Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jayakhya Samhita · Chapter 6

6.1

paṭalaḥ - 6
atha mukyamantroddhāro nāma ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ// 6-1
nārada :---
tvatprasādena bhagavansaṃvillavdhā mayā parā/
manasaścañcalatvācca nahi me sthiratāṃ vrajet

6.2

ataḥ pūrvoditānsarvānupāyānkathayasva me/
aśeṣāṃśca krameṇaiva bhogamokṣaphalapradān

6.3

[mantranirūpaṇārambhaḥ]
śrībhagavān ---
sādhu nārada pṛṣṭoṃ'haṃ sārabhūtamidaṃ tvayā/
mantrapūrvaṃ hi vai sarvaṃ yattvayā paricoditam

6.4

tasmānmantraṃ pravakṣyāmi bhuktimuktipradaṃ śubham/
sthūlasūkṣmasvarūpeṇa nānāsiddhiphalapradam

6.5

śaktyaṅgāvaraṇopetamanekādbhutadarśanam/
[mātṛkāpīṭhaparikalpanāprakāraḥ] 6-2
bhūmibhāge same śuddhe mṛdgomayasulepite

6.6

pañcagavyena saṃsikte candanādyupalepite/
nivāte ca susaṃchanne(1) dhūpairapyagivāsite

6.7

(1. susaṃpa A.)
mṛdukalhārakusumaiḥ kevalaiḥ kusumaiḥ śubhaiḥ/
praṇavādinamontena svanāmnā pūjya vai purā

6.8

parijapyātha bahuśo mṛdaṃ bhūmau prasārya ca/
caturaśraṃ suvṛttaṃ ca dvihastaṃ hastameva vā

6.9

susamaṃ mātṛkāpīṭhaṃ kṛtvā prastārya tāmapi/
[akṣareṣu vibhāvyo bhagavataḥ sthitibhedaḥ] 6-3
ekaiva bhinnavargā ca vargānte'pyasamākṣarāḥ

6.10

ṣoḍaśākṣara ādyastu akārādyo dvijottama/
visargāntasthitastasminnagnīṣomātmakaḥ prabhuḥ

6.11

pañcārṇānāṃ tu pañcānāṃ vargāṇāṃ parameśvaraḥ/
(1)susthitaḥ kādimāntānāṃ tattvātmatvena sarvadā

6.12

(1. saṃ. Y)
jāgradādikrameṇaiva sthito'vasthātmanātra vai/
yādivānte caturvarṇe varge viprendra (2)sattame

6.13

(2. sapta. Y)
turyātītātmarūpeṇa śādikṣānteṣu saṃsthitaḥ/
ālokastīkṣṇatā vyāptirgrahaṇaṃ kṣepaṇeraṇe

6.14

pākaḥ prāptiriti hyaṣṭau sūryabhāge vyavasthitāḥ/
akārādiṣu hvasveṣu varṇeṣveteṣvanukramāt

6.15

dravatā śaityabhāvāśca tṛptiḥkāntiḥ prasannatā/
rasatā''hlād ānando hyaṣṭau cāndrāstvimā matāḥ

6.16

ākārādiṣu dīrgheṣu saṃsthitā mātṛkātmanā/
avinābhāvarūpeṇa anyonyena sadaiva hi

6.17

aṣṭānāmapi cāṣṭau tu saṃsthitā bahirantare/
kṣmāditattvasamūhastu puruṣāntaḥ krameṇa tu

6.18

jāgratsvapnasuṣuptaṃ ca turyamūrdhve'tra vartate/
saṃsthitaḥ paramālokaśabdo nityoditaḥ paraḥ

6.19

parānandaśca samatā vedyavedakavarjitaḥ/
svarūpametatkathitaṃ turyātītātmano vibhoḥ

6.20

[evaṃ bhagavataḥ sthitiṃ vibhāvyollikhyamānānāmakṣarāṇaṃ bhagavanmātṛkādeharūpatā] 6-4
iti varṇaprabhāvaṃ ca vyāpakaṃ cānubhūtigam/
budhvā ca lipirūpeṇa saṃlikhedyena kenacit

6.21

saṃvedyo'pi janenaiva na lipirvipra mātṛkāḥ/
paramaḥ puruṣo divyo yo'nubhūtaḥ purā tvayā

6.22

tasyāyaṃ mātṛkādehaḥ caturdhā saṃvyavasthitaḥ/
[mātṛkāyāḥ svavigrahe nyāsakramaḥ] 6-5
sūtreṇa maṇayo yadvatprotāstvekena nārada

6.23

tadvadvarṇā mayā tantusvarūpeṇāvyayātmanā/
iti cetasi vai kṛtvā mantrānuddharate ca yaḥ(1)

6.24

(1. yat CL.)
dṛṣṭādṛṣṭaphalaprāptistasya mantrātprajāyate/
evaṃ svavigrahe nyasya mātṛkāṃ mantramātrakām

6.25

vastupūrṇeṣu tattveṣu sveṣu sveṣūditeṣu ca/
snātvā śuklāmbaradharassrakcandanavibhūṣitaḥ

6.26

[mantramātṛkoddhārakramaḥ] 6-6
tāmeva prastarenmantrī aṣṭavargāṃ pṛthaksthitām/
aṣṭāre tu mahācakre madhyataḥ suvibhūṣite

6.27

prāgarādi kṣakārāntamavargādikrameṇa tu/
maghyataḥ praṇavaṃ likhya varṇacakraṃ prabhuṃ param

6.28

ekaikaṃ tu svasaṃjñābhiścakrāreṣvakṣaraṃ likhet/
yāvanniṣpadyate vargassthitaḥ svaissvairarāntare

6.29

svakhyañjanasaṃyuktāṃ mātṛkāmagrato yajet/
[mātṛkāpūjanaprakāraḥ] 6-7
pādyārghyapuṣpadhūpena dīpena ca vilepanaiḥ

6.30

phalamūlādinaivedyairoṃnamomantramātṛke/
saṃpūjyaśca tato bhaktyā mātṛkāvigrahaḥ pumān

6.31

prāguktena svanāmnā vai praṇatyā praṇavena ca/
svābhidhābhiḥ krameṇāto hyekaikaṃ cākṣaraṃ yajet

6.32

madhyāhnabhāskārākāraṃ prasphurantaṃ vicintya ca/
[bhagavadrūpāṇāmakṣarāṇāmakārādikrameṇābhidhābhedaḥ] 6-8
akāraścāprameyaśca prathamo (bhavo ) vyāpakaḥ smṛtaḥ

6.33

ādidevastathā''kāra ānando gopanaḥ smṛtaḥ/
rāmasaṃjña ikāraśca iṣṭa iddhaḥ prakīrtitaḥ

6.34

īkāraḥ pañca bindurvai (2)viṣṇormāyā dvijādhipa/
ukāro bhuvanākhyaśca uddāma udayastathā

6.35

(2. viṣṇu CL.)
ūkāra ūrjo lokeśaḥ prajñādhārastathaiva ca/
satyaśca ṛttadhāmā ca ṛkārassa tu cāṅkuśaḥ

6.36

ṛkāraṃ viṣṭaraṃ viddhi jvālā saiva (1)prasāraṇam/
liṅgātmā bhagavānprokto lṛkārastārakassmṛtaḥ

6.37

(1. pradhā A.)
lṭṛkāro dīrghaghoṇaśca devadatto virāṭ sa tu/
tryaśra ekārasaṃjñastu jagadyonirigrahaḥ

6.38

aiśvaryaṃ yogadhātā ca ai samairāvaṇassmṛtaḥ/
okāra otadehaśca odanassa ca vikramī

6.39

aurvo'tha bhūdhārākhyaśca aussmṛto hyauṣadhātmakaḥ/
trailokyaiśvaryado vyāpī vyomeśo'ṅkāra eva ca

6.40

visargaḥ sṛṣṭikṛtkhyāto hyakāraḥ parameśvaraḥ/
kamalaśca karāḻaśca kakāraḥ prakṛtiḥ parā

6.41

khakāraḥ kharvadehaśca vedātmā viśvabhāvanaḥ/
gadadhvaṃsī gakāraśca govindassa gadādharaḥ

6.42

ghakāraścaiva gharmāṃśustejasvī dīptimānsmṛtaḥ/
ṅakāra ekadaṃṣṭraśca bhūtātmā viśvabhāvakaḥ

6.43

cakāraścaṃcalaścakrī candrāṃśussa ca kathyate/
chakāraḥ chalavidhvaṃsī chandaśchandaḥpatiḥ smṛtaḥ

6.44

ajito janmahantā ca jakārassa ca śāśvataḥ/
jhaṣo jhakāraḥ kathitaḥ sāmātmā sāmapāṭhakaḥ

6.45

uttamastvīśvarākhyaśca jñakārastattvadhārakaḥ/
cāndrī ṭakāra āhlādo viśvāpyāyakaraḥ smṛtaḥ

6.46

ṭhakāraḥ kaustubhaḥ prokto nemirdhārādharastathā/
ḍakāro daṇḍadhāraśca mausalo'khaṇḍavikramaḥ

6.47

ḍhakāro viśvarūpaśca vṛṣakarmā pratardanaḥ/
ṇakāro'bhayadaśśāstā vaikuṇṭhaḥ parikīrtitaḥ

6.48

tālalakṣmā takāraśca vairājassragdharassmṛtaḥ/
dhanvī bhuvanapālaśca thakārassarvarodhakaḥ

6.49

dattāvakāśo damano dakāraśśāntidaḥ smṛtaḥ/
dhakāraḥ śārṅradhṛ(1)ddhartā mādhavaśca prakīrtitaḥ

6.50

(1. ddhāmā A)
naro nārāyaṇaḥ panthā nakārassamudāhṛtaḥ/
pakāraḥ padmanābhaśca pavitraḥ paścimānanaḥ

6.51

phakāraḥ phullanayano lāṅgalī śvetasaṃjñikaḥ/
bakāro vāmano hrasvaḥ pūrṇāṅgassa ca gīyate

6.52

bhallāyudho bhakāraśca jñeyassiddhiprado dhruvaḥ/
makāro mardanaḥ kālaḥ pradhānaḥ paripaṭhyate

6.53

caturgatiryakārastu sa sūkṣmaśśaṅkha ucyate/
aśeṣabhuvanādhāro ro'nalaḥ kālapāvakaḥ

6.54

lakāro vibudhākhyastu dhareśaḥ puruṣeśvaraḥ/
varāhaścāmṛtādhāro vakāro varuṇassmṛtaḥ

6.55

śakāraḥ śaṅkaraḥ śāntaḥ puṇḍarīkaḥ prakīrtitaḥ/
nṛsihmaścāgnirūpaśca ṣakāro bhāskarastathā

6.56

sakāraścāmṛtaṃ tṛptissomastu paripaṭhyate/
sūryo hakāraḥ prāṇastu paramātmā prakīrtitaḥ

6.57

ananteśaḥ kṣakārastu vargānto garuḍassmṛtaḥ/
aśeṣasaṃjñā varṇānāmityetāḥ parikīrtitāḥ

6.58

anulomavilome narṇādvarṇasya vai punaḥ/
saṃkhyā saṃjñā ca yā samyaksāmānyā sā mahāmate

6.59

[bhagavadaṃśabhūtānāmakṣarāṇāmaṅgāṅgibhāvena mithaḥsaṅgātānāṃ mantrotpattihetutā]
ete bhagavadaṃśāśca śabdā bhāsvaravigrahāḥ/
kāraṇaṃ sarvamantrāṇāṃ bhagavacchaktibṛṃhitāḥ

6.60

parasparāṅgabhāvena mantrotpattiṃ(2) vrajanti ca/
carācare'smiṃstannāsti yadamībhirna bhāvitam

6.61

kṛtvaivaṃ bhāvagāṃ vyāptiṃ varṇānāṃ (3)pūjanakriyā/
[pantroddhārakramaḥ] 6-9
svahṛccakre'tha bhūmiṣṭhe tato mantrānsamuddharet

6.62

(3. pūjanaṃ tridhā. Y)
vargāntamādyaṃ bījaṃ tu saptavargādvibheditam/
pañcabinduyutaṃ mūrdhni vyomeśena niyojitam

6.63

idaṃ bījavaraṃ divyaṃ sarvakāmaphalapradam/
ananteśāttṛtīyaṃ tu svaravargāntayojitam

6.64

dvitīyaṃ tasya tadbījaṃ jarāmṛtyubhayāpaham/
svarādyaṃ pañcamaṃ caiva pañcaviṃśena yojitam

6.65

tayorādyaṃ likhedbījaṃ bhogamokṣapradaṃ śubham/
namaskārapadopetaṃ sarvaśaktyāśrayaṃ prabhum

6.66

etadvarṇatrayaṃ dehaḥ sthūlabhāso mama dvija/
bhūtade(1)havyapekṣāyāṃ kiñcitsūkṣmaśca nārada

6.67

(1. bheda A)
paramūrttyantareṇaiva sthūla eva vibhāti ca/
atyutkṛṣṭaguṇairyukto hyadṛśyo yasya kasyacit

6.68

api cetkevalassarvāmarthasiddhiṃ prayacchati/
kiṃ punarmūrttimantreṇa dvādaśārṇena saṃyutaḥ

6.69

padaṃ nārāyaṇāyeti kuryādviśvātmane tataḥ/
hīṃ svāhākārasaṃyukto mūrttimantro hyayaṃ smṛtaḥ

6.70

[mantramahimānuvarṇanam] 6-10
saṅkalpākalparūpastu tryarṇasyādyoditasya ca/
aṇimādiguṇādhāraḥ pātālotthānasiddhidaḥ

6.71

mokṣado mokṣakāmasya bhogakāmasya bhogadaḥ/
rājyado rājyakāmasya dhanakāmasya bhūtidaḥ

6.72

yānyānprārthayate kāmānsarvānvai sādhakāya ca/
da(dā)tyuccāramātreṇa samyaktadbhāvitātmane

6.73

[devatādhyānam] 6-11
anādinidhanaṃ devaṃ jagatsraṣṭāramīśvaram/
dhyāyeccaturbhuja vipra śaṅkhacakragadādharam

6.74

caturvaktraṃ sunayanaṃ sukāntaṃ padmapāṇinaṃm/
vaikuṇṭhaṃ narasihmāsyaṃ vārāhaṃ kapilānanam

6.75

śuklaṃ khageśvarārūḍhaṃ sarvābhagṇabhūṣitam/
sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ mālyāmbaradharaṃ vibhum

6.76

kirīṭakaustubhadharaṃ karpūrāliptavigraham/
sūryāyutasahasrābhaṃ sarvadevanamaskṛtam

6.77

[lakṣmyādīnāṃ bhagavadrūpe nityasānnidhyam] 6-12
lakṣmīḥ kīrttirjayā māyā devyastasyāśritāssadā/
svaśaktinicayopetā nirākārāstu niṣkalāḥ

6.78

sūryasya raśmayo yadvadūrmayaścāmbudheriva/
sarvaiśvaryaprabhāvena kamalā śrīpatestathā

6.79

nānāviśeṣalakṣmībhiḥ koṭisaṅkhyābhirāvṛtā/
kīrttistathāvidherdeva (naiva ) vidhinā vigrahe vibhoḥ

6.80

tannāsti yanna hi tayā vyāptaṃ sāmānyadehayā/
yasya yā ca yadā kīrtissvasāmaryyātprajāyate

6.81

sā sā vipra smṛtā sarvā viśeṣapratipattibhiḥ/
jayā jayeśvarasyaivaṃ vyāptimāvena saṃsthitā

6.82

yā kācidvidyate māyā jagatyasmin surādiṣu/
bhagavanmāyayodbhūtāṃ tāṃ viddhi paramāṃ tu vai

6.83

tadīyaṃ niṣkaḻaṃ rūpaṃ muktvā vai pāramārthikam/
ko'smiṃstattvodadhau cāsti caturdhā munisattama

6.84

bhagavacchaktibhissamyagābhiryogavibhāgataḥ/
svālokajñānasāmarthyātsākāratvamupāgatāḥ

6.85

[lakṣmyādīnāṃ dhyānaprakāraḥ] 6-13
dyātavyāssādhakendreṇa yasya strīśca(striyaścāsya )svasiddhaye/
ekavaktrā dvinetrāśca dvibhujāścārukuṇḍalāḥ

6.86

padmagarbhanibhāḥ kāntā mekhalādāmamaṇḍitāḥ/
śvetamālyāmbaradharā hārakeyūrabhūṣitāḥ

6.87

sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ pīnonnatapayodharāḥ/
prabuddhotpalavistīrṇalocanāśca smitānanāḥ

6.88

caladdvirephapaṭalatulyairyuktāstathā'lakaiḥ/
lalāṭatilakaiścitrairvivivaiḥ parimaṇḍitāḥ

6.89

āraktādhararaktāśca vaṃśamuktāphaladvijāḥ/
ardhacandralalāṭāśca ślakṣmakuñcitamūrdhajāḥ

6.90

pāśāṅkuśadharā devya(1): sarvakāmārthasādhakāḥ/
pūrvādidigvibhāgasthāḥ kesarāreṣu nārada

6.91

(1. vyāḥ CL.)
baddhapadmāsanāścaiva devadevasya saṃmukhāḥ/
[lakṣmyādimantranirūpaṇopakramaḥ]
mantrāṃstāsāṃ pravakṣyāmi pūjārthaṃ vividhānatha

6.92

yaissamārāditāḥ śaśvadabhīṣṭaṃ sādhayanti ca/
mūlamantrāddvitīyaṃ yatkevalaṃ bījanāyakam

6.93

sāmānyaṃ hṛdayaṃ hyetatsarvāsāṃ parikīrttitam/
mūrttimantracatuṣkaṃ tu krameṇāsāṃ pṛthakśṛṇu

6.94

[lakṣmīmantraḥ] 6-14
praṇavaṃ coddharetpūrvaṃ hṛdbījaṃ tadanantaram/
dvirakṣare padaṃ lakṣmyai prāṅgamontaṃ niveśya ca

6.95

tataḥ paramaśabdaṃ tu tadante puruṣeśavram/
vargāntamāsvaropetaṃ vasthitāyai padaṃ nyaset

6.96

bhūyastaddhṛdayaṃ bījaṃ śrīṃ hrīṃ bījadvayaṃ tataḥ/
svāhāsamanvitaṃ vipra praṇavādyaṃ ca mantrarāṭ

6.97

mūrttimantrasametastu lakṣmyākhyo (2)dvidaśākṣaraḥ/
[kīrttimantraḥ] 6-15
hṛdbījaṃ praṇavādyaṃ tu padaṃ kīrttyai tato namaḥ

6.98

(2. dvā A.)
sadoditānandapadaṃ vigrahāyai padaṃ tvanu/
hīṃ klī svāhāsametastu prāksaṃkhyaṃ kīrtimantrarāṭ

6.99

[jayāmantraḥ] 6-16
hṛdbījaṃ praṇavopetaṃ jayāyai tryakṣaraṃ namaḥ/
svarādyaṃ(3) jitaśabdaśca dhāmā varṇadvayaṃ tataḥ

6.100

(3. tmā. A)
vasthitāyai padaṃ kṛtvā taddhṛdbījaṃ nyasetpunaḥ/
aśeṣabhuvanādhārāvasthitaṃ ca tṛtīyakam

6.101

vyomeśapañcabindussyātsvāhā tadanu nārada (vai padam)/
parṇadvidaśasaṃkhyaśca jayākhyau mantra uttamaḥ

6.102

prāgbījaṃ praṇavādyaṃ ca māyāyai ca tato namaḥ/
mohātītapadaṃ cātha nāntaṃ tadanu yojayet

6.103

dvitīyasvarasaṃyuktaṃ dakāraṃ tadanantaram/
śṛtāyai tryakṣaraśśabdau māyābījaṃ tato bhavet

6.104

pradhānamanalārūḍhaṃ caturthasvarabhūṣitam/
trailokyaiśvaryadenaiva yuktaṃ svāhāntamuddharet

6.105

māyāmantraśca pūrveṣāṃ varṇasaṃkhyāsamassmṛtaḥ/
[hṛdādyaṅgamantranirūpaṇam]
aṅgāni devadevasya kathayiṣyāmi tattvataḥ

6.106

sannaddhaḥ sādhako yaistu avadhyastridaśairapi/
sādhayetsarvakāryāṇi yānyāyussukhadāni ca

6.107

bhaktastadbhāvitātmā ca yadi mantrakriyāparaḥ/
[hṛnmantraḥ] 6-18
anantapūrvaṃ yadbījaṃ bindubhūṣitamuddharet

6.108

namo'ntaṃ praṇavādyaṃ tu hṛnmantraṃ viddi niṣkalam/
asyaiva mūrttimantro yastaṃ te vacmi yathāsthitam

6.109

praṇavo bindusaṃbhinnassūryassomo visargadhṛk/
śuciśabdaṃ tataḥ kuryādagnirūpamathoddharet

6.110

dakāravarṇaṃ tadanu praṇavenāpyalaṅkṛtam/
hṛdayāyā namaskuryāt hṛnmantro mūrtisaṃyutaḥ

6.111

saptādaśākṣaro vipra sarvasiddhipradāyakaḥ/
[śiromantraḥ] 6-19
dvitīyasvarasaṃyuktaṃ tadeva śirasi nyaset

6.112

evamuddhṛtya ca tatastasyādau praṇavaṃ nyaset/
praṇatiṃ cāvasāne tu mūrdhānaṃ viddhi niṣkalam

6.113

murttimantramatho vakṣye asyaivānucarastu yaḥ/
proddharetpadmanābhākhyaṃ kevalaṃ tādṛśaṃ tvanu

6.114

aśeṣabhuvanādhāraṃ phalaṃ tasyāvasānagam/
kālapāvakasaṃsthaṃ vai taṃ ca phāntaṃ dvijottama

6.115

athoddharetprāṇasaṃjña madanenopari sthitam/
śirase ca padaṃ paścātsvāhā śabdastadantagaḥ

6.116

trayodaśākṣaraṃ viddhi śiromantraṃ tu nārada/
[śikhāmantraḥ] 6-20
praṇavaṃ prathamaṃ dadyātsūryākhyaṃ tadanantaram

6.117

viṣṇunā'laṅkṛtaṃ mūrdhnā trailokyaiśvaryadena ca/
namaścāsyāvasāne vai śi khāmantraśca niṣkalaḥ

6.118

mūrttimantramathāsyaiva vacmi sarvārthasiddhidam/
padmanābhaśca(bhaṃ ca )rārūḍhaṃ(1) dakāraṃ śaṅkhamūrdhvagam

6.119

(1. ḍhaḥ S)
kuryāttamotadehena protaṃ yatnena nārada/
kevalastālalakṣmāto rāmopeto narastataḥ

6.120

śikhāyai vauṣaḍantaśca śikhāmantro hyayaṃ smṛtaḥ/
sārdhatrayodaśārṇaśca nānāsiddhiphalapradaḥ

6.121

[kavacamantraḥ] 6-21
natipraṇavamadye tu prāṇaṃ vyomavibhūṣitam/
pañcamasvarasaṃyuktaṃ kavacārṇaṃ(2) vinirdiśet

6.122

(2. ntaṃ A)
(3)kṛṣṇasya mūrttimantre tu bhuktimuktyarthasiddhidam/
proddharecchaṅkarākhyaṃ tu ānandenābhyalaṅkṛtam

6.123

(3. u Y)
varāhasthaṃ tamevātha vairājaṃ kevalaṃ tataḥ/
kevalaṃ puṇḍarīkaṃ tu kevalaṃ kālapāvakam

6.124

caturgatisamārūḍhaṃ vaikuṇṭhaṃ proddharettataḥ/
kavacāya padaṃ kuryāddhuṅkāreṇa vibhūṣitam

6.125

ubhayātmaiṣa uktastu manraḥ pañcadaśākṣaraḥ/
[netramantraḥ] 6-22
namontaḥ praṇavādyaśca prāṇo vyomavibhūṣitaḥ

6.126

(4)aukārasvarasaṃyukto netramantrastu niṣkalaḥ/
pavitramanalārūḍhaṃ kamalaṃ gopanāṅkitam

6.127

(4. āṃ. A)
kevalaṃ śaṅkaraścānte rārūḍhaṃ paścimānanam/
ajitaścāmṛtādhārassaṃsthitaṃ proddharettataḥ

6.128

dhareśaṃ kevalaṃ dadyānnetrāya tryakṣaraṃ padam/
tadante ca vauṣaṭ kuryānnetramantro hyayaṃ smṛtaḥ

6.129

tripañcavarṇasaṃkhyastu sārddhārṇo dvija siddhidaḥ/
[astramantraḥ] 6-23
namaḥ praṇavamadhyasthaḥ paramātmā hyanantaram

6.130

savisargaḥsa evāstraṃ(1) mūrttimantrasamanvitam/
dattāvakāśasaṃjñaṃ vai māyābhūṣitavigrahamr

6.131

(1. sra A.)
pavitraṃ sragdharārūḍhaṃ tadūrdhve codanaṃ nyaset/
madanaṃ(2) satyasaṃsthaṃ ca pavitraṃ tālalakṣmagam

6.132

(2. damanaṃ A.)
bhūyasta(3)manalastha ca kevalaṃ ca dhruvaṃ tataḥ/
tadante cāprameyaṃ tu somākhyaṃ coddharettataḥ

6.133

(3. stha. A)
vairājasthaṃ dvijaśreṣṭha so'pi cānalasaṃsthitaḥ/
gopanenāṅkayettaṃ vai piṇḍo'yaṃ caturakṣaraḥ

6.134

kevalaṃ ca tataḥ sūkṣmaṃ phaṭ‌kārapadabhūṣitam/
caturdaśasvaraṃ hyastramarddhākṣaramanvitamr

6.135

[pūrvaṃ caturvaktratayoktasya devasya nṛsihmādyāsyatrayamantrāḥ] 6-24
sthitā nṛsihmapūrveṣu tānvakṣyāmi samāsataḥ

6.136

sadehāśca pṛthagbhāge(4) sāṅgāssaparivārakāḥ/
devasya vaktramātreṇa dhyeyāḥ pūjyāśca yatnataḥ

6.137

(4. gyā CL.)
viśvāpyāyayutaṃ vipra praṇavaṃ pūrvamuddharet/
ajitañcānalasthaṃ ca odanena samanvitam

6.138

candriṇañcordhvataḥ kṛtvā vyāpanastasya copari/
proddharejjanmahantāraṃ tadadhassāmapāṭhakam

6.139

kuryāccānalasaṃsthaṃ ca rurjaṃ vai tadadhaḥ punaḥ/
ūrdhve(5) vyāpī tathā hyādai bhūdharaśca bhavetkramāt

6.140

(5. ūrdhvasyāpi A.)
piṇḍākṣaramidaṃ vipra dvitīyasya namontagam/
jvalanāyutaśabdaṃ ca dīptaye tryakṣaraṃ padam

6.141

nṛsihmāyeti ca padaṃ svāhā tadanu yojayet/
ūnaviṃśākṣaro mantro mūrtāmūrte nṛkesarī

6.142

pūjitassaṃsmṛto dhyātassañjaptaśca tato dvija/
nihanyātsāmayāndoṣāṃstathā bhūtagrahānapi

6.143

proddharetpraṇavañcādau sūryyākhyaṃ tadanantaram/
tameva lokeśagataṃ vyoma cāndrī(1) tadūrdhvataḥ

6.144

(1. ndraṃ A.)
rephabījamathādāya gharmāṃśuṃ tadadho nyaset/
tadadho hyanalaṃ bhūyaḥ prajñādhāropari sthitamra

6.145

auṣadhātmā'sya cordhve tu cāndrī vyāpī kramādbhavet/
asya piṇḍadvayasyānte namaskāraṃ niyojayet

6.146

[kapilamantraḥ] 6-25
anantabhāsāya padaṃ kapilāya tato bhavet/
svāhāsamanvitaṃ kuryānmantraṃ saptadaśākṣaram

6.147

atyugraṃ kapilaṃ nāmnā sarvadvandopaśāntidam/
prāyascittavidhau nityaṃ japtavyassiddhahetukaḥ

6.148

[varāhamantraḥ] 6-26
tathā'pavargaprāptyarthamacireṇa tu nārada/
prāgoṅkāramathādāya govindākhyamathoddharet

6.149

puruṣeśvaramasyātha otadehaṃ tadūrdhvagam/
tryailokyaiśvaryadopetaṃ ṭakārastasya copari

6.150

amṛtākhyaṃ varāhasthamūkāraṃ tadadho dvija/
okārāntaṃ tadūrdhve tu tryailokyaiśvaryadaṃ tataḥ

6.151

viśvāpyāyasamāyuktamasyānte vinyasennamaḥ/
kṛṣṇavarṇadvayaṃ dadyātpiṅgalāya padaṃ tataḥ

6.152

varāhāya padaṃ svāhā mantrassaptadaśākṣaraḥ/
śāntiśrīpuṣṭimārogyaṃ kuryādāpyāyanaṃ smṛtam

6.153

goptavyaścaiva japtavyo vārāho bhuktimuktidaḥ/
[atha kaustubhādimantraḥ] 6-27
kaustubhādyaṅkuśāntāṃśca mantrānsarvānyathā śṛṇu

6.154

yeṣāmanantavibhavaḥ śaśvadārādhanādbhavet/
[kaustubhamantraḥ]
kaustubho vyomasaṃbhinnaḥ paramātmā tato dvija

6.155

ūrdhvādho'nalasaṃbhinnaṃ kuryāttadanu nārada/
akāreṇāṅkitaṃ taṃ vai taṃ tamūrjena kārayet

6.156

tato vyomānvito nemī namaskṛtiranantaram/
prabhātmane padaṃ dadyātkaustubhāya padaṃ tataḥ

6.157

svāhānvitassapraṇavaḥ kaustubhasya prakīrttitaḥ/
ṣoḍaśārṇo mahāmantro nāsti tadyanna sādhayet

6.158

[mālāmantraḥ] 6-28
proddharetpraṇavānte tu dhareśaṃ tadadho nyaset/
tṛptisaṃjñaṃ ca tasyādho varuṇaṃ viniveśpa ca

6.159

māyāvyomānvitaḥ piṇḍo namaskārasamanvitaḥ/
sthalavarṇadvayaṃ dadyājjalodbhūtapadaṃ tataḥ

6.160

bhūṣite vanamāle svāhā sametaṃ padaṃ tataḥ/
ekānaviṃśavarṇastu mālāmantra udāhṛtaḥ

6.161

abhīṣṭasiddhido vipra nityamārādhakasya ca/
[padmamantraḥ] 6-29
praṇavasyāvasāne tu vāmanākhyaṃ niyojayet

6.162

somākyaṃ tadadho yojya uddāmopari saṃsthitaḥ/
tryailokyaiśvaryadopetaḥ piṇḍo natisamanvitaḥ

6.163

śrīnivāsapadaṃ dadyātpadmāya tadanantaram/
svāhānvitastu padmasya mantraḥ syāttridaśākṣaraḥ

6.164

prayacchatyatulāṃ bhūtiṃ bhaktānāmakṣayāṃ dvija/
[śaṃkhamantraḥ] 6-30
praṇavaṃ pūrvamādāya paramātmānamuddharet

6.165

bhedayedbhuvanāntena tryailokyaiśvaryadena tu/
namaskāraṃ kramaṃ kuryādetadevākṣaraṃ tridhā

6.166

mahāśaṅkhāya ca svāhā śaṅkhākhyastridaśākṣaraḥ/
mantraśthubhataraḥ prokto dhiyaṃ vidyāṃ prayacchati

6.167

[cakramantraḥ] 6-31
śāśvataḥ praṇavānte tu rārūḍhassi(1)ddhikṛdyutaḥ/
tādṛśaścāpi kamalaḥ praphullanayanastataḥ

6.168

(1. sṛṣṭi CL.)
kevalassyāttadante tu hlādassvaravivarjitaḥ/
paramātmānamuddhṛtya aṅkuśādyena saṃyutam

6.169

aurvāntenāṅkitaṃ mūrdhnā tadanteyojayennamaḥ
phaṭ‌kāratritayaṃ paścādviṣṇucakrāya vai padam

6.170

svāhārṇadvitayaṃ cānte cākraṃ saptadaśākṣaram/
ardhākṣaracatuṣkena yuktaṃ sarvamidaṃ jagat

6.171

[gadāmantraḥ] 6-32
uddharetpraṇavaṃ tvādau tadante ca gadādharam/
pradhānoparisaṃsthaṃ ca tadadhaḥ puruṣeśvaram

6.172

jagadyoniyutaṃ mūrdhnā vyomeśamupari nyaset/
tato jakāramādāya viṣṭaropari saṃsthitam

6.173

visargādyena saṃbhinnaṃ namaskāravibhūṣitam/
sahasrāśri(2)gade svāhā gadākhyastridaśākṣaraḥ

6.174

(2. śriṃ A.)
abhīṣṭado mahāmantro vighnajālakṣayaṃkaraḥ/
[garuḍamantraḥ] 6-33
praṇavaṃ pūrvamādāya ananteśamataḥ param

6.175

ūrdhvā'dhonalasaṃbhinnaṃ satyādyaṃ tadadho nyaset/
tryailaukyaiśvaryadā dānatrailokyaiśvaryadena ca

6.176

śirasā bhūṣitaṃ kuryādvedātmānamathoddharet/
so'pyananteśavatkāryassvaravyañjanabhūṣitaḥ

6.177

sṛṣṭikṛtsahitaṃ bhūyaḥ kūṭaṃ dadyānnamontagam/
padañcānte'nantagate svāhāntaṃ garuḍāya ca

6.178

saptadaśākṣaro mantraḥ kīrttito garuḍasya ca/
yasya saṃsmaraṇātsamyaksamastāpallayaṃ vrajet

6.179

[pāśamantraḥ] 6-34
ādāyādau tu vaikuṇṭhaṃ tasyārūḍhaṃ ca raṃ nyaset/
vyomānandasametaṃ ca kaḍhḍhakaḍhḍhapadaṃ tataḥ

6.180

dhārādharadvayopetaṃ varapāśāya vai padam/
svāhā caiva tu tasyānte kuryāt (1)saptadaśākṣaraḥ

6.181

(1. pañcadaśā C. L.)
sa tārako hyayaṃ mantraḥ pāśākhyaḥ kṣiprasiddhikṛt/
[aṅ‌kuśamantraḥ] 6-35
praṇavānte tataḥ kuryādvirāṭ‌saṃjñaṃ tadūrghvataḥ

6.182

vyomaviprānalopetaṃ kamalaṃ tadanantaramr/
ṛtadhāmoparisthaṃ ca vyoma tasyopari nyaset

6.183

padaṃ niśita(2)ghoṇāya aṅkuśāya padaṃ tataḥ/
svāhānvitastripañcārṇo mantrarāḍaṅkuśasya ca

6.184

(2. ko A.)
śīghrakarmakaraḥ prokto nitya(3)micchāntalakṣaṇaḥ/
[upāṅgapañcakanirūpaṇārambhaḥ] 6-36
upāṅgapañcakaṃ cātha satyādīnāṃ hi vācakamra

6.185

(3. vicchā Y.)
brahmasvarūpamamalaṃ vyāpakaṃ sarvasiddhidam/
samyak‌śṛṇuṣva devarṣe sarahasyaṃ vadāmi te

6.186

yadvinyāsātsādhakasya siddho vai yatra kutracit/
phalado mantramūrtissyādacirāttanmayasya ca

6.187

syāddeveśasamo mantrī tannyāsādvyāptibhāvanāt/
yāgāhutasya mantrasya śaktyaṅgādyāvṛtasya ca

6.188

samyaṅ‌nirodhasiddhrthaṃ yojanīyaṃ sadaiva hi/
tathātmanaḥ kṛte nyāse nyaste copāṅgapañcake

6.189

śaśvatsyāccittavṛttīnāṃ vikṣiptānāṃ ca saṃyamaḥ/
[satyādyupāṅgapañcakabījamantraḥ]
turyātītātmasaṃjño yo vargaḥ pañcārṇabhūṣitaḥ

6.190

vilomena suparṇādyaṃ sthāpayitvā niyojya ca/
ādyaṃ vai bhūdharākhyena ūrjasaṃjñena cāparam

6.191

lokeśena tṛtīyaṃ tu turyaṃ sākṣācca viṣṇunā/
pañcamaṃ tvādidevena vyāpī sarvatra mūrdhani

6.192

samastena dvijoṅkāre ekaikaṃ madhyataḥ kṣipet/
pañcakaṃ pañcasaṃjñasya bījabhūtamidaṃ smṛtam

6.193

saṃsthitaṃ tu paratvena etasmātprabhavanti te/
saukṣmyena(1) vyāpakatvena dhātṛtvena tu nārada

6.194

(1. śa CL.)
ekaikasminsamūhena pañcaite saṃvyavasthitāḥ/
praśāntahutabhugrūpāḥ paramantrasahoditāḥ

6.195

ādidevasya vai viṣṇoḥ satyākhyasya mahātmanaḥ/
mahāvibhavasaṃjñasya prathamo mantrarāṭ smṛtaḥ

6.196

vāsudevasya ca vibhordvitīyaḥ parikīrtitaḥ/
saṅkarṣaṇasya ca tato bījamuktaṃ tṛtīyakam

6.197

caturthaṃ vipraśārdūla pradyumnasya mahātmanaḥ/
upāṅgaṃ pañcamaṃ viddhi aniruddhātmano vibhoḥ

6.198

satyādyamaniruddhāntaṃ pavitraṃ mantrapañcakam/
upāṅgasaṃjñaṃ yo vetti sa satyaṃ vetti nānyathā

6.199

iti sūkṣmasvarūpasya vibhormantravarasya ca/
tryakṣarasya dvibījādyaṃ vyāpakasyāmalasya ca

6.200

mūrttimantrāditaḥ prokto mantrasaṃjño( gho ) yathākramam/
abhīpsitapradassamyagbhaktānāṃ bhāvitātmanām

6.201

atrāsakto bhava mune yajaitatpūjayasva ca/
vidhinā śāstradṛṣṭena vāñchitaṃ yatprayachati

6.202

nārada :---
[mūlamantrapūrvāvayavabhūtaniṣkalāṃśasya paramantratvopapādanam] 6-37
sthūlasūkṣmavibhāgena eṣa mantraḥ paro mayā/
jñātaḥ parasvarūpeṇa na jñātaḥ parameśvara

6.203

purā'syaiva parā mūrtirmāntrī saṃsūcitā tvayā/
samācakṣva samāsena yadi sānugraho'si me

6.204

[mantrasya parasvarūpanirūpaṇam]
śrībhagavān
mūrtimantraṃ vinā vipra yo mantraḥ prāgudīritaḥ/
prabhavādyo visargāntassudhāsandohavigrahaḥ

6.205

sarvadevamayaśthuddhassarvādhvātmā paraḥ prabhuḥ/
samastaśaktidehastu bhārūpassūkṣmarūpadhṛt

6.206

saṃsārārṇavamagnānāmicchayā sthūlatāṃ gataḥ/
adhiṣṭhitassa vibhunā pareṇālokarūpiṇā

6.207

susūkṣmeṇāvigraheṇa sadālokarasātmanā/
aṇīyāṃsamaṇorviddhi mantraśaktiḥ parā hi sā

6.208

upādhirahitaṃ śuddhaṃ matsāmīpyaphalapradam/
taccharīraṃ hi me mantraṃ paraṃ paraphalapradam

6.209

[parasūkṣmasthūlarūpeṇa satāṃ mantrāṇāṃ saṃvinmayāt sarvataḥ paratarātprādurbhāvanirūpaṇam] 6-38
nirvikāraśarīraṃ ca yāgākhyaṃ paramaṃ smṛtam/
turyātparaṃ padādasmāt jñeyākhyaṃ paramaṃ mama

6.210

grāhyagrāhakanirmuktaṃ saṃvidānandalakṣaṇam/
tanmayāstaṃ prapaśyanti viśuddhenāntarātmanā

6.211

yataḥ paraḥ prabhavati bhāḥ(1)śabdākhyasca mantrarāṭ/
yatra saptapadārthaṃ tu vijñātaṃ vyaktimeti ca

6.212

(1. śaktyā CL.)
yatra vai varṇarūpeṇa sarve lokāḥ pratiṣṭhitāḥ/
pradhānakāraṇānāṃ yaddvābyāṃ yatparatassthitam

6.213

[vyāpakamantranirūpaṇam] 6-39
mantrotpattikrameṇaiva yādṛksaṃsthaṃ tathā śṛṇu/
anukrameṇa saṃyojya sṛṣṭinyāyena nārada

6.214

saptakañcaiva varṇānāṃ saṃvibhaktivibhāvitam/
sūryasomāgnirūpaṃ tu pradhānapuruṣeśvaram

6.215

aśeṣabhuvanādhāraṃ tryailokyaiśvaryadāyakam/
eṣa varṇamayaḥ piṇḍaḥ paro me mantravigrahaḥ

6.216

bhāvagrāhyamanaupamyamaprakāśyamidaṃ mune/
prakāśito mayā te'dya jīvabhūto hi mantrarāṭ

6.217

samastamantracakrasya sāmarthyajanako hi yaḥ/
mantreṇa tena vidhinā otaprotavyavasthayā

6.218

adhiṣṭhito'pi bījo vai nirmalasphaṭiko yathā/
nirmalenāmbareṇaiva dṛśyādṛśyena vai tathā

6.219

vyāptāstenāpare mantrāstathaiva paribhāvitāḥ/
nārada :---
[avikārasya vyāpakasya parasya brahmaṇo mantradehatvānupapattyāśaṅkāpariharaṇam] 6-40
mantra(: )sṛṣṭikrameṇaiva yathāvannoditastvayā

6.220

tamādiśaṃsva yenādya kṛtakṛtyo bhavāmyaham/
yo'vikāraḥ paraśśuddhassthitassaṃvedanātpare

6.221

sa kathaṃ vyāpakaṃ brahma mantramūrttitvamāgataḥ/
[mantrasṛṣṭikamavivecanam]
śrībhagavān ---
tasyaikāṃ paramāṃ śaktiṃ viddhi taddharmacāriṇīmr

6.222

yayopacaryate vipra sṛṣṭikṛtparameśvaraḥ/
bṛhmito yadbṛhatvena nityānandoditastathā

6.223

sarvadā nityaśuddho yastasyaitannopapadyate/
śaktyātmakassa bhagavānsarvaśaktyupabṛṃhitaḥ

6.224

agnīṣomātmaketaṃ me (katvena ) tulyakālaṃ hi mūrcchati/
prakāśastu bhavetsūrya āhlādassoma ucyate

6.225

dvayorantargatā saṃvittābhyāmastodayāvapi/
pumānsa eva cinmūrttiragnīṣomamayo dvija

6.226

yadagnirūpaṃ traiguṇyaṃ taṃcca vidyāmayaṃ tu vai/
cidātmā śalabho yadvattamadhiṣṭhāya tiṣṭhati

6.227

tataḥ pradhānikīṃ bhūmiṃ tatrastho gamayetprabhuḥ/
puruṣeśvaratāṃ yāti kṣmātattve'dhiṣṭhite sati

6.228

mameti vāsanāviddhastejasā paripūrayet/
tattvabṛndaṃ ca sakalaṃ trailokyaiśvaryatāṃ vrajet

6.229

taijasādabhimānāttu tatastasmānnivartate/
svāṃ sthitiṃ samavāpnoti parāvasthāsthitiṃ punaḥ

6.230

gamayetsthūlarūpaṃ vā sūkṣmaṃ vā śaktiveṣṭitam/
dvayametatsamāśritya lokānugrahakṛdbhavet

6.231

saṃprayacchati mokṣaṃ ca bhogaṃ rājyādikaṃ tu vā/
yattasmāttadupāsyo vai sthūlasūkṣmobhayātmakaḥ

6.232

[sthūlasūkṣmobhayātmakasya tryakṣarasya paramantrasya prabhāvavarṇanam] 6-41
tryakṣaraḥ paramo mantrastena saṃdīkṣayetkramāt/
bhavābdhipatitānbhaktānapareṇa tu ( )karhicit

6.233

dīkṣitaḥ pāśamukto vai tyaktasarvaparigrahaḥ/
piṇḍapātābhilāṣī vā yogaikagatamānasaḥ

6.234

bhaktaḥ paro yojanīyassarvo nirvāṇabhāgatha/
tatsthaḥ paraṃ padaṃ yāti sthūlasūkṣmobhayena tat

6.235

vyaktimetyacirādvipra bhavināṃ bhāvitātmanāmr/
upalabdho tu satyāṃ vai saṃyuktaṃ caiva viṣṇunā

6.236

japamānastu yo dhyāyetpañcasthānavinirgatam/
sṛṣṭikrameṇa tasyāśu sidhyate manasepsitam

6.237

vigrahāduditaṃ vā'tha vyāptisattāsamanvitamr/
yatpadādavatīrṇaṃ ca tadākramya punarbahiḥ

6.238

vartate vigrahaṃ tyaktvā saṃsmṛto mokṣamṛcchati/
daśyādvāyorgatipathādvyāpārācca krameṇa tu

6.239

saṃhṛtya hṛdayātsarvaṃ sthānā(1)nyūrdhve tathaiva ca/
tatsevāmṛtasaṃbhinnānnityābhyāsācca nārada

6.240

(1. d.)
syātsthiratvaṃ śarīrasya bhogamokṣabalaṃ tathā/
tasmādasya sadā pūjā dhyānajapyamayī bhavet

6.241

nopacāramayī kāryo puṣpadhūpādikairbahiḥ/
yatassakaladehasya pūjanaṃ vihitaṃ mune

6.242

bhāvanā niṣkaḻākhyasya naitadasti dvayojjhite/
yadasyāvikṛtaṃ rūpaṃ tadanena tvadhiṣṭhitam

6.243

bhāvyodayena yogena so'sya vai janako yataḥ/
asmātsiṃhmādivaccānyadevameva vibhāvayet

6.244

pṛthagyāge samaste vā nirvighnaphalasiddhaye/
brahmaprāttau tathā bhoge dīkṣādye karmasaṃgrahe

6.245

etadīyaṃ hi sāmarthyaṃ mantrasya tryakṣarasya tu/
boddhavyassa tridhaivātmā guṇatrayamayastathā

6.246

sadā vipra trilokātmā trivedātmā sa ucyate/
tretāgniṃ taṃ vijānīyātkarma vāṅmanase asau

6.247

manobuddhirahaṅkāro buddhikarmākṣabhūtavān/
somasūryāgnirūpeṇa tridhā so'pi (1)trayo'kṣaraḥ (rāḥ )

6.248

(1. tryakṣaraḥ A.)
prakṛtiḥ puruṣaścaiva tṛtīyaśceśvaraśca saḥ/
sa ca nāḍītrayaṃ dehe sthānatrayasamanvitam

6.249

evamevāsya mantrasya vaiśvarūpyaṃ ca nārada/
vyāpakatvaṃ ca yo vetti tatsatyaṃ vetti nānyathā

6.250

iti mantragaṇo mukhyassarvopaplavaśāntikṛt/
prakāśito yathā tathyaṃ nākhyeyo yasya kasyacit

iti śrīpāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ mukhyamantroddhāro nāma ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ/
* * * * *

Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc