Jayakhya Samhita · Chapter 8
paṭalaḥ - 8
atha jayākhyasaṃhitāyāṃ mudrābandhākhyānaṃ nāma aṣṭamaḥ paṭalaḥ/
śrī bhagavānuvāca/ 8-1
asyaiva mantravṛndasya krameṇa tu yathākramam/
mudrākośaṃ pravakṣyāmi yena sannihitassadā
bhavecca sādhakendrāṇāṃ bhuktimuktiprasādhane/
ādau tu mūlamantrasya anyeṣāṃ tadanantaram
[mudrābandhakālaḥ tatprayojanaṃ ca] 8-2 ?
mudrāṃ vai bandhayenmantrī snānakāle jalāntare/
ātmano nyāsakāle tu pūjānte maṇḍalāva(1)nau
(1. di A)
arcāsu mantravinyāse arghyapātre'mbubhājane/
pūrṇāhutyavasāne ca mantre vahnyantarasthite
hiṃsakānāṃ vidhātāya sarvavignopaśāntaye/
sarvakāryārthasidhyarthaṃ mudrākośa ihoditaḥ
[jayāmudrā] 8-3
adhomukhādvāmahastānmadhyamāṃ grāhayenmune/
kaniṣṭhayā dakṣiṇasya tisro'nyā muṣṭivatsthitāḥ
aṅguṣṭhamubhayaṃ kṛtvā mudreyaṃ tu jayā smṛtā/
adhastādgaruḍaṃ tasyā vāmahaste vicintayet
pṛṣṭhe syāddakṣiṇe haste dhyāyedviṣṇuṃ sanātanam/
eṣā mudrā jayā nāma sarvakāryārthasādhanī
yojayeddevadevasya tārkṣyeṇa sahitasya ca/
[śaktimudrā] 8-4
prasārya vāmamuttānamaṅgulyo viralāḥ sthitāḥ
kāryāstvākuñcitāḥ prāntādaṅguṣṭhaṃ setuvadbhavet/
sammukhaṃ tāsu saṃlagnaṃ karaśākhāsu madhyataḥ
hṛtsammukhaṃ tu badhnīyācchaktimudrāṃ sukhapradām/
śaktiyuktasya dehasya mudrā vai sannidhāpanī
pradeśinyā (2)tato(?)viddhi lakṣmīpūjāsu śaktiṣu/
[hṛdayamudrā] 8-5
dakṣiṇena tu hastena muṣṭibandhaṃ prakalpayet
(2. dhau A.)
aḍguṣṭhaṃ karamadhyasthaṃ kṛtvā yojyaṃ hṛdi dvija/
hṛdayākhyā bhavenmudrā sarvamantreṣu sādhanī
[śiromudrā] 8-6
prasṛtā aṅgulīssarvā aṅguṣṭhena tu saṃspṛśet/
śiromudreti vikhyātā mantrasannidhikāriṇī
[śikhāmudrā] 8-7
muṣṭiṃ badhvā śikhāsthāne tarjanī cordhvasaṃsthitā/
śikhāmudreti vikhyātā sarvaduṣṭakṣayaṅkarī
doṣavighnavināśāya sadā hyeṣā prakīrtitā/
ādau tasmātprayatnena yāgaveśmani bandhayeta
utsādaṃ sarvavighnānāṃ kurute mantrasaṃyutā/
[kavacamudrā] 8-8
ubhayoragrataśśākhā grastāstu karayordvija
tayormadhyaṃ hyasaṃśliṣṭaṃ karabandhādito bhavet/
vārmaṇyeṣā bhavenmudrā dvāvaṃsāvanayā spṛśet
durbhedyā duṣṭasaṅghasya bhūtavetāḻayoginām/
karmakāle ca baghnīyātsamantrāṃ ca prayatnataḥ
[netramudrā] 8-9
karayorgrathitāḍgulyassaṃvṛtāḥ pāṇipṛṣṭhagāḥ/
tarjanyau prāntasaṃlagne suṣirecorci(1)te tayoḥ
(1. cchri A.)
aṅguṣṭhau mūlasaṃlagnaviparyastau parasparam/
locanākhyā bhavenmudrā darśayeccakṣuṣo'ntike
[astramudrā] 8-10
tarjanīṃ sphoṭayeddikṣu daśasvaṅguṣṭhakena tu/
drutaṃ karadvayenaiva cakṣurbhyāṃ sannirīkṣayet
astramudreti vikhyātā trāsinī tridaśeṣvapi/
kiṃ punarduṣṭayonīnāṃ vāṅbhanaḥkāyasaṃyutā
[sihmamudrā] 8-11
uttāne dakṣiṇe vāme kuñcayitvā'ṅgulitrayam/
prasārayecca tiryagvai aḍguṣṭhaṃ tarjanīṃ tathā
īṣadūrdhvīkṛtā'dhodṛg niṣkampālokasaṃyutā/
pāśavandhakṣayakarī sarvopadravanāśinī
sihmamudrā bhavatyeṣā vismayākhyā mahāprabhā/
[kapilamudrā] 8-12
tarjanyaṅguṣṭhayormadhye madhyamāṃ tu prapīḍayet
prasārayedanāmāṃ ca paścāttasyāḥ kaniṣṭhikām/
parasparaṃ ca dūrasthe mudraiṣā kapilī smṛtā
sarvasiddhikarī hyeṣā aṇimādiṣu sādhanī/
[kroḍamudrā] 8-13
adhomukhe vāmahaste madhyamānāmike yadgā
aṅguṣṭhasya tu saṃsakte kaniṣṭhā tarjanīdvayam/
prasāritaṃ tataḥ kāryaṃ mudrā kroḍātmikā smṛtā
sarvayantrapramathanī sarvaduṣṭanivāriṇī/
sve sve sthāne niyoktavyā mudrāvaktreṣu yā sthitā
[kaustubhamudrā] 8-14
madhyamānāmikānyūnā muṣṭivatpāṇimadhyagāḥ/
ubhayorhastayorvipra paścānmuṣṭidvayaṃ tu tat
śleṣayetsamarandhreṇa tarjanyau dve prasārya ca/
tataḥ saṃ śleṣayedagrādaḍguṣṭhāgre niyojayet
madyata(1)starjanībhyāṃ tu anyonyena krameṇa tu/
mudraiṣā kaustubhasyoktā mālāmudrāmatho śrṛṇu
(1. ma A.)
[mālāmudrā] 8-15
śākhāṣṭakaṃ karābhyāṃ yadgrastamagrānadūrataḥ/
saṃślakṣṇaṃ lambamānaṃ ca upaviṣṭo'tha vāsthitaḥ
kuryādbāhudvayaṃ vipra ūrumadyāvalambitam/
maṇibandhāvadhau samyaṅbhālāmudrā prakīrtitā
[padmamudrā] 8-16
aṅguṣṭhau saṅgatau lagnau aṅgulyo viralāḥ sthitāḥ/
pādmī ṅyeṣā bhavenmudrā puṣṭisaubhāgyadāyikā
[śaṅkhamudrā] 8-17
muṣṭinā grāhayedvāmamaṅguṣṭhaṃ dakṣiṇena tu/
aṅgulīrvāmahastāttu dakṣiṇasyopari nyaset
vāmatarjanikāgraṃ tu aṅguṣṭhāgraṃ ca dakṣiṇāt/
parasparaṃ sammukhaṃ tu suśliṣṭaṃ viniyojayet
śaṅkhasyaiṣā bhavenmudrā uttānā tu yadā sthitā/
[cakramudrā] 8-18
spaṣṭau prasāritau hastau parasparaniyojitau
bhramaṇāccakravattau tu(1) cakramudreti kīrtitā/
nāśinī sarvaduḥkhānāṃ mudrāṇāṃ bhedinī parā
(1. ca A.)
[gadāmudrā] 8-19
badhvā muṣṭiṃ dakṣiṇena vāmāṅguṣṭhasya mūrdhini/
kṛtvaivaṃ darśayedeṣā kaumodakyāḥ suśobhanā
gadāmudreti vikhyātā doṣasainyapramardanī/
[pakṣirājamudrā] 8-20
prasārya saṃhataṃ(2) kṛtvā purā pāṇidvayaṃ dvija
(2. hṛ C. L.)
anāmā mūladeśābhyāmaḍguṣṭhāgradvayaṃ nyaset/
adhomukhaṃ tu patitaṃ maṇbandhasya sammukhame
suśliṣṭamagrataḥ kṛtvā nyasettaccāṅgulidvayam/
tarjanīmadhyāmābhyāṃ yadvāmaṃ yugmaṃ karadvayāt
procchritaṃ viralaṃ kuryātkuñcitaṃ cāpi sammukham/
suspaṣṭamucchritaṃ lagnaṃ pucchavatkanyasāyugam
pakṣirājasya mudraiṣā kevalasya mahātmanaḥ/
[pāśamudrā] 8-21
prasārya dakṣiṇaṃ pāṇi tato'ṅguṣṭhakaniṣṭhike
meḻayedagradeśācca setuvatkaraṇena tu/
(3)phaṇavatkuñcitaṃ lagnaṃ tarjanyādyaṃ latātrayam
(3. la C. L.)
pāśamudrā bhavatyeṣā aṅkuśākhyaṃ niṣodhame/
[aṅkuśamudrā] 8-22
kaniṣṭhā madhyamā nāma vāmahastasya madhyataḥ
pṛṣṭhavannikṣipetpṛṣṭhe tāsāmaḍguṣṭakaṃ bhavet/
agratastarjanī kāryā kuñcitāṅkuśavaddvija
ityeṣā'ṅkuśamudraiva satyādīnāmatho śruṇu/
[satyādimudrāpañcakam] 8-23
dakṣiṇasya tu hastasya agrato'ṅgulipañcakam
parasparaṃ spṛśetkāryaṃ pronnataṃ mukhasammukham/
satyasyaiṣā bhavenmudrā prāgupāḍgodbhavasya ca
aṅguṣṭhatarjanīyogāddvitīyasya prakīrtitā/
aṅguṣṭhamadhyamāyogāttṛtīyasya prakīrtitā
aṅguṣṭhānāmikāyogāccaturthasya tu nārada/
kaniṣṭhāṅguṣṭhasaṃyogātpañcamasya tu jāyate
[mahājayāmudrā] 8-24
hṛllagnaṃ vāmahastaṃ tu kṛtvottānaṃ prasāritam/
pṛṣṭhe tu muṣṭibandhaṃ tu dakṣiṇena kareṇa tu
muṣṭerūrdhvaṃ sthito'ṅguṣṭhaṃ cakṣurbhyāmavalokitam/
daivī hyeṣā bhavenmudrā mantrarājasya suvrata
mahājayeti vikhyātā sarvayogaprasādhanī/
sarvasiddhikarī śaśvatsarvamudrāprapūraṇī
anayā mudritaṃ viśvamābrahmabhavanānti(1)mam/
sarvāṅgaśaktiyuktasya sarvamantrālayasya ca
(1. ka A.)
niṣkaḻasyāvikārasya brahmansaptākṣarasya ca/
ityeṣa garbhamantrāṇāmukto mudrāgaṇo mayā
ādhārāsanamantrāṇāṃ mudrāṇāṃ lakṣaṇaṃ śruṇu/
[ādhāraśaktimudrā kūrmamudrā ca] 8-25
kṣiptamaṅguliyugmaṃ tu muṣṭibhyāmantare dvija
vāmasya dakṣiṇo muṣṭiḥ pṛṣṭhe syātsparśavarjitaḥ/
asāvādhāraśaktau ca ūrdhvataḥ kūrmavahni (ddvi?)ja
[anantāsanamudrā] 8-26
adhomukhasya vāmasya anāmā tarjanī ubhe/
ākuṃcya pṛṣṭhalagne tu madhyamāyāṃ tu saṃsthite
tayoradhastānmadhyākhyāmṛjvīṃ kuryādadhomukhām/
kaniṣṭhikā tu sāṅguṣṭhā kāryā suprasṛtā mune
anantāsanamudreyamanenāsyā(khyā?)yate dvija/
sarvaṃ jagadidaṃ hyeṣā kroḍīkṛtya ca vartate
sarvāsvādhāramudrāsu prādhānyena vyavasthitā/
tasyādau mantramuccārya plutaṃ ca bahumātṛkam
śabdaśakyavibhāgotthaṃ bhāvagrāhyamanāhatam/
(1)tatastasya visarge tu anantāsanasaṃjñayā
(1. tasmādasya A.)
baddhaṃ prakalpayedvipra sadbhāvadhyānasaṃyutam/
sadādhikārayāge tu mantrāṇāṃ bhinnarūpiṇām
kṣiprakarmaprasidhyarthaṃ yojanīyā prayatnataḥ/
[pṛthivīmudrā] 8-27
karadvayena badhnīyāllagnamuṣṭidvayaṃ purā
aṅgulitritayenaiva aṅguṣṭhe tarjanīdvayam/
prāntalagnaṃ tataḥ kṛtvā tadyuge melayetpunaḥ
eṣā tu pārthivī mudrā sāmudrīmadhunā śṛṇu/
[samudramudrā] 8-28
maṇibaddhau ca saṃlagnau nakhāgrāṇi karadvayāt
kāryāṇi sāṅgulīkāni parasparamukhāni tu/
aṅguṣṭhāgre nirādhāre tanmadhye cālayeddhṛtam
madhyaṃ kuryācca hastābhyāṃ gādhaṃ tu suṣiropamam/
kṣīrārṇavasya mudraiṣā prāguktā paṅkajasya tu
mantrayogāttathā dhyānādanyatvaṃ caiva jāyate/
[dharmādimudrācatuṣṭayam] 8-29
karadvayamasaṃlagne(gnaṃ?) kṛtvā tadanu yojayet
mukhe mukhaṃ tarjanībhyāṃ taṃ muñcedatha madhyayoḥ/
kuryāttāddṛgvidhaṃ bandhaṃ taṃ tyaktvā'nāmikādvaye
upasaṃhṛtya taṃ cāpi dve kaniṣṭhe niyojayet/
pratyekabandhe saṃlagnamaṅguṣṭhayugalaṃ nyaset
dharmādyasya catuṣkasya viddhi mudrāgaṇaṃ kramāt/
tadūrdhvasthasya padmasya prāguktā mantrayogataḥ
[sūryendvagnilakṣaṇadhāmatrayamudrā] 8-30
dakṣiṇasya tu hastasya tarjanyaṅguṣṭhamelanam/
kṛtvā tadanu tadbandhaṃ vikāsya ca śanaiḥ śanaiḥ
samuttānaṃ punaḥ kuryācchākhāsaṅghaṃ pṛthaksthitam/
(1)dhāmatrayasya mudraiṣā haṃsākhyāṃ tu nibodha me
(1. dvidhā mantrasya tatraiṣo A.)
[haṃsamudrā] 8-31
spaṣṭau prasāritau hastau kuryādañjalirūpakau/
bhāvāsanasya mudraiṣā suśuddhā paramārthakī
eṣa āsanamantrāṇāṃ vījānāṃ mayoditaḥ/
kramātkṣetreśapūrvāṇāṃ vījānāṃ munisattama
padmanidyadhipāntānāṃ mudrādaśakamucyate/
[kṣetreśamudrā] 8-32
grastamaṅgulisaṃkhyātaṃ kṛṃtvā pāṇidvayena tu
balātprapīḍayetkuryādaṅguṣṭhadvayamucchritam/
mudreyaṃ kṣetrapālasya śryādīnāmatha me śṛṇu
[śrīmudrā] 8-33
uttānau tu karau kṛtvā nikaṭasthau tu nārada/
tadaṅgulīgaṇaṃ sarvaṃ kuñcitaṃ madhyasaṃsthitam
aṅguṣṭhau patitau kṛtvā kramaśaḥ spaṣṭatāṃ nayet/
śrībījasya tu mudraiṣā prathamaṃ kathitā tava
[caṇḍamudrā] 8-34
samutthāpya karādvāmāttarjanīṃ caṇḍabījajā/
[pracaṇḍamudrā] 8-35
tāmeva dakṣiṇāddhastātpracaṇḍākhyasya viddhi vai
[cayamudrā] 8-36
madhyamādvāmahastādvai samutthāpya jayasya ca/
[vijayamudrā] 8-37
dakṣiṇādvijayākhyasya bījasya parikīrtitā
[gāṃgamudrā] 8-38
vāmāccānāmikā prāgvatkṛtvā gāṅgasya viddhi tām/
[yāmunamudrā] 8-39
dakṣiṇādyāmunasyoktā mudrā bījas nārada
[śaṅkhamudrā] 8-40
nidhīsvarasya śaṅkhasya vāmahastātkaniṣṭhikā/
[padmanidhimudrā] 8-41
padmākyasyāparāddhastātsaiva cordhvīkṛtā yadā
[gaṇeśamudrā] 8-42
dakṣiṇena tu hastena sāṅguṣṭhena ca muṣṭinā/
pradeśinīṃ hyanāmāṃ ca vāmahastasya pīḍayet
prayatnakṛtaśaṅkhānāṃ pṛṣṭhe yojyā ca madhyamā/
lambamānakarākārā yathā saṃdṛśyate ca sā
muṣṭernātisamīpasthāṃ vāmahastātkaniṣṭhikām/
dakṣiṇāṅguṣṭhabāhye ca daṃṣṭrāvatparibhāvayet
īṣattiryaktatasspaṣṭo vāmāṅguṣṭhastathā paraḥ/
yathā tau paridṛśyete gajakarṇopamau dvija
gaṇeśvarasya mudreyaṃ sarvavighnakṣayaṅkarī/
[vāgīśvarīmudrā] 8-43
suśliṣṭau maṇibandhau tu kṛtvā pāṇidvaye purā
saṃlagnamagradeśāttu pronnataṃ madhyamāyutam/
pradeśinīdvayaṃ tadvatkṛtvā'nāmāyugaṃ tathā
acalaṃ dviguṇīkṛtya namayettadadhomukham/
śanaiḥ śanaiḥ spṛśedyāvatsvaṃ svaṃ pāṇitalaṃ dvija
spaṣṭaṃ suviralaṃ kuryādaṅguṣṭhadvitayaṃ dvija/
tadvatkanīyasīyugmaṃ samena dharaṇena tu
mudraiṣā vāgvibhūtyarthī yo badhnāti dine dine/
japamānastu tadbhāvī tasya cāvatarettu dhīḥ
[gurumudrā] 8-44
sammukhau saṃpuṭīkṛtya dvau hastau saṃprasāritau/
viniyojyau lalāṭordhve śirasā'vanatena tu
gurorgurutarasyāpi mudrā hyeṣā pituḥ pituḥ/
[pitṛgaṇamudrāḥ] 8-45
prottānaṃ dakṣiṇaṃ pāṇiṃ kṛtvāṅguligaṇaṃ tataḥ
saṃlagnaṃ kuñcayetkiñcidaṅguṣṭhaṃ saṃprasārya ca/
tiryagbhavaiḥ śanaiḥ kiñcitkuryādvā'dhomukhaṃ tataḥ
mudrā pitṛgaṇasyaiṣā nityatṛptikarī smṛtā/
pūjākāle tu vai tasmāddarśanīyā prayatnataḥ
yo vai naimittikācchrāddhātparitoṣastu jāyate/
sa pitṝṇāṃ śataguṇo mudrābandhācca pūjanāt
[siddhamudrā] 8-46
karadvayaṃ samuttānaṃ nābhideśe niyojayet/
vāmasya dakṣiṇe(?) pṛṣṭhe mudraiṣā siddhasantateḥ
[varābhayamudre] 8-47
suspaṣṭaṃ dakṣiṇaṃ hasta svātmanastu parāṅmukham/
parāṅmukhaṃ lambamānaṃ vāmapāṇiṃ prakalpayet
kramādvarābhayākhyaṃ tu idaṃ mudrādvayaṃ dvija/
vijñeyaṃ lokapālānāmindrādīnāṃ samāsataḥ
ekaikena tu mantreṇa vajrādyena kramādyutām/
astrākhyāṃ śaktisaṃyuktāṃ prāguktāṃ saṃpradarśayet
lokapālāyudhānāṃ tu pūjitānāṃ krameṇa vai/
[viṣvaksenamudrā] 8-48
kaniṣṭhā'nāmikā madyā vāmācca karamadhyagāḥ
tāsāmaṅguṣṭhakaḥ pṛṣṭhe tarjanī pronnatā bhavet/
nāsāvaṃśapradeśasthā tato dakṣiṇapāṇinā
aṅgulītritayenaivaṃ muṣṭiṃ badhvā tu pūrvavat/
tarjanīdviguṇaṃ kṛtvā aṅguṣṭhāgre nirodhayet
prodyato bāhudaṇḍaḥ syāccakrakṣepe yathodyataḥ/
viṣvaksenasya mudreyaṃ viśvakarmanikartanī
[āvāhanamudrā] 8-49
kiñcidākuñcayeddhastaṃ dakṣiṇaṃ hṛdayopagam/
aṅguṣṭho viralaspaṣṭo mudrā hyāvāhane smṛtā
[visarjanamudrā] 8-50
khaṅgadhārāsamākārā viralāṅgulikāvubhau/
aṅguṣṭhau daṇḍavatkṛtvā muṣṭibandhaṃ śanaiśśanaiḥ
kuryātkaniṣṭhikādibhyo mudraiṣā syādvisarjane/
[surabhimudrā] 8-51
grathitau [dvau] karau kṛtvā suśliṣṭau cāpyadhomukhau
kanīyasau tadāṅguṣṭhau suśleṣeṇa niyojya ca/
madhyamāṅguliyugmaṃ tu anyonyakarapṛṣṭhagam
vikṣiptānāmikāyugmaṃ tarjanīyugalaṃ tathā/
mudraiṣā kāmadhenvākhyā sarvecchāparipūraṇī
dviprakāraṃ tu (1)mudrāṇāṃ prayogaṃ nityamācaret/
saṃvinmayaṃ tu cādyātmarūpaṃ bhāsvarasaṃpuṭam
(1. viprāṇāṃ C L.)
bāhyāntastrividhaṃ vipra karmavākcittajaṃ tu yat/
anena vidhinā mudrāṃ yo badhnāti vidhānavit
tenedaṃ mudritaṃ viśvamapunarbhavasiddhidam/
iti śrīpāñcarātre jayākyasaṃhitāyāṃ mudrābandhākhyānaṃ nāma aṣṭamaḥ paṭalaḥ/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0