Kalika Purana · Chapter 49

//mārkaṇḍe uvāca//
atha kāle vyatīte tu kakutsthatanayā satī/
vidhātumārtavaṃ snānaṃ yoṣidbhiḥ parivāritā

śītāmalajalāṃ hṛdyāṃ kaluṣadhvaṃsakovidām/
prabhinnāñjanasaṅkāśāṃ kaluṣadhvaṃsakovidām

kṛtasnānāmanuttīrṇāmardhamagnāṃ mahāsatīm/
dadṛśe svarṇagaurāṅgī kapoto munisattamaḥ

kāpotaṃ vapurāsthāya prāṇināṃ vadhaśaṅkayā/
vicacāra yataḥ purvaṃ kapotastena sa smṛtaḥ

tāṃ dṛṣṭvā hemagarbhābhāṃ candrikāṃ śāradīmiva/
kapotaḥ kāmayāmāsa kāmabāṇādito bhṛśam

kāmāgniparitaptaḥ sa kakutsthatanayāṃ muniḥ/
abhigamyātha kalyāṇīmidaṃ vacanamabravīt

//kapota uvāca//
kā tvaṃ kasyāsi vanitā putrī vā kasya sundari/
kasmāt samāgatā vā tvamupāṃśu taṭinījalam

rūpaṃ te saumyamāhlādi pūrṇacandranibhaṃ mukham/
tilapuṣpapratīkāśaṃ nāsikāyugalaṃ tava

vātakampitanīlābjasadṛśe laucane tava/
bāhū manoharau vṛttau mṛṇālamṛdulāyatau/
ūrū gajakaraprakhyau madhyaṃ vedivilagnakam

īdṛśena tu rūpeṇa na tvaṃ mānuṣabhāminī/
devī vā dānavī vā tvamapsarāguṇaśālinī

athavā bhogyabhogāya śrīstvaṃ nārītvamāgatā/
aparṇā vā śacī vā tvaṃ tanme vada manohare

//aurvva uvāca//
iti vākyaṃ muneḥ śrutvā jalāduttīrya bhāminī/
praṇamya taṃ muniṃ namrā vacanaṃ cedamabravīt

ahaṃ tārāvatī nāmnā kakutsthasya sutā satī/
candraśekharabhūpasya bhāryāṃ jānīhi māṃ mune

nāhaṃ devī na gandharvī na yakṣī na ca rākṣasī/
mānuṣyahaṃ nṛpasutā cāritravratadhāriṇī

//kapota uvāca//
tvāṃ tṛṣṭvā māṃ svayaṃ kāmaḥ saṅgataḥ saṅgamāya te/
pīḍitaścāpi tenāhaṃ tvayā śaktyā samakṣayā

smarasāgarakallolapatitaṃ māṃ nirākulam/
tvadūrutariṇā trāhi tūrṇaṃ tvaṃ mṛdubhāṣiṇī

mattaḥ putradvayaṃ cāru rūpalakṣaṇasaṃyutam/
bhaviṣyati mahābhāge balavīryayutaṃ mahat

//mārkaṇḍeya uvāca//
kapotasya vacaḥ śrutvā bhayaduḥkhasamākulā/
jagāda gadgadaṃ vākyaṃ vāgminyatha kakutsthajā

//tārāvatyuvāca//
vākyamanyanmayā kāryaṃ na kāryamatininditam/
tasmānmā vadaṃ māmitthaṃ praṇamya tvāṃ prasādaye

tavāpi naitad yogyaṃ syānmuneriha tapodhana/
tapaḥkṣayakaraṃ garhya satītvabhraṃśakaṃ mama

//kapota uvāca//
tapovyayo vā cānyadvā dūṣaṇa tanmamāstviha/
tathāpi tvāmahaṃ tyaktuṃ necchāmi suratau śubhe

avaśyaṃ mama kāmebhyastrāṇaṃ kartumihārhasi/
anyathā kāmadagdho'haṃ tvayā tyakto manohare

bhavatīṃ ca kariṣyāmi śāpadagdhāṃ sabāndhavām/
tatastadvacanaṃ śrutvā devī tārāvatī tadā/
ṛṣisāpabhayāt sādhvī na kiñciccottaraṃ dadau

sambhāṣaye'haṃ svasakhīriha tiṣṭha mahāmune

evamuktvā tadā devī dāsīnāṃ madhyamāgatā/
citrāṅgadāṃ samāhūya vacanaṃ cedamabravīt

citrāṅgade munirasau māṃ vai kāmayate bhṛśam/
kiṃ kariṣye satībhāvānna bhraṣṭā syāmahaṃ katham

patiṃ bandhūśca kapotaḥ sadyaḥ śāpāgninā dahet/
nāhaṃ muniṃ kāmaye cet saṃśaye patitā tvaham

tataścitrāṅgadā prāha mā bhaistvaṃ satyabhāṣiṇi/
tatropāyamahaṃ vakṣye yatkṛtvā tvaṃ pramokṣyase

na jahāti muniścettvāṃ dāsīmekāṃ manoharām/
subhūṣaṇairbhūṣayitvā munaye tvaṃ niyojaya

kāmāturo munirmohāt kṛpaṇo jñāsyate na hi/
dāsīṃ tvadbhūṣaṇācchannāṃ jyotsnācchanyāṃ mṛgīmiva

evaṃ kuru mahābhāge mā tvaṃ cintāṃ gamaḥ śubhe/
tvaṃ cet satīti niyataṃ na jñāsyati tadā muniḥ

tatastārāvatī prāha tāṃ rūpaguṇaśālinīm/
citrāṅgadāṃ bhūpaputrīṃ śaśvad‌vinayasūnṛtām

tvameva gaccha bhaginī kapotākhyamanindate/
madbhūṣaṇairbhūṣayitvā svaśarīraṃ manasvini

anyāṃ prasthāpitāṃ vipraḥ sambudhya krodhavahninā/
dhakṣyatyavaśyaṃ sakulāṃ māṃ tasmād gaccha sundari

tvaṃ matsamā sarvaguṇaiḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitā/
muniṃ saṅgamayasvādya rakṣa māṃ sakulāṃ śubhe

tatastasyā vacaḥ śrutvā vinayaṃ ca sakātaram/
tūṣṇīṃ bhūtvā kṣaṇaṃ tasthau nātihṛṣṭamanā iva

jagāda ca mahābhāgāṃ citrāṅgadā kakutsthajām/
kariṣye vacanaṃ te'dya samaye māṃ smariṣyati

yadarthe pitaraṃ cemaṃ bhūpaṃ ca candraśekharam/
āśvāsayiṣyati tathā samastāṃ ca sakhīṃgaṇān

evamuktvā bhūṣaṇāni tārāvatyāḥ pidhāya sā/
citrāṅgadā jagāmāśu muneḥ kāmotsavāya ca

tārāvatī tadā dīna vastrālaṅkāravarjitā/
dāsīmadhyagatā bhūtvā tāmevānuyayau priyām

tāmāyāntīṃ tato dṛṣṭvā kapotaḥ kāmamohitaḥ/
munīnāṃ parajāyāsu sasmāra saṅgamaṃ tadā

pramlocā kāmitā pūrvaṃ vataṇḍasya sutena vai/
yathā vā kāmitā padmā bharadvājena dhīmatā

tathāhaṃ kāmayiṣyāmi sāmprataṃ varavarṇinīm/
paścāt tapobalāt tadvajjāyāpāpād vimokṣaye

iti cintayatastasya tadā citrāṅgadā śubhā/
sametya taṃ muniṃ lajjāyuktā caiṣāha kiñcana

tāmāsādya mahābhāgaḥ kapoto munisattamaḥ/
śṛṅgāraveṣabhāvāya madanaṃ manasāsmarat

smṛtamātro'tha madanaḥ svayametya mahāmunim/
gandhamālyaiḥ suvāsobhiradhyuvāsātiharṣitaḥ

tenādhivāsito vipraḥ kapotaścārurūpadhṛk/
jajvāla tejasā cāpi dvitīya iva bhāskaraḥ

manoharaṃ tathā dṛṣṭavā kapotaṃ madanopamam/
tārāvatīmṛte sarvāḥ sakāmāścābhavan striyaḥ

tārāvatī muniṃ dṛṣṭvā sundaraṃ madanopamam/
vismayaṃ paramaṃ prāptā muniṃ kāmamamanyata

atha citrāṅgadā vipraḥ kāmukaḥ kāmasaṅgame/
tadā niyojayāmāsa suprītaśnābhavat kṣaṇāt

tatastasyāṃ samutpannaṃ sadyojātaṃ sutadvayam/
devagarbhopamaṃ dīptajvalanārkasamaprabham

jāte sutadvaye tāṃ tu muniḥ saṃsṛjya pāṇinā/
nināya pūrvavadbhāvaṃ vacanaṃ cedamabravīt

matsaṅgame kiyatkālaṃ priye tiṣṭha śubhānane/
mamecchayā yāsyasi tvaṃ bhayaṃ te nāsti rājataḥ

evamastviti sā prāha ṛṣiṃ śāpabhayāt sati/
tato visarjayāmāsa muniranyāśca yoṣitaḥ

tatastārāvatī devī dāsībhiḥ parivāritā/
bhaginīmanuśocantī jagāma bhavanaṃ nijam

gatvā taṃ sarvavṛttāntaṃ kapotakṛtamadbhutam/
brahmāvartādhipāyāśu śaśaṃsātha kakutsthajā

sa śrutvā nṛparśādūlaḥ kṣaṇamātraṃ vicintya ca/
citrāṅgadāyāḥ sāhāyyaṃ kapotānumate'karot

kapoto'pi tadā tasyāṃ jātayosutayostayoḥ/
yathoktenātha vidhinā saṃskāramakamottadā

//sagara uvāca//
citrāṅgadā kathaṃ putrī kakutsthasyābhavat tadā/
tadahaṃ śrotumicchāmi kathayasya dvijottama

//aurvva uvāca//
ekadā tu kakutstho'sau himavantaṃ mahāgirim/
mṛgayāyai jagāmātha mṛgāścāpi nipātitāḥ

lambantīṃ suralokāt tu bhūmiṃ prati tadorvaśīm/
viśrāmāyopaviṣṭastu sānau veśyāṃ dadarśa ha

tāmāsādya mahārājaḥ kāmabāṇaprapīḍitaḥ/
avatīrṇā girau śaśvadaṅgasaṅgamayācata

sā jñātvā nṛpaśārdūlaṃ kakutsthaṃ śakrasannibham/
urvaśī ramayāmāsa girikuñje yathepsitam

tato rājñaḥ kakutsthasya svarveśyāyāṃ tadā sutā/
abhavan nṛpaśārdūlāt sadyojātā manoharā

atha kāmena santuṣṭaṃ kakutsthaṃ sā tadorvaśī/
atheṣṭadeśaṃ vijñāpya gantumaicchadaninditā

tāmāha rājā tanayāṃ parityajya kathaṃ śubhe/
gantumicchasi cārvaṅgi sutāmenāṃ tu pālaya

sā prāhāhaṃ svargagaṇikā mayi kasya na cābhavat/
tanayastanayā vāpi sadyojātā nṛpātmajā

svatejasā śarīrasya vikāro me na vidyate/
sutāścāpi na pālyante veśyābhāvāt svabhāvataḥ

dayāsti yadi te putryāṃ nītvaināṃ vardhaya svayam/
gantuṃ māmanujānīhi satyametad bravīmi te

ityuktvā sā jagāmāśu yatheṣṭaṃ sorvaśī nṛpaḥ/
putrīṃ tāṃ samupādāya nagaraṃ svaṃ viveśa ha

tasyāścitrāṅgadā nāma sa cakāra nṛpaḥ svayam/
manonmathinyai cādāt tāṃ bhāryāyai putrikāṃ śubhām

idaṃ ca vacanaṃ devīṃ tadā prāha nṛpottamaḥ/
devi putrī mameyaṃ tvamenāṃ pālaya sadguṇām

mayānītāṃ śailajātāṃ mā helāṃ kartumarhasi/
ityuktā rājaputrī sā pālena cākaronmatim

bharturājñāṃ puraskṛtya nānyat kiñciduvāca ha/
sā caikadā bālyabhāvādaṣṭāvakraṃ mahāmunim

vrajantaṃ jihmamevāśu jahāsopajahāsa ca/
sa cukopa munistasyai śāpaṃ paramadāruṇam

dadau dāsī svavaṃśasya bhaviteti kakutsthaje/
dāsī bhūtvā svavaṃśasya hyanūḍhaiva sutadvayam

janayiṣyasi pāpiṣṭhe tato bhadramavāpsyasi/
evaṃ kakutsthatanayā jātā citrāṅgadā nṛpa

dāsī ca bhūtā sā te tārāvatyā nivāsitā/
anūḍhāpyalabhat putrayugmaṃ munivarācchubhāt

tau ca putrau mahābhāgau mahākāryaṃ kariṣyataḥ/
iti te kathitaṃ rājan yathācitrāṅgadā'bhavat/
kakutsthasya sutā sādhvī prastutaṃ śṛṇu sāmpratam

// iti śrīkālikāpurāṇe ekonapañcāśo'dhyāyaḥ//