જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 8

પટલઃ - 8
અથ જયાખ્યસંહિતાયાં મુદ્રાબન્ધાખ્યાનં નામ અષ્ટમઃ પટલઃ।
શ્રી ભગવાનુવાચ। 8-1
અસ્યૈવ મન્ત્રવૃન્દસ્ય ક્રમેણ તુ યથાક્રમમ્।
મુદ્રાકોશં પ્રવક્ષ્યામિ યેન સન્નિહિતસ્સદા

ભવેચ્ચ સાધકેન્દ્રાણાં ભુક્તિમુક્તિપ્રસાધને।
આદૌ તુ મૂલમન્ત્રસ્ય અન્યેષાં તદનન્તરમ્

[મુદ્રાબન્ધકાલઃ તત્પ્રયોજનં ચ] 8-2 ?
મુદ્રાં વૈ બન્ધયેન્મન્ત્રી સ્નાનકાલે જલાન્તરે।
આત્મનો ન્યાસકાલે તુ પૂજાન્તે મણ્ડલાવ(1)નૌ

(1. દિ અ)
અર્ચાસુ મન્ત્રવિન્યાસે અર્ઘ્યપાત્રેઽમ્બુભાજને।
પૂર્ણાહુત્યવસાને ચ મન્ત્રે વહ્ન્યન્તરસ્થિતે

હિંસકાનાં વિધાતાય સર્વવિગ્નોપશાન્તયે।
સર્વકાર્યાર્થસિધ્યર્થં મુદ્રાકોશ ઇહોદિતઃ

[જયામુદ્રા] 8-3
અધોમુખાદ્વામહસ્તાન્મધ્યમાં ગ્રાહયેન્મુને।
કનિષ્ઠયા દક્ષિણસ્ય તિસ્રોઽન્યા મુષ્ટિવત્સ્થિતાઃ

અઙ્ગુષ્ઠમુભયં કૃત્વા મુદ્રેયં તુ જયા સ્મૃતા।
અધસ્તાદ્ગરુડં તસ્યા વામહસ્તે વિચિન્તયેત્

પૃષ્ઠે સ્યાદ્દક્ષિણે હસ્તે ધ્યાયેદ્વિષ્ણું સનાતનમ્।
એષા મુદ્રા જયા નામ સર્વકાર્યાર્થસાધની

યોજયેદ્દેવદેવસ્ય તાર્ક્ષ્યેણ સહિતસ્ય ચ।
[શક્તિમુદ્રા] 8-4
પ્રસાર્ય વામમુત્તાનમઙ્ગુલ્યો વિરલાઃ સ્થિતાઃ

કાર્યાસ્ત્વાકુઞ્ચિતાઃ પ્રાન્તાદઙ્ગુષ્ઠં સેતુવદ્ભવેત્।
સમ્મુખં તાસુ સંલગ્નં કરશાખાસુ મધ્યતઃ

હૃત્સમ્મુખં તુ બધ્નીયાચ્છક્તિમુદ્રાં સુખપ્રદામ્।
શક્તિયુક્તસ્ય દેહસ્ય મુદ્રા વૈ સન્નિધાપની

પ્રદેશિન્યા (2)તતો(?)વિદ્ધિ લક્ષ્મીપૂજાસુ શક્તિષુ।
[હૃદયમુદ્રા] 8-5
દક્ષિણેન તુ હસ્તેન મુષ્ટિબન્ધં પ્રકલ્પયેત્

(2. ધૌ અ.)
અડ્ગુષ્ઠં કરમધ્યસ્થં કૃત્વા યોજ્યં હૃદિ દ્વિજ।
હૃદયાખ્યા ભવેન્મુદ્રા સર્વમન્ત્રેષુ સાધની

[શિરોમુદ્રા] 8-6
પ્રસૃતા અઙ્ગુલીસ્સર્વા અઙ્ગુષ્ઠેન તુ સંસ્પૃશેત્।
શિરોમુદ્રેતિ વિખ્યાતા મન્ત્રસન્નિધિકારિણી

[શિખામુદ્રા] 8-7
મુષ્ટિં બધ્વા શિખાસ્થાને તર્જની ચોર્ધ્વસંસ્થિતા।
શિખામુદ્રેતિ વિખ્યાતા સર્વદુષ્ટક્ષયઙ્કરી

દોષવિઘ્નવિનાશાય સદા હ્યેષા પ્રકીર્તિતા।
આદૌ તસ્માત્પ્રયત્નેન યાગવેશ્મનિ બન્ધયેત

ઉત્સાદં સર્વવિઘ્નાનાં કુરુતે મન્ત્રસંયુતા।
[કવચમુદ્રા] 8-8
ઉભયોરગ્રતશ્શાખા ગ્રસ્તાસ્તુ કરયોર્દ્વિજ

તયોર્મધ્યં હ્યસંશ્લિષ્ટં કરબન્ધાદિતો ભવેત્।
વાર્મણ્યેષા ભવેન્મુદ્રા દ્વાવંસાવનયા સ્પૃશેત્

દુર્ભેદ્યા દુષ્ટસઙ્ઘસ્ય ભૂતવેતાળયોગિનામ્।
કર્મકાલે ચ બઘ્નીયાત્સમન્ત્રાં ચ પ્રયત્નતઃ

[નેત્રમુદ્રા] 8-9
કરયોર્ગ્રથિતાડ્ગુલ્યસ્સંવૃતાઃ પાણિપૃષ્ઠગાઃ।
તર્જન્યૌ પ્રાન્તસંલગ્ને સુષિરેચોર્ચિ(1)તે તયોઃ

(1. ચ્છ્રિ અ.)
અઙ્ગુષ્ઠૌ મૂલસંલગ્નવિપર્યસ્તૌ પરસ્પરમ્।
લોચનાખ્યા ભવેન્મુદ્રા દર્શયેચ્ચક્ષુષોઽન્તિકે

[અસ્ત્રમુદ્રા] 8-10
તર્જનીં સ્ફોટયેદ્દિક્ષુ દશસ્વઙ્ગુષ્ઠકેન તુ।
દ્રુતં કરદ્વયેનૈવ ચક્ષુર્ભ્યાં સન્નિરીક્ષયેત્

અસ્ત્રમુદ્રેતિ વિખ્યાતા ત્રાસિની ત્રિદશેષ્વપિ।
કિં પુનર્દુષ્ટયોનીનાં વાઙ્ભનઃકાયસંયુતા

[સિહ્મમુદ્રા] 8-11
ઉત્તાને દક્ષિણે વામે કુઞ્ચયિત્વાઽઙ્ગુલિત્રયમ્।
પ્રસારયેચ્ચ તિર્યગ્વૈ અડ્ગુષ્ઠં તર્જનીં તથા

ઈષદૂર્ધ્વીકૃતાઽધોદૃગ્ નિષ્કમ્પાલોકસંયુતા।
પાશવન્ધક્ષયકરી સર્વોપદ્રવનાશિની

સિહ્મમુદ્રા ભવત્યેષા વિસ્મયાખ્યા મહાપ્રભા।
[કપિલમુદ્રા] 8-12
તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠયોર્મધ્યે મધ્યમાં તુ પ્રપીડયેત્

પ્રસારયેદનામાં ચ પશ્ચાત્તસ્યાઃ કનિષ્ઠિકામ્।
પરસ્પરં ચ દૂરસ્થે મુદ્રૈષા કપિલી સ્મૃતા

સર્વસિદ્ધિકરી હ્યેષા અણિમાદિષુ સાધની।
[ક્રોડમુદ્રા] 8-13
અધોમુખે વામહસ્તે મધ્યમાનામિકે યદ્ગા

અઙ્ગુષ્ઠસ્ય તુ સંસક્તે કનિષ્ઠા તર્જનીદ્વયમ્।
પ્રસારિતં તતઃ કાર્યં મુદ્રા ક્રોડાત્મિકા સ્મૃતા

સર્વયન્ત્રપ્રમથની સર્વદુષ્ટનિવારિણી।
સ્વે સ્વે સ્થાને નિયોક્તવ્યા મુદ્રાવક્ત્રેષુ યા સ્થિતા

[કૌસ્તુભમુદ્રા] 8-14
મધ્યમાનામિકાન્યૂના મુષ્ટિવત્પાણિમધ્યગાઃ।
ઉભયોર્હસ્તયોર્વિપ્ર પશ્ચાન્મુષ્ટિદ્વયં તુ તત્

શ્લેષયેત્સમરન્ધ્રેણ તર્જન્યૌ દ્વે પ્રસાર્ય ચ।
તતઃ સં શ્લેષયેદગ્રાદડ્ગુષ્ઠાગ્રે નિયોજયેત્

મદ્યત(1)સ્તર્જનીભ્યાં તુ અન્યોન્યેન ક્રમેણ તુ।
મુદ્રૈષા કૌસ્તુભસ્યોક્તા માલામુદ્રામથો શ્રૃણુ

(1. મ અ.)
[માલામુદ્રા] 8-15
શાખાષ્ટકં કરાભ્યાં યદ્ગ્રસ્તમગ્રાનદૂરતઃ।
સંશ્લક્ષ્ણં લમ્બમાનં ચ ઉપવિષ્ટોઽથ વાસ્થિતઃ

કુર્યાદ્બાહુદ્વયં વિપ્ર ઊરુમદ્યાવલમ્બિતમ્।
મણિબન્ધાવધૌ સમ્યઙ્ભાલામુદ્રા પ્રકીર્તિતા

[પદ્મમુદ્રા] 8-16
અઙ્ગુષ્ઠૌ સઙ્ગતૌ લગ્નૌ અઙ્ગુલ્યો વિરલાઃ સ્થિતાઃ।
પાદ્મી ઙ્યેષા ભવેન્મુદ્રા પુષ્ટિસૌભાગ્યદાયિકા

[શઙ્ખમુદ્રા] 8-17
મુષ્ટિના ગ્રાહયેદ્વામમઙ્ગુષ્ઠં દક્ષિણેન તુ।
અઙ્ગુલીર્વામહસ્તાત્તુ દક્ષિણસ્યોપરિ ન્યસેત્

વામતર્જનિકાગ્રં તુ અઙ્ગુષ્ઠાગ્રં ચ દક્ષિણાત્।
પરસ્પરં સમ્મુખં તુ સુશ્લિષ્ટં વિનિયોજયેત્

શઙ્ખસ્યૈષા ભવેન્મુદ્રા ઉત્તાના તુ યદા સ્થિતા।
[ચક્રમુદ્રા] 8-18
સ્પષ્ટૌ પ્રસારિતૌ હસ્તૌ પરસ્પરનિયોજિતૌ

ભ્રમણાચ્ચક્રવત્તૌ તુ(1) ચક્રમુદ્રેતિ કીર્તિતા।
નાશિની સર્વદુઃખાનાં મુદ્રાણાં ભેદિની પરા

(1. ચ અ.)
[ગદામુદ્રા] 8-19
બધ્વા મુષ્ટિં દક્ષિણેન વામાઙ્ગુષ્ઠસ્ય મૂર્ધિનિ।
કૃત્વૈવં દર્શયેદેષા કૌમોદક્યાઃ સુશોભના

ગદામુદ્રેતિ વિખ્યાતા દોષસૈન્યપ્રમર્દની।
[પક્ષિરાજમુદ્રા] 8-20
પ્રસાર્ય સંહતં(2) કૃત્વા પુરા પાણિદ્વયં દ્વિજ

(2. હૃ ચ્. લ્.)
અનામા મૂલદેશાભ્યામડ્ગુષ્ઠાગ્રદ્વયં ન્યસેત્।
અધોમુખં તુ પતિતં મણ્બન્ધસ્ય સમ્મુખમે

સુશ્લિષ્ટમગ્રતઃ કૃત્વા ન્યસેત્તચ્ચાઙ્ગુલિદ્વયમ્।
તર્જનીમધ્યામાભ્યાં યદ્વામં યુગ્મં કરદ્વયાત્

પ્રોચ્છ્રિતં વિરલં કુર્યાત્કુઞ્ચિતં ચાપિ સમ્મુખમ્।
સુસ્પષ્ટમુચ્છ્રિતં લગ્નં પુચ્છવત્કન્યસાયુગમ્

પક્ષિરાજસ્ય મુદ્રૈષા કેવલસ્ય મહાત્મનઃ।
[પાશમુદ્રા] 8-21
પ્રસાર્ય દક્ષિણં પાણિ તતોઽઙ્ગુષ્ઠકનિષ્ઠિકે

મેળયેદગ્રદેશાચ્ચ સેતુવત્કરણેન તુ।
(3)ફણવત્કુઞ્ચિતં લગ્નં તર્જન્યાદ્યં લતાત્રયમ્

(3. લ ચ્. લ્.)
પાશમુદ્રા ભવત્યેષા અઙ્કુશાખ્યં નિષોધમે।
[અઙ્કુશમુદ્રા] 8-22
કનિષ્ઠા મધ્યમા નામ વામહસ્તસ્ય મધ્યતઃ

પૃષ્ઠવન્નિક્ષિપેત્પૃષ્ઠે તાસામડ્ગુષ્ટકં ભવેત્।
અગ્રતસ્તર્જની કાર્યા કુઞ્ચિતાઙ્કુશવદ્દ્વિજ

ઇત્યેષાઽઙ્કુશમુદ્રૈવ સત્યાદીનામથો શ્રુણુ।
[સત્યાદિમુદ્રાપઞ્ચકમ્] 8-23
દક્ષિણસ્ય તુ હસ્તસ્ય અગ્રતોઽઙ્ગુલિપઞ્ચકમ્

પરસ્પરં સ્પૃશેત્કાર્યં પ્રોન્નતં મુખસમ્મુખમ્।
સત્યસ્યૈષા ભવેન્મુદ્રા પ્રાગુપાડ્ગોદ્ભવસ્ય ચ

અઙ્ગુષ્ઠતર્જનીયોગાદ્દ્વિતીયસ્ય પ્રકીર્તિતા।
અઙ્ગુષ્ઠમધ્યમાયોગાત્તૃતીયસ્ય પ્રકીર્તિતા

અઙ્ગુષ્ઠાનામિકાયોગાચ્ચતુર્થસ્ય તુ નારદ।
કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠસંયોગાત્પઞ્ચમસ્ય તુ જાયતે

[મહાજયામુદ્રા] 8-24
હૃલ્લગ્નં વામહસ્તં તુ કૃત્વોત્તાનં પ્રસારિતમ્।
પૃષ્ઠે તુ મુષ્ટિબન્ધં તુ દક્ષિણેન કરેણ તુ

મુષ્ટેરૂર્ધ્વં સ્થિતોઽઙ્ગુષ્ઠં ચક્ષુર્ભ્યામવલોકિતમ્।
દૈવી હ્યેષા ભવેન્મુદ્રા મન્ત્રરાજસ્ય સુવ્રત

મહાજયેતિ વિખ્યાતા સર્વયોગપ્રસાધની।
સર્વસિદ્ધિકરી શશ્વત્સર્વમુદ્રાપ્રપૂરણી

અનયા મુદ્રિતં વિશ્વમાબ્રહ્મભવનાન્તિ(1)મમ્।
સર્વાઙ્ગશક્તિયુક્તસ્ય સર્વમન્ત્રાલયસ્ય ચ

(1. ક અ.)
નિષ્કળસ્યાવિકારસ્ય બ્રહ્મન્સપ્તાક્ષરસ્ય ચ।
ઇત્યેષ ગર્ભમન્ત્રાણામુક્તો મુદ્રાગણો મયા

આધારાસનમન્ત્રાણાં મુદ્રાણાં લક્ષણં શ્રુણુ।
[આધારશક્તિમુદ્રા કૂર્મમુદ્રા ચ] 8-25
ક્ષિપ્તમઙ્ગુલિયુગ્મં તુ મુષ્ટિભ્યામન્તરે દ્વિજ

વામસ્ય દક્ષિણો મુષ્ટિઃ પૃષ્ઠે સ્યાત્સ્પર્શવર્જિતઃ।
અસાવાધારશક્તૌ ચ ઊર્ધ્વતઃ કૂર્મવહ્નિ (દ્દ્વિ?)જ

[અનન્તાસનમુદ્રા] 8-26
અધોમુખસ્ય વામસ્ય અનામા તર્જની ઉભે।
આકુંચ્ય પૃષ્ઠલગ્ને તુ મધ્યમાયાં તુ સંસ્થિતે

તયોરધસ્તાન્મધ્યાખ્યામૃજ્વીં કુર્યાદધોમુખામ્।
કનિષ્ઠિકા તુ સાઙ્ગુષ્ઠા કાર્યા સુપ્રસૃતા મુને

અનન્તાસનમુદ્રેયમનેનાસ્યા(ખ્યા?)યતે દ્વિજ।
સર્વં જગદિદં હ્યેષા ક્રોડીકૃત્ય ચ વર્તતે

સર્વાસ્વાધારમુદ્રાસુ પ્રાધાન્યેન વ્યવસ્થિતા।
તસ્યાદૌ મન્ત્રમુચ્ચાર્ય પ્લુતં ચ બહુમાતૃકમ્

શબ્દશક્યવિભાગોત્થં ભાવગ્રાહ્યમનાહતમ્।
(1)તતસ્તસ્ય વિસર્ગે તુ અનન્તાસનસંજ્ઞયા

(1. તસ્માદસ્ય અ.)
બદ્ધં પ્રકલ્પયેદ્વિપ્ર સદ્ભાવધ્યાનસંયુતમ્।
સદાધિકારયાગે તુ મન્ત્રાણાં ભિન્નરૂપિણામ્

ક્ષિપ્રકર્મપ્રસિધ્યર્થં યોજનીયા પ્રયત્નતઃ।
[પૃથિવીમુદ્રા] 8-27
કરદ્વયેન બધ્નીયાલ્લગ્નમુષ્ટિદ્વયં પુરા

અઙ્ગુલિત્રિતયેનૈવ અઙ્ગુષ્ઠે તર્જનીદ્વયમ્।
પ્રાન્તલગ્નં તતઃ કૃત્વા તદ્યુગે મેલયેત્પુનઃ

એષા તુ પાર્થિવી મુદ્રા સામુદ્રીમધુના શૃણુ।
[સમુદ્રમુદ્રા] 8-28
મણિબદ્ધૌ ચ સંલગ્નૌ નખાગ્રાણિ કરદ્વયાત્

કાર્યાણિ સાઙ્ગુલીકાનિ પરસ્પરમુખાનિ તુ।
અઙ્ગુષ્ઠાગ્રે નિરાધારે તન્મધ્યે ચાલયેદ્ધૃતમ્

મધ્યં કુર્યાચ્ચ હસ્તાભ્યાં ગાધં તુ સુષિરોપમમ્।
ક્ષીરાર્ણવસ્ય મુદ્રૈષા પ્રાગુક્તા પઙ્કજસ્ય તુ

મન્ત્રયોગાત્તથા ધ્યાનાદન્યત્વં ચૈવ જાયતે।
[ધર્માદિમુદ્રાચતુષ્ટયમ્] 8-29
કરદ્વયમસંલગ્ને(ગ્નં?) કૃત્વા તદનુ યોજયેત્

મુખે મુખં તર્જનીભ્યાં તં મુઞ્ચેદથ મધ્યયોઃ।
કુર્યાત્તાદ્દૃગ્વિધં બન્ધં તં ત્યક્ત્વાઽનામિકાદ્વયે

ઉપસંહૃત્ય તં ચાપિ દ્વે કનિષ્ઠે નિયોજયેત્।
પ્રત્યેકબન્ધે સંલગ્નમઙ્ગુષ્ઠયુગલં ન્યસેત્

ધર્માદ્યસ્ય ચતુષ્કસ્ય વિદ્ધિ મુદ્રાગણં ક્રમાત્।
તદૂર્ધ્વસ્થસ્ય પદ્મસ્ય પ્રાગુક્તા મન્ત્રયોગતઃ

[સૂર્યેન્દ્વગ્નિલક્ષણધામત્રયમુદ્રા] 8-30
દક્ષિણસ્ય તુ હસ્તસ્ય તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠમેલનમ્।
કૃત્વા તદનુ તદ્બન્ધં વિકાસ્ય ચ શનૈઃ શનૈઃ

સમુત્તાનં પુનઃ કુર્યાચ્છાખાસઙ્ઘં પૃથક્સ્થિતમ્।
(1)ધામત્રયસ્ય મુદ્રૈષા હંસાખ્યાં તુ નિબોધ મે

(1. દ્વિધા મન્ત્રસ્ય તત્રૈષો અ.)
[હંસમુદ્રા] 8-31
સ્પષ્ટૌ પ્રસારિતૌ હસ્તૌ કુર્યાદઞ્જલિરૂપકૌ।
ભાવાસનસ્ય મુદ્રૈષા સુશુદ્ધા પરમાર્થકી

એષ આસનમન્ત્રાણાં વીજાનાં મયોદિતઃ।
ક્રમાત્ક્ષેત્રેશપૂર્વાણાં વીજાનાં મુનિસત્તમ

પદ્મનિદ્યધિપાન્તાનાં મુદ્રાદશકમુચ્યતે।
[ક્ષેત્રેશમુદ્રા] 8-32
ગ્રસ્તમઙ્ગુલિસંખ્યાતં કૃંત્વા પાણિદ્વયેન તુ

બલાત્પ્રપીડયેત્કુર્યાદઙ્ગુષ્ઠદ્વયમુચ્છ્રિતમ્।
મુદ્રેયં ક્ષેત્રપાલસ્ય શ્ર્યાદીનામથ મે શૃણુ

[શ્રીમુદ્રા] 8-33
ઉત્તાનૌ તુ કરૌ કૃત્વા નિકટસ્થૌ તુ નારદ।
તદઙ્ગુલીગણં સર્વં કુઞ્ચિતં મધ્યસંસ્થિતમ્

અઙ્ગુષ્ઠૌ પતિતૌ કૃત્વા ક્રમશઃ સ્પષ્ટતાં નયેત્।
શ્રીબીજસ્ય તુ મુદ્રૈષા પ્રથમં કથિતા તવ

[ચણ્ડમુદ્રા] 8-34
સમુત્થાપ્ય કરાદ્વામાત્તર્જનીં ચણ્ડબીજજા।
[પ્રચણ્ડમુદ્રા] 8-35
તામેવ દક્ષિણાદ્ધસ્તાત્પ્રચણ્ડાખ્યસ્ય વિદ્ધિ વૈ

[ચયમુદ્રા] 8-36
મધ્યમાદ્વામહસ્તાદ્વૈ સમુત્થાપ્ય જયસ્ય ચ।
[વિજયમુદ્રા] 8-37
દક્ષિણાદ્વિજયાખ્યસ્ય બીજસ્ય પરિકીર્તિતા

[ગાંગમુદ્રા] 8-38
વામાચ્ચાનામિકા પ્રાગ્વત્કૃત્વા ગાઙ્ગસ્ય વિદ્ધિ તામ્।
[યામુનમુદ્રા] 8-39
દક્ષિણાદ્યામુનસ્યોક્તા મુદ્રા બીજસ્ નારદ

[શઙ્ખમુદ્રા] 8-40
નિધીસ્વરસ્ય શઙ્ખસ્ય વામહસ્તાત્કનિષ્ઠિકા।
[પદ્મનિધિમુદ્રા] 8-41
પદ્માક્યસ્યાપરાદ્ધસ્તાત્સૈવ ચોર્ધ્વીકૃતા યદા

[ગણેશમુદ્રા] 8-42
દક્ષિણેન તુ હસ્તેન સાઙ્ગુષ્ઠેન ચ મુષ્ટિના।
પ્રદેશિનીં હ્યનામાં ચ વામહસ્તસ્ય પીડયેત્

પ્રયત્નકૃતશઙ્ખાનાં પૃષ્ઠે યોજ્યા ચ મધ્યમા।
લમ્બમાનકરાકારા યથા સંદૃશ્યતે ચ સા

મુષ્ટેર્નાતિસમીપસ્થાં વામહસ્તાત્કનિષ્ઠિકામ્।
દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠબાહ્યે ચ દંષ્ટ્રાવત્પરિભાવયેત્

ઈષત્તિર્યક્તતસ્સ્પષ્ટો વામાઙ્ગુષ્ઠસ્તથા પરઃ।
યથા તૌ પરિદૃશ્યેતે ગજકર્ણોપમૌ દ્વિજ

ગણેશ્વરસ્ય મુદ્રેયં સર્વવિઘ્નક્ષયઙ્કરી।
[વાગીશ્વરીમુદ્રા] 8-43
સુશ્લિષ્ટૌ મણિબન્ધૌ તુ કૃત્વા પાણિદ્વયે પુરા

સંલગ્નમગ્રદેશાત્તુ પ્રોન્નતં મધ્યમાયુતમ્।
પ્રદેશિનીદ્વયં તદ્વત્કૃત્વાઽનામાયુગં તથા

અચલં દ્વિગુણીકૃત્ય નમયેત્તદધોમુખમ્।
શનૈઃ શનૈઃ સ્પૃશેદ્યાવત્સ્વં સ્વં પાણિતલં દ્વિજ

સ્પષ્ટં સુવિરલં કુર્યાદઙ્ગુષ્ઠદ્વિતયં દ્વિજ।
તદ્વત્કનીયસીયુગ્મં સમેન ધરણેન તુ

મુદ્રૈષા વાગ્વિભૂત્યર્થી યો બધ્નાતિ દિને દિને।
જપમાનસ્તુ તદ્ભાવી તસ્ય ચાવતરેત્તુ ધીઃ

[ગુરુમુદ્રા] 8-44
સમ્મુખૌ સંપુટીકૃત્ય દ્વૌ હસ્તૌ સંપ્રસારિતૌ।
વિનિયોજ્યૌ લલાટોર્ધ્વે શિરસાઽવનતેન તુ

ગુરોર્ગુરુતરસ્યાપિ મુદ્રા હ્યેષા પિતુઃ પિતુઃ।
[પિતૃગણમુદ્રાઃ] 8-45
પ્રોત્તાનં દક્ષિણં પાણિં કૃત્વાઙ્‌ગુલિગણં તતઃ

સંલગ્નં કુઞ્ચયેત્કિઞ્ચિદઙ્ગુષ્ઠં સંપ્રસાર્ય ચ।
તિર્યગ્ભવૈઃ શનૈઃ કિઞ્ચિત્કુર્યાદ્વાઽધોમુખં તતઃ

મુદ્રા પિતૃગણસ્યૈષા નિત્યતૃપ્તિકરી સ્મૃતા।
પૂજાકાલે તુ વૈ તસ્માદ્દર્શનીયા પ્રયત્નતઃ

યો વૈ નૈમિત્તિકાચ્છ્રાદ્ધાત્પરિતોષસ્તુ જાયતે।
સ પિતૄણાં શતગુણો મુદ્રાબન્ધાચ્ચ પૂજનાત્

[સિદ્ધમુદ્રા] 8-46
કરદ્વયં સમુત્તાનં નાભિદેશે નિયોજયેત્।
વામસ્ય દક્ષિણે(?) પૃષ્ઠે મુદ્રૈષા સિદ્ધસન્તતેઃ

[વરાભયમુદ્રે] 8-47
સુસ્પષ્ટં દક્ષિણં હસ્ત સ્વાત્મનસ્તુ પરાઙ્મુખમ્।
પરાઙ્મુખં લમ્બમાનં વામપાણિં પ્રકલ્પયેત્

ક્રમાદ્વરાભયાખ્યં તુ ઇદં મુદ્રાદ્વયં દ્વિજ।
વિજ્ઞેયં લોકપાલાનામિન્દ્રાદીનાં સમાસતઃ

એકૈકેન તુ મન્ત્રેણ વજ્રાદ્યેન ક્રમાદ્યુતામ્।
અસ્ત્રાખ્યાં શક્તિસંયુક્તાં પ્રાગુક્તાં સંપ્રદર્શયેત્

લોકપાલાયુધાનાં તુ પૂજિતાનાં ક્રમેણ વૈ।
[વિષ્વક્સેનમુદ્રા] 8-48
કનિષ્ઠાઽનામિકા મદ્યા વામાચ્ચ કરમધ્યગાઃ

તાસામઙ્‌ગુષ્ઠકઃ પૃષ્ઠે તર્જની પ્રોન્નતા ભવેત્।
નાસાવંશપ્રદેશસ્થા તતો દક્ષિણપાણિના

અઙ્ગુલીત્રિતયેનૈવં મુષ્ટિં બધ્વા તુ પૂર્વવત્।
તર્જનીદ્વિગુણં કૃત્વા અઙ્ગુષ્ઠાગ્રે નિરોધયેત્

પ્રોદ્યતો બાહુદણ્ડઃ સ્યાચ્ચક્રક્ષેપે યથોદ્યતઃ।
વિષ્વક્સેનસ્ય મુદ્રેયં વિશ્વકર્મનિકર્તની

[આવાહનમુદ્રા] 8-49
કિઞ્ચિદાકુઞ્ચયેદ્ધસ્તં દક્ષિણં હૃદયોપગમ્।
અઙ્ગુષ્ઠો વિરલસ્પષ્ટો મુદ્રા હ્યાવાહને સ્મૃતા

[વિસર્જનમુદ્રા] 8-50
ખઙ્ગધારાસમાકારા વિરલાઙ્ગુલિકાવુભૌ।
અઙ્ગુષ્ઠૌ દણ્ડવત્કૃત્વા મુષ્ટિબન્ધં શનૈશ્શનૈઃ

કુર્યાત્કનિષ્ઠિકાદિભ્યો મુદ્રૈષા સ્યાદ્વિસર્જને।
[સુરભિમુદ્રા] 8-51
ગ્રથિતૌ [દ્વૌ] કરૌ કૃત્વા સુશ્લિષ્ટૌ ચાપ્યધોમુખૌ

કનીયસૌ તદાઙ્ગુષ્ઠૌ સુશ્લેષેણ નિયોજ્ય ચ।
મધ્યમાઙ્ગુલિયુગ્મં તુ અન્યોન્યકરપૃષ્ઠગમ્

વિક્ષિપ્તાનામિકાયુગ્મં તર્જનીયુગલં તથા।
મુદ્રૈષા કામધેન્વાખ્યા સર્વેચ્છાપરિપૂરણી

દ્વિપ્રકારં તુ (1)મુદ્રાણાં પ્રયોગં નિત્યમાચરેત્।
સંવિન્મયં તુ ચાદ્યાત્મરૂપં ભાસ્વરસંપુટમ્

(1. વિપ્રાણાં ચ્ લ્.)
બાહ્યાન્તસ્ત્રિવિધં વિપ્ર કર્મવાક્ચિત્તજં તુ યત્।
અનેન વિધિના મુદ્રાં યો બધ્નાતિ વિધાનવિત્

તેનેદં મુદ્રિતં વિશ્વમપુનર્ભવસિદ્ધિદમ્।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાક્યસંહિતાયાં મુદ્રાબન્ધાખ્યાનં નામ અષ્ટમઃ પટલઃ।
* * * * *