Kalika Purana · Chapter 48

//aurvva uvāca//
avatīrṇe mahādeve pauṣyajāyāsukhecchayā/
mānuṣeṇa pramāṇena gate saṃvatsaratraye

girijāpi kakutsthasya rājño bhāryāsvajāyata/
menakāyāṃ yathāpūrvaṃ svecchayā parameśvarī

athāryāvartaviṣaye brahmaṇyaḥ śūrasattamaḥ/
ikṣvākuvaṃśajo rājā kakutstho nāma dhārmikaḥ

bhogatvayāhvayāyāṃ tu puryāṃ ripuniṣūdanaḥ/
sarvalakṣaṇasampanno bhūpālaguṇasaṃyutaḥ

tasya bhāryā mahābhāgā bhargadevasya putrikā/
sā manonmathinī nāmnā pūjitā pativallabhā

tasyāḥ putraśataṃ yajñe devagarbhābhamacyutam/
balavīryasamāyuktaṃ kakutsthanṛpasattamāt

putrī na vidyate tasyāstadartha sā gṛhāntare/
nibhṛtaṃ sthaṇḍilaṃ kṛtvā caṇḍikāṃ samapūjayat

pūjyamānā mahādevī caṇḍikā rājabhāryayā/
prasannaga sā tribhirvarṣaistāṃ svapne cābravīdidam

yoṣillakṣaṇasampannāsārvabhaumasya bhāminī/
nakṣatramālayā yuktā putrī tava bhaviṣyati

sāpi svapne varaṃ prāpya muditābhūnnṛpāṅganā/
sāpi svapne varaṃ prāpya muditābhūnnapāṅganā

pārvatyapi svayaṃ tasyā garbhe kāle viveśa ha/
sā manonmathinī devī pravṛtte ṛtusaṃgame/
garbhaṃ dadhau mahāsattvaṃ candrikevāmṛtotkaram

sampūrṇe tu tataḥ kāle prāpte nakṣatramālinīm/
sā manonmathinī devī suṣuve tanayāṃ śubhām

tāṃ dṛṣṭvā hārasaṃyuktāṃ śarajjyotsnopamāṃ śubhām/
kakutstho bhāryayā sārdhamatyarthamudito'bhavat

sahajenātha hāreṇa bhūṣitā tu kakutsthajā/
vavṛdhe mandire tasya varṣāsviva surāpagā

tenaiva hāracihnena tasyāstārāvatīti vai/
nāmākarota pitā kāle yathokte nṛpasattam

kālakrameṇa sā bālyaṃ vyatītā varavarṇinī/
mañjulaṃ yauvanodbhedaṃ prāpa śrīriva mādhave

sī śriyā śriyamanveti śaucenātha satī śubhā/
suśīlāṃ śīlacaritaiḥ svarūpeṇa ca pārvatīm

tasyāstu yauvanodbhedaṃ tṛṣṭvā rājā sutaiḥ saha/
kakutsthaḥ kārayāmāsa samaye'tha svayaṃvaram

mādhave māsi samprāpte candravṛddhau śubhe dine/
svayaṃvarasabhāṃ cakre tārāvatyāḥ pitā sutaiḥ

vārtikāṃstu bahūn rājā vaḍavābhiḥ kramelakaiḥ/
tūrṇaṃ prasthāpayāmāsa nānādeśanṛpān prati

te rājānastadā śrutvā vārtā ve vārtikānanāt/
tūrṇameva samājagmustārāvatyāḥ svayaṃvaram

taṃ śrutvā pauṣyatanayaścaturaṅgabalairyutaḥ/
svayaṃvaraṃ jagāmāśu divyālaṅkārasaṃyutaḥ

tatra gatvā nṛpaśreṣṭhāḥ kakutsthena vinirmite/
svayaṃvarasabhāmadhye yathāyogyamupasthitāḥ

āsīneṣvatha bhūpeṣu kakutsthastanayāṃ svakām/
śubhe muhūrte samprāpte sabhāṃ netuṃ mano'karot

etasminnantare rājñaḥ kumārī varavarṇinī/
vṛddhāṃ dhātrīṃ nijāṃ samyak‌sampūrṇajñānaśālinīm

svayaṃvarasabhāṃ draṣṭuṃ prāhiṇot sadasaṃ prati/
uvāca ca tadā dhātrīṃ rājaputrī sumaṅgalām

svayaṃvarasabhāṃ gatvā cārurūpaṃ sulakṣaṇam/
nṛpaṃ nirūpya bho dhātri samakṣaṃ me nivedaya

tvaṃ mātarmama kalyāṇaṃ saubhāgyamapi vācchasi/
yathā saubhāgyadaḥ svāmī mama syāt tvaṃ tathā kuru

evaṃ tāṃ preṣayitvātha dhātrīṃ tāṃ nṛpaputrikā/
sā manonmathinī yatra prārādhayata caṇḍikām

tatra prāyān-mahābhāgā śubhā tārāvatī tadā/
tatra gatvā mahādevīṃ praṇamya kālikāhvayām

mānuṣeṇātha bhāvena tāṃ jñātvātmānamātmanā/
praṇanāma mahāśaktyā vākyaṃ caitaduvāca ha

praṇamāmi mahāmāyāṃ yoganidrāṃ jaganmayīm/
sā me prasīdatāṃ gaurī caṇḍikā bhaktavatsalā

yadi satyaṃ jananyā me madarthe tvaṃ prapūjitā/
tena satyena subhagaḥ patirmama nṛpottamaḥ

svayaṃvare'dya bhavatu prasīda haravallabhe/
iti tasyā vacaḥ śrutvā caṇḍikā haramohinī

mohayanti nṛpasutāṃ yathātmānaṃ na vetti ca/
tathā prāhādṛśyamūrtiradaṃ sā sūnṛtaṃ vacaḥ

//devyuvāca//
pauṣyasya tanayo yo'sau nāmnābhūccandraśekharaḥ/
sa manohararūpaste priyaḥ svāmī bhaviṣyati

tamindukalayā śīrṣe cihnitaṃ nṛpasattamam/
varayasva varāroha pārvatīva vṛṣadhvajam

ityuktvā vivarāmāśu pārvatī nṛpaputrikām/
sāpi natvā tathādṛśyāṃ harṣotphullavilocanā

jagāma maṅgalagṛhaṃ jananyā yatra vāsitā/
athājagāma śā dhātrī nirūpya sadṛśa patitam

tārāvatyāstadācaṣṭa rahasyaṃ nṛpasattama/
dṛṣṭvā tāmagrato dhātrīṃ prahṛṣṭāṃ nṛpateḥ sutā

papraccha nibhṛtaṃ kīdṛk ko vā duṣṭastvayā nṛpaḥ/
sā prāha dhātrī vacanāt tava bhūpā vilokitāḥ

cārurūpāḥ kulīnāśca śāstrai śastre ca pāragāḥ/
teṣāmahaṃ na śaknomi pravaktuṃ subahūn guṇān

yeṣu me rocate tāṃstu kathayāmi śubhaprabhe/
cārurūpā mayā teṣu catvāraḥ puruṣāḥ śubhe

dṛṣṭāstatrāpi nāsatyau devau dvāvaparau narau/
devayoḥ kathane kṛtyaṃ kiṃcinnāpina vidyate

yau punaḥ pṛthivīpālau tayorekaḥ sadārakaḥ/
nāmnā sarvāṃgakalyāṇo'thāparaścandraśekharaḥ

nāsatyayoretayostu viśeṣo nāsti kaścana/
rūpe śarīrasaubhāgye sarve cātimanoharāḥ

nṛpau punarmahāsattavau siṃhaskandhau mahābhujau/
āraktapāṇinayanamukhapādakarodbhavau

pīnoraskau viśālākṣau lagtabhrūyugalāvubhau/
sarvalaṇasampūrṇau devālaṅkāramaṇḍitau

tayorapi vayaḥsthatvāt praśastaścandraśekharaḥ/
suśīlaḥ sūnṛtavacāḥ śāstre śastre ca sammataḥ

īṣadud‌bhinnaromṇā tu nīle cāru nirmalam/
rājate vadanaṃ tasya lakṣmaṇeva niśākaraḥ

dīptimatyāpi kalayā rājate sa niśāpateḥ/
sahajena śirasthena sākṣāt sa candraśekharaḥ

sa eva te patiryogyaścihnenānena sundari/
taṃ tvaṃ varaya rājānaṃ tava yogyaṃ śubhodayam

dhātryāścaivaṃ vacaḥ śrutvā rājaputrī jagāda tām/
matpārśvacāriṇī bhūtvā nideśaya nṛpottamam

dhātri svayaṃvarasabhāpraveśasamaye mama/
tayorāyāttadā rājā tvanyonyaṃ bhāṣamāṇayoḥ

sutāṃ svayaṃvarasabhāṃ netuṃ kāle subhodaye/
svayaṃ tadā kakutsthastu sutāyā maṅgalālaye

āsādya putrīṃ dayitāṃ yoṣidbhiḥ kṛtamaṅgalām/
mālyaṃ sugandhipuṣpāṇāṃ kareṇādāya tatkare

dattvā cedamuvācāśu prāpayan maṅgalālayāt/
praviśya samitau mātarmālyenānyena sattamam

yaṃ tvamicchasi rājānaṃ dvijaṃ vā tvaṃ variṣyasi/
evamuktvā śivikayā svāptairvṛddhaiśca pūruṣaiḥ

praveśayāmāsa sutāṃ kakutsthaḥ samitiṃ mudā/
tāmāgatāṃ sabhāṃ dṛṣṭvā śakrādyāstridaśāstadā

anye dikpatayaścāpi sabhāṃ tatkṣaṇamāgatāḥ/
sāvatīrya tadāvāpya yānāt tārāvatī mudā

dhātryā cānugayā yuktā vyacarat sadaso'ntare/
sabhāmadhye ciraṃ sā tu vihṛtya varavarṇinī

bhāvitvānniyateryogāccaṇḍikāyāḥ prasādataḥ/
tayoḥ samatvādekatvāttayā dhātryā vibodhitā

gatisvedarjagharmāmbhaḥ kaṇikānicitānanā/
patiṃ pūrvataraṃ putrī rājñastārāvatī satī

svayaṃ sā pārvatī devī vavre ca candraśekharam/
vṛtaṃ dṛṣṭvā tadā tantu brāhmaṇāḥ sāmagītibhiḥ

tayorvaivāhikaṃ cakrurmaṅgalaṃ yatamānasāḥ/
vaitālikāgāyakāśca tathā tauryatrikā nṛpa

praśaṃsanti sma gāyanti vādayanti ca kautukāt/
sarve ca tridaśā modamavāpuścandraśekhare

tārāvatyā vṛte cātha kakutstho'pyatiharṣitaḥ/
vṛttāntaṃ vīkṣya ye bhūpāḥ subāhupramukhāḥ pare

ruṣṭāstān vārayāmāsa samitau candraśekharaḥ/
tato yāteṣu deveṣu tridivaṃ prati svecchayā

bhūpeṣu ca prayāteṣu kakutsthenārciteṣu ca/
vaivāhikena vidhinā sa rājā candraśekharaḥ

tārāvatīṃ tadā bhāryāṃ kakutsthānumate punaḥ/
saṃskṛtya jñāpayāmāsa devebhyo vaidikairmakhaiḥ

pāṇigrahaṇasaṃskārānkṛtvā tāṃ sahacāriṇīm/
karavīrapurāyāśu prayayau candraśekharaḥ

dvāviṃśat tu sahasrāṇi dāsīnāṃ pradadau punaḥ/
kakutsthākhyo viṭpataye tasminnudvāhakarmaṇi

gavāṃ ṣaṣṭisahasrāṇi saurabhīṇāṃ tathaiva ca/
duhitre pradadau dāyaṃ dāsān dāsīḥ pramāṇataḥ

aparā yā nijā putrī kakutsthākhyasya bhūpateḥ/
nāmnā citrāṅgadā khyātā rūpaistārāvatī samā

dāsīnāmadhipā bhūtvā svayaṃ cānuyayau tadā/
tārāvatīṃ bhūpasutāṃ jyeṣṭhāṃ svāṃ bhaginīṃ śubhām

tān dāsān susamādāya kakutsthatanayo mahān/
jyeṣṭho viśvāvasurnāma gacchantaṃ candraśekharam

tārāvatyā ca sahitaṃ syandanenāśugāminā/
dhīmānanuyayau paścāt karavīrapuraṃ prati

tārāvatyā samaṃ rājā pauṣyajaścandraśekharaḥ/
karavīrapure ramye reme nṛpatiśekharaḥ

iti svayaṃ mahādevo mānuṣīṃ yonimāśritaḥ/
pārvatī ca svayaṃ jātā narayonimaninditā

tathā bhṛṅgī mahākāla etayorabhavat sutaḥ/
tathā tvaṃ śṛṇu rājendra kathayāmi samudbhavam

// śrīkālikāpurāṇe'ṣṭacatvāriṃśodhyāyaḥ