktā tu tṛtīyā yadi labhyate/
tasyāṃ pūjyā sadā devī caṇḍikā śaṃkareṇa ha
pāñcālikāvihārādyaiḥ śiśūnāṃ kautukaistathā/
vaivāhikena vidhinā mohayeccaṇḍikāṃ śivām
catuṣpatheṣu sarveṣu devadevīgaheṣu ca/
patākābhiralaṃ kuryādevaṃ kurvanna sīdati
evaṃ kṛtvā śāntiyāgaṃ tathā puṣyābhiṣecanam/
caturaṅgaiḥ samaṃ rājā bhāryābhistu naraiḥ saha
rājyamaṇḍalasaṃyuktaḥ paratreha na sīdati/
nātaḥ parataro yajño nātaḥ paratarotsavaḥ
nātaḥ paratarā śāntirnātaḥ parataraṃ śivam/
anenaiva vidhānena nṛpaterabhiṣecanam
yuvarājyābhiṣekaṃ ca kuryādrājapurohitaḥ/
nṛpābhiṣekakaraṇamādau yadi samācaret
anenaiva vidhānena sthiraḥ syānnṛpatistadā/
ayaṃ yajñaḥ samuddiṣṭaḥ śakrārthaṃ brahmaṇā purā/
evaṃ yajñaṃ nṛpaḥ kṛtvā paratreha na sīdati
// iti śrīkālikāpurāṇe ṣaḍaśautitamo'dhyāyaḥ
Original text: kālikāpurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0