Jayakhya Samhita · Chapter 7
paṭalaḥ - 7
atha upakaraṇamantroddhāro nāma saptamaḥ paṭalaḥ 7-1
śrībhagavān ---
athādhārāsanākhyānāṃ mantrāṇāṃ lakṣṇaṃ śṛṇu/
pūjanaṃ yairvinā vipra mantreśasya na jāyate
[ādhāraśaktimantraḥ] 7-2
aśeṣabhūvanādhārāmādhārādheyavannyaset/
paramātmani viprendra yāyākhyo mata ūrdhvataḥ
namo'ntaṃ praṇavādyaṃ ca bījamādhāraśaktijam/
ādheyatulyasāmarthyamasya rūpaṃ tathāvidham
[kūrmamantraḥ] 7-3
uddhṛtya praṇavaṃ pūrvamananteśasya pūrvajam/
tatkālapāvakenaiva bhinnaṃ kuryāddvijobhayoḥ
trailokyaiśvaryadenaivamūrjena tu tathā dvija/
namaskārānvitaṃ bījaṃ kūrmakālāgnivācakam
ādhāraśakterupari vimalaṃ dīptavigraham/
jvālāśatasamākīrṇaṃ śaṅkhacakragadādharam
[anantamantraḥ] 7-4
ananteśasya yatpūrvaṃ gopanena samanvitam/
vyomayuktamanantākhyaṃ nāgarājasya kīrttitam
praṇavādi namo'ntaṃ ca etadbījavaraṃ śubham/
pūrṇacandrānanaṃ dhyāyetsahasraphaṇabhūṣitam
cakralāṅgalahastaṃ ca praṇamantaḥ parātparam/
[dharāmantraḥ] 7-5
anantākhyaṃ ca yadbījaṃ pradhānopari saṃsthitam
so'pyārūḍho dhareśasya vyomānantadvayāṅkitam/
prāgvadādyantasaṃruddhaṃ dharāyāssaṃprakīrtitam
kuṅkumodakasaṅkāśāṃ hemaratnavibhūṣitām/
baddhāñjaliṃ śirodeśe saṃsmarantīṃ vibhoḥ smaret
[kṣīrodamantraḥ] 7-6
amṛtaṃ varuṇasthaṃ ca ādidevena yojitam/
kṣīrodamantrarāḍeṣa vyomayukto dvijottama
asyādau praṇavañcānte namaskārapadaṃ nyaset/
śuddhakundendudhavalaṃ srotoraśmibhirāvṛtam
kīrṇasaṃpūrṇacaṃdrābhaṃ dhyāyedgambhīravigraham/
[padmamantraḥ] 7-7
padmasyātha pravakṣyāmi mantraṃ sannidhikāraṇam
praṇavaṃ praṇavānte ca pavitraṃ tadanantaram/
bhuvanaṃ vyomasaṃbhinnamādhāreti padaṃ tataḥ
padmāya ca namaścānte padaṃ pūrvapadasya ca/
praśāntapāvakākāramudayādityasannibham
dhyāyedvai dvibhujaṃ hasvaṃ jaṭharādyairvilambitam/
bhāsitaṃ sitadantaṃ ca veṣṭitaṃ suraṣaṭpadaiḥ
vyaktāvyaktaparatvena (1)padmādyaṃ tritayaṃ smaret/
tritayaṃ tadadhasthaṃ yacchakyaṃ tasyaivameva hi
(1. vatmārdya A.)
ayamādhāraṣaṭkasya mantramārgaḥ prakīrtitaḥ/
[dharmādyāsanamantrāḥ] 7-8
atroparyāsanākhyāṃśca ṣaṇmantrānatha me śṛṇu
dharttā'jito'mṛtādhāro vibudhākhyaiśca nārada/
vyutkramānukrameṇaiva kṛtvaikaikasya yojayet
samyagjvālā'tha liṅgātmā devadattastato dvija/
vāmanaṃ somamuddāmaṃ praṇavasyopari nyaset
trailokyaiśvaryadaṃ dadyātsarveṣāṃ syāccatuṣṭayam/
dharmādyaṃ tadviparyāsairyuktaṃ vedaistathā yugaiḥ
[sitapadnamantraḥ] 7-9
susitaṃ cāmṛtaṃ padmaṃ sūryendvagnitrayaṃ tataḥ/
eteṣāṃ praṇavaḥ saṃjñā namaskāro bhaveddvija
[dhāmatrayamantrāḥ] 7-10
[bhāvāsanamantraḥ] 7-11
atroparyaparaṃ vipra ciddhāsā khacitaṃ śubham/
bhāvāsanaṃ vibhordadyātsthūlaśūkṣmadvayātparam
aprameyeṇa sūryeṇa vyomākhyenāmṛtena ca/
parameśvarayuktena tritāroktātmanātha(1)vā
(1. yathā CL.)
ityevaṃ pīṭhapūjārtho mantragrāmo dvijottama/
rahasyametadākhyātamidānīmaparaṃ śṛṇu
[kṣatrapālamantraḥ]
kṣetreśādyaṃ mantracayaṃ vignaniryathanakṣamam/
anantākhyaṃ ca kālena bhedayetsānalena ca
trailokyaiśvaryadenātha sādidevena bheditam/
kṣetrapālasya mantro'yamoṅkārāntena bhūṣitaḥ
[kṣetrapāladhyānam] 7-12
nīlajīmūtasaṅkāśaṃ daṇḍahastaṃ mahātanum/
muṣṭikṛdvāmahastena yāgakṣetrāvadhau smaret
[śryādīnāṃ padmanidyantānāṃ mantrāḥ] 7-13
puṇḍarīkastataścakrī pavitraścātha śāśvataḥ/
varāhaśca gadadhvaṃ(sī) sūkṣmaśśāntaḥ pavitrakaḥ
kramaṇe muniśārdūla etadvarṇagaṇaṃ likhet/
aśeṣabhūvanādhāraṃ viśrāntaṃ vyomabhūṣitam
māyādyasyopari nyasya caturṇāmatha vikramī/
pañcabindurato dvābhyāṃ lokeśo'pyapare dvaye
praṇavenābhidhānena namaskāreṇa bhūṣitāḥ/
sarve mantravarā hyete svasāmarthyaphalapradāḥ
śriyaścaṇḍapracaṇḍābhyāṃ jayasya vijayasya ca/
gaṅgāyamunayorvipra sanidhyoḥ saṅkhapadmayoḥ
[śryādīnāṃ padmanighyantānāṃ dhyānam]
padmakumbhakarāṃ lakṣmīṃ padmoparigatāṃ smaret/
caṇḍādyā vijayāntāśca sarve jñeyāścaturbhujāḥ
gadācakradharāścaiva śaṅkhahastā mahābalāḥ/
tarjayanto hyabhaktānāṃ doṣāṇaāṃ dhvaṃsanodyatāḥ
toyādhāraṃ vahantyau te kalaśaṃ vāripūritam/
navayauvanalāvaṇyastrīrūpaṃ ca nadīdvayam
nidhipau śaṅkhapadmau ca nidhibhāṇḍopari sthitau/
sthūladantau ca piṅgākṣau dvibhujau bhagavanmayau
[gaṇeśādipitrantānāṃ mantrāḥ]
pitrantaṃ ca gaṇeśādyamatha mantragaṇaṃ śṛṇu/
[gaṇeśamantraḥ] 7-14
gadādharaṃ samuddhṛtya prajñādhāreṇa bhedayet
aṃkārayojitaṃ mūrdhni gaṇādhipataye padam/
namaskārānvitaṃ pūrvaṃ praṇavañcāsya yojayet
navākṣaro hyayaṃ mantro vighneśasya ca vācakaḥ/
eṣa eva gadadhvaṃsī ṣoḍhā kāryo'tha bhedayet
ādidevādiṣaṭ dīrghairvirāṭ jvālojjhitaiḥ kramāt/
pañcānāṃ mastake vyāpī jātyaikaikaṃ svayaṃ nyaset
namaḥ svāhā tato vauṣaṭ huṃ vauṣaṭ phaṭ samanvitāḥ/
jātayaḥ ṣaṭ samākhyātā hṛdādīnāṃ krameṇa tu
[gaṇeśaghyānam]
dhyāyeccampakavarṇābhaṃ baddhapadmāsanaṃ dvija/
karṇikāyāṃ tripatre'bje rakte ṣaṭkesare śubhe
varadābhayahastaśca (staṃ ca ) dakṣiṇe sākṣasūtrakam/
viśrāntaṃ cintayedvāmaṃ caturthaṃ paraśupari
[matsyamudrā] 7-15
varadābhayahastābhyāṃ matsyamudrādvayaṃ smaret/
tarjanyaṅguṣṭhasaṅghaṭṭājjāyate yadayatnataḥ
sthūlāṅgamekadaṃṣṭraṃ ca lambakroḍaṃ gajānanam/
kesareṣvaṅgaṣaṭkaṃ ca patratrayagataṃ nyaset
[vāgīśvarīmantraḥ] 7-16
ādāya praṇavañcādau suparṇaṃ tadanantaram/
tadante'tha tadādyaṃ ca somaṃ tadanu vai dvidhā
prākbījasyādha ūrdhve ca yojayetkālapāvakam/
atho dadyāddvitīyasya kevalaṃ tacca nārada
śaṅkhasaṃsthaṃ tṛtīyasya caturthasyākṣarasya ca/
sragdhareṇa tu śaṅkhena tadūrdhvādhoyutaṃ nyaset
punarādikrameṇaiva dvābhyāṃ māyāṃ niyojya ca/
dvābhyāṃ taṃ cādidevaṃ ca sarveṣāṃ vyoma copari
tadante varṇapūrvāntāṃ kṣāntāṃ saṃyojya mātṛkām/
vāgīśvaryai namaścānte ekaṣaṣṭhyakṣaraḥ( )śubhaḥ
vāgvibhūtiprado mantro vāgīśvaryā mayoditaḥ/
somaṃ cānalasaṃsthaṃ ca gaṇeśāṅgoditaissvaraiḥ
bhinnamasyāṅgaṣaṭkaṃ syāt oṅkārādyaṃ namo'ntakam/
[vāgīśvaryā dyānam] 7-17
sūryendumaṇḍalābhyāṃ ca madye padmaṃ smaret sthitam
tanmadhye saṃsthitāṃ devīṃ vahniveśmaprabhāñcitām/
sarvopādhivinirmuktāṃ sarvākārasamanvitām
ityasyā vaiśvarūpyaṃ syāddhyānamapyadhunā śṛṇu/
sitakundendudhavaḻāṃ śaṅkhapadmakarodyatām
varadābhayahastāṃ ca vilikhantīṃ ca pustakam/
dvinetrāmekavaktrāṃ ca hemakuṇḍalabhūṣitām
dhyātā bhagavatī hyeṣā śaktiḥ śabdātmikā vibhoḥ/
samabhyastā dadātyāśu sādhakānāmabhīpsitam
[gurūṇāṃ mantrāḥ] 7-18
praṇavadvitayaṃ vyāpī tadadhasthodayastu gaḥ/
gurave sanamascānte mantro'yaṃ pūjane guroḥ
praṇavatritayānte tu savyomā paścimānanaḥ/
tataḥ paramaśabdastu gurave sanamastataḥ
gurorgurorayaṃ mantrastaduroravadhāraya/
mantrādyasya catuṣkaṃ tu padmanābhamataḥ param
nyasettasyānandayutaṃ vyomordhve parameṣṭhine/
sanamaskaṃ padaṃ dadyāt pitṛbhyāṃ [tṝṇāṃ] cātha me śrṛṇu
[pitṝṇāṃ mantrāḥ] 7-19
tārapañcakamāhlādaṃ vyomaprāṇopari nyaset/
kālānalau tu tadadhassarvalokeśvaropari
yathākramoditairvarṇaiḥ piṇḍaṃ kṛtvā tataḥ padam/
svadhā pitṛbhyaḥsanamaḥ pitṛsaṅghasya mantrarāṭ
[pūrvasiddhamantraḥ] 7-20
kathito dvijaśārdūla pūrvasiddheṣvathocyate/
ante praṇavaṣaṭkasya ānandaṃ vyomabhūṣitam
pada tathādisiddhebhyassanamaskaṃ niyojayet/
prāgimaṃ mantranicayaṃ pūjayitvā tato'rcayet
pradhānamantrapūrvā ye yasmiṃnyasmiṃstu karmaṇi/
[lokeśamantrāḥ]
atha lokeśamantrāṇāṃ śāstrāṇāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu
vyomānandaṃ tataḥ prāṇaṃ dhareśopari saṃsthitam/
etadekīkṛtaṃ varṇaṃ(1) sṛṣṭinyāyena nārada
(1. rṇa A.)
aindro mantrassamuddiṣṭa itareṣāṃ nibodha me/
prāṇadvayaṃ dvijodhdṛtya kramādanalakālagam
dvitīyasvarasaṃyuktaṃ vyomamastakabhūṣitam/
śikhinascāntakasyaiva dve bīje parikīrtite
vyāpī (2)naraśca liṅgātmā prāgvatsaṃyojya piṇḍavat/
(3)yātvīśasya tu bījena anyeṣāmavadhāraya
(2. nāraṃ ca C L tāraṃ ca A.)
(3. yaṃ bījasya tu bījeśaṃ A.)
paramātmānamujdhṛtya dvidhā dvābhyāmatho nyaset/
varāhasūkṣmasaṃjñau tu vyomānandāvathopari
anukrameṇa vijñeyau bījau varuṇavāyujau/
gharmāṃśorūrdhvagaṃ nyasya varṇaṃ vārāhasaṃjñakamra
prāgvatsvaradvayopetaṃ bījaṃ coḍupateḥ(1) smṛtam/
sūryamūrjoparisthaṃ(2) ca vyāpakena tathāṅkitam
(1. de C L.)
(2. sthāpya A.)
īśānākhyaṃ smṛtaṃ bījaṃ viśvāpyāyakarānvitam/
ādidevānvitaṃ vyoma prāṇākhyasyopari nyaset
vaikuṇṭhastadadho yojyo bījaṃ nāgeśvarasya ca/
prāgvatsvarānvite sūrye vedātmānamatho(3) nyaset
(3. dho C L.)
brahmaṇo bījamākhyātaṃ paraṃ(4) vyomeśvarasya ca/
sarveṣāṃ praṇavaṃ pūrvaṃ svasaṃjñānte namoyutāḥ
(4. ra C L.)
[vajrādyāyudhamantraḥ] 7-21
athāyudhānāṃ kramaśo ye mantrāḥ śubhalakṣaṇāḥ/
sthitān śṛṇu samāsena yatāyogānuvācakān
ajitaṃ ca dvidhoddhṛtya pradhānoparisaṃsthitam/
aśeṣabhuvanādhāramūrdhve'dhaścānayornyaset
lokeśordhvoditaṃ pūrvaṃ dvitīyaṃ pañcabindunā/
visargayukteṃ dve caite bīje kuliśaśaktije
akhaṇḍavikramaśvāndrī dvāvetau mardanasthitau/
lokeśvaravisargāḍhyau vijñeyau daṇḍakhaṅgayoḥ
āhlādājitasaṃjñau dvau (5)śatākhyavaruṇasthitau/
visargānandasaṃyuktau jñeyau pāśadhvajābhidhau
(5. mayākhya. A.)
paramātmānamuddhatya analākhyamataḥparam/
tayorupari tau kuryātkramādanalaśāśvatau
soddāmena visargeṇa ekaikamatha yojayet/
proktau mudgaraśūlau dvau someśābhyāṃ dvijāyudhe
paraprakṛtisaṃjñaṃ yadvinyasedanalopari/
odanaṃ savisargaṃ ca tatastasyaiva yojayet
sīrākhyaṃ bījametaddhi vārijasyādhunocyate/
varuṇañca dvijoddhṛtya narākhyasyopari sthitam
visargeṇādidevena yuktaṃ pādmamihoditam/
[viṣvaksenamantraḥ] 7-22
ākrāntamanelenaiva prāṇākhyaṃ bījanāyakam
trailokyaiśvaryadopetamūrjopari gataṃ tu tat/
tato vārāhamādāya bhūdharavyomabhūṣitam
viṣvaksenāya tadanu sanamaskaṃ padaṃ nyaset/
praṇavādyo hyayaṃ mantro viṣvaksenasya kīrtitaḥ
pūrvabījaṃ hi yaccāsya ūkārasvaravarjitam/
gaṇeśavacca ṣaṭdīrghairbhinnamaṅgagaṇaṃ bhavet
praṇavena svanāmnā ca jātibhiḥ paḍbhiranvitam/
[aupacārikamantrapañcakam] 723
aupacārikamantrāṇāṃ pañcakaṃ cādhunocyate
mūlamantrādisarveṣāṃ sāmānyaṃ yanmahāmate/
yena vijñātamātreṇa japadhyānādikaṃ vinā
yathākālaṃ prayuktatvātsaṃpūrṇaṃ jāyate'rcanam/
[āvāhane viniyoktavyo mantraḥ]
praṇavadvitayopetaṃ paramaṃ tryakṣaraṃ padam
dhāmāvasthitapañcārṇaṃ dvitīyaṃ proddharettataḥ/
(1)tadanugrahakāmyaṃ yo aṣṭārṇaṃ paramaṃ padam
(1. maṭ C.L.)
dakāraṃ ca yakārasthaṃ tadante yojayeddvija/
ādidevānvitaṃ paścāttālalakṣmāṇamuddaret
tato varuṇasaṃjñaṃ ca kevalasragdharaṃ tataḥ/
aśeṣabhuvanādhāraṃ jagadyoniyutaṃ tataḥ
paramātmānamante ca gopanena samanvitam/
rāmopetaṃ dhruvaṃ dadyāttataḥ kālaṃ ca kevalam
vairājaṃ kevalaṃ cātha siddhidaṃ tryakṣaraṃ padam/
mantreti dvyakṣaraṃ dadyācchaṅkaraṃ kevalaṃ tataḥ
aśeṣabhuvanādhāraṃ māyāyuktaṃ tato nyaset/
vikramavyomasaṃbhinnamanalaṃ(2)coddharettataḥ
(2. nta A.)
namo namaḥ padaṃ paścādaṣṭatriṃśākṣaraḥ paraḥ/
praṇavenādhiko vipra dvitīyena mahāprabhaḥ
mantra āvāhane vipra yoktavyastu paraṃ śṛṇu/
[pādyādyeṣūpacāreṣu viniyojyo mantraḥ]
aupacārikahṛtsaṃjñaṃ kriyate yena pūjanam
praṇavānte tridhā(1) yojya prāṇaṃ(2) vyomavibhūṣitam/
idamidamidaṃ paścātpadaṃ dadyātṣaḍakṣaram
(1. kriyā A.)
(2. ṇa C. L.)
gṛhāṇa ca tataḥ svāhā mantraḥ pañcadaśākṣaraḥ/
yogyassarvopacāreṣu pādyādyeṣu sadaiva hi
[nyūnādhikaparihārāya viniyojyā viṣṇugāyatrī]
praṇavaṃ viśvarupāya vidmahe vinyasettataḥ/
viśvātītāya tadanu dhīmehe tadanantaram
padadvayānte tadanu tanno viṣṇuḥ pracodayāt/
sarveṣāṃ karmaṇāmante pūraṇārthaṃ prayojayet
nyūnādhikanimittārthaṃ gāyatrī vaiṣṇavī parā/
caturviṃśākṣaro hyeṣa namaḥpraṇavasaṃyutaḥ
[prasādane viniyojyo mantraḥ]
uddharetpraṇavaṃ pūrvaṃ viṣṇuṃ vyomānvitaṃ tataḥ/
hrīṃkāraṃ ca tato dadyādbhūyo viṣṇuṃ tathāvidham
tato vyomānvitaṃ prāṇaṃ somaṃ tadanu kevalam/
paravarṇaṃ dvayaṃ dadyātparameśapadaṃ tataḥ
prasīda oṃ namasyānto mantro hyaṣṭādaśākṣaraḥ/
mantraprasādane yojyo mudrābandhāvasānataḥ
[visarjane viniyoktavyo mantraḥ] 7-24
oṃ bhagavanmantramūrtte dadyādaṣṭākṣaraṃ padam/
tadante varuṇārūḍhamamṛtākhyaṃ niyojya ca
padamāsādayapadaṃ tato dadyāt ṣaḍakṣaram/
kṣamasva tryakṣaraṃ bhūyaḥ praṇavāntaṃ ca vinyaset
namonamaḥpadaṃ dadyātṣaḍviṃśārṇaṃ tu mantrarāṭ/
visarjane niyoktavyo mantragrāmasya sarvadā
(3)jñaptisaṃjñaṃ tu yadvarṇaṃ varāhopari saṃsthitam/
vyomeśaṃ viṣṇunā yuktaṃ namaḥpraṇavamadhyagam
(3. tṛ A.)
saurabhīyo hyayaṃ mantraḥ svasaṃjñāsaṃyuto dvija/
saṃpūraṇārthaṃ bhogānte teṣāmāpyāyanārthataḥ
[mantrāṇāṃ gopanīyatā] 7-25
ityeṣa kathito vipra mantrakośo yathā sthitaḥ/
sarvapāpakṣayakarassarvaduḥkhopaśāntidaḥ
gopanīyo hyabhaktānāṃ śaṭhānāṃ ca viśeṣataḥ/
[mantrāṇāmapātre viniyogasyānarthāvahatā] 7-26
nāstikānāmasādhūnāṃ dhūrtānāṃ chadmacāriṇām
nāstikānāṃ ca bhaktānāṃ śraddhāsaṃyamasevinām/
guruśāstraratānāṃ ca nayamārgānuvartinām
tattvataścopapannānāṃ dṛḍhaśraddhāvalambinām/
(1)tanmayānāmidaṃ vācyamitareṣu ca yo'nyathā
(1. bha A.)
vakti caiteṣu yo mohādbhaktiśraddhojjhiteṣu ca/
lobhenānyāyataḥ kāmātsa yāti narake'dhamaḥ
siddho'pi vipraśārdhūla asiddhasya tu kā kathā/
tasmādālakṣya vai pūrvaṃ nyāyadharmo yathārthataḥ
vaktavyamupasannasya nyāyataḥ śraṇuyādyadi/
yo vakti nyāyarahitaṃ vinā nyāyaṃ śṛṇoti yaḥ
tāvubhau narakaṃ ghoraṃ vrajataḥ kālamakṣayam/
jñātvaivaṃ muniśārdūla rahasyamidamuttamam
sādhanaṃ bhogamokṣābhyāṃ vaktavyaṃ nāparīkṣite/
yadyatkiñcijjagatyasmiṃstattatsarvaṃ vinaśvaramr
svapnavatkṣaṇamātrasya sukhadāyi dhanādikam/
samācārakriyāśśāstre māntraṃ jñānamanaśvaram
anantanityasukhadaṃ vṛddhiṃ yāti kṣaṇātkṣaṇam/
itiśrīpāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ upakaraṇamantroddhāro nāma saptamaḥ paṭalaḥ/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0