Jayakhya Samhita · Chapter 6
paṭalaḥ - 6
atha mukyamantroddhāro nāma ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ// 6-1
nārada :---
tvatprasādena bhagavansaṃvillavdhā mayā parā/
manasaścañcalatvācca nahi me sthiratāṃ vrajet
ataḥ pūrvoditānsarvānupāyānkathayasva me/
aśeṣāṃśca krameṇaiva bhogamokṣaphalapradān
[mantranirūpaṇārambhaḥ]
śrībhagavān ---
sādhu nārada pṛṣṭoṃ'haṃ sārabhūtamidaṃ tvayā/
mantrapūrvaṃ hi vai sarvaṃ yattvayā paricoditam
tasmānmantraṃ pravakṣyāmi bhuktimuktipradaṃ śubham/
sthūlasūkṣmasvarūpeṇa nānāsiddhiphalapradam
śaktyaṅgāvaraṇopetamanekādbhutadarśanam/
[mātṛkāpīṭhaparikalpanāprakāraḥ] 6-2
bhūmibhāge same śuddhe mṛdgomayasulepite
pañcagavyena saṃsikte candanādyupalepite/
nivāte ca susaṃchanne(1) dhūpairapyagivāsite
(1. susaṃpa A.)
mṛdukalhārakusumaiḥ kevalaiḥ kusumaiḥ śubhaiḥ/
praṇavādinamontena svanāmnā pūjya vai purā
parijapyātha bahuśo mṛdaṃ bhūmau prasārya ca/
caturaśraṃ suvṛttaṃ ca dvihastaṃ hastameva vā
susamaṃ mātṛkāpīṭhaṃ kṛtvā prastārya tāmapi/
[akṣareṣu vibhāvyo bhagavataḥ sthitibhedaḥ] 6-3
ekaiva bhinnavargā ca vargānte'pyasamākṣarāḥ
ṣoḍaśākṣara ādyastu akārādyo dvijottama/
visargāntasthitastasminnagnīṣomātmakaḥ prabhuḥ
pañcārṇānāṃ tu pañcānāṃ vargāṇāṃ parameśvaraḥ/
(1)susthitaḥ kādimāntānāṃ tattvātmatvena sarvadā
(1. saṃ. Y)
jāgradādikrameṇaiva sthito'vasthātmanātra vai/
yādivānte caturvarṇe varge viprendra (2)sattame
(2. sapta. Y)
turyātītātmarūpeṇa śādikṣānteṣu saṃsthitaḥ/
ālokastīkṣṇatā vyāptirgrahaṇaṃ kṣepaṇeraṇe
pākaḥ prāptiriti hyaṣṭau sūryabhāge vyavasthitāḥ/
akārādiṣu hvasveṣu varṇeṣveteṣvanukramāt
dravatā śaityabhāvāśca tṛptiḥkāntiḥ prasannatā/
rasatā''hlād ānando hyaṣṭau cāndrāstvimā matāḥ
ākārādiṣu dīrgheṣu saṃsthitā mātṛkātmanā/
avinābhāvarūpeṇa anyonyena sadaiva hi
aṣṭānāmapi cāṣṭau tu saṃsthitā bahirantare/
kṣmāditattvasamūhastu puruṣāntaḥ krameṇa tu
jāgratsvapnasuṣuptaṃ ca turyamūrdhve'tra vartate/
saṃsthitaḥ paramālokaśabdo nityoditaḥ paraḥ
parānandaśca samatā vedyavedakavarjitaḥ/
svarūpametatkathitaṃ turyātītātmano vibhoḥ
[evaṃ bhagavataḥ sthitiṃ vibhāvyollikhyamānānāmakṣarāṇaṃ bhagavanmātṛkādeharūpatā] 6-4
iti varṇaprabhāvaṃ ca vyāpakaṃ cānubhūtigam/
budhvā ca lipirūpeṇa saṃlikhedyena kenacit
saṃvedyo'pi janenaiva na lipirvipra mātṛkāḥ/
paramaḥ puruṣo divyo yo'nubhūtaḥ purā tvayā
tasyāyaṃ mātṛkādehaḥ caturdhā saṃvyavasthitaḥ/
[mātṛkāyāḥ svavigrahe nyāsakramaḥ] 6-5
sūtreṇa maṇayo yadvatprotāstvekena nārada
tadvadvarṇā mayā tantusvarūpeṇāvyayātmanā/
iti cetasi vai kṛtvā mantrānuddharate ca yaḥ(1)
(1. yat CL.)
dṛṣṭādṛṣṭaphalaprāptistasya mantrātprajāyate/
evaṃ svavigrahe nyasya mātṛkāṃ mantramātrakām
vastupūrṇeṣu tattveṣu sveṣu sveṣūditeṣu ca/
snātvā śuklāmbaradharassrakcandanavibhūṣitaḥ
[mantramātṛkoddhārakramaḥ] 6-6
tāmeva prastarenmantrī aṣṭavargāṃ pṛthaksthitām/
aṣṭāre tu mahācakre madhyataḥ suvibhūṣite
prāgarādi kṣakārāntamavargādikrameṇa tu/
maghyataḥ praṇavaṃ likhya varṇacakraṃ prabhuṃ param
ekaikaṃ tu svasaṃjñābhiścakrāreṣvakṣaraṃ likhet/
yāvanniṣpadyate vargassthitaḥ svaissvairarāntare
svakhyañjanasaṃyuktāṃ mātṛkāmagrato yajet/
[mātṛkāpūjanaprakāraḥ] 6-7
pādyārghyapuṣpadhūpena dīpena ca vilepanaiḥ
phalamūlādinaivedyairoṃnamomantramātṛke/
saṃpūjyaśca tato bhaktyā mātṛkāvigrahaḥ pumān
prāguktena svanāmnā vai praṇatyā praṇavena ca/
svābhidhābhiḥ krameṇāto hyekaikaṃ cākṣaraṃ yajet
madhyāhnabhāskārākāraṃ prasphurantaṃ vicintya ca/
[bhagavadrūpāṇāmakṣarāṇāmakārādikrameṇābhidhābhedaḥ] 6-8
akāraścāprameyaśca prathamo (bhavo ) vyāpakaḥ smṛtaḥ
ādidevastathā''kāra ānando gopanaḥ smṛtaḥ/
rāmasaṃjña ikāraśca iṣṭa iddhaḥ prakīrtitaḥ
īkāraḥ pañca bindurvai (2)viṣṇormāyā dvijādhipa/
ukāro bhuvanākhyaśca uddāma udayastathā
(2. viṣṇu CL.)
ūkāra ūrjo lokeśaḥ prajñādhārastathaiva ca/
satyaśca ṛttadhāmā ca ṛkārassa tu cāṅkuśaḥ
ṛkāraṃ viṣṭaraṃ viddhi jvālā saiva (1)prasāraṇam/
liṅgātmā bhagavānprokto lṛkārastārakassmṛtaḥ
(1. pradhā A.)
lṭṛkāro dīrghaghoṇaśca devadatto virāṭ sa tu/
tryaśra ekārasaṃjñastu jagadyonirigrahaḥ
aiśvaryaṃ yogadhātā ca ai samairāvaṇassmṛtaḥ/
okāra otadehaśca odanassa ca vikramī
aurvo'tha bhūdhārākhyaśca aussmṛto hyauṣadhātmakaḥ/
trailokyaiśvaryado vyāpī vyomeśo'ṅkāra eva ca
visargaḥ sṛṣṭikṛtkhyāto hyakāraḥ parameśvaraḥ/
kamalaśca karāḻaśca kakāraḥ prakṛtiḥ parā
khakāraḥ kharvadehaśca vedātmā viśvabhāvanaḥ/
gadadhvaṃsī gakāraśca govindassa gadādharaḥ
ghakāraścaiva gharmāṃśustejasvī dīptimānsmṛtaḥ/
ṅakāra ekadaṃṣṭraśca bhūtātmā viśvabhāvakaḥ
cakāraścaṃcalaścakrī candrāṃśussa ca kathyate/
chakāraḥ chalavidhvaṃsī chandaśchandaḥpatiḥ smṛtaḥ
ajito janmahantā ca jakārassa ca śāśvataḥ/
jhaṣo jhakāraḥ kathitaḥ sāmātmā sāmapāṭhakaḥ
uttamastvīśvarākhyaśca jñakārastattvadhārakaḥ/
cāndrī ṭakāra āhlādo viśvāpyāyakaraḥ smṛtaḥ
ṭhakāraḥ kaustubhaḥ prokto nemirdhārādharastathā/
ḍakāro daṇḍadhāraśca mausalo'khaṇḍavikramaḥ
ḍhakāro viśvarūpaśca vṛṣakarmā pratardanaḥ/
ṇakāro'bhayadaśśāstā vaikuṇṭhaḥ parikīrtitaḥ
tālalakṣmā takāraśca vairājassragdharassmṛtaḥ/
dhanvī bhuvanapālaśca thakārassarvarodhakaḥ
dattāvakāśo damano dakāraśśāntidaḥ smṛtaḥ/
dhakāraḥ śārṅradhṛ(1)ddhartā mādhavaśca prakīrtitaḥ
(1. ddhāmā A)
naro nārāyaṇaḥ panthā nakārassamudāhṛtaḥ/
pakāraḥ padmanābhaśca pavitraḥ paścimānanaḥ
phakāraḥ phullanayano lāṅgalī śvetasaṃjñikaḥ/
bakāro vāmano hrasvaḥ pūrṇāṅgassa ca gīyate
bhallāyudho bhakāraśca jñeyassiddhiprado dhruvaḥ/
makāro mardanaḥ kālaḥ pradhānaḥ paripaṭhyate
caturgatiryakārastu sa sūkṣmaśśaṅkha ucyate/
aśeṣabhuvanādhāro ro'nalaḥ kālapāvakaḥ
lakāro vibudhākhyastu dhareśaḥ puruṣeśvaraḥ/
varāhaścāmṛtādhāro vakāro varuṇassmṛtaḥ
śakāraḥ śaṅkaraḥ śāntaḥ puṇḍarīkaḥ prakīrtitaḥ/
nṛsihmaścāgnirūpaśca ṣakāro bhāskarastathā
sakāraścāmṛtaṃ tṛptissomastu paripaṭhyate/
sūryo hakāraḥ prāṇastu paramātmā prakīrtitaḥ
ananteśaḥ kṣakārastu vargānto garuḍassmṛtaḥ/
aśeṣasaṃjñā varṇānāmityetāḥ parikīrtitāḥ
anulomavilome narṇādvarṇasya vai punaḥ/
saṃkhyā saṃjñā ca yā samyaksāmānyā sā mahāmate
[bhagavadaṃśabhūtānāmakṣarāṇāmaṅgāṅgibhāvena mithaḥsaṅgātānāṃ mantrotpattihetutā]
ete bhagavadaṃśāśca śabdā bhāsvaravigrahāḥ/
kāraṇaṃ sarvamantrāṇāṃ bhagavacchaktibṛṃhitāḥ
parasparāṅgabhāvena mantrotpattiṃ(2) vrajanti ca/
carācare'smiṃstannāsti yadamībhirna bhāvitam
kṛtvaivaṃ bhāvagāṃ vyāptiṃ varṇānāṃ (3)pūjanakriyā/
[pantroddhārakramaḥ] 6-9
svahṛccakre'tha bhūmiṣṭhe tato mantrānsamuddharet
(3. pūjanaṃ tridhā. Y)
vargāntamādyaṃ bījaṃ tu saptavargādvibheditam/
pañcabinduyutaṃ mūrdhni vyomeśena niyojitam
idaṃ bījavaraṃ divyaṃ sarvakāmaphalapradam/
ananteśāttṛtīyaṃ tu svaravargāntayojitam
dvitīyaṃ tasya tadbījaṃ jarāmṛtyubhayāpaham/
svarādyaṃ pañcamaṃ caiva pañcaviṃśena yojitam
tayorādyaṃ likhedbījaṃ bhogamokṣapradaṃ śubham/
namaskārapadopetaṃ sarvaśaktyāśrayaṃ prabhum
etadvarṇatrayaṃ dehaḥ sthūlabhāso mama dvija/
bhūtade(1)havyapekṣāyāṃ kiñcitsūkṣmaśca nārada
(1. bheda A)
paramūrttyantareṇaiva sthūla eva vibhāti ca/
atyutkṛṣṭaguṇairyukto hyadṛśyo yasya kasyacit
api cetkevalassarvāmarthasiddhiṃ prayacchati/
kiṃ punarmūrttimantreṇa dvādaśārṇena saṃyutaḥ
padaṃ nārāyaṇāyeti kuryādviśvātmane tataḥ/
hīṃ svāhākārasaṃyukto mūrttimantro hyayaṃ smṛtaḥ
[mantramahimānuvarṇanam] 6-10
saṅkalpākalparūpastu tryarṇasyādyoditasya ca/
aṇimādiguṇādhāraḥ pātālotthānasiddhidaḥ
mokṣado mokṣakāmasya bhogakāmasya bhogadaḥ/
rājyado rājyakāmasya dhanakāmasya bhūtidaḥ
yānyānprārthayate kāmānsarvānvai sādhakāya ca/
da(dā)tyuccāramātreṇa samyaktadbhāvitātmane
[devatādhyānam] 6-11
anādinidhanaṃ devaṃ jagatsraṣṭāramīśvaram/
dhyāyeccaturbhuja vipra śaṅkhacakragadādharam
caturvaktraṃ sunayanaṃ sukāntaṃ padmapāṇinaṃm/
vaikuṇṭhaṃ narasihmāsyaṃ vārāhaṃ kapilānanam
śuklaṃ khageśvarārūḍhaṃ sarvābhagṇabhūṣitam/
sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ mālyāmbaradharaṃ vibhum
kirīṭakaustubhadharaṃ karpūrāliptavigraham/
sūryāyutasahasrābhaṃ sarvadevanamaskṛtam
[lakṣmyādīnāṃ bhagavadrūpe nityasānnidhyam] 6-12
lakṣmīḥ kīrttirjayā māyā devyastasyāśritāssadā/
svaśaktinicayopetā nirākārāstu niṣkalāḥ
sūryasya raśmayo yadvadūrmayaścāmbudheriva/
sarvaiśvaryaprabhāvena kamalā śrīpatestathā
nānāviśeṣalakṣmībhiḥ koṭisaṅkhyābhirāvṛtā/
kīrttistathāvidherdeva (naiva ) vidhinā vigrahe vibhoḥ
tannāsti yanna hi tayā vyāptaṃ sāmānyadehayā/
yasya yā ca yadā kīrtissvasāmaryyātprajāyate
sā sā vipra smṛtā sarvā viśeṣapratipattibhiḥ/
jayā jayeśvarasyaivaṃ vyāptimāvena saṃsthitā
yā kācidvidyate māyā jagatyasmin surādiṣu/
bhagavanmāyayodbhūtāṃ tāṃ viddhi paramāṃ tu vai
tadīyaṃ niṣkaḻaṃ rūpaṃ muktvā vai pāramārthikam/
ko'smiṃstattvodadhau cāsti caturdhā munisattama
bhagavacchaktibhissamyagābhiryogavibhāgataḥ/
svālokajñānasāmarthyātsākāratvamupāgatāḥ
[lakṣmyādīnāṃ dhyānaprakāraḥ] 6-13
dyātavyāssādhakendreṇa yasya strīśca(striyaścāsya )svasiddhaye/
ekavaktrā dvinetrāśca dvibhujāścārukuṇḍalāḥ
padmagarbhanibhāḥ kāntā mekhalādāmamaṇḍitāḥ/
śvetamālyāmbaradharā hārakeyūrabhūṣitāḥ
sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ pīnonnatapayodharāḥ/
prabuddhotpalavistīrṇalocanāśca smitānanāḥ
caladdvirephapaṭalatulyairyuktāstathā'lakaiḥ/
lalāṭatilakaiścitrairvivivaiḥ parimaṇḍitāḥ
āraktādhararaktāśca vaṃśamuktāphaladvijāḥ/
ardhacandralalāṭāśca ślakṣmakuñcitamūrdhajāḥ
pāśāṅkuśadharā devya(1): sarvakāmārthasādhakāḥ/
pūrvādidigvibhāgasthāḥ kesarāreṣu nārada
(1. vyāḥ CL.)
baddhapadmāsanāścaiva devadevasya saṃmukhāḥ/
[lakṣmyādimantranirūpaṇopakramaḥ]
mantrāṃstāsāṃ pravakṣyāmi pūjārthaṃ vividhānatha
yaissamārāditāḥ śaśvadabhīṣṭaṃ sādhayanti ca/
mūlamantrāddvitīyaṃ yatkevalaṃ bījanāyakam
sāmānyaṃ hṛdayaṃ hyetatsarvāsāṃ parikīrttitam/
mūrttimantracatuṣkaṃ tu krameṇāsāṃ pṛthakśṛṇu
[lakṣmīmantraḥ] 6-14
praṇavaṃ coddharetpūrvaṃ hṛdbījaṃ tadanantaram/
dvirakṣare padaṃ lakṣmyai prāṅgamontaṃ niveśya ca
tataḥ paramaśabdaṃ tu tadante puruṣeśavram/
vargāntamāsvaropetaṃ vasthitāyai padaṃ nyaset
bhūyastaddhṛdayaṃ bījaṃ śrīṃ hrīṃ bījadvayaṃ tataḥ/
svāhāsamanvitaṃ vipra praṇavādyaṃ ca mantrarāṭ
mūrttimantrasametastu lakṣmyākhyo (2)dvidaśākṣaraḥ/
[kīrttimantraḥ] 6-15
hṛdbījaṃ praṇavādyaṃ tu padaṃ kīrttyai tato namaḥ
(2. dvā A.)
sadoditānandapadaṃ vigrahāyai padaṃ tvanu/
hīṃ klī svāhāsametastu prāksaṃkhyaṃ kīrtimantrarāṭ
[jayāmantraḥ] 6-16
hṛdbījaṃ praṇavopetaṃ jayāyai tryakṣaraṃ namaḥ/
svarādyaṃ(3) jitaśabdaśca dhāmā varṇadvayaṃ tataḥ
(3. tmā. A)
vasthitāyai padaṃ kṛtvā taddhṛdbījaṃ nyasetpunaḥ/
aśeṣabhuvanādhārāvasthitaṃ ca tṛtīyakam
vyomeśapañcabindussyātsvāhā tadanu nārada (vai padam)/
parṇadvidaśasaṃkhyaśca jayākhyau mantra uttamaḥ
prāgbījaṃ praṇavādyaṃ ca māyāyai ca tato namaḥ/
mohātītapadaṃ cātha nāntaṃ tadanu yojayet
dvitīyasvarasaṃyuktaṃ dakāraṃ tadanantaram/
śṛtāyai tryakṣaraśśabdau māyābījaṃ tato bhavet
pradhānamanalārūḍhaṃ caturthasvarabhūṣitam/
trailokyaiśvaryadenaiva yuktaṃ svāhāntamuddharet
māyāmantraśca pūrveṣāṃ varṇasaṃkhyāsamassmṛtaḥ/
[hṛdādyaṅgamantranirūpaṇam]
aṅgāni devadevasya kathayiṣyāmi tattvataḥ
sannaddhaḥ sādhako yaistu avadhyastridaśairapi/
sādhayetsarvakāryāṇi yānyāyussukhadāni ca
bhaktastadbhāvitātmā ca yadi mantrakriyāparaḥ/
[hṛnmantraḥ] 6-18
anantapūrvaṃ yadbījaṃ bindubhūṣitamuddharet
namo'ntaṃ praṇavādyaṃ tu hṛnmantraṃ viddi niṣkalam/
asyaiva mūrttimantro yastaṃ te vacmi yathāsthitam
praṇavo bindusaṃbhinnassūryassomo visargadhṛk/
śuciśabdaṃ tataḥ kuryādagnirūpamathoddharet
dakāravarṇaṃ tadanu praṇavenāpyalaṅkṛtam/
hṛdayāyā namaskuryāt hṛnmantro mūrtisaṃyutaḥ
saptādaśākṣaro vipra sarvasiddhipradāyakaḥ/
[śiromantraḥ] 6-19
dvitīyasvarasaṃyuktaṃ tadeva śirasi nyaset
evamuddhṛtya ca tatastasyādau praṇavaṃ nyaset/
praṇatiṃ cāvasāne tu mūrdhānaṃ viddhi niṣkalam
murttimantramatho vakṣye asyaivānucarastu yaḥ/
proddharetpadmanābhākhyaṃ kevalaṃ tādṛśaṃ tvanu
aśeṣabhuvanādhāraṃ phalaṃ tasyāvasānagam/
kālapāvakasaṃsthaṃ vai taṃ ca phāntaṃ dvijottama
athoddharetprāṇasaṃjña madanenopari sthitam/
śirase ca padaṃ paścātsvāhā śabdastadantagaḥ
trayodaśākṣaraṃ viddhi śiromantraṃ tu nārada/
[śikhāmantraḥ] 6-20
praṇavaṃ prathamaṃ dadyātsūryākhyaṃ tadanantaram
viṣṇunā'laṅkṛtaṃ mūrdhnā trailokyaiśvaryadena ca/
namaścāsyāvasāne vai śi khāmantraśca niṣkalaḥ
mūrttimantramathāsyaiva vacmi sarvārthasiddhidam/
padmanābhaśca(bhaṃ ca )rārūḍhaṃ(1) dakāraṃ śaṅkhamūrdhvagam
(1. ḍhaḥ S)
kuryāttamotadehena protaṃ yatnena nārada/
kevalastālalakṣmāto rāmopeto narastataḥ
śikhāyai vauṣaḍantaśca śikhāmantro hyayaṃ smṛtaḥ/
sārdhatrayodaśārṇaśca nānāsiddhiphalapradaḥ
[kavacamantraḥ] 6-21
natipraṇavamadye tu prāṇaṃ vyomavibhūṣitam/
pañcamasvarasaṃyuktaṃ kavacārṇaṃ(2) vinirdiśet
(2. ntaṃ A)
(3)kṛṣṇasya mūrttimantre tu bhuktimuktyarthasiddhidam/
proddharecchaṅkarākhyaṃ tu ānandenābhyalaṅkṛtam
(3. u Y)
varāhasthaṃ tamevātha vairājaṃ kevalaṃ tataḥ/
kevalaṃ puṇḍarīkaṃ tu kevalaṃ kālapāvakam
caturgatisamārūḍhaṃ vaikuṇṭhaṃ proddharettataḥ/
kavacāya padaṃ kuryāddhuṅkāreṇa vibhūṣitam
ubhayātmaiṣa uktastu manraḥ pañcadaśākṣaraḥ/
[netramantraḥ] 6-22
namontaḥ praṇavādyaśca prāṇo vyomavibhūṣitaḥ
(4)aukārasvarasaṃyukto netramantrastu niṣkalaḥ/
pavitramanalārūḍhaṃ kamalaṃ gopanāṅkitam
(4. āṃ. A)
kevalaṃ śaṅkaraścānte rārūḍhaṃ paścimānanam/
ajitaścāmṛtādhārassaṃsthitaṃ proddharettataḥ
dhareśaṃ kevalaṃ dadyānnetrāya tryakṣaraṃ padam/
tadante ca vauṣaṭ kuryānnetramantro hyayaṃ smṛtaḥ
tripañcavarṇasaṃkhyastu sārddhārṇo dvija siddhidaḥ/
[astramantraḥ] 6-23
namaḥ praṇavamadhyasthaḥ paramātmā hyanantaram
savisargaḥsa evāstraṃ(1) mūrttimantrasamanvitam/
dattāvakāśasaṃjñaṃ vai māyābhūṣitavigrahamr
(1. sra A.)
pavitraṃ sragdharārūḍhaṃ tadūrdhve codanaṃ nyaset/
madanaṃ(2) satyasaṃsthaṃ ca pavitraṃ tālalakṣmagam
(2. damanaṃ A.)
bhūyasta(3)manalastha ca kevalaṃ ca dhruvaṃ tataḥ/
tadante cāprameyaṃ tu somākhyaṃ coddharettataḥ
(3. stha. A)
vairājasthaṃ dvijaśreṣṭha so'pi cānalasaṃsthitaḥ/
gopanenāṅkayettaṃ vai piṇḍo'yaṃ caturakṣaraḥ
kevalaṃ ca tataḥ sūkṣmaṃ phaṭkārapadabhūṣitam/
caturdaśasvaraṃ hyastramarddhākṣaramanvitamr
[pūrvaṃ caturvaktratayoktasya devasya nṛsihmādyāsyatrayamantrāḥ] 6-24
sthitā nṛsihmapūrveṣu tānvakṣyāmi samāsataḥ
sadehāśca pṛthagbhāge(4) sāṅgāssaparivārakāḥ/
devasya vaktramātreṇa dhyeyāḥ pūjyāśca yatnataḥ
(4. gyā CL.)
viśvāpyāyayutaṃ vipra praṇavaṃ pūrvamuddharet/
ajitañcānalasthaṃ ca odanena samanvitam
candriṇañcordhvataḥ kṛtvā vyāpanastasya copari/
proddharejjanmahantāraṃ tadadhassāmapāṭhakam
kuryāccānalasaṃsthaṃ ca rurjaṃ vai tadadhaḥ punaḥ/
ūrdhve(5) vyāpī tathā hyādai bhūdharaśca bhavetkramāt
(5. ūrdhvasyāpi A.)
piṇḍākṣaramidaṃ vipra dvitīyasya namontagam/
jvalanāyutaśabdaṃ ca dīptaye tryakṣaraṃ padam
nṛsihmāyeti ca padaṃ svāhā tadanu yojayet/
ūnaviṃśākṣaro mantro mūrtāmūrte nṛkesarī
pūjitassaṃsmṛto dhyātassañjaptaśca tato dvija/
nihanyātsāmayāndoṣāṃstathā bhūtagrahānapi
proddharetpraṇavañcādau sūryyākhyaṃ tadanantaram/
tameva lokeśagataṃ vyoma cāndrī(1) tadūrdhvataḥ
(1. ndraṃ A.)
rephabījamathādāya gharmāṃśuṃ tadadho nyaset/
tadadho hyanalaṃ bhūyaḥ prajñādhāropari sthitamra
auṣadhātmā'sya cordhve tu cāndrī vyāpī kramādbhavet/
asya piṇḍadvayasyānte namaskāraṃ niyojayet
[kapilamantraḥ] 6-25
anantabhāsāya padaṃ kapilāya tato bhavet/
svāhāsamanvitaṃ kuryānmantraṃ saptadaśākṣaram
atyugraṃ kapilaṃ nāmnā sarvadvandopaśāntidam/
prāyascittavidhau nityaṃ japtavyassiddhahetukaḥ
[varāhamantraḥ] 6-26
tathā'pavargaprāptyarthamacireṇa tu nārada/
prāgoṅkāramathādāya govindākhyamathoddharet
puruṣeśvaramasyātha otadehaṃ tadūrdhvagam/
tryailokyaiśvaryadopetaṃ ṭakārastasya copari
amṛtākhyaṃ varāhasthamūkāraṃ tadadho dvija/
okārāntaṃ tadūrdhve tu tryailokyaiśvaryadaṃ tataḥ
viśvāpyāyasamāyuktamasyānte vinyasennamaḥ/
kṛṣṇavarṇadvayaṃ dadyātpiṅgalāya padaṃ tataḥ
varāhāya padaṃ svāhā mantrassaptadaśākṣaraḥ/
śāntiśrīpuṣṭimārogyaṃ kuryādāpyāyanaṃ smṛtam
goptavyaścaiva japtavyo vārāho bhuktimuktidaḥ/
[atha kaustubhādimantraḥ] 6-27
kaustubhādyaṅkuśāntāṃśca mantrānsarvānyathā śṛṇu
yeṣāmanantavibhavaḥ śaśvadārādhanādbhavet/
[kaustubhamantraḥ]
kaustubho vyomasaṃbhinnaḥ paramātmā tato dvija
ūrdhvādho'nalasaṃbhinnaṃ kuryāttadanu nārada/
akāreṇāṅkitaṃ taṃ vai taṃ tamūrjena kārayet
tato vyomānvito nemī namaskṛtiranantaram/
prabhātmane padaṃ dadyātkaustubhāya padaṃ tataḥ
svāhānvitassapraṇavaḥ kaustubhasya prakīrttitaḥ/
ṣoḍaśārṇo mahāmantro nāsti tadyanna sādhayet
[mālāmantraḥ] 6-28
proddharetpraṇavānte tu dhareśaṃ tadadho nyaset/
tṛptisaṃjñaṃ ca tasyādho varuṇaṃ viniveśpa ca
māyāvyomānvitaḥ piṇḍo namaskārasamanvitaḥ/
sthalavarṇadvayaṃ dadyājjalodbhūtapadaṃ tataḥ
bhūṣite vanamāle svāhā sametaṃ padaṃ tataḥ/
ekānaviṃśavarṇastu mālāmantra udāhṛtaḥ
abhīṣṭasiddhido vipra nityamārādhakasya ca/
[padmamantraḥ] 6-29
praṇavasyāvasāne tu vāmanākhyaṃ niyojayet
somākyaṃ tadadho yojya uddāmopari saṃsthitaḥ/
tryailokyaiśvaryadopetaḥ piṇḍo natisamanvitaḥ
śrīnivāsapadaṃ dadyātpadmāya tadanantaram/
svāhānvitastu padmasya mantraḥ syāttridaśākṣaraḥ
prayacchatyatulāṃ bhūtiṃ bhaktānāmakṣayāṃ dvija/
[śaṃkhamantraḥ] 6-30
praṇavaṃ pūrvamādāya paramātmānamuddharet
bhedayedbhuvanāntena tryailokyaiśvaryadena tu/
namaskāraṃ kramaṃ kuryādetadevākṣaraṃ tridhā
mahāśaṅkhāya ca svāhā śaṅkhākhyastridaśākṣaraḥ/
mantraśthubhataraḥ prokto dhiyaṃ vidyāṃ prayacchati
[cakramantraḥ] 6-31
śāśvataḥ praṇavānte tu rārūḍhassi(1)ddhikṛdyutaḥ/
tādṛśaścāpi kamalaḥ praphullanayanastataḥ
(1. sṛṣṭi CL.)
kevalassyāttadante tu hlādassvaravivarjitaḥ/
paramātmānamuddhṛtya aṅkuśādyena saṃyutam
aurvāntenāṅkitaṃ mūrdhnā tadanteyojayennamaḥ
phaṭkāratritayaṃ paścādviṣṇucakrāya vai padam
svāhārṇadvitayaṃ cānte cākraṃ saptadaśākṣaram/
ardhākṣaracatuṣkena yuktaṃ sarvamidaṃ jagat
[gadāmantraḥ] 6-32
uddharetpraṇavaṃ tvādau tadante ca gadādharam/
pradhānoparisaṃsthaṃ ca tadadhaḥ puruṣeśvaram
jagadyoniyutaṃ mūrdhnā vyomeśamupari nyaset/
tato jakāramādāya viṣṭaropari saṃsthitam
visargādyena saṃbhinnaṃ namaskāravibhūṣitam/
sahasrāśri(2)gade svāhā gadākhyastridaśākṣaraḥ
(2. śriṃ A.)
abhīṣṭado mahāmantro vighnajālakṣayaṃkaraḥ/
[garuḍamantraḥ] 6-33
praṇavaṃ pūrvamādāya ananteśamataḥ param
ūrdhvā'dhonalasaṃbhinnaṃ satyādyaṃ tadadho nyaset/
tryailaukyaiśvaryadā dānatrailokyaiśvaryadena ca
śirasā bhūṣitaṃ kuryādvedātmānamathoddharet/
so'pyananteśavatkāryassvaravyañjanabhūṣitaḥ
sṛṣṭikṛtsahitaṃ bhūyaḥ kūṭaṃ dadyānnamontagam/
padañcānte'nantagate svāhāntaṃ garuḍāya ca
saptadaśākṣaro mantraḥ kīrttito garuḍasya ca/
yasya saṃsmaraṇātsamyaksamastāpallayaṃ vrajet
[pāśamantraḥ] 6-34
ādāyādau tu vaikuṇṭhaṃ tasyārūḍhaṃ ca raṃ nyaset/
vyomānandasametaṃ ca kaḍhḍhakaḍhḍhapadaṃ tataḥ
dhārādharadvayopetaṃ varapāśāya vai padam/
svāhā caiva tu tasyānte kuryāt (1)saptadaśākṣaraḥ
(1. pañcadaśā C. L.)
sa tārako hyayaṃ mantraḥ pāśākhyaḥ kṣiprasiddhikṛt/
[aṅkuśamantraḥ] 6-35
praṇavānte tataḥ kuryādvirāṭsaṃjñaṃ tadūrghvataḥ
vyomaviprānalopetaṃ kamalaṃ tadanantaramr/
ṛtadhāmoparisthaṃ ca vyoma tasyopari nyaset
padaṃ niśita(2)ghoṇāya aṅkuśāya padaṃ tataḥ/
svāhānvitastripañcārṇo mantrarāḍaṅkuśasya ca
(2. ko A.)
śīghrakarmakaraḥ prokto nitya(3)micchāntalakṣaṇaḥ/
[upāṅgapañcakanirūpaṇārambhaḥ] 6-36
upāṅgapañcakaṃ cātha satyādīnāṃ hi vācakamra
(3. vicchā Y.)
brahmasvarūpamamalaṃ vyāpakaṃ sarvasiddhidam/
samyakśṛṇuṣva devarṣe sarahasyaṃ vadāmi te
yadvinyāsātsādhakasya siddho vai yatra kutracit/
phalado mantramūrtissyādacirāttanmayasya ca
syāddeveśasamo mantrī tannyāsādvyāptibhāvanāt/
yāgāhutasya mantrasya śaktyaṅgādyāvṛtasya ca
samyaṅnirodhasiddhrthaṃ yojanīyaṃ sadaiva hi/
tathātmanaḥ kṛte nyāse nyaste copāṅgapañcake
śaśvatsyāccittavṛttīnāṃ vikṣiptānāṃ ca saṃyamaḥ/
[satyādyupāṅgapañcakabījamantraḥ]
turyātītātmasaṃjño yo vargaḥ pañcārṇabhūṣitaḥ
vilomena suparṇādyaṃ sthāpayitvā niyojya ca/
ādyaṃ vai bhūdharākhyena ūrjasaṃjñena cāparam
lokeśena tṛtīyaṃ tu turyaṃ sākṣācca viṣṇunā/
pañcamaṃ tvādidevena vyāpī sarvatra mūrdhani
samastena dvijoṅkāre ekaikaṃ madhyataḥ kṣipet/
pañcakaṃ pañcasaṃjñasya bījabhūtamidaṃ smṛtam
saṃsthitaṃ tu paratvena etasmātprabhavanti te/
saukṣmyena(1) vyāpakatvena dhātṛtvena tu nārada
(1. śa CL.)
ekaikasminsamūhena pañcaite saṃvyavasthitāḥ/
praśāntahutabhugrūpāḥ paramantrasahoditāḥ
ādidevasya vai viṣṇoḥ satyākhyasya mahātmanaḥ/
mahāvibhavasaṃjñasya prathamo mantrarāṭ smṛtaḥ
vāsudevasya ca vibhordvitīyaḥ parikīrtitaḥ/
saṅkarṣaṇasya ca tato bījamuktaṃ tṛtīyakam
caturthaṃ vipraśārdūla pradyumnasya mahātmanaḥ/
upāṅgaṃ pañcamaṃ viddhi aniruddhātmano vibhoḥ
satyādyamaniruddhāntaṃ pavitraṃ mantrapañcakam/
upāṅgasaṃjñaṃ yo vetti sa satyaṃ vetti nānyathā
iti sūkṣmasvarūpasya vibhormantravarasya ca/
tryakṣarasya dvibījādyaṃ vyāpakasyāmalasya ca
mūrttimantrāditaḥ prokto mantrasaṃjño( gho ) yathākramam/
abhīpsitapradassamyagbhaktānāṃ bhāvitātmanām
atrāsakto bhava mune yajaitatpūjayasva ca/
vidhinā śāstradṛṣṭena vāñchitaṃ yatprayachati
nārada :---
[mūlamantrapūrvāvayavabhūtaniṣkalāṃśasya paramantratvopapādanam] 6-37
sthūlasūkṣmavibhāgena eṣa mantraḥ paro mayā/
jñātaḥ parasvarūpeṇa na jñātaḥ parameśvara
purā'syaiva parā mūrtirmāntrī saṃsūcitā tvayā/
samācakṣva samāsena yadi sānugraho'si me
[mantrasya parasvarūpanirūpaṇam]
śrībhagavān
mūrtimantraṃ vinā vipra yo mantraḥ prāgudīritaḥ/
prabhavādyo visargāntassudhāsandohavigrahaḥ
sarvadevamayaśthuddhassarvādhvātmā paraḥ prabhuḥ/
samastaśaktidehastu bhārūpassūkṣmarūpadhṛt
saṃsārārṇavamagnānāmicchayā sthūlatāṃ gataḥ/
adhiṣṭhitassa vibhunā pareṇālokarūpiṇā
susūkṣmeṇāvigraheṇa sadālokarasātmanā/
aṇīyāṃsamaṇorviddhi mantraśaktiḥ parā hi sā
upādhirahitaṃ śuddhaṃ matsāmīpyaphalapradam/
taccharīraṃ hi me mantraṃ paraṃ paraphalapradam
[parasūkṣmasthūlarūpeṇa satāṃ mantrāṇāṃ saṃvinmayāt sarvataḥ paratarātprādurbhāvanirūpaṇam] 6-38
nirvikāraśarīraṃ ca yāgākhyaṃ paramaṃ smṛtam/
turyātparaṃ padādasmāt jñeyākhyaṃ paramaṃ mama
grāhyagrāhakanirmuktaṃ saṃvidānandalakṣaṇam/
tanmayāstaṃ prapaśyanti viśuddhenāntarātmanā
yataḥ paraḥ prabhavati bhāḥ(1)śabdākhyasca mantrarāṭ/
yatra saptapadārthaṃ tu vijñātaṃ vyaktimeti ca
(1. śaktyā CL.)
yatra vai varṇarūpeṇa sarve lokāḥ pratiṣṭhitāḥ/
pradhānakāraṇānāṃ yaddvābyāṃ yatparatassthitam
[vyāpakamantranirūpaṇam] 6-39
mantrotpattikrameṇaiva yādṛksaṃsthaṃ tathā śṛṇu/
anukrameṇa saṃyojya sṛṣṭinyāyena nārada
saptakañcaiva varṇānāṃ saṃvibhaktivibhāvitam/
sūryasomāgnirūpaṃ tu pradhānapuruṣeśvaram
aśeṣabhuvanādhāraṃ tryailokyaiśvaryadāyakam/
eṣa varṇamayaḥ piṇḍaḥ paro me mantravigrahaḥ
bhāvagrāhyamanaupamyamaprakāśyamidaṃ mune/
prakāśito mayā te'dya jīvabhūto hi mantrarāṭ
samastamantracakrasya sāmarthyajanako hi yaḥ/
mantreṇa tena vidhinā otaprotavyavasthayā
adhiṣṭhito'pi bījo vai nirmalasphaṭiko yathā/
nirmalenāmbareṇaiva dṛśyādṛśyena vai tathā
vyāptāstenāpare mantrāstathaiva paribhāvitāḥ/
nārada :---
[avikārasya vyāpakasya parasya brahmaṇo mantradehatvānupapattyāśaṅkāpariharaṇam] 6-40
mantra(: )sṛṣṭikrameṇaiva yathāvannoditastvayā
tamādiśaṃsva yenādya kṛtakṛtyo bhavāmyaham/
yo'vikāraḥ paraśśuddhassthitassaṃvedanātpare
sa kathaṃ vyāpakaṃ brahma mantramūrttitvamāgataḥ/
[mantrasṛṣṭikamavivecanam]
śrībhagavān ---
tasyaikāṃ paramāṃ śaktiṃ viddhi taddharmacāriṇīmr
yayopacaryate vipra sṛṣṭikṛtparameśvaraḥ/
bṛhmito yadbṛhatvena nityānandoditastathā
sarvadā nityaśuddho yastasyaitannopapadyate/
śaktyātmakassa bhagavānsarvaśaktyupabṛṃhitaḥ
agnīṣomātmaketaṃ me (katvena ) tulyakālaṃ hi mūrcchati/
prakāśastu bhavetsūrya āhlādassoma ucyate
dvayorantargatā saṃvittābhyāmastodayāvapi/
pumānsa eva cinmūrttiragnīṣomamayo dvija
yadagnirūpaṃ traiguṇyaṃ taṃcca vidyāmayaṃ tu vai/
cidātmā śalabho yadvattamadhiṣṭhāya tiṣṭhati
tataḥ pradhānikīṃ bhūmiṃ tatrastho gamayetprabhuḥ/
puruṣeśvaratāṃ yāti kṣmātattve'dhiṣṭhite sati
mameti vāsanāviddhastejasā paripūrayet/
tattvabṛndaṃ ca sakalaṃ trailokyaiśvaryatāṃ vrajet
taijasādabhimānāttu tatastasmānnivartate/
svāṃ sthitiṃ samavāpnoti parāvasthāsthitiṃ punaḥ
gamayetsthūlarūpaṃ vā sūkṣmaṃ vā śaktiveṣṭitam/
dvayametatsamāśritya lokānugrahakṛdbhavet
saṃprayacchati mokṣaṃ ca bhogaṃ rājyādikaṃ tu vā/
yattasmāttadupāsyo vai sthūlasūkṣmobhayātmakaḥ
[sthūlasūkṣmobhayātmakasya tryakṣarasya paramantrasya prabhāvavarṇanam] 6-41
tryakṣaraḥ paramo mantrastena saṃdīkṣayetkramāt/
bhavābdhipatitānbhaktānapareṇa tu ( )karhicit
dīkṣitaḥ pāśamukto vai tyaktasarvaparigrahaḥ/
piṇḍapātābhilāṣī vā yogaikagatamānasaḥ
bhaktaḥ paro yojanīyassarvo nirvāṇabhāgatha/
tatsthaḥ paraṃ padaṃ yāti sthūlasūkṣmobhayena tat
vyaktimetyacirādvipra bhavināṃ bhāvitātmanāmr/
upalabdho tu satyāṃ vai saṃyuktaṃ caiva viṣṇunā
japamānastu yo dhyāyetpañcasthānavinirgatam/
sṛṣṭikrameṇa tasyāśu sidhyate manasepsitam
vigrahāduditaṃ vā'tha vyāptisattāsamanvitamr/
yatpadādavatīrṇaṃ ca tadākramya punarbahiḥ
vartate vigrahaṃ tyaktvā saṃsmṛto mokṣamṛcchati/
daśyādvāyorgatipathādvyāpārācca krameṇa tu
saṃhṛtya hṛdayātsarvaṃ sthānā(1)nyūrdhve tathaiva ca/
tatsevāmṛtasaṃbhinnānnityābhyāsācca nārada
(1. d.)
syātsthiratvaṃ śarīrasya bhogamokṣabalaṃ tathā/
tasmādasya sadā pūjā dhyānajapyamayī bhavet
nopacāramayī kāryo puṣpadhūpādikairbahiḥ/
yatassakaladehasya pūjanaṃ vihitaṃ mune
bhāvanā niṣkaḻākhyasya naitadasti dvayojjhite/
yadasyāvikṛtaṃ rūpaṃ tadanena tvadhiṣṭhitam
bhāvyodayena yogena so'sya vai janako yataḥ/
asmātsiṃhmādivaccānyadevameva vibhāvayet
pṛthagyāge samaste vā nirvighnaphalasiddhaye/
brahmaprāttau tathā bhoge dīkṣādye karmasaṃgrahe
etadīyaṃ hi sāmarthyaṃ mantrasya tryakṣarasya tu/
boddhavyassa tridhaivātmā guṇatrayamayastathā
sadā vipra trilokātmā trivedātmā sa ucyate/
tretāgniṃ taṃ vijānīyātkarma vāṅmanase asau
manobuddhirahaṅkāro buddhikarmākṣabhūtavān/
somasūryāgnirūpeṇa tridhā so'pi (1)trayo'kṣaraḥ (rāḥ )
(1. tryakṣaraḥ A.)
prakṛtiḥ puruṣaścaiva tṛtīyaśceśvaraśca saḥ/
sa ca nāḍītrayaṃ dehe sthānatrayasamanvitam
evamevāsya mantrasya vaiśvarūpyaṃ ca nārada/
vyāpakatvaṃ ca yo vetti tatsatyaṃ vetti nānyathā
iti mantragaṇo mukhyassarvopaplavaśāntikṛt/
prakāśito yathā tathyaṃ nākhyeyo yasya kasyacit
iti śrīpāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ mukhyamantroddhāro nāma ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ/
* * * * *
Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0