Jayakhya Samhita · Chapter 9
paṭalaḥ - 9
atha pāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ snānavidhirnāma navamaḥ paṭalaḥ/ 9-1
śrībhagavān/
athādhikārasiddhyarthaṃ snānaṃ vakṣyāmi pūrvataḥ/
yena bhakto'bhiṣiktastu syādarho homayāgayoḥ
[snāne dvaividhyam]
snānaṃ tu dvividhaṃ kuryānmalasaṅkaraśuddhaye/
sāmānyavidhinā snātvā viśeṣavidhinā tataḥ
sāmānyaṃ laukikaṃ snānaṃ viśiṣṭaṃ mantrasaṃskṛtam/
[śaucavidhiḥ] 9-2
taccāpi śaucapūrvaṃ syāttadādau kathayāmi te
tisro liṅge mṛdo deyā ekaikāntaramṛttikāḥ/
pañca vāmakare deyāstisraḥ pāṇyorviśuddhaye
mūtrotsarge śuddhireṣā purīṣasyāpyanantaram/
pañcāpāne mṛttikāssyustathaivāntaramṛttikāḥ
daśa vāmakare deyāssapta tūbhayahastayoḥ/
pādābhyāṃ trisṛbhiśśuddhirjaṅghāśuddhiśca pañcabhiḥ
niyojayottato vipra kaṭyāṃ vai saptamṛttikāḥ/
svadehasvedadoṣaghnaṃ bāhyakardamaśāntaye
bhaktānāṃ śrotriyāṇāṃ ca varṣāsvevaṃ nirūpitam/
prāvṛṭsūktāttadetasmādekamṛdvyapanodanam
śaradgrīṣmavasanteṣu nityaṃ kāryā kriyāparaiḥ/
etasmādapi caikaikā parilopyā tu mṛttikā
hemante śiśire vipra śrotriyaiḥ saṃyamasthitaiḥ/
pathi śaucaṃ prakartavyaṃ deśakālānurūpataḥ
gandhalepamapāsyaivaṃ manaśśuddhyā viśudhyati/
[snānārthaṃ mṛtsaṃgrahaṇam] 9-3
evaṃ kṛtvā purā śaucaṃ samācamya tataḥ khanet
śaṅkunā hyastrajaptena śucisthānāttu mṛttikām/
gṛhītvā'streṇa saṅgṛhyaṃ yāyājjalaniketanam
[snānavidhiḥ]
[laukikasnānam] 9-4
tatrādau jalakūlaṃ tu kṣālayedastravāriṇā/
mṛdaḥ kṛtvā dvidhā sthāpya eka bhāgopagaṃ tataḥ
nidhāya gomayaṃ darbhānstilāstrānabhimantritān/
laukikaṃ gomayāḍhyena bhāgena [snānamācāret]
[audakaṃ vidhisnānam] 9-5
tata(tacca)snānaṃ purā kṛtvā vidhisnānaṃ sagācaret/
[vidhisnāne kramaḥ]
vidhisnāne tu mṛdbhāgau yastaṃ kuryāddvidhā punaḥ
pādādi kṣālyamekena pūrvavatkramayogataḥ/
pāṇiprakṣālanaṃ kṛtvā vinimajya jalāntare
[snānāṅgamantranyāsamudrāvandhau]
samutthāya nyasenmantraṃ ṣaḍaṅgaṃ vigrahe svake/
mantranyāsaṃ tataḥ kuryānmudrābandhaṃ ca kārayet
kīṭādyaśucisamparkājjalasyāvahato dvija/
vahato'pyuddhṛtasyāpi śuddhirevaṃ bhavetpurā
nirmalaṃ vāruṇaṃ vipra candrārkakaratāpitam/
yadyapi syāttathā naivaṃ samyaṅmāntre kriyākrame // 19 /
[pavitradhāraṇam]
tripañcasaptakāṇḍotthaṃ draḍhimagranthisaṃyutam/
pavitrakadvayaṃ dārbhamastramantrābhimantritamū
hastadvaye'pi nikṣipya anāmāḍguḻayoradhaḥ/
[vāmapāṇau mūlādisthānabhedena tredhā vibhaktāyā mṛdaḥ krameṇāstrāditrayeṇābhimantraṇam]
sāvaśeṣāṃ mṛdaṃ śoṣāṃ kṛtvā''dāyāstramuccaran
tāṃ tathā vāmapāṇau tu mūlamadhyāgrato bhajet/
sāstreṇa mūlamantreṇa japedaṅgairanukramāt
[tatrāstrābhimantritāyā viniyogaḥ]
astrajaptāṃ mṛdaṃ gṛhya kṣipeddikṣu vidikṣu ca/
adha ūrdhve ca tanmantraṃ (ntra) mudrābandhena saṃyutam
tena snānaharā vighnā digvidikparisaṃsthitāḥ/
prayānti vi(1)hvalībhūtā yāvattannopasaṃbhṛ(2)tam
(1. viphalī A.)
(2. hṛ C L.)
[mūlamantritāyā mṛdo viniyogaḥ]
mṛdbhāgo mūlamantreṇa mantrito yaḥ purā sthitaḥ/
tamuccaraṃstamādāya toyamadhye vinikṣipet
tena tat dvijaśārdūla tatkṣaṇādeva jāyate/
gaṅgātoyena saṃpūrṇaṃ yāmunena jalena ca
prāyāgaṃ cakratīrthaṃ ca prabhāsaṃ puṣkarāṇi ca/
bhavanti sannidhībhūtā mantrasyāsya prabhāvataḥ
tato vai viṣṇutīrthāya mantrānte padamuccaret/
sanamaskaṃ bhavettena viṣṇutīrthasya sannidhiḥ
[tīrthāntare kevalamūlamantramātrayojanam]
anyatīrthe yadā snānaṃ kuryāttatra ca yojayet/
kevalaṃ mūlamantraṃ tu viṣṇutīrthapadaṃ vinā
tīrthāntareṣvidaṃ nāma na saṅkīrtayate sudhīḥ/
sannidhāne hi tīrthasya yadyanyāmabhidhāṃ smaret
snātakastasya tattīrthamabhiśapya kṣaṇaṃ vrajet/
nirjarāmbutaṭākādau sāmānyasnānakarmaṇi
gaṅgādīnāṃ nadīnāṃ ca tīrthānāṃ ca prakīrtitam/
māntre snānakrame samyagviṣṇutīrthāya kīrtayet
[aṅgamantrābhimantritasya mṛdbhāgasya viniyogaḥ]
tato'ṅgamantrajaptaṃ ca bhāgaṃ pāṇitale sthitam/
toyenāloḍhya masṛṇaṃ tāpayedarkaraśmibhiḥ
meghacchanne svakaṃ mantraṃ sūryavatkhasthitaṃ smaret/
darśayitvā kare tasya tābhyāṃ sarvāṅgakaṃ spṛśet
[tīrthasya paramīkaraṇaprakāraḥ]
dhāraṇādvi(1)tayenātha tīrthasya sajalasya ca/
paramīkaraṇaṃ kuryādvidhidṛṣṭena karmaṇā
(1. ja A.)
ādhāraśakterārabhya saṅkalpaviṣayāvadhi/
vahninā pūrayetsarvaṃ jvālāmālāvilena ca
nirammayaṃ jagatkṛtvā tīrthaṃ śāntatanu smaret/
śānte saṃvinmaye viṣṇau bhūyastadavatārya ca
niśāmbukaṇasaṅkāśamiyattākalpitaṃ purā/
smṛtvā śaktiprabhāvena brahmasroto vinirgatam
dhārākallolasaṅgīrṇaṃ patamānaṃ tu vegataḥ/
ābrahmabhavanaṃ sarvaṃ pūrayecchaśisannibham
vilokanapadaiśśaśvatsaṅghaṭṭaṃ taṃ tu bhāvayet/
samaste prāksvarūpeṇa tanmadhye tvāsanaṃ prabhoḥ
datvā tadupari brahman smarennārāyaṇaṃ prabhum/
candrakoṭisamaṃ śuddhasudhādhārāgaṇāvṛtam
sāhaṃ(1)śaktisamūhāḍhyaṃ prodgirantaṃ sudhārasam/
evaṃ kṛte sati bhavettīrthaṃ nārāyaṇātmakam
(1. bhaṃ A.)
nimajjanaṃ tataḥ kuryādunmajjanasamanvitam/
gandhaissāmalakairhṛdyaiḥ pavitrairvividhaiḥ śubhaiḥ
cakravartyupacāreṇa mantrī snāyādatandritaḥ/
[atha snānottarāṅgavidhiḥ]
tataścāntarjalasthaśca smarenmantraṃ svaśaktitaḥ
bhāsvadbhāsvararūpo'sau udeti hṛdayāntare/
hṛdayādagrataścānte dvādaśāntena dūrataḥ
paramaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā pratyakṣasthaṃ tu nārada/
samutthāya jalātpaśyedgaganasthaṃ tameva hi
tato'psu tāramāsādya upaviśya yathāsukham/
nyasedaṅkuśamudrāgre hṛnmantraṃ sitavigraham
svenānilena saṃyuktaṃ recayettīrthamadhyataḥ/
pūrakeṇa samākṛṣya mudrāyuktena tatpunaḥ
evañcopagataṃ tīrthaṃ purā kṛtvā tu nārada/
praṇevenopacārākyahṛdayenācamettataḥ
suprasannena toyena jānvantasthena pāṇinā/
ekena pādyamantreṇa sopacārahṛdā dvija
dhvātvā tatra sthitaṃ devaṃ sāṅgaṃ saparivārakam/
japyamānaśca mantro'yamupasthānaṃ tu kārayet
praṇavena tatassarvānpitṛdevāṃśca tarpayet/
tilamiśreṇa vidhivatsantyajetsnānakarpaṭam
sudhautaṃ paridhāyātha vastrayugmamakhedadam/
athavā tadadhaśśāṭīṃ yogapaṭṭakasaṃyutām
naikavastreṇa vai yasmādbhavitavyaṃ kadācana/
sthāne'straśodhite'nyasminnanantāsanasaṃsthitam
ādhāramāsanaṃ dhyātvā jalamadhye'cyutasya ca/
mantragrāmasamopetamāhūya viniveśya tam
tarpayedudakenaiva viṣvaksenāvasānakam/
svena svena tu mantreṇa pāṇibhyāmagrataḥ kramāt
devatāśca munīnnāgān grahabhūtaviyaccarān/
santarpya sthāvarāntāṃśca svavaṃśaṃ tarpayetkramāt
vrajantaṃ sāsanaṃ devaṃ jalamadhyāttatassmaret/
tīrthaśuddhau purā mantro nyasto'sāvapi dikṣu vai
prerayanpūrvavaddevānprā(1)ṇāgreṇānilaṃ dvija/
tamekīkṛtya vai tena tyaktvā toyaṃ tu śuklavat
(1. nghnā C. L.)
āpūrya hṛdi vinyasyet sopasaṃhāramudrayā/
ityuktamaudakaṃ snānamatha māntraṃ nibodha me
[mantrasnānam] 9-6
toyābhāve ca yatkuryāddurge kāle ca śītale/
gamane kṣiprasiddhau vā gurukārye svatantratām
prāptāṃ vā vīkṣya viprendra niśābhāge dinasya vā/
prakṣālya padāvācamya proddhṛtena tu vāriṇā
(2)snānaṃ daśa diśaḥ prāgvatsaṃśodhyopaviśettataḥ/
astraṃ hastatale yojyaṃ kramānnyāsaṃ tatastanau // 63 /
(2. sthā A.)
mūlamantrādi tatkuryātsarvamantragaṇena tu/
kevalādudakasnānātsaṃskāraparivarjitāt
prabhāsādiṣu tīrtheṣu yatphalaṃ snātakasya ca/
jñeyaṃ śataguṇaṃ tasmānmantragrāmasya nāra
[ghyānasnānam] 9-7
dhyānasnānamatho vakṣye dvābhyāmapi paraṃ tu yat/
khasthitaṃ puṇḍarīkākṣaṃ mantramūrtiṃ prabhuṃ smaret
tatpādodakajāṃ dhārāṃ patamānāṃ svamūrdhani/
cintayedbrahmaranadhreṇa praviśantīṃ svakāṃ tanum
tayā saṃkṣālayetsarvamantardehagataṃ malam/
tatkṣaṇādvirajā mantrī jāyate sphaṭikopamaḥ
idaṃ snānaṃ paraṃ māntrātsnānācchataguṇaṃ smṛtam/
tasmādekatamaṃ kāryaṃ snānaṃ śraddhāpareṇa tu
snānapūrvāḥ kriyāssarvā yatassamyakphalapradāḥ/
tasmātsnānaṃ purā kuryādya icchecchreya ātmanaḥ
snānena nirmalo jantuḥ kṛtamātreṇa jāyate/
dvijendra nirvivekātmā kiṃ punaryaḥ kriyāparaḥ
iti śrī pāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ snānavidhirnāma navamaḥ paṭalaḥ/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0